# حبو (ح-ب-و) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D9%88
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%A8%D9%88

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ح - ب - و
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 7 sözlük

## Sözlükler (7)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D9%88/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والباء و واي معهما
ح ب و، ح و ب، ب و ح، ب ي ح، مستعملات
حبو:
الصَّبيُّ يَحْبُو قبل أن يَقومَ. والبعير يَحْبُو إذا عُقِلَ فيزحَفُ حَبْواً.
وحَبَت الأضلاع إلى الصُّلْب، وهو اتّصالُها. ويُقال لِلمَسايِلِ إذا اتّصل بعضُها ببعضٍ: حبا بعضُها إلى بعضٍ. قال:
تَحْبُو إلى أَصْلابه أمْعاؤُهُ.
قال أبو الدُّقَيْش: تحبو ههنا: تتّصِل. والمِعَى كُلُّ مِذْنبٍ بقرار الأرض، والمِذْنَبُ في سَنَد رمل. قال:
كأنَّ بينَ المِرْطِ والشُّفـوفِ		رملاً حبا من عَقَد العَزِيفِ
والعزيف من رمال بني سعد. وقال العجاج في الضلوع:
حابي الحُيُودِ فارِضِ الحُنْجُورِ
والحُبْوَةُ: الثّوبُ الذي يُحْتَبَى به.
والحِياءُ: عطاءٌ بلا منّ ولا جزاء. حَبَوْتُه أَحْبُوُه حِباءً، ومِنه أُخِذَتِ المحاباةُ. قال:
اصِبْر يزيدُ فقد فارقْتَ ذامِـقَةٍ		واشكُرْ حبِاءَ الذي بالمُلْكِ حاباكا
والحَبِيُّ: سحابٌ فوق سحاب. وحَبَتِ السفينة إذا جَرَتْ. قال:
فهو، إذا حبا، له حَبِيُّ
أي: اعترض له موجٌ: وحبالك الشيء، أي: اعترض.
حوب:
الحَوْبُ: زَجْرُ البَعير ليَمْضِي، وللنّاقة: حلٍ، والعربُ تَجرُّه ولو رُفِع أو نُصِب لجاز، لأنّ الزّجْرَ والأصوات والحكايات تُحَرَّك أواخِرُها على غير إعرابٍ لازم، وكذلك الأدوات التي لا تتمكّن في التّصريف، فإذا حوّل منه شيءٌ إلى الأسماء حُمل عليه الألف واللام وأُجْرِيَ مُجرَى الاسم كقوله
والحَوْبُ لمّا لم يُقَلْ والحلُّ
والحَوْبةُ والحَوْبُ: الإِيوان، والحَوْبة أيضاً: رِقَّةُ فؤاد الأمّ. قال:
لِحَوْبِة أمٍّ ما يَسوغُ شَرابُها
والحَوٍباءُ: رُوعُ القلب. قال:
ونفسٍ تجود بحوبائها
والتَّحَوُّبُ: شدّة الصيّاح والتضرّع. قال:
وسَرَّحَتْ عنهُ إذا تَحَوَّبا
والحُوبُ: الإثمُ الكبير. وحابَ حَوْبَةً.
والحَوْبَةُ: الحاجةُ. والمُحَوَّبُ: الّذي يذهبُ مالُه ثمّ يعود.
وحافرٌ حَوْأَبٌ وَأْبٌ: مقعّب.
والحَوْأَبُ: موضعُ بئرٍ وذلك حيثُ نبحتِ الكلابُ على عائشةَ مُقْبَلَها إلى البصرة.
بوح:
البَوْحُ: ظهور الشّيء. يقال. باح به صاحبُه بَوْحاً وبؤوحاً. قال:
وبُحْتَ اليومَ بالأمرِ الّ		ذي قد كنت تُخْفـيه
ويُقال للرّجل البَؤُوح: بَيِّحان بما في صدره.
والباحَةُ: عَرْصَةُ الدّار. وفي الحديث: " نَظِّفوا أَفْنِيَتَكُمْ ولا تَدَعُوها كباحة اليهود" .
والإِباحةُ: شبه النُّهْبَى. استباحُوه: انتهبُوه.
بيح:
البِيَاُح: ضربٌ من السّمك صغارٌ أمثال شِبْرٍ. وهو أطيبُ السَّمَك. قال.
يا رُبَّ شيخٍ من بني رَباحِ
إذا امتلا البطنُ من البياحِ
صاح بليلٍ أنكَرْ الصـيِّاحِ

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **الباء** ve **واي** onlarla birlikte

**ح ب و**، **ح و ب**، **ب و ح**، **ب ي ح**، kullanılagelenler

**حبو**:
Çocuk, kalkmadan önce **يَحْبُو** eder. Deve de, bağlandığı zaman **يَحْبُو** eder; böylece **حَبْواً** sürünür.
Kaburgalar **الصُّلْب**’e **حَبَت** etti; bu, onların bitişmesidir. Ve **المَسايِل** için, bazısı bazısına bitiştiği zaman şöyle denir: “bazısı bazısına **حبا** etti.” Dedi ki:
**تَحْبُو إلى أَصْلابه أمْعاؤُهُ.**
Ebû’d-Dukayş dedi: Burada **تحبو**: bitişir. Ve **المِعَى**, yerin düzlüğünde olan her **مِذْنب**’dir; **المِذْنَب** ise kumun **سَنَد**’indedir. Dedi ki:
**كأنَّ بينَ المِرْطِ والشُّفـوفِ		رملاً حبا من عَقَد العَزِيفِ**
Ve **العزيف**, Benî Sa‘d’ın kumlarındandır. El-‘Accâc kaburgalar hakkında dedi ki:
**حابي الحُيُودِ فارِضِ الحُنْجُورِ**
Ve **الحُبْوَةُ**: onunla **يُحْتَبَى** edilen elbisedir.
Ve **الحِياءُ**: başa kakma ve karşılık olmaksızın bir bağıştır. Ona **حَبَوْتُه**; onu **أَحْبُوُه** **حِباءً** (olarak). Ve bundan **المحاباةُ** alınmıştır. Dedi ki:
**اصِبْر يزيدُ فقد فارقْتَ ذامِـقَةٍ		واشكُرْ حبِاءَ الذي بالمُلْكِ حاباكا**
Ve **الحَبِيُّ**: bulut üstünde bulut. Ve gemi, aktığı zaman **حَبَت** eder. Dedi ki:
**فهو، إذا حبا، له حَبِيُّ**
Yani: ona bir dalga karşı çıktı; ve “şey **وحبالك**”, yani: karşı çıktı.

**حوب**:
**الحَوْبُ**: devenin yürümesi için onu sürme (azarlama)dır; dişi deve için: **حلٍ**. Araplar onu cerreder; merfû‘ veya mansûb kılınsa da câiz olur; çünkü sürme (azarlama), sesler ve hikâyeler, sonları zorunlu bir i‘râb üzere olmaksızın harekelenir; ve tasrîfte yerleşik olmayan edatlar da böyledir. Ondan bir şey isimlere çevrilince, ona **الألف** ve **اللام** yüklenir ve şu sözü gibi isim yürüyüşünce yürütülür:
**والحَوْبُ لمّا لم يُقَلْ والحلُّ**
Ve **الحَوْبةُ** ve **الحَوْبُ**: eyvandır; **الحَوْبةُ** ayrıca: annenin gönlünün inceliğidir. Dedi ki:
**لِحَوْبِة أمٍّ ما يَسوغُ شَرابُها**
Ve **الحَوٍباءُ**: kalbin ürpermesidir. Dedi ki:
**ونفسٍ تجود بحوبائها**
Ve **التَّحَوُّبُ**: bağırmanın şiddeti ve yalvarmadır. Dedi ki:
**وسَرَّحَتْ عنهُ إذا تَحَوَّبا**
Ve **الحُوبُ**: büyük günahtır. **حابَ** (o) **حَوْبَةً**.
Ve **الحَوْبَةُ**: ihtiyaçtır. Ve **المُحَوَّبُ**: malı gidip sonra geri dönen kimsedir.
Ve **حافرٌ حَوْأَبٌ وَأْبٌ**: köşeli (muka‘‘ab).
Ve **الحَوْأَبُ**: bir kuyunun yeridir; bu, Âişe’nin Basra’ya gelişinde köpeklerin havladığı yerdir.

**بوح**:
**البَوْحُ**: şeyin ortaya çıkmasıdır. Denir: sahibi onunla **باح** etti; **بَوْحاً** ve **بؤوحاً** (olarak). Dedi ki:
**وبُحْتَ اليومَ بالأمرِ الّ		ذي قد كنت تُخْفـيه**
Ve adama **البَؤُوح** denir: göğsünde olanla **بَيِّحان** (olan).
Ve **الباحَةُ**: evin avlusudur. Hadiste: “**نَظِّفوا أَفْنِيَتَكُمْ ولا تَدَعُوها كباحة اليهود**.”
Ve **الإِباحةُ**: yağmaya benzer. Onu **استباحُوه**: onu yağmaladılar.

