# حبك — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D9%83/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%A8%D9%83/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حبك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D9%83.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: حبك

الحبك: الشد والإحكام وإجادة العمل والنسج وتحسين أثر الصنعة في الثوب يقال: حبكه يحبكه ويحبكه من حدى ضرب ونصر حبكا: أجاد نسجه وحسن أثر الصنعة فيه كاحتبكه: أحكمه وأحسن عمله فهو حبيك ومحبوك يقال: ثوب حبيك ومحبوك: أحكم نسجه، وكذلك وتر حبيك، وأنشد ابن الأعرابي لأبي العارم:
  فهيأت حشرا كالشهاب يسوقه                      ممر حبيك عاونته الأشاجع

  والحبك: القطع وضرب العنق يقال: حبكه بالسيف حبكا: ضربه على وسطه، وقيل: هو إذا قطع اللحم فوق العظم، وقال ابن الأعرابي: حبكه بالسيف يحبكه، ويحبكه، حبكا: ضرب عنقه، وقيل: ضربه به. واحتبك بإزاره: احتبى به وشده إلى يديه، نقله أبو عبيد عن الأصمعي في تفسير حديث عائشة رضي الله عنها: أنها كانت تحتبك تحت درعها في الصلاة أي تشد الإزار وتحكمه، أراد أنها كانت لا تصلي إلا مؤتزرة. وكل شيء أحكمته، وأحسنت عمله فقد احتبكته. وقال الأزهري: الذي رواه أبو عبيد عن الأصمعي في الاحتباك أنه الاحتباء غلط، إنما هو الاحتياك بالياء، يقال: احتاك بثوبه، وتحوك به: إذا احتبى به، هكذا رواه ابن السكيت عن الأصمعي وقد ذهب على أبي عبيد رحمه الله، ثم قال: والذي يسبق إلى وهمي أن أبا عبيد كتب هذا الحرف عن الأصمعي بالياء فزل في النقط وتوهمه باء، قال: والعالم وإن كان غاية في الضبط والإتقان فإنه لا يكاد يخلو من خطئه بزلة والله أعلم، قال ابن منظور: ولقد أنصف الأزهري - رحمه الله - فيما بسطه من هذه المقالة، فإنا نجد كثيرا من أنفسنا ومن غيرنا أن القلم يجري فينقط ما لا يجف نقطه، ويسبق إلى ضبط ما لا يختاره كاتبه، ولكنه إذا قرأه بعد ذلك، أو قرئ عليه تيقظ له وتفطن لما جرى به، واستدركه، والله أعلم. والحبكة، بالضم: الحجزة بعينها عن شمر، ومنها أخذ الاحتباك بالباء، وهو شد الإزار، وحكى عن ابن المبارك قال: جعلت سواكي في حبكتي، أي في حجزتي. وقيل: الحبكة: أن ترخي من أثناء حجزتك من بين يديك لتحمل فيه الشيء ما كان. وتحبك تحبكا: شدها أي الحجزة. أو تحبك: تلبب بثيابه عن ابن دريد. قال: وتحبكت المرأة بنطاقها أي تنطقت وذلك إذا شدته في وسطها.
 والحبكة أيضا: الحبل يشد به على الوسط. وأيضا: القدة التي تضم الرأس إلى الغراضيف من القتب والرحل كالحباك، ككتاب، ورواه أبو عبيد بالنون، قال ابن سيده: وأراه منه سهوا.
 كصرد، وكتب، فالأولى جمع حبكة، والثانية جمع حباك. وحبك الرمل، بضمتين: حروفه وأسناده الواحدة حباك ككتاب. والحبك من الماء والشعر: الجعد المتكسر منهما، الواحد حباك، قال زهير يصف ماء:
  مكلل بعميم النبت تنـسـجـه                      ريح خريق لضاحي مائه حبك وفي صفة الدجال رأسه حبك أي شعر رأسه متكسر من الجعودة مثل الماء الساكن أو الرمل إذا هبت عليه الريح فيتجعدان ويصيران طرائق، وفي رواية أخرى محبك الشعر بمعناه.

  والحبك من السماء: طرائق النجوم كما في الصحاح، وقيل: أي ذات الطرائق والحبيكة واحدها وقال مجاهد: ذات البنيان، وقال الأزهري: هي الطرائق المحكمة، وكل ما تراه من درج الرمل والماء إذا صفقته الريح، فهو حبك، واحدتها حباك وحبيكة، وقال الفراء: الحبك: تكسر كل شيء كالرملة إذا مرت عليها الريح الساكنة، والماء القائم إذا مرت به الريح، وقال ابن عباس: ذات الحبك: الخلق الحسن، قال الزجاج: وأهل اللغة يقولون: ذات الطرائق الحسنة، وقال الراغب ذات الحبك: أي ذات الطرائق، فمنهم من تصور منها الطرائق المحسوسة بالنجوم والمجرة، ومنهم من اعتبر ذلك بما فيه من الطرائق المعقولة المدركة بالبصيرة، وإلى ذلك أشار بقوله تعالى:  الذين يذكرون الله قياما وقعودا  الآية انتهى. والحبيكة: الطريقة من خصل الشعر، أو البيضة حبيك وحبائك وحبك كسفينة، وسفين، وسفائن، وسفن. وفي الصحاح: الحبيكة والحباك: الطريقة في الرمل ونحوه، وجمع الحباك حبك، وجمع الحبيكة الحبائك. وقال الأزهري: وحبيك البيض للرأس: طرائق حديده، وأنشد:
  والضاربون حبيك البيض إذ لحقوا                      لا ينقصون إذا ما استلحفوا وحموا قال: وكذلك طرائق الرمل فيما تحبكه الرياح إذا جرت عليه. والحبكة، محركة: الأصل من أصول الكرم، كالحبك بحذف الهاء، وفي بعض النسخ كالحبيك والأولى الصواب وليس بتصحيف. والحبكة: الحبة من السويق، لغة في العبكة عن الليث، قال: يقال: ما ذقنا عنده حبكة، ولا لبكة، قال: وبعض يقول: عبكة، قال: والحبكة والعبكة: من السويق، واللبكة: اللقمة من الثريد، قال الأزهري: ولم نسمع حبكة بمعنى عبكة لغير الليث، قال: وقد طلبته في باب العين والحاء لأبي تراب فلم أجده، والمعروف ما في نحيه عبكة ولا عبقة: أي لطخ من السمن أو الرب، من عبق به وعبك به، أي: لصق به. وذو الحبكة: لقب عبيدة أو عبدة بن سعد بن قيس بن أبي بن عائذ بن سعد بن جذيمة بن كعب بن رفاعة بن مالك بن نهد النهدي وابنه كعب بن ذي الحبكة، وكان شيعيا، وسيره عثمان رضي الله عنه فيمن سير إلى جبل الدخان بدنباوند. قلت: وقتله بشر بن أبي أرطاة بتثليث. وقال ابن عباد: الحبك، كخدب: اللئيم.
 قال: وكعتل: الشديد. وحبك بها وحبج بها، مثل حبق بها. وحبك فلانا في البيع إذا راده.
 وحبك الثوب حبكا: أجاد نسجه وأحكمه. قال ابن عباد: وحباك الحمام بالكسر: سواد ما فوق جناحيه يقال: ما أملح حباك هذه الحمامة، ومثله في الأساس. والمحبوك: الفرس القوي الشديد الخلق المحكمه، قال أبو دواد يصف فرسا:
  مرج الدين فـأعـددت لـه                      مشرف الحارك محبوك الكتد وقال شمر: دابة محبوكة: إذا كانت مدمجة الخلق. وقال الليث: إنه لمحبوك المتن والعجز: إذا كان فيه استواء مع ارتفاع وأنشد:
  على كل محبوك السراة كأنـه                      عقاب هوت من مرقب وتعلت