**بيح**:
**البِيَاُح**: balıktan bir türdür; küçük, bir karış gibi. Ve o, balığın en lezzetlisidir. Dedi:
**يا رُبَّ شيخٍ من بني رَباحِ**
**إذا امتلا البطنُ من البياحِ**
**صاح بليلٍ أنكَرْ الصـيِّاحِ**

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D9%88/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الحاء والباء وما يثلثهما)
  (حبج) الحاء والباء والجيم ليس عندي أصلاً يعوّل عليه ولا يُفَرّع منه، وما أدري ما صحّة قولهم: حَبَجَ العَلَمُ بَدَا، وحَبَجَت النارُ: بدَتْ بَغْتَةً. وحَبِجَت الإبل، إذا أكلت العَرفَج فاشتكت بطونَها، كلُّ ذلك قريبٌ في الضَّعف بعضُه مِن بعض. وأما حَبَجَ بها، فالجيم مبدلةٌ من قاف.
  (حبر) الحاء والباء والراء أصلٌ واحد منقاسٌ مطّرد، وهو الأَثرُ في حُسْنٍ وبَهاء. فالحَبَار: الأثَر. قال الشاعر([1]) يصف فرساً:
ولم يقلِّبْ أرضَها البَيْطارُ *** ولا لِحَبْليه بها حَبَارُ ثم يتشعَّب هذا فيُقال للذي يُكتَب به حِبرٌ، وللذي يَكتُب بالحبر حِبرٌ وحَبرٌ، وهو العالِم، وجمعه أحبار. والحَِبْر: الجمال والبهاء. ويقال ذو حَِبْرٍ وسَِبْرٍ. وفي الحديث: "يخرج من النار رجلٌ قد ذَهب حَِبْرُه وسَِبْرُه". وقال ابن أحمر:
لبِسْنا حِبْرَهْ حتى اقتُضِينا *** لأعمالٍ وآجالٍ قُضِينا([2])  والمُحَبَّر: الشيء المزَيَّن. وكان يقال لطُفيلٍ الغنويِّ محبِّر؛ لأنه كان يحبّر الشعر ويزيِّنه.
  وقد يجيء في غير الحُسْنِ أيضاً قياساً. فيقولون حَبِر الرجلُ، إذا كان بجلده قروحٌ فبرِئتْ وبقيت لها آثار. والحَِبْر([3]): صُفرة تعلُو الأسنان. وثوبٌ حَبِيرٌ من الباب الأول: جديدٌ حَسَن. والحَبْرَةُ: الفرح. قال الله تعالى: ﴿فَهُمْ فِي رَوْضَةٍ يُحْبَرُونَ﴾ [الروم 15]، ويقال قِدْحٌ مُحبَّر، أجيد بَرْيُه. وأرضٌ مِحبارٌ: سريعة النبات. والحَبِير من السحاب: الكثير الماء.
  ومما شذَّ عن الباب قولهم: ما فيه حَبَرْبَرٌ، أي شيءٌ. والحُبَارَى: طائر ويقولون: "مات فلانٌ كَمَدَ الحُبَارَى" وذلك أنها تُلقِي ريشَها مع إلقاء سائر* الطيرِ ريشَه، ويُبطئ نباتُ ريشها. فإذا طار الطير ولم تَقْدِر هي على الطَّيران ماتت كَمَداً. قال:
وزَيدٌ ميِّتٌ كَمَد الحُبارَى *** إذا ظعنت هُنَيْدةُ أو مُلِمُّ([4])  أي مقاربٌ. وقال الراعي في الحُبارى:
حلفتُ لهم لا يحسبون شَتِيمَتِي *** بعَيْنَيْ حُبارَى في حِبالةِ مُعْزِبِ([5])رأتْ رجلاً يسعى إليها فحملقَتْ *** إليه بمَأْقي عينها المتقلِّبِتنوشُ برجليها وقد بَلّ ريشَها *** رَشاشٌ كغِسْلِ الوفرة([6])…  المُعْزِب([7]): الصائد؛ لأنه لا يأوي إلى أهله. وحَمْلقَتْ: قَلَبت حملاقَ عينِها. والمعنى أن شتمكم إيّاي لا يذهب باطلاً، فأكون بمنزلةِ الحبارى التي لا حيلة عندها إذا وقعت في الحِبالة إلا تقليبُ عينها. وهي من أذَلّ الطير. وتنوشُ برجليها: تضربُ بهما. والغِِسْل: الخِطمى. يريد سلحَتْ على ريشها. ومثلُه قول الكُميت:
وَعِيدَ الحُبارَى من بعيدٍ تنفَّشت *** لأزرقَ مَعْلولِ الأظافير بالخَضْبِ([8])  (حبس) الحاء والباء والسين. يقال حَبَسْتُه حَبْساً. والحَبْس: ما وُقِف. يقال أَحْبَسْتُ فرساً في سبيل الله ([9]). والحِبْسُ: مَصنعةٌ للماء، والجمع أحباس.
   (حبش) الحاء والباء والشين كلمةٌ واحدة تدلُّ على التجمُّع. فالأحابيشُ: جماعات يتجمَّعون من قبائلَ شتَّى. قال ابن رَوَاحةَ:
وجئنا إلى موجٍ من البحر زاخرٍ *** أحابِيشَ منهم حاسرٌ ومُقَنَّعُ([10])  (حبص) الحاء والباء والصاد ليس أصلاً. ويزعمون أنّ فيه كلمةً واحدة.
  ذكر ابن دريد([11]): حَبَصَ الفَرَسُ، إذا عدا عدْواً شديداً.
  (حبض) الحاء والباء والضاد أصلان: أحدهما التحرّك، والآخَرَ النقص.
  فالحَبَضُ: التحرُّك، ومنه الحابض، وهو السَّهم الذي يقع بين يدي رامِيهِ، وذلك نقصانه على الغرض([12]). ويقال حَبَضَ ماءُ الرّكِيَّة: نَقَص.
  ويقال من الثاني: أحْبَض فلانٌ بِحقِّي إحباضاً، أي أبطله. وأمَّا المحابض، وهي المَشاوِر: عيدانٌ تُشْتار بها العَسَل([13])، فممكن أن يكون من الأول. قال ابن مُقبِل:
كأنَّ أصواتَها من حيثُ تسمعُها *** صَوْتُ المحابض ينْزعِن المَحارينا([14])  (حبط) الحاء والباء والطاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على بطلانٍ أو ألَمٍ. يقال: أحبط اللهُ عملَ الكافر، أي أبطله.
  وأمّا الألَم فالحَبَط: أن تأكل الدَّابةُ حَتَّى تُنْفَخ لذلك بطنُها. قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "إنّ مما يُنبِت الرَّبيعُ ما يقتُل حَبَطاً أو يُلِمّ".
  وسُمِّي الحارثُ الحَبَِطَ([15]) لأنّه كان في سفرٍ؛ فأصابه مثلُ هذا. وهم هؤلاء الذين يُسَمَّوْن الحَبِطَاتِ من تميم.
  ومما يقرب من هذا الباب حَبِطَ الجِلدُ، إذا كانت به جراحٌ فَبَرَأت وبقيتْ بها آثارٌ.
  (حبق) الحاء والباء والقاف ليس عندي بأصلٍ يُؤخَذُ به ولا معنى له. لكنهم يقولون حبَّق متاعَه، إذا جمعه. ولا أدري كيف صحَّتُه.
  (حبك) الحاء والباء والكاف أصل منقاسٌ مطّرِد؛ وهو إحكام الشَّيء في امتدادٍ واطِّراد. يقال بعيرٌ مَحْبُوكُ القَرَى، أي قويُّه. ومن الاحتباك الاحتباء، وهو شد الإزار؛ وهو قياس الباب.
  وحُبُك السماء في قوله تعالى: ﴿وَالسَّمَاءِ ذَاتِ الْحُبُكِ﴾ [الذاريات 7]، فقال قومٌ: ذاتِ الخَلْق الحَسن المُحْكَم. وقال آخرون: الحُبُك الطرائق، الواحدة حَبِيكة. ويراد بالطّرائِق طرائِق النُّجوم.
  ويقال كساءٌ مُحَبَّكٌ، أي مخطَّط.
  (حبل) الحاء والباء واللام أصلٌ واحدٌ يدلُّ على امتداد الشيء. ثمّ يحمل عليه، ومَرْجِع الفروع مرجعٌ واحد. فالحبل الرَّسَن، معروف، والجمع حِبال. والحبل: حبل العاتق. والحَبل: القطعة من الرّمل يستطيل.
  والمحمول عليه الحَبْل، وهو العهد. قال الأعشى:
وإذا تُجَوِّزها حبالُ قبيلةٍ *** *أخذت من الأخرى إليك حبالَها([16])  ويريد الأمانَ وعُهودَ الخََُِفارة. يريد أنّه يُخفَر من قبيلةٍ حتّى يصل إلى قبيلةٍ أخرى، فتخفر هذه حتّى تبلغ. والحِبالة: حِبالة الصائد. ويقال احتَبَلَ الصّيدَ، إذا صادَهُ بالحبالة. قال الكميت:
ولا تجعلوني في رجائِيَ وُدَّكُمْ *** كَراجٍ على بيض الأنوق احتبالَها([17])  لا تجعلوني كَمنْ رجا مَن لا يكون؛ لأنّ الرخَمَة لا يُوصَل إليها، فمَنْ رجا أن يَصِيدَها على بيضها فقد رجا ما لا يكون.
  وأمّا قول لبيد:
ولقد أغْدُو وما يُعْدِمُني *** صاحبٌ غَيْرُ طويلِ المحْتَبَلْ([18])  فإنّه يريد بمحتَبَلِهِ أرساغَه، لأنّ الحبلَ يكون فيها إذا شُكِلَ.
  ويقال للواقف مكانَه لا يفرّ. "حَبِيلُ بَرَاحٍ"، كأنّه محبولٌ، أي قد شُدّ بالحِبال. وزعم ناسٌ أنّ الأسدَ يقال له حَبِيلُ بَرَاحٍ.
  ومن المشتق من هذا الأصلِ الحِبْل، بكسر الحاء، وهي الداهية. قال:
فلا تَعْجَلِي يا عَزَّ أنْ تتفهَّمِي *** بنُصْحٍ أتَى الواشونَ أم بِحُبولِ([19])  ووجْهُهُ عندي أنّ الإنسان إذا دُهِي فكأنّه قد حُبِل، أي وقع في الحِبالة، كالصَّيد الذي يُحبَل. وليس هذا ببعيدٍ.
  ومن الباب الحَبَل، وهو الحَمْل، وذلك أن الأيّام تَمْتَدُّ به. وأمّا الكَرْم فيقال له حَبْلة وحَبَلَة، وهو من الباب، لأنه في نباتِهِ كالأرشية. وأما الحُبْلَة فثمر العِضاه. وقال سعد بن أبي وقّاص: "كنا نَغزُو مع النبيِّ صلى الله عليه وآله وسلم وما لنا طعامٌ إلاّ الحُبْلَة وورق السَّمُر". وفيما أحسب أنّ الحُبْلَة، وهي حَلْي يُجعَل في القلائد، من هذا، ولعلَّه مشبَّه بثمرِهِ. قال:
ويَزِينها في النَّحر حَلْيٌ واضِحٌ *** وقلائدٌ من حُبْلَةٍ وسُلوسِ([20])  (حبن) الحاء والباء والنون أصلٌ واحدٌ، فيه كلمتان محمولةٌ إحداهما على الأخرى. فالحِبْن كالدُّمَّل في الجَسد، ويقال بل الرّجُل الأحْبَن الذي به السِّقْي([21]). والكلمة الأُخْرى أمُّ حُبَيْن، وهي دابّة قدرُ كفِّ الإنسان.
  (حبو) الحاء والباء والحرف المعتل أصلٌ واحد، وهو القُرْب والدنُوّ؛ وكل دانٍ حابٍ. وبه سُمِّي حَبِيُّ السَّحاب، لدنُوِّه من الأفق. ومن الباب حبَوْتُ الرّجلَ، إذا أعطيتَه حُبْوة وحِبْوة، والاسم الحِباء. وهذا لا يكون إلا للتألُّف والتقريب. ومنه احتَبَى الرّجُل، إذا جَمَع ظَهْرَه وساقَيه بثوبٍ، وهي الحِبوة والحُبْوة أيضاً، لغتانِ. والحابي: السهم الذي يزحَفُ إلى الهَدَف. والعرب تقول: حبَوْت للخَمْسِينَ، إذا دنوتَ لها. وذكر الأصمعيُّ كلمةً لعلها تبعُد في الظاهر من هذا الأصل قليلاً، وليست في التحقيق بعيدة قال: فلان يَحْبُو ما حَوْلَه، أي يحميه ويَمنعُه. قال ابنُ أحمر:
وراحَتِ الشَّوْلُ ولم يَحْبُها *** فَحْلٌ ولم يَعْتَسَّ فيها مُدِرّْ([22])  ويقال، وهو القياس المطَّرِد، إنّ الحِبَى مقصور مكسور الحاء: خاصّةُ المَلِك، وجمعه أحْبَاء. وقال بعضهم: بل الواحد حَبَأٌ مهموز مقصور. وسمي بذلك لقُربه ودُنُوِّه. فلم يُخْلِفْ من الباب شيءٌ. والله أعلم.
---------------------------------------------------------------ـ
([1]) الأولى أن يقول "الراجز"، وهو حميد الأرقط، كما في اللسان (حبر). وانظر ما سيأتي في "قلب".
([2]) البيت في المجمل واللسان (حبر).
([3]) يقال بالفتح والكسر وبكسرتين.
([4]) لأبي الأسود الديلي كما في الحيوان (5: 445). وانظر الأغاني (11: 117) واللسان
(5: 232).
([5]) في الأصل: "المغرب"، والسباق يقتضي ما أثبت.
([6]) كذا ورد البيت منقوصاً.
([7]) في الأصل: "المغرب"، تحريف.
([8]) البيت في الحيوان (5: 452).
([9]) يقال حبسه وأحبسه وحبسه بالتشديد، اللسان والقاموس.
([10]) البيت في المجمل (حبش).
([11]) الجمهرة (1: 223).
([12]) كذا. ولها وجه.
([13]) في اللسان: "والعرب تذكر العسل وتؤنثه. وتذكيره لغة معروفة والتأنيث أكثر".
([14]) البيت في اللسان (حبض، حرن)، وسبق عجزه في (حرن).
([15]) هو الحارث بن مازن بن مالك بن عمرو بن تميم. انظر اللسان (9: 141) حيث تجد مع هذا قولاً آخر في الحبطات.
([16]) ديوان الأعشى 24 والمجمل واللسان (جعل).
([17]) في الأصل: "ولا تحبكوني"، صوابه في الحيوان (7: 20) ونهاية الأرب (10: 208).
([18]) ديوان لبيد 14 طبع 1881 واللسان (حبل). وأعدمني الشيء: لم أجده.
([19]) البيت لكثير، كما في المجمل واللسان (حبل).
([20]) البيت لعبد الله بن سليم الغامدي، كما في اللسان (سلس، حبل)، وانظر المفضليات (1: 114). وفي الأصل: "ويزينه"، صوابه من المجمل واللسان. وعجزه في (سلس).
([21]) السقي، بالفتح والكسر: ماء أصفر يقع في البطن.
([22]) لم يعتس فيها مدر: أي لم يطف فيها حالب يحلبها. وفي الأصل: "ولم يغلس"، صوابه في المجمل واللسان (حبا).
ـ