  والتحبيك: التوثيق عن شمر، ومنه حبكت العقدة: إذا وثقتها، كما في الأساس. والتحبيك أيضا: التخطيط يقال: كساء محبك: إذا كان مخططا، كما في الأساس. وفي صفة الدجال: محبك الشعر: أي مجعده، ويروى حبك الشعر، بضمتين، وهو بمعناه، الأخيرة عن ابن دريد، ونقله الجوهري أيضا، وفي المصنف لأبي عبيد في الحديث المرفوع: رأسه حبك حبك وقد تقدم.
 ومما يستدرك عليه: الحباك، ككتاب: أن يجمع خشب كالحظيرة ثم يشد في وسطه بحبل يجمعه، قاله الليث. وقال الأزهري: الحباك: الحظيرة بقصبات تعرض ثم تشد، تقول: حبكت الحظيرة بقصبات كما تحبك عروس الكرم بالحبال. والحبائك: الطرائق في السماء، ومنه قول عمرو بن مرة رضي الله عنه يمدح النبي صلى الله عليه وسلم:
  لأصبحت خير الناس نفسا ووالدا                      رسول مليك الناس فوق الحبائك يعني بها السماوات؛ لأن فيها طرق النجوم.
 وحبك عروش الكرم: قطعها.
 والحبك أيضا: طرائق الجبل، قال رؤبة:
  صعدكم في بيت نجم منسـمـك
  إلى المعالي طود رعن ذي حبك وحباك الثوب: كفافه، عن الزمخشري. وحباك اللبد: الخيوط السود التي تخاط بها أطرافه، عن ابن عباد. والحبكة، بالضم: القارورة الضيقة الفم، والجمع حبك. وحبك، محركة: قرية بحوران، منها الحلاء علي بن زيادة بن عبد الرحمن، هكذا ضبطه ابن قاضي شهبة في الطبقات. وقرئ:  ذات الحبك  بكسرتين، وبكسر وضم، وبالعكس، وصرحوا في الثاني أنه من تداخل اللغتين، وفي الثالث أنه مهمل لم يستعمل، ومثل هذا كان واجب التنبيه، أشار له شيخنا نقلا عن الشهاب في العناية. قلت: وتفصيل هذا في كتاب الشواذ لابن جنى، قال: قراءة الحسن الحبك، بضم فسكون، وروى عنه الحبك بكسرتين، وروى عنه الحبك بكسر الحاء ووقف الباء، وكذلك قرأ أبو مالك الغفاري، وروى عنه الحبك بكسر الحاء وضم الباء، وروى عنه الحبك بفتحتين، وروى عنه الحبك بضمتين الوجه السادس كقراءة الناس، وروى عن عكرمة وجه سابع وهو الحبك بضم ففتح، جميعه هو طرائق الغيم، وأثر حسن الصنعة فيه، وهو الحبيك في البيض، ويقال: حبيكة الرمل، وحبائك، وكذلك أيضا حبك الماء لطرائقه، وأما الحبك فمخفف من الحبك، وهو لغة بني تميم، كرسل وعمد في رسل وعمد، وأما الحبك ففعل، وذلك قليل، منه إبل وإطل وامرأة بلز: أي ضخمة، وبأسنانه حبر، وأما الحبك فمخفف منه كإطل وإبل، وأما الحبك بكسر فضم فأحسبه سهوا، وذلك أنه ليس في كلامهم فعل أصلا، بكسر الفاء وضم العين، وهو المثال الثاني عشر من تركيب الثلاثي، فإنه ليس في اسم ولا فعل أصلا ألبتة، ولعل الذي قرأ به تداخلت عليه القراءتان بالكسر والضم، فكأنه كسر الحاء، يريد الحبك فأدركه ضم الباء على صورة الحبك فجمع بين أول اللفظة على هذه القراءة وبين آخرها على القراءة الأخرى، وأما الحبك، فكأن واحدتها حبكة كطرقة وطرق، وعقبة وعقب، وأما الحبك، فعلى حبكة وحبك، كطرفة وطرف، وبرقة وبرق، ولا يجوز أن يكون حبك معدولا إليها عن حبك تخفيفا، إنما ذلك شيء يستسهل به في المضاعف خاصة، كقولهم في جدد: جدد، وفي سرر سرر، وفي قلل قلل. انتهى، وبذلك تعلم ما في كلام شيخنا من التساهل، وما في عبارة المصنف من القصور الزائد، فتأمل، والله أعلم.

### Türkçe

**الحبك**: sıkma ve sağlamlaştırma ve işi iyi yapma ve dokuma ve el işçiliğinin izini elbisede güzelleştirme; denir: **حبكه** **يحبكه** ve **يحبكه** ( **حدى** , **ضرب** ve **نصر** babından) **حبكا**: dokumasını iyi yaptı ve onda el işçiliğinin izini güzelleştirdi; **كاحتبكه**: onu sağlamlaştırdı ve işini güzel yaptı; o hâlde o **حبيك** ve **محبوك**tur; denir: **ثوب حبيك ومحبوك**: dokumasını sağlam yaptı; aynı şekilde **وتر حبيك**; ve İbnü’l-A‘râbî, Ebû’l-‘Ârim için inşad etti:
  O hâlde hazırladım bir haşrı, şihab gibi; onu sevk eder                      sağlam bir geçit; ona yardımcı oldu yiğitler

**والحبك**: kesme ve boyun vurma; denir: **حبكه بالسيف حبكا**: onu ortasından vurdu; ve denildi: o, kemiğin üstünde eti kestiği zamandır. İbnü’l-A‘râbî dedi: **حبكه بالسيف** **يحبكه** ve **يحبكه** **حبكا**: boynunu vurdu; ve denildi: onunla onu vurdu. Ve **احتبك بإزاره**: onunla **احتبى** etti ve onu ellerine doğru sıktı; Ebû ‘Ubeyd bunu, Âişe رضى الله عنها hadisinin tefsirinde Asma‘î’den nakletti: onun namazda zırhının altında **تحتبك** ederdi; yani izarı sıkar ve onu sağlamlaştırır; onun muradı: o, ancak izarlı olarak namaz kılardı. Ve her şey ki onu sağlamlaştırdın ve işini güzel yaptın, muhakkak onu **احتبكته** etmişsindir. Ezherî dedi: Ebû ‘Ubeyd’in Asma‘î’den **الاحتباك** hakkında rivayet ettiği şey, **الاحتباء**dır; yanlıştır; ancak o, **الاحتياك**tır, **الياء** ile; denir: **احتاك بثوبه** ve **تحوك به**: onunla **احتبى** ettiği zaman; İbnü’s-Sikkît bunu Asma‘î’den böyle rivayet etti; ve Ebû ‘Ubeyd رحمه الله’a gizli kaldı. Sonra dedi: vehmime önce gelen şudur ki: Ebû ‘Ubeyd bu harfi Asma‘î’den **الياء** ile yazdı da noktalamada sürçtü ve onu **باء** sandı. Dedi: âlim, ضبط ve itkan’da gaye olsa bile, sürçmeyle hatasından neredeyse hâlî olmaz; Allah daha iyi bilir. İbn Manzûr dedi: Ezherî - رحمه الله - bu makaleden yaydığı şeyde gerçekten insaf etti; çünkü biz, kendimizden ve başkalarından çokça buluruz ki kalem akar da noktası kurumayacak şeyi noktalar ve kâtibinin seçmeyeceği şeyi ضبط etmeye öne geçer; fakat onu bundan sonra okuduğu zaman, yahut ona okunduğu zaman, ona uyanır ve kalemin onunla akıttığı şeye dikkat kesilir ve onu telafi eder; Allah daha iyi bilir. Ve **الحبكة** ( **بالضم** ): bizzat **الحجزة**; Şemmer’den; ve ondan **الاحتباك** ( **بالباء** ) alınmıştır; o, izarı sıkmaktır. İbnü’l-Mübârek’ten hikâye edildi, dedi: misvakımı **في حبكتي** yaptım; yani **في حجزتي**. Ve denildi: **الحبكة**: **حجزتك**nın ortalarından, iki elinin önünden, onda bir şeyi taşımak için, olan şeyi salıvermen(dir). Ve **تحبك تحبكا**: onu sıktı; yani **الحجزة**yi. Yahut **تحبك**: elbiseleriyle **تلبب** etti; İbn Düreyd’den. Dedi: kadın **تحبكت** **بنطاقها**; yani kuşandı; ve bu, onu belinin ortasında sıktığı zamandır.