##### Türkçe

(حâ ve bâ ve bunların üçüncülendiği şeyler bâbı)
  (حبج) **الحاء** ve **الباء** ve **الجيم** bende, kendisine dayanılacak bir asıl değildir ve ondan dallandırma yapılmaz; “**حَبَجَ العَلَمُ**: göründü” ve “**حَبَجَت النارُ**: ansızın göründü” demelerinin sıhhatini bilmiyorum. Ve “**حَبِجَت الإبل**”, **العَرفَج**’i yiyince karınları ağrıdı(ğında); bütün bunlar zayıflıkta birbirine yakındır, bir kısmı bir kısmındandır. “**حَبَجَ بها**”ya gelince, **الجيم**, **قاف**’tan bedeldir.
  (حبر) **الحاء** ve **الباء** ve **الراء** ölçülü, düzenli tek bir asıldır; o da güzellik ve parlaklık içinde izdir. Şu hâlde **الحَبَار**: izdir. Şair([1]) bir atı vasfederek dedi:
ولم يقلِّبْ أرضَها البَيْطارُ *** ولا لِحَبْليه بها حَبَارُ
  Sonra bu dallanır; böylece, kendisiyle yazılan şeye **حِبرٌ** denir; mürekkeple yazana **حِبرٌ** ve **حَبرٌ** denir; o âlimdir; cem‘i **أحبار**’dır. Ve **الحَِبْر**: güzellik ve parlaklıktır. “**ذو حَِبْرٍ وسَِبْرٍ**” denir. Hadiste: “Ateşten bir adam çıkar; **حَِبْرُه** ve **سَِبْرُه** gitmiştir.” Ve İbn Ahmer dedi:
لبِسْنا حِبْرَهْ حتى اقتُضِينا *** لأعمالٍ وآجالٍ قُضِينا([2])
  Ve **المُحَبَّر**: süslenmiş şeydir. Tufeyl el-Ganevî’ye **محبِّر** denirdi; çünkü şiiri **يحبّر** eder ve onu süslerdi.

  Ölçü olarak güzellik dışında da gelebilir. Böylece “**حَبِر الرجلُ**”, derisinde yaralar olup da iyileştiğinde ve onlara izler kaldığında (denir). Ve **الحَِبْر**([3]): dişlerin üzerine çıkan sarılıktır. Ve birinci bâbdan **ثوبٌ حَبِيرٌ**: yeni, güzel(dir). Ve **الحَبْرَةُ**: sevinçtir. Allah Teâlâ dedi: ﴿فَهُمْ فِي رَوْضَةٍ يُحْبَرُونَ﴾ [الروم 15]. Ve “**قِدْحٌ مُحبَّر**” denir: yontması iyi yapılmış. Ve “**أرضٌ مِحبارٌ**”: bitkisi çabuk çıkan. Ve buluttan **الحَبِير**: suyu çok olan.

  Bu bâbdan şâz olan şeylerden: “**ما فيه حَبَرْبَرٌ**”, yani herhangi bir şey (yok). Ve **الحُبَارَى**: bir kuştur. Ve derler ki: “**مات فلانٌ كَمَدَ الحُبَارَى**”; bu, onun (yani **الحُبَارَى**’nın) diğer kuşların tüylerini dökmesiyle birlikte tüylerini dökmesi ve tüyünün bitmesinin yavaş olması sebebiyledir. Kuş uçtuğunda, o ise uçmaya güç yetiremediğinde kederden ölür. Dedi ki:
وزَيدٌ ميِّتٌ كَمَد الحُبارَى *** إذا ظعنت هُنَيْدةُ أو مُلِمُّ([4])
  yani yakın olan. Ve er-Râʿî **الحُبارى** hakkında dedi:
حلفتُ لهم لا يحسبون شَتِيمَتِي *** بعَيْنَيْ حُبارَى في حِبالةِ مُعْزِبِ([5])
رأتْ رجلاً يسعى إليها فحملقَتْ *** إليه بمَأْقي عينها المتقلِّبِ
تنوشُ برجليها وقد بَلّ ريشَها *** رَشاشٌ كغِسْلِ الوفرة([6])…
  **المُعْزِب**([7]): avcıdır; çünkü ehline sığınmaz. Ve **حَمْلقَتْ**: gözünün **حملاق**’ını çevirdi. Mana: bana sövmeniz boşa gitmez; böylece, ağa düşüp de gözünü çevirmekten başka çaresi olmayan **الحبارى** konumunda olurum. O, kuşların en zelillerindendir. Ve **تنوشُ برجليها**: ikisiyle vurur. Ve **الغِِسْل**: **الخِطمى**’dır. İster: tüyünün üzerine pisledi. Bunun benzeri Kümeyt’in sözüdür:
وَعِيدَ الحُبارَى من بعيدٍ تنفَّشت *** لأزرقَ مَعْلولِ الأظافير بالخَضْبِ([8])

  (حبس) **الحاء** ve **الباء** ve **السين**. “**حَبَسْتُه حَبْساً**” denir. Ve **الحَبْس**: vakfedilen şeydir. “**أَحْبَسْتُ فرساً في سبيل الله**” denir([9]). Ve **الحِبْسُ**: su için bir yapı; cem‘i **أحباس**.

  (حبش) **الحاء** ve **الباء** ve **الشين** toplanmaya delâlet eden tek bir kelimedir. Şu hâlde **الأحابيشُ**: çeşitli kabilelerden toplanıp bir araya gelen cemaatlerdir. İbn Revâha dedi:
وجئنا إلى موجٍ من البحر زاخرٍ *** أحابِيشَ منهم حاسرٌ ومُقَنَّعُ([10])

  (حبص) **الحاء** ve **الباء** ve **الصاد** asıl değildir. Ve onda tek bir kelime bulunduğunu iddia ederler.
  İbn Düreyd([11]) zikretti: “**حَبَصَ الفَرَسُ**”, şiddetli bir koşuşla koştuğunda (denir).