Ve **الحبكة** ayrıca: belin üzerine onunla sıkılan ip. Ve ayrıca: **القدة** ki başı, **القتب** ve **الرحل**den **الغراضيف**e toplar; **كالحباك** ( **ككتاب** ); Ebû ‘Ubeyd onu **بالنون** ile rivayet etti. İbn Sîde dedi: onu ondan bir sehiv olarak görüyorum.
**كصرد** ve **كتب**; o hâlde birincisi **حبكة**nin cem‘i, ikincisi **حباك**ın cem‘idir. Ve **حبك الرمل** (iki damma ile): onun çizgileri ve dayanakları; bir tanesi **حباك** ( **ككتاب** ). Ve sudan ve saçtan **الحبك**: ikisinden kıvırcık kırık olan; bir tanesi **حباك**. Züheyr, suyu vasfederek dedi:
  Bitkinin boluyla taçlandırılmış; onu dokur                      sert bir rüzgâr; açık suyunun üzerinde **حبك**(ler)

Ve Deccâl’in sıfatında: başı **حبك**; yani başının saçı, kıvırcıklıktan kırılmıştır; durgun su gibi yahut rüzgâr estiği zaman kum gibi; ikisi de kıvrılır ve yollar olur. Ve başka bir rivayette: **محبك الشعر**; manasıyla.

Ve gökten **الحبك**: yıldızların yolları; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve denildi: yani yollar sahibi; ve **الحبيكة** onun bir tanesidir. Mücâhid dedi: bina sahibi. Ezherî dedi: o, sağlam yollar(dır); ve rüzgârın çarptığı zaman kumun ve suyun derecelerinden gördüğün her şey, o **حبك**tır; onun bir tanesi **حباك** ve **حبيكة**dir. Ferrâ dedi: **الحبك**: her şeyin kırılıp kıvrılması; rüzgârın üzerinden geçtiği kumluk gibi; ve rüzgârın geçtiği durgun su gibi. İbn Abbâs dedi: **ذات الحبك**: güzel yaratılış. Zeccâc dedi: dil ehli der ki: güzel yollar sahibi. Râgıb dedi: **ذات الحبك**: yani yollar sahibi; onlardan kimi, yıldızlarla ve samanyolu ile hissedilen yolları tasavvur etti; ve onlardan kimi, onda bulunan akılla kavranan, basiretle idrak edilen yollarla bunu değerlendirdi; ve buna, Yüce Allah’ın sözüyle işaret etti:  الذين يذكرون الله قياما وقعودا  âyet; bitti. Ve **الحبيكة**: saç tutamlarından bir yol; yahut **البيضة** **حبيك** ve **حبائك** ve **حبك** ( **كسفينة** , **وسفين** , **وسفائن** , **وسفن** ). Ve **الصحاح**’ta: **الحبيكة** ve **الحباك**: kumda ve benzerinde yol; **الحباك**ın cem‘i **حبك**; **الحبيكة**nin cem‘i **الحبائك**. Ezherî dedi: ve baş için **حبيك البيض**: onun demir yolları. Ve inşad etti:
  Ve vuranlar, yetiştikleri zaman **حبيك البيض**(u)                      eksiltmezler; büründükleri ve korundukları zaman

Dedi: aynı şekilde, rüzgârların onu **تحبكه** ettiği zaman, onun üzerinde aktığı kumun yolları. Ve **الحبكة** (harekeli): üzüm asmasının köklerinden bir kök; **كالحبك** ( **بحذف الهاء** ) gibi; ve bazı nüshalarda **كالحبيك**; birincisi doğrudur ve tashif değildir. Ve **الحبكة**: kavutun bir tanesi; **العبكة** hakkında Leys’ten bir dil. Dedi: denir: onun yanında bir **حبكة** tatmadık, ne de bir **لبكة**. Dedi: bazısı der ki: **عبكة**. Dedi: **الحبكة** ve **العبكة**: kavuttandır; ve **اللبكة**: tiridden bir lokma. Ezherî dedi: Leys’ten başkasına, **حبكة**yi **عبكة** manasında işitmedik. Dedi: onu Ebû Turâb’ın **باب العين والحاء**’ında aradım da bulmadım. Bilinen şudur: “onun yanında **عبكة** yoktur, ne de **عبقة**”; yani içyağı yahut pekmezden bir bulaşık; **عبق به** ve **عبك به**’den; yani ona yapıştı. Ve **ذو الحبكة**: Ubeyde yahut Abde b. Sa‘d b. Kays b. Ebî b. ‘Âiz b. Sa‘d b. Cüzeyme b. Ka‘b b. Rifâ‘a b. Mâlik b. Nehd en-Nehdî’nin lakabı; ve onun oğlu **كعب بن ذي الحبكة**; ve o Şiî idi; Osman رضى الله عنه onu, Dembâvend’de **جبل الدخان**’a sevk edilenler içinde sevk etti. Dedim: Bişr b. Ebî Artâe onu **بتثليث**’te öldürdü. İbn Abbâd dedi: **الحبك** ( **كخدب** ): alçak (kimse).
Dedi: ve ( **كعتل** ): şiddetli. Ve **حبك بها** ve **حبج بها**; **حبق بها** gibi. Ve **حبك فلانا في البيع**: onu satışta yokladı/denediği zaman.
Ve **حبك الثوب حبكا**: dokumasını iyi yaptı ve onu sağlamlaştırdı. İbn Abbâd dedi: ve **حباك الحمام** (kesre ile): kanatlarının üstündeki siyahlık; denir: bu güvercinin **حباك**ı ne güzel; ve bunun benzeri **الأساس**’tadır. Ve **المحبوك**: güçlü, şiddetli, yaratılışı sıkı, sağlam (olan) at. Ebû Duvâd bir atı vasfederek dedi:
  Dînin mer‘ası; ona hazırladım                      yüksek cidagolu, **محبوك الكتد**

Şemmer dedi: **دابة محبوكة**: yaratılışı derli toplu olduğu zaman. Leys dedi: o, muhakkak **محبوك المتن والعجز**dir: onda yükselme ile beraber düzgünlük olduğu zaman. Ve inşad etti:
  Her bir **محبوك السراة** üzerinde, sanki o                      bir kartal; bir gözetleme yerinden düştü ve yükseldi

Ve **التحبيك**: Şemmer’den (naklen) sağlamlaştırmadır; ondan (olarak) **حبكت العقدة**: onu sağlamlaştırdun/sağlamlaştırdın, yani onu sıkılaştırdığın zaman; **الأساس**’ta olduğu gibi. Ve **التحبيك** ayrıca: çizgilemedir; denir ki: **كساء محبك**: çizgili olduğu zaman; **الأساس**’ta olduğu gibi. Ve Deccâl’in sıfatında: **محبك الشعر**: yani onun kıvırcığı; ve **حبك الشعر** rivayet olunur, iki ötre ile; ve o, onun manasındadır; sonuncusu İbn Düreyd’dendir; Cevherî de onu nakletti; ve Ebû Ubeyd’in **المصنف**’inde merfû hadiste: **رأسه حبك حبك**; ve (bu) daha önce geçti.

Ve ona (maddesine) istidrâk olunanlardandır: **الحباك**, “kitap” vezninde: bir çit gibi odun toplaması, sonra onu ortasında onu toplayan bir iple bağlamasıdır; Leys söyledi. Ezherî dedi: **الحباك**: kamışlarla enlemesine konulan, sonra bağlanan çittir; dersin ki: **حبكت الحظيرة بقصبات**; bağlarla asmanın gelinini ördüğün gibi. Ve **الحبائك**: gökteki yollar/şeritlerdir; ondan Amr b. Murre رضى الله عنه’nun Peygamber صلى الله عليه وسلم’i övdüğü sözü:

لأصبحت خير الناس نفسا ووالدا                      رسول مليك الناس فوق الحبائك

Bununla semaları kastediyor; çünkü onda yıldızların yolları vardır.

Ve **حبك عروش الكرم**: onun dallarını kesmektir.