  (حبض) **الحاء** ve **الباء** ve **الضاد** iki asıldır: biri hareket, diğeri eksilme.
  Şu hâlde **الحَبَضُ**: harekettir; ondan **الحابض** (gelir); o, atanının önüne düşen oktur; bu, hedefe göre eksik kalmasıdır([12]). Ve “**حَبَضَ ماءُ الرّكِيَّة**”: eksildi (denir).
  Ve ikinciden olarak denir ki: “**أحْبَض فلانٌ بِحقِّي إحباضاً**”, yani onu iptal etti. **المحابض**’a gelince—ki onlar **المَشاوِر**’dir—balın onunla çıkarıldığı çubuklardır([13]); birinciden olması mümkündür. İbn Mukbil dedi:
كأنَّ أصواتَها من حيثُ تسمعُها *** صَوْتُ المحابض ينْزعِن المَحارينا([14])

  (حبط) **الحاء** ve **الباء** ve **الطاء** bâtıllığa yahut acıya delâlet eden tek bir asıldır. “**أحبط اللهُ عملَ الكافر**” denir; yani onu iptal etti.
  Acıya gelince: **الحَبَط**; binitin yiyip de bundan dolayı karnının şişmesidir. Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم dedi: “Şüphesiz baharın bitirdiği şeylerden öylesi vardır ki **حَبَطاً** öldürür yahut yaklaştırır.”
  Ve el-Hâris’e **الحَبَِطَ**([15]) adı verildi; çünkü o bir seferde idi de buna benzer bir şey ona isabet etti. Ve onlar, Temîm’den **الحَبِطَاتِ** diye adlandırılan kimselerdir.
  Bu bâba yakın olan şeylerden: “**حَبِطَ الجِلدُ**”, üzerinde yaralar olup da iyileştiğinde ve üzerinde izler kaldığında (denir).

  (حبق) **الحاء** ve **الباء** ve **القاف** bende, kendisiyle alınacak bir asıl ve onun bir manası değildir. Ancak onlar “**حبَّق متاعَه**”, onu topladığında (derler). Sıhhatini bilmiyorum.

  (حبك) **الحاء** ve **الباء** ve **الكاف** ölçülü, düzenli bir asıldır; o, bir şeyi uzanma ve düzenlilik içinde sağlamlaştırmaktır. “**بعيرٌ مَحْبُوكُ القَرَى**” denir; yani onun (yani **القَرَى**’sı) kuvvetlidir. **الاحتباك**’tan **الاحتباء** vardır; o, izarı bağlamaktır; o, bâbın kıyasıdır.
  Âyetteki **حُبُك السماء**: ﴿وَالسَّمَاءِ ذَاتِ الْحُبُكِ﴾ [الذاريات 7]; bir kavim dedi ki: güzel, sağlamlaştırılmış yaratılış sahibi. Başkaları dedi ki: **الحُبُك** yollar/izlerdir; tekili **حَبِيكة**. Ve **الطّرائِق** ile yıldızların yolları kastedilir.
  Ve “**كساءٌ مُحَبَّكٌ**” denir; yani çizgili.

  (حبل) **الحاء** ve **الباء** ve **اللام** bir şeyin uzamasına delâlet eden tek bir asıldır. Sonra onun üzerine taşınır; dalların dönüşü tek bir dönüşe döner. Şu hâlde **الحبل**: iptir, bilinir; cem‘i **حِبال**. Ve **الحبل**: omuz bağı. Ve **الحَبل**: uzayıp giden kum parçası.
  Bunun üzerine taşınan **الحَبْل**: ahittir. A‘şâ dedi:
وإذا تُجَوِّزها حبالُ قبيلةٍ *** *أخذت من الأخرى إليك حبالَها([16])
  Ve emniyeti ve **الخََُِفارة** ahitlerini ister. İster ki: bir kabileden korunur, ta başka bir kabileye varıncaya kadar; şu da korur, ta ulaşıncaya kadar. Ve **الحِبالة**: avcının ağı. Ve “**احتَبَلَ الصّيدَ**” denir; onu ağ ile avladığında. Kümeyt dedi:
ولا تجعلوني في رجائِيَ وُدَّكُمْ *** كَراجٍ على بيض الأنوق احتبالَها([17])
  Beni, olmayacak kimseyi uman kimse gibi yapmayın; çünkü **الرخَمَة**’ye ulaşılamaz; onun yumurtası üzerinde onu avlamayı uman, olmayacak şeyi ummuştur.
  Lebîd’in sözüne gelince:
ولقد أغْدُو وما يُعْدِمُني *** صاحبٌ غَيْرُ طويلِ المحْتَبَلْ([18])
  o, **محتَبَل**’iyle **أرساغ**’ını ister; çünkü **الحبل** onlarda olur, bağlandığında.
  Yerinde duran, kaçmayan kimseye denir: “**حَبِيلُ بَرَاحٍ**”; sanki o bağlanmıştır; yani **الحِبال** ile bağlanmıştır. Bir topluluk, aslana “**حَبِيلُ بَرَاحٍ**” denildiğini iddia etti.
  Bu asıldan türeyenlerden: **الحِبْل**—**الحاء**’ın kesresiyle—ki o, musibettir. Dedi ki:
فلا تَعْجَلِي يا عَزَّ أنْ تتفهَّمِي *** بنُصْحٍ أتَى الواشونَ أم بِحُبولِ([19])
  Bunun vechi bende şudur: insan musibete uğratıldığında sanki **حُبِل** edilmiştir; yani **الحِبالة**’ye düşmüştür; **يُحبَل** edilen av gibi. Bu uzak değildir.
  Bâbdan: **الحَبَل**, ki o hamiledir; bu, günlerin onunla uzaması sebebiyledir. Asmaya gelince, ona **حَبْلة** ve **حَبَلَة** denir; o bâbdandır; çünkü bitişinde ipler gibidir. **الحُبْلَة** ise **العِضاه**’ın meyvesidir. Sa‘d b. Ebî Vakkâs dedi: “Peygamber صلى الله عليه وآله وسلم ile gazveye çıkardık; bizim için yiyecek ancak **الحُبْلَة** ve **ورق السَّمُر** idi.” Ve zannımca, gerdanlıklarda yapılan bir süs olan **الحُبْلَة** de bundandır; belki onun meyvesine benzetilmiştir. Dedi ki:
ويَزِينها في النَّحر حَلْيٌ واضِحٌ *** وقلائدٌ من حُبْلَةٍ وسُلوسِ([20])

  (حبن) **الحاء** ve **الباء** ve **النون** tek bir asıldır; onda iki kelime vardır; birisi diğerinin üzerine taşınmıştır. Şu hâlde **الحِبْن** bedende çıban gibidir; ve **الأحْبَن** denir: onda **السِّقْي** bulunan adam. Diğer kelime: **أمُّ حُبَيْن**’dir; o, insanın avucu kadar bir dabbedir.

  (حبو) **الحاء** ve **الباء** ve illetli harf tek bir asıldır; o, yakınlık ve yaklaşmadır; her yakın olan **حابٍ**’dır. Bununla **حَبِيُّ السَّحاب** adlandırıldı; ufka yakınlığından dolayı. Bâbdandır: “**حبَوْتُ الرّجلَ**”, ona **حُبْوة** ve **حِبْوة** verdiğimde; isim **الحِباء**’dır. Bu, ancak ülfet ve yaklaştırma için olur. Ondandır: “**احتَبَى الرّجُل**”, sırtını ve baldırlarını bir elbise ile topladığında; o, **الحِبوة** ve **الحُبْوة**’dur da; iki lugattır. Ve **الحابي**: hedefe doğru sürünerek giden oktur. Ve Araplar der: “**حبَوْت للخَمْسِينَ**”, ona yaklaştığında. Asma‘î bir kelime zikretti; görünüşte bu asıldan biraz uzaklaşır; hakikatte uzak değildir; dedi ki: “Falanca, çevresindekini **يَحْبُو** eder”; yani onu korur ve men eder. İbn Ahmer dedi:
وراحَتِ الشَّوْلُ ولم يَحْبُها *** فَحْلٌ ولم يَعْتَسَّ فيها مُدِرّْ([22])
  Ve denir—ki o ölçülü, düzenli kıyastır—**الحِبَى**: kısaltılmış, **الحاء**’ı kesreli; kralın has adamıdır; cem‘i **أحْبَاء**. Bazıları dedi ki: bilakis tekili **حَبَأٌ**’dır; hemzeli, kısaltılmış. Yakınlığı ve yaklaşması sebebiyle böyle adlandırıldı. Böylece bâbdan hiçbir şey geri kalmadı. Allah daha iyi bilir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D9%88/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ح ب و
حبـا الصَبيُّ يَحْبُو إذا زَحَف والبعير المعقول يحبو إذا زحف‏.‏
ولو عرفوا فضله لأتوه ولو حبواً‏.‏
واحتبى بنجاده وحل حبوته وأطلقوا حباهم‏.‏
وحباه العطاء وبالعطاء‏.‏
وهو مكرم محبو وهو حبـاء كريم وهذه حبوة جزيلة وبنو فلان إذا عقدوا الحبى أطلقوا الحبى أي العطايا‏.‏
وحاباه في البيع محاباة‏.‏
ومن المجاز‏:‏ سهم حاب وهو الذي يزلج على الأرض ثم يصيب الهدف وسهام مقرطسات وحواب‏.‏
وحبوت للخمسين‏:‏ دنوت منها كما تقول العرب ناطحت الخمسين وناهزتها‏.‏
وسقاكم الحبيّ وهو السحاب المسف قال امرؤ القيس‏:‏ كلمـع اليديـن فـي حبـي مكلـل وسبحان من ينشىء الحبي ويخرج الخبي‏.‏
وحبا الرمل‏:‏ عرض وأشرف‏.‏
قال امرؤ القيس‏:‏ فلما حبا وادي القرى من ورائنا أي جاوزناه‏.‏
وفرس حابى الشراسيف أي مشرف الأضلاع‏.‏

##### Türkçe

ح ب و
**حبا** çocuk **يَحْبُو**; süründüğü zaman; ve bağlanmış deve **يحبو**; süründüğü zaman.
“Eğer faziletini bilselerdi ona gelirlerdi, velev ki **حبواً** (sürünerek) olsa bile.”
Ve **احتبى** kılıç kayışıyla; ve **حبوته**’sini çözdü; ve **حباهم**’ını salıverdiler.
Ve ona **حبا** (ihsan) verdi; ve ihsan ile.
Ve o, ikram olunmuş **محبو**’dur; ve o, kerim bir **حبـاء**’dır; ve bu, bol bir **حبوة**’dir; ve falanın oğulları, **الحبى**’yı akdettikleri zaman **الحبى**’yı salıverirler; yani عطايا (ihsanlar).
Ve satışta onunla **حاباه**; **محاباة** olarak.
Mecazdandır: **سهم حاب**; o, yer üzerinde kayıp sonra hedefi vuran olandır; ve **سهام مقرطسات** ve **حواب**.
**وحبوت للخمسين**: ona yaklaştım; Arapların “**ناطحت الخمسين** ve **ناهزتها**” demeleri gibi.
Ve size **الحبيّ** içirdi; o, alçak buluttur; İmru’ul-Kays dedi ki:
“İki elin parıltısı gibi, taçlandırılmış bir **حبـي** içinde.”
Ve **الحبي**’yi inşa eden ve **الخبي**’yi çıkaran (Allah’ı) tenzih ederim.
**وحبا الرمل**: genişledi ve yükseldi.
İmru’ul-Kays dedi ki:
“Böylece arkamızdan **وادي القرى** **حبا** edince”; yani onu geçtik.
Ve **فرس حابى الشراسيف**: yani kaburgaları çıkık (belirgin) olan.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D9%88/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ح ب و * * حَبَا * الصبي على استه زحف وبابه عاد و * حَبَاهُ * يحبوه * حَبْوةً * بالفتح أعطاه و * الحِبَاءُ * العطاء و * حَابَى * في البيع * مُحَاباةً

##### Türkçe

* ح ب و * * **حَبَا** * çocuk kalçası üzerinde süründü; ve babı **عاد**’dır. Ve * **حَبَاهُ** * onu sever; * **حَبْوةً** * (fetha ile): ona verdi. Ve * **الحِبَاءُ** *: bağış. Ve * **حَابَى** * alışverişte * **مُحَاباةً** *: (muhâbât etti).