Ve **الحبك** ayrıca: dağın yollarıdır; Ru’be dedi:

صعدكم في بيت نجم منسـمـك
إلى المعالي طود رعن ذي حبك

Ve **حباك الثوب**: onun kenarı/biye­si; Zemahşerî’den (naklen). Ve **حباك اللبد**: onun uçlarının onunla dikildiği siyah ipler; İbn Abbâd’dan (naklen). Ve **الحبكة**, ötre ile: ağzı dar şişe; çoğulu **حبك**. Ve **حبك**, harekeli: Havrân’da bir köy; ondan **الخلاء علي بن زيادة بن عبد الرحمن** (vardır); İbn Kādî Şuhbe bunu طبقات’ta böyle ضبط etti. Ve şöyle okundu: **ذات الحبك**; iki kesre ile; ve kesre ile ötre ile; ve tersine; ve ikinci hakkında, onun iki lügatın iç içe girmesinden olduğu açıkça söylendi; üçüncü hakkında da, onun ihmâl edilmiş, kullanılmamış olduğu (söylendi); ve bunun benzeri, uyarılması vacip idi; şeyhimiz, Şihâb’dan **العناية**’de (naklen) buna işaret etti. Dedim ki: bunun tafsili İbn Cinnî’nin **الشواذ** kitabındadır; dedi ki: Hasan’ın kıraati **الحبك**, ötre ile sonra sükûn ile; ondan **الحبك** iki kesre ile rivayet edildi; ondan **الحبك** **الحاء**’ın kesriyle ve **الباء**’ın vakfıyla rivayet edildi; Ebû Mâlik el-Gıfârî de böyle okudu; ondan **الحبك** **الحاء**’ın kesri ve **الباء**’ın ötre­siyle rivayet edildi; ondan **الحبك** iki fetha ile rivayet edildi; ondan **الحبك** iki ötre ile rivayet edildi; altıncı vecih, insanların kıraati gibidir; İkrime’den yedinci bir vecih rivayet edildi; o da **الحبك** ötre ile fetha iledir; bunların hepsi bulutun yollarıdır ve onda iyi sanatın izi/tesiridir; ve o, yumurtadaki **الحبيك**’tir; ve denir ki: **حبيكة الرمل** ve **حبائك**; ve yine aynı şekilde suyun yolları için **حبك الماء**. Amma **الحبك** ise **الحبك**’ten muhaffeftir; ve o Benî Temîm’in lügatidir; **رسل** ve **عمد**’de (olduğu gibi) **رسل** ve **عمد** (misali). Amma **الحبك** ise fi‘l veznindedir; ve bu azdır; ondan: **إبل** ve **إطل** ve **امرأة بلز**: yani iri; ve dişlerinde **حبر** (vardır). Amma **الحبك** ise ondan muhaffeftir; **إطل** ve **إبل** gibi. Amma **الحبك** kesre sonra ötre ile, ben onu bir sehiv sayıyorum; çünkü onların كلامında aslâ **فعل** yoktur; **الفاء**’ın kesri ve **العين**’in ötre­siyle; ve o, üçlü terkibin on ikinci misalidir; zira ne isimde ne fiilde aslâ bulunmaz; ve belki onunla okuyan kimseye, kesre ve ötre ile olan iki kıraat karışmıştır; sanki **الحاء**’ı kesreledi, **الحبك**’i kastederken; sonra **الباء**’ın ötre­si ona **الحبك** sureti üzere yetişti de, bu kıraate göre lafzın evvelini öteki kıraate göre sonuyla birleştirdi. Amma **الحبك** ise, sanki onun tekili **حبكة**’dir; **طرقة** ve **طرق** gibi; ve **عقبة** ve **عقب** gibi. Amma **الحبك** ise, **حبكة** ve **حبك** üzerinedir; **طرفة** ve **طرف** gibi; ve **برقة** ve **برق** gibi. Ve **حبك**’ten hafifletme olarak ona dönüştürülmüş (معدول) olması caiz değildir; bu ancak, özellikle mudâaf’ta kolay görülen bir şeydir; onların **جدد** hakkında **جدد** demeleri gibi; ve **سرر** hakkında **سرر**; ve **قلل** hakkında **قلل**. Bitti. Ve bununla, şeyhimizin sözündeki müsamahayı ve musannifin ibaresindeki ziyade kusuru bilirsin; öyleyse düşün; Allah daha iyi bilendir.