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D9%88/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( و ( *!حَبَا ) الشَّيءُ ( *!حُبُوًّا ، كسُمُوَ : دَنَا ) ؛ أَنْشَدَ ابنُ الأَعْرابيِّ :
وأحْوَى كأيْمِ الضَّالِ أَطْرَقَ بعدَما
حَبَا تَحْتَ فَيْنانٍ من الظِّلِّ وارفِومنه *!حَبَوْتُ للخَمْسِين : دَنَوْتُ لها .
وقالَ ابنُ سِيدَه : دَنَوْتُ منها .
قالَ ابنُ الأَعْرابي : *!حَبَاها *!وحَبا لَها أَي دَنَا لَها .
( و ) *!حَبَتِ ( الشَّراسِيفُ ) *!حَبْواً : ( طالَتْ فَتَدانَتْ ؛ ) وإنَّه لحَابِي الشَّراسِيفِ أَي مُشْرِفُ الجَنْبَيْنِ .
( و ) *!حَبَتِ ( الأَضْلاعُ إلى الصُّلْبِ : اتَّصَلّتْ ) ودَنَتْ ، قالَ العجَّاج :
*!حَابِي الجيودِ فارِضُ الحُنْجُورِ قالَ الأَزْهري : يعْنِي اتِّصالَ رؤُوس الأَضْلاعِ بَعْضها بِبَعْضٍ ، وقالَ أَيْضاً :
حاِبي جُيُودِ الزَّوْرِ دَوْسَرِيّ وقالَ آخَرُ :
*!تَحْبُو إلى أَصْلابِه أَمعاؤُه وقالَ أَبو الدُّقَيْشِ : تَحْبُو هنا تَتَّصل .
( و ) حَبَا ( المَسِيلُ : دَنا بعضُهُ من بعضً ) ، وبه فُسَّرَ قوْلُ الراجزِ :
تحبُو إلى أَصْلابِه أَمعاؤُه

والمِعَى : كُلُّ مِذْنَبٍ بقَرارِ الحَضِيضِ .
( و ) حَبَا ( الرَّجُلُ ) حَبْواً : ( مَشَى على يَدَيْه وبَطْنِه ) ، أَو على يَدَيْه ورُكْبَتَيْه ، وقيلَ : على المقْعدَةِ ، وقيلَ : على المَرافِقِ والرُّكَبِ ؛ ومنه الحدِيثُ : ( لو يَعْلَمونَ ما فِي العَتْمةِ والفَجْرِ لأَتَوْهما ولو حَبْواً ) .
( و ) حَبَا ( الصَّبيُّ حَبْواً ، كسَهْوٍ : مَشَى على اسْتِهِ وأَشْرَفَ بصَدْرهِ ) .
وقالَ الجَوهري : هو إذا زَحَفَ ؛ وأَنْشَدَ لعَمْرو بنِ شَقِيقٍ :
لولا السِّفَارُ وبُعْدُ خرقٍ مَهْمَهٍ
لَتَركْتُها تَحْبُو على العُرْقوبِ قُلْتُ : هكذا رَوَاهُ ابنُ القَطَّاع ، ويُروَى : وبُعْدُه مِن مَهْمَهٍ .
قالَ اللَّيْثُ : الصَّبيُّ *!يَحْبُو قبْلَ أَن يقومَ ، والبَعيرُ المَعْقُول يَحْبُو فيزْحَفُ حَبْواً .
ويقالُ : ما جاءَ إلاَّ حَبْواً ، أَي زَحْفاً ، وما نَجا فلانٌ إلاَّ حَبْواً .
( و ) حَبَتِ ( السَّفِينَةُ ) حَبْواً : ( جَرَتْ .
( و ) حَبَا ( ما حَوْلَه ) حَبْواً : ( حَمَاهُ ومَنَعَهُ ) ؛ نقَلَهُ الجَوْهري عن الأَصْمعيّ ؛ وأَنْشَدَ لابنِ أَحمر :
ورَاحَتِ الشَّوْلُ ولم *!يَحْبُها
فَحْلٌ ولم يَعْتَسَّ فيها مُدِرّوقالَ أَبو حنيفَةَ : لم يَحْبُها لم يَلْتَتفِتْ إليها أَي أَنَّه شُغِل بنَفْسِه ، ولولا شغْله بنَفْسِه لحازَها ولم يُفارِقْها .
قالَ الجَوْهريُّ : ( *!كحبَّاهُ *!تَحْبِيَةً . ( و ) حَبَا ( المالُ ) حَبْواً : ( رَزِمَ فلم يَتَحَرَّكْ هُزالاً .
( و ) حَبَا ( الشَّيءُ له : اعْتَرَضَ ، فهو *!حابٍ *!وحَبِيُّ ) ، كغَنِيَ ؛ قالَ

العجَّاج يَصِفُ قُرْقُوراً :
فهو إذا حَبَا له *!حَبِيٌّ أَي اعْتَرَضَ له مَوْجٌ .
( و ) حَبَا ( فلاناً ) حَبْواً *!وحَبْوةً : ( أَعْطاهُ بِلا جَزاءٍ ولا مَنَ ، أَو عامٌّ ) ؛ ومنه حدِيثُ صلاةِ التّسْبيح : ( أَلا أَمْنَحُكَ أَلا *!أَحْبُوكَ ) .
( والاسمُ *!الحِباءُ ، ككِتابٍ ، *!والحَبْوَةُ ، مُثَلَّثَةً ) .
وجَعَلَ اللحْيانيُّ جَمِيعَ ذلِكَ مَصادِرِ ، وشاهِدُ الحِباءِ قَوْلُ الفَرَزْدق :
خالِي الذي اغْتَصَبَ المُلُوكَ نُفُوسَهُم
وإلَيْهِ كان *!حِباءُ جَفْنَةَ يُنْقَلُ ( و ) *!حَبَاهُ *!يَحْبُوه *!حِبَاءً : ( مَنَعَهُ ) ؛ عن ابنِ الأعْرابيِّ ولم يَحْكِه غيرُهُ ، ومنه *!المُحابَاةُ في البَيْعِ ، فهو ( ضِدٌّ .
( *!والحابِي ) مِن الرِّجالِ : ( المُرْتَفِعُ المَنْكِبَيْنِ إلى العُنُقِ ) ؛ وكَذلِكَ البَعيرُ .
( و ) مِن المجازِ : *!الحابِي ( مِن السِّهامِ ما يَزْحَفُ إلى الهَدَفِ ) إذا رُمِيَ به .
وقالَ القتيبيُّ : هو الذي يَقَعُ دونَ الهَدَفِ ثم يَزْحَفُ إليه على الأرضِ ، وقد حَبَا يَحْبُو ، وإن أَصابَ الرُّقْعة فهو خازِقٌ وخاسِقٌ ، فإن جاوَزَ الهَدَفَ ووَقَعَ خلْفَه فهو زاهِقٌ .
ومنه حدِيثُ عبدِ الرحمانِ : ( إنَّ *!حابِياً خيرٌ من زاهِقٍ ) ، أَرادَ : أَنَّ الحابِي وإن كانَ ضَعِيفاً وقد أَصابَ الهَدَفَ خيرٌ مِن الزاهِقِ الذي جازَهُ بشِدَّةِ مَرِّهِ وقُوَّتِه ولم يُصِبِ الهَدَفَ ؛ ضَرَب السَّهْمَيْن مَثَلَيْن لوَالِيَيْن أَحَدُهما ينالُ الحقَّ أَو بعضَه وهو ضعيفٌ ، والآخرُ يجوزُ الحقَّ ويبعدُ عنه وهو قوِيٌّ .
( و ) الحابِي : ( نَبْتٌ ) سُمِّي به *!لحُبُوِّه وعُلُوِّه .
( و ) *!الحابِيَةُ ، ( بهاءٍ رَمْلَةٌ ) مُرْتفعَةٌ مُشْرِفةٌ ( تُنْبِتُهُ .

( *!واحْتَبَى بالثَّوْبِ : اشْتَمَلَ ، أَو جَمع بينَ ظَهْرِه وساقَيْه بعِمامَةٍ ونَحْوِها ) ؛ ومنه الحدِيثُ : ( نَهَى عن *!الاحْتِباءِ في ثَوْبٍ واحِدٍ .
قالَ ابنُ الأثيرِ : هو أَن يَضُمَّ الإِنْسانُ رِجْلَيْه على بَطْنِه بثَوْبٍ يَجْمَعُهما به مع ظَهْرِه ويَشُدُّه عليهما ، قالَ : وقد يكونُ الاحْتِباءُ باليَدَيْنِ عِوَضَ الثّوْبِ ، وإنَّما نَهَى عنه لأنَّه إذا لم يكنْ عليه إلاَّ ثَوْبٌ واحِدٌ رُبَّما تَحَرَّك أَو زالَ الثَّوْبُ فتَبْدُو عَوْرَته .
ومنه : الاحْتِباءُ حِيطَانُ العَرَبِ ؛ أَي ليسَ في البرارِي حِيطَانٌ ، فإذا أَرادَ أَنْ يَسْتَنِدَ احْتَبى لأنَّ الاحْتِباءَ يَمْنَعهم مِن السُّقوطِ ويَصِير لهم كالجِدارِ .
( والاسمُ *!الحَبْوَةُ ، ويُضَمُّ ، *!والحِبْيَةُ ، بالكسْرِ ، *!والحِباءُ ، بالكسْرِ والضَّمِّ ) ؛ الأَخيرَتانِ عن الكِسائي جاءَ بهما في بابِ المَمْدودِ ؛ ومنه الحدِيثُ : نُهِيَ عن الحَبْوةِ يوْم الجُمُعة والإِمامُ يخْطَبُ لأنَّ الاحْتِباءَ يَجْلَبُ النَّومْ ويُعَرِّضُ طَهارَتَه للانْتِقاضِ . ويقُولونَ : الحِباءُ حِيطَانُ العَرَبِ .
وفي حَدِيثِ الأحْنف : وقيلَ له في الحَرْبِ أَيْنَ الحِلْمُ ؟ فقالَ : عنْدَ الحِباءِ ، أَرادَ : أَنَّ الحِلْمَ يَحْسُن في السِّلْم لا في الحَرْبِ .
( *!وحَاباهُ *!مُحاباةً *!وحِباءً ) ، بالكسْرِ : ( نَصَرَهُ واخْتَصَّه ومالَ إليه ) ؛ قالَ الشَّاعِرُ :
اصْبِرْ يزيدُ فقدْ فارَقْتَ ذاثِقَةٍ
واشْكُر حِباءَ الذي بالمُلْكِ حَابَاكَا ( *!والحَبِيُّ ، كغَنِيَ ، ويُضَمُّ ) أَي كعُتِيَ : ( السَّحابُ يُشْرِق ) ، كذا في النُّسخ والصَّوابُ يُشْرِفُ ؛ ( مِن الأُفُقِ على الأَرضِ ؛ أَو الذي ) يَتَراكَمُ ( بعضُه فَوْقَ بعضٍ ) .
وقالَ الجَوْهريُّ : الذي يَعْترضُ

اعْتِراضَ الجَبَلِ قبْلَ أَنْ يُطَبِّقَ السَّماءَ ؛ وأَنْشَدَ لامْرِىءِ القَيْسِ :
أَصاحِ تَرَى بَرْقاً أُرِيكَ وَمِيضَه
كَلَمْعِ اليَدَيْنِ في *!حَبِيَ مُكَلَّل ِقيلَ له حَبِيٌّ من حَبَا ، كما يقالُ له سَحابٌ مِن سَحَبَ أَهْدابَه ؛ وقد جاءَ بِكلَيْهما شِعْرُ العَرَبِ ؛ قالتِ امْرأَةٌ :
وأَقْبلَ يَزْحفُ زَحْفَ الكَبِير
سِياقَ الرِّعاءِ البِطَاء العِشَارَاوقالَ أَوْس :
دانٍ مُسِفٌّ فُوَيْقَ الأرضِ هَيْدَبُه
يكادُ يَدْفعُه مَنْ قامَ بالرَّاحِوقالتْ صبيَّةٌ منهم لأَبيها فتجَاوَزَتْ ذلكَ :
أَناخَ بذِي بَقَرِ بَرْكَهُ
كأَنَّ على عَضُدَيْه كِتافَاوقال الجَوْهريُّ : يقالُ سُمِّي لدنُوِّه مِن الأرضِ .
( وَرَمَى *!فأَحْبَى : وَقَعَ سَهْمُهُ دونَ الغَرَضِ ) ثم تَقافَزَ حتى يصيبَ الغَرَضَ ؛ عن ابنِ الأَعْرابي .
( *!والحُبَةُ ، كثُبَةٍ : حَبَّةُ العِنَبِ ) . وقيلَ : هي العِنَبُ أَوَّلُ ما ينبتُ مِن الحَبِّ ما لم يُغْرَسْ ، ( ج *!حُبًا كهُدًى ) .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
حَبَا الرَّمْلُ يَحْبُو حَبْواً : أَشْرَفَ مُعْتَرِضاً ، فهو *!حابٍ ، قالَ :
كأَنَّ بَيْنَ المِرْطِ والشُّقُوفِ
رَمْلاً حَبا من عَقَدِ العَرِيفِ

والعَرِيفْ : مِن رِمالِ بَني سَعْدٍ :
وقالَ ابنُ الأَعْرابي : *!الحَبْوُ : اتِّساعُ الرَّمْل .
*!وتَحَبَّى : *!احْتَبَى ؛ قالَ سَاعِدَةُ بنُ جُوءَيَّة :
أَرْيُ الجَوارِسِ في ذُؤابةِ مُشْرِفٍ
فيه النُّسُورُ كما *!تَحَبَّى المَوْكِب ُيقولُ : اسْتَدارَتِ النُّسُورُ فيه كأَنَّهم رَكْبٌ *!مُحْتَبُونَ .
وجَمْعُ *!الُحِبْوَةِ للثَّوْبِ *!الحِبا ، بالضَّمِّ وبالكسْر ؛ ذَكَرَهُما يَعْقُوبُ في الإِصْلاحِ ؛ قالَ : ويُرْوَى بيتُ الفَرَزْدقِ :
وما حُلَّ مِنْ جَهْلٍ *!حُبَا حُلَمائِنا
ولا قائِلُ المَعْروفِ فينا يُعَنَّفُبالوَجْهَيْن جَمِيعاً ، فَمَنْ كَسَرَ كانَ كسِدْرَةٍ وسِدَرٍ ، ومَنْ ضَمَّ فمِثْل غُرْفَةٍ وغُرَف .
*!وحَبا البَعيرُ حَبْواً : بَرَكَ وزَحَفَ مِنَ الإِعْياءِ .
وقيلَ : كُلِّفَ تَسَنُّمَ صَعْبِ الرَّمْلِ فأَشْرَفَ بصَدْرِهِ ثم زَحَفَ ؛ قالَ رُؤْبَة :
أَوْدَيْتَ إن لم *!تَحْبُ *!حَبْوَ المُعْتَبَك *!والحَبَا ، كالعَصَا : السَّحابُ سُمِّي لدنُوِّه من الأرضِ ، نَقَلَه الجَوهريُّ ، وأَنْشَدَ ابنُ بُرِّي للشاعِرِ يصِفُ جَعْبة السِّهامِ :
هي ابْنةُ جَوْبٍ أُمُّ تِسْعين آزَرَتْ
أَخاً ثِقَةً يَمْرِي *!حَباها ذَوائِبُ وفي حدِيثِ وهبٍ : ( كأَنَّه الجبلُ *!الحابِي ) ، أَي الثَّقيلُ المُشْرِفُ .

*!وحابَيْته في البَيْعِ *!مُحاباةً ؛ نَقَلَهُ الجوْهرِيُّ .
*!والحِباءُ ، ككِتابٍ : مَهْرُ المرْأَةِ ، قالَ المُهَلْهِلُ :
أَنْكَحَهما فقدُها الأَراقِمَ من
جَنْبٍ وكانَ *!الحِباءُ منْ أَدَمِ أَرادَ : أَنَّهم لم يكونوا أَرْبابَ نَعَمٍ فيُمْهرُوها الإِبلَ وجَعَلهم دَبَّاغِين للأَدَمِ .
ورجُلٌ *!أَحْبَى : ضَبِسٌ شِرِّيرٌ ، عن ابنِ الأَعرابيِّ ؛ وأَنْشَدَ :
والَّدهْرُ أَحْبَى لا يَزالُ أَلَمُهْ
تَدُقُّ أَرْكانَ الجِبالِ ثُلَمُهْوحَبَى جُعَيْرانَ : نَبتٌ .
*!وحُبَيٌّ ، كسُمَيَ ، *!والحُبيَّا ، كثُرَيَّا : مَوْضِعانِ ؛ قالَ الرَّاعِي :
جَعَلْن *!حُبَيًّا باليَمِينِ ونَكَّبَتْ
كُبَيْساً لوِرْدٍ من ضَييدةِ باكِرِوقالَ القُطاميُّ :
مِنْ عَنْ يَمينِ *!الحُبَيَّا نَظْرةٌ قَبَلُ وكَذلِكَ *!حُبَيَّات ؛ قالَ عُمَرُ بنُ أَبي رَبيعَةَ :
أَلَمْ تَسْأَل الأَطْلالَ والمُتَرَبَّعا
ببَطْنِ حُبَيَّاتِ دَوارِسَ بَلْقَعاوقالَ نَصْر : *!حُبَيٌّ مَوْضِعُ تِهامِيٌّ كانَ دارَ الأَسَدِ وكِنانَةَ ؛ *!وحُبَيَّا مَوْضِعٌ شامِيٌّ ، وأَظُنُّ بالحِجازِ أَيْضاً ؛ يقال له : *!الحُبيّا ورُبَّما قالوا الحُبَيَّا وأَرادُوا *!الحُبَيّ ، انتَهَى .

*!والحَبْيان : الضَّعيفُ ، عاميَّةٌ .
وقالَ أَبو العباسِ : فلانٌ يَحْبُو قَصاهُم ويَحُوطُ قَصَاهُمْ بمعْنىً واحِدٍ ؛ وأَنْشَدَ لأبي وَجْزَةَ :
يَحْبُو قَصاها مُلْبِدٌ سِنادُ
أَحْمَرُ من ضِئْضِئِها مَيَّادُ

##### Türkçe

: ( (**حَبَا** ) şey (**حُبُوًّا**; **سُمُوَ** gibi: yaklaştı) ); İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:
وأحْوَى كأيْمِ الضَّالِ أَطْرَقَ بعدَما
حَبَا تَحْتَ فَيْنانٍ من الظِّلِّ وارفِ
Ve ondan: **حَبَوْتُ** elliye: ona yaklaştım.
İbn Sîde dedi: ondan yaklaştım.
İbnü’l-A‘râbî dedi: **حَبَاها** ve **حَبا لَها** yani ona yaklaştı.

( ve ) **حَبَتِ** ( **الشَّراسِيفُ** ) **حَبْواً**: (uzadı da yaklaştı); ve şüphesiz o, **حَابِي الشَّراسِيفِ**tir; yani iki yan(ın) yüksek (çıkık) olan(ı)dır.

( ve ) **حَبَتِ** (kaburgalar sırta: birleşti) ve yaklaştı; el-‘Accâc dedi:
**حَابِي الجيودِ فارِضُ الحُنْجُورِ**
el-Ezherî dedi: kaburga başlarının bazısının bazısına birleşmesini kastediyor; ve yine dedi:
حاِبي جُيُودِ الزَّوْرِ دَوْسَرِيّ
Ve bir başkası dedi:
**تَحْبُو إلى أَصْلابِه أَمعاؤُه**
Ebû’d-Dukayş dedi: burada **تَحْبُو** “birleşir”dir.

( ve ) **حَبَا** (sel yatağı: onun bazısı bazısına yaklaştı); ve bununla râcizin sözü tefsir edildi:
تحبُو إلى أَصْلابِه أَمعاؤُه

Ve **المِعَى**: çukurun dibinin kararında olan her kuyruklu (şey).

( ve ) **حَبَا** (adam) **حَبْواً**: (elleri ve karnı üzerinde yürüdü); yahut elleri ve dizleri üzerinde; ve denildi: oturak üzerinde; ve denildi: dirsekler ve dizler üzerinde; ve ondan hadis: ( “Eğer **العَتْمةِ** ve **الفَجْرِ**de olanı bilselerdi, ikisine de gelirlerdi, velev **حَبْواً** (emekleyerek) olsa bile.” ).

( ve ) **حَبَا** (çocuk **حَبْواً**, **سَهْوٍ** gibi: kıçı üzerinde yürüdü ve göğsüyle yükseldi).
el-Cevherî dedi: o, sürünerek gittiği zamandır; ve ‘Amr b. Şakîk’ten inşâd etti:
لولا السِّفَارُ وبُعْدُ خرقٍ مَهْمَهٍ
لَتَركْتُها تَحْبُو على العُرْقوبِ
Dedim: İbnü’l-Kattâ‘ onu böyle rivayet etti; ve şöyle rivayet edilir: وبُعْدُه مِن مَهْمَهٍ.
el-Leys dedi: çocuk, kalkmadan önce **يَحْبُو**; bağlanmış deve **يَحْبُو** da **حَبْواً** sürünür.
Ve denilir: ancak **حَبْواً** geldi; yani sürünerek; ve falan kimse ancak **حَبْواً** kurtuldu.

( ve ) **حَبَتِ** (gemi) **حَبْواً**: (aktı.

( ve ) **حَبَا** (çevresindekini) **حَبْواً**: (onu korudu ve engelledi); el-Cevherî onu el-Asma‘î’den nakletti; ve İbn Ahmer’e ait inşâd etti:
ورَاحَتِ الشَّوْلُ ولم **يَحْبُها**
فَحْلٌ ولم يَعْتَسَّ فيها مُدِرّ
Ebû Hanîfe dedi: **لم يَحْبُها**: ona dönüp bakmadı; yani kendisiyle meşgul oldu; kendisiyle meşgul olmasaydı onu elde ederdi ve ondan ayrılmazdı.
el-Cevherî dedi: ( **كحبَّاهُ** **تَحْبِيَةً**.

( ve ) **حَبَا** (mal) **حَبْواً**: (çöktü de zayıflıktan hareket etmedi.

( ve ) **حَبَا** (şey ona: karşı çıktı; o da **حابٍ** ve **حَبِيُّ**dür), **غَنِيَ** gibi; el-‘Accâc, bir **قُرْقُور**u vasfederken dedi:
فهو إذا حَبَا له **حَبِيٌّ**
yani ona bir dalga karşı çıktı.

( ve ) **حَبَا** (falancaya) **حَبْواً** ve **حَبْوةً**: (karşılıksız ve başa kakma olmaksızın verdi; yahut geneldir); ve ondan tesbih namazı hadisi: ( “Sana bağışlamayayım mı, sana **أَحْبُوكَ** (hibe etmeyeyim mi)?” ).
(İsim: **الحِباءُ**, **كِتابٍ** gibi; ve **الحَبْوَةُ**, üçlü (harekeli)).
el-Lihyânî bütün bunları mastarlar kıldı; ve **الحِباءِ**ın şahidi el-Ferazdak’ın sözü:
خالِي الذي اغْتَصَبَ المُلُوكَ نُفُوسَهُم
وإلَيْهِ كان **حِباءُ جَفْنَةَ** يُنْقَلُ

( ve ) **حَبَاهُ** **يَحْبُوه** **حِبَاءً**: (onu engelledi); İbnü’l-A‘râbî’den; başkası onu hikâye etmedi; ve ondan: satışta **المُحابَاةُ**; o da (zıddır.

( **والحابِي** ) erkeklerden: (iki omzu boyna doğru yüksek olan); ve deve de böyledir.

( ve ) mecazdan: **الحابِي** (oklardan, atıldığı zaman hedefe doğru sürünen şeydir).
el-Kuteybî dedi: o, hedefin berisine düşen, sonra yerde ona doğru sürünen şeydir; ve **حَبَا يَحْبُو**; ve eğer **الرُّقْعة**yı vurursa o **خازِقٌ** ve **خاسِقٌ**tur; eğer hedefi geçer ve arkasına düşerse o **زاهِقٌ**tur.
Ve ondan ‘Abdurrahmân hadisi: ( “Şüphesiz **حابِياً** bir **زاهِقٍ**ten hayırlıdır.” ); şunu kastetti: **الحابِي** her ne kadar zayıf olsa da hedefi vurmuştur; **الزاهِقِ**ten hayırlıdır; o, geçişinin şiddeti ve kuvvetiyle onu geçti ve hedefi vurmadı; iki oku iki vâliye misal yaptı: ikisinden biri zayıf olduğu hâlde hakkı veya bir kısmını elde eder; diğeri hakkı aşar ve ondan uzaklaşır, hâlbuki kuvvetlidir.

( ve ) **الحابِي**: (bir bitki); **لحُبُوِّه** ve yüksekliği sebebiyle onunla adlandırıldı.

( ve ) **الحابِيَةُ**: ( **هاء** ile, bir kum tepeciği) yüksek, gözeten (onu bitirir.

( **واحْتَبَى بالثَّوْبِ**: büründü; yahut sırtı ile iki baldırını bir sarık ve benzeriyle bir araya topladı); ve ondan hadis: (tek bir elbisede **الاحْتِباءِ**dan nehyetti.
İbnü’l-Esîr dedi: o, insanın iki bacağını karnına doğru, onları sırtıyla birlikte toplayan bir elbiseyle birleştirmesi ve onu onların üzerine bağlamasıdır; dedi: ve **الاحْتِباءُ** elbise yerine iki elle de olabilir; ancak ondan nehyetti; çünkü üzerinde yalnız bir elbise olursa, belki hareket eder yahut elbise kayar da avreti görünür.
Ve ondan: **الاحْتِباءُ** Arapların duvarlarıdır; yani çöllerde duvarlar yoktur; dayanmak istediğinde **احْتَبى**; çünkü **الاحْتِباءُ** onları düşmekten men eder ve onlara duvar gibi olur.

(İsim: **الحَبْوَةُ**, ve ötrelenir; ve **الحِبْيَةُ**, kesre ile; ve **الحِباءُ**, kesre ve ötre ile); son ikisi el-Kisâî’dendir; ikisini de **المَمْدودِ** babında getirdi; ve ondan hadis: cuma günü imam hutbe okurken **الحَبْوةِ**dan nehyedildi; çünkü **الاحْتِباءَ** uykuyu çeker ve abdestini bozulmaya maruz bırakır. Ve derler: **الحِباءُ** Arapların duvarlarıdır.
Ve el-Ahnef hadîsinde: savaşta ona “hilm nerede?” denildi; o da dedi: **عندَ الحِباءِ**; şunu kastetti: hilm barışta güzeldir, savaşta değil.

( **وحَاباهُ** **مُحاباةً** ve **حِباءً** ), kesre ile: (ona yardım etti, onu özel kıldı ve ona meyletti); şair dedi:
اصْبِرْ يزيدُ فقدْ فارَقْتَ ذاثِقَةٍ
واشْكُر حِباءَ الذي بالمُلْكِ حَابَاكَا

( **والحَبِيُّ**; **غَنِيَ** gibi; ve ötrelenir) yani **عُتِيَ** gibi: (bulut aydınlanır), nüshalarda böyle; doğrusu “yükselir”dir; (ufuktan yere; yahut) (bazısı bazısının üstüne yığılır).
el-Cevherî dedi: karşı çıkan (şey)dir.

dağın, göğü kaplamasından önce, enlemesine karşı durması; ve **امْرِىءِ القَيْسِ**’e ait olarak inşad etti:
“Ey arkadaş! Sana parıltısını göstereceğim bir şimşek görüyor musun?
iki elin parıltısı gibi, *!**حَبِيَ** مُكَلَّل içinde.”
Ona, **حَبَا**’dan **حَبِيٌّ** denildiği söylenmiştir; tıpkı ona, kirpiklerini sürükledi diye **سَحَبَ**’dan **سَحابٌ** denildiği gibi; Arapların şiiri her ikisiyle de gelmiştir; bir kadın dedi ki:
Ve büyük olanın sürünmesi gibi sürünerek geldi,
yavaş çobanların, yavaş develeri sevk edişi gibi. Ve **أَوْس** dedi:
Yakın, alçak; yerin biraz üstünde, saçakları,
neredeyse onu, avuçla duran kimse iter. Ve onlardan bir kız, babasına dedi de bunu aştı:
**ذِي بَقَر**’de çöktürdü çöküşünü,
sanki iki omzu üzerinde birer yük var.
Ve **الجَوْهريُّ** dedi: Yerden yakınlığından dolayı adlandırıldı denir.

( Ve attı da *!**فأَحْبَى**: oku hedefin berisinde düştü ) sonra hedefi vuruncaya kadar sıçrayıp durur; **ابنِ الأَعْرابي**’den.

( *!**والحُبَةُ** , **ثُبَةٍ** gibi: üzüm tanesi ) . Ve denildi ki: O, dikilmemiş olduğu sürece, taneden biten şeyin ilk çıktığı hâliyle üzümdür, (ç. *!**حُبًا** **هُدًى** gibi).

Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir:
Kum *!**حَبَا** eder, **يَحْبُو** **حَبْواً**: enlemesine yükseldi; o hâlde o *!**حابٍ**’dır; dedi ki:
“Sanki **المِرْط** ile **الشُّقُوف** arasında,
**العَرِيف**’in düğümlerinden **حَبا** etmiş bir kum var.”

Ve **العَرِيفْ**: **بَني سَعْد**’ın kumlarındandır.
Ve **ابنُ الأَعْرابي** dedi: *!**الحَبْوُ**: kumun genişlemesidir.

*!**وتَحَبَّى**: *!**احْتَبَى**; **سَاعِدَةُ بنُ جُوءَيَّة** dedi:
“Bir yüksekliğin tepesinde yırtıcı kuşların yuvası;
onda akbabalar, *!**تَحَبَّى** eden alay gibi.”
Yani: Akbabalar onda döndüler; sanki onlar *!**مُحْتَبُونَ** bir binekli topluluk.

Ve elbise için *!**الُحِبْوَةِ**’nin çoğulu *!**الحِبا**’dır; damme ile ve kesre ile; ikisini de **يَعْقُوب** **الإِصْلاح**’ta zikretti; dedi ki: **الفَرَزْدق**’ın beyti şöyle rivayet olunur:
“Bizim halîmlerimizin *!**حُبَا**’sı, bir cehaletten çözülmedi,
ve bizde iyiliği söyleyen kınanmaz.”
İki vecihle de birlikte; kim kesre yaparsa **سِدْرَةٍ** ve **سِدَرٍ** gibi olur; kim damme yaparsa **غُرْفَةٍ** ve **غُرَف** gibi.

*!**وحَبا البَعيرُ** **حَبْواً**: çöktü ve yorgunluktan süründü.
Ve denildi ki: Zor kumun tepesine çıkmakla yükümlü kılındı da göğsüyle yükseldi, sonra süründü; **رُؤْبَة** dedi:
“Eğer *!**تَحْبُ** etmezsen, *!**حَبْوَ المُعْتَبَك**’i, helâk ettin.”

*!**والحَبَا** , **العَصَا** gibi: buluttur; yerden yakınlığından dolayı adlandırıldı; onu **الجَوهريُّ** nakletti; ve **ابنُ بُرِّي** şair için, ok torbasını vasfederken, inşad etti:
“O, bir boşluğun kızı, doksanın anası; kuşandı,
güvenilir bir kardeşi; onun *!**حَباها**’sını saçaklar sıyırır.”
Ve **وهب**’in hadisinde: (sanki o, *!**الحابِي** dağdır), yani ağır, yükselmiş.

*!**وحابَيْته** satışta *!**مُحاباةً**; onu **الجوْهرِيُّ** nakletti.

*!**والحِباءُ** , **كِتابٍ** gibi: kadının mehri; **المُهَلْهِلُ** dedi:
“Onları, yılanların kaybı nikâhladı,
bir yandan; ve *!**الحِباءُ** deriden idi.”
Şunu istedi: Onlar deve sürüsü sahipleri değillerdi de ona develeri mehir veriyorlardı; onları da deri tabaklayıcıları kıldı.

Ve bir adam *!**أَحْبَى**: yapışkan, şerli; **ابنِ الأَعرابيِّ**’den; ve inşad etti:
“Zaman *!**أَحْبَى**’dır; acısı durmadan,
dağların köşelerini, gedikleri döver.”

Ve **حَبَى جُعَيْرانَ**: bir bitkidir.

*!**وحُبَيٌّ** , **سُمَيَ** gibi; *!**والحُبيَّا** , **ثُرَيَّا** gibi: iki yerdir; **الرَّاعِي** dedi:
“Sağda *!**حُبَيًّا** yaptılar ve saptı,
erken bir **ضَييدة**’den bir suya varış için **كُبَيْساً**.”
Ve **القُطاميُّ** dedi:
“*!**الحُبَيَّا**’nın sağından, daha önce bir bakış.”
Ve bunun gibi *!**حُبَيَّات**; **عُمَرُ بنُ أَبي رَبيعَةَ** dedi:
“Harabelere ve konak yerine sormadın mı,
**حُبَيَّات**’ın karnında; silinmiş, çorak.”

Ve **نَصْر** dedi: *!**حُبَيٌّ** Tihâme’ye ait bir yerdir; **الأَسَد** ve **كِنانَة**’nin yurdu idi; *!**وحُبَيَّا** Şam’a ait bir yerdir; ve sanırım Hicaz’da da; ona *!**الحُبيّا** denir; bazen de **الحُبَيَّا** derler ve *!**الحُبَيّ**’i kastederler; bitti.

*!**والحَبْيان**: zayıf; avamîdir.

Ve **أَبو العباسِ** dedi: Falan, onların uzağını **يَحْبُو** eder ve onların uzağını **يَحُوطُ** eder; tek bir mânâdadır; ve **أبي وَجْزَةَ** için inşad etti:
“Onun uzağını **يَحْبُو** eder; yapışık bir destek,
kökünden daha kızıl; salınan.”

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D9%88/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

حَبَا
1 حَبَا حب حبا , (Msb, K,) [aor. يَحْبُو,] inf. n. حُبُوٌّ, (K,) He, or it (a thing, Msb, TA), was, or became, or drew, near. (Msb, K.) And hence, (TA,) حَبَوْتُ لِلْخَمْسِينَ I was, or became, or drew, near to fifty [years]; (S, ISd, TA;) [as also حبوت الخَمْسِينَ; for] IAar says that حَبَاهَا and حَبَا لَهَا both have this signification. (TA.) ― -b2- حَبَتِ الأَضْلَاعُ اـِلَى الصُّلْبِ The ribs joined to the backbone; (K;) and in like manner, with the same meaning, one says of the entrails: and the ribs were near to the backbone. (TA.) And حَبَتِ الشَّرَاسِيفُ, (K,) inf. n. as above, (TA,) i. e. [The extremities of the ribs, projecting over the belly,] were long, so that they were near one another. (K.) And حَبَا المَسِيلُ The water-course, or channel of a torrent, became [contracted,] so that one part thereof was near to another. (K.) -A2- حَبَا, (S, Mgh, Msb, K,) aor. يَحْبُو, (Mgh, Msb,) inf. n. حَبْوٌ, said of a child, (S, Mgh, Msb, K,) before he stands; (Lth, TA;) as also حَبَى, aor. يَحْبِى, inf. n. حَبْىٌ, which, however, is rare; (Msb;) He crept, or crawled, [or dragged himself along,] upon his posteriors; (Mgh;) or so حبا عَلَى اسْتِهِ: (S:) or he went along upon his posteriors, protruding his chest: (K:) or went along on four [or, as we say, on all fours]: in this last sense it is used by the lawyers. (Mgh.) And, said of a man, He went along upon his hands, or arms, and his belly: (K:) or upon his hands, or arms, and his knees: or upon his posteriors: or upon his elbows and knees: (TA:) [or he crept, or crawled: for] you say, مَا جَآءَ اـِلَّا حَبْوًا, meaning He came not save creeping, or crawling: and مَانَجَافُلَانٌ اـِلَّا حَبْوًا [Such a one escaped not save creeping, or crawling]. (TA.) Also, said of a camel having his fore shank bound up to his arm, He crept, or crawled, along: [or he dragged himself along on the ground:] and, said of a camel, he lay down, and crept, or crawled, [or dragged himself along,] by reason of fatigue: or, as some say, being constrained to ascend a difficult tract of sand, he protruded his chest, and then crept, or crawled. (TA.) ― -b2- [Hence,] said of an arrow, It glided along the ground, and then hit the butt: (S:) or so حبا اـِلَى الغَرَضِ. (Msb.) ― -b3- And حبا المَالُ, (K,) inf. n. حَبْوٌ, (TA,) The cattle clave to the ground, motionless, by reason of emaciation. (K.) ― -b4- And حَبَتِ السَّفِينَةُ, (K,) inf. n. حَبْوٌ, (TA,) The ship ran. (K.) -A3- حَبَا لَهُ It (a thing) presented itself, or its breadth, or width, or its side, to him, or it; syn. اِعْتَرَضَ, (K,) or عَرَضَ; (Mgh;) as do, for instance, waves to a ship; (TA;) and as clouds, like a mountain, before they cover the sky. (S.) And حبا الرَّمْلُ, aor. يَحْبُو, inf. n. حَبْوٌ, The sands rose up, extending sideways (مُعْتَرِضًا): (TA:) or extended widely. (IAar, TA.) -A4- حَبَاهُ, (S, Msb, K,) aor. as above, (TA,) inf. n. حَبْوٌ (TA) and حَبْوَةٌ, (S, TA,) or this is a simple subst, (K,) and the inf. n. is حِبَآءٌ, (Msb,) or this last also is a simple subst., (S, * K,) He gave him (S, Msb, K) a thing (Msb) without any compensation (Msb, K) and without [receiving] any favour, or benefit: or in a general sense. (K. [See also حِبَآءٌ below.]) You say, حَبَاهُ كَذَا and بِكَذَا He (God, or a man,) gave him such a thing without [receiving] any favour, or benefit, and without requital. (Ham pp. 327 and 654.) ― -b2- And also, (K,) aor. as above, inf. n. حِبَآءٌ, (TA,) He denied him, refused him, or refused to give him; (K, TA;) on the authority of IAar only. (TA.) Thus the verb bears two contr. significations. (K.) ― -b3- حبا مَا حَوْلَهُ He defended, protected, or guarded, what was around him; (As, S, K;) as also ↓ حبّاهُ, inf. n. تَحْبِيَةٌ. (S, K.) J cites as an ex. of the former verb, from a poem of Ibn-Ahmar, the phrase لَمْ يَحْبُهَا فَحْلٌ [as though meaning A stallion did not defend them]; referring to she-camels: but accord. to AHn, it means did not regard them; being occupied with himself. (TA.) ― -b4- You say also, فُلَانٌ يَحْبُو قَصَاهُمْ and يَحُوطُ قَصَاهُمْ [Such a one fights in their defence; or defends them in a distant quarter: but generally meant ironically: see 1 in art. حوط]: both signify the same. (Abu-l-'Abbás, TA.)

2 حَبَّوَ see 1.

حاباهُ
3 حاباهُ حاباه حاباة حابى , (Msb, K,) inf. n. مُحَابَاةٌ (Msb, K, KL) and حِبَآءٌ, (K,) He vied, or contended, with him in giving. (KL.) ― -b2- He aided him, or assisted him: he treated him, or behaved towards him, with partiality; was partial towards him: and inclined towards him: (K:) he treated him in an easy and a gentle manner. (Msb.) ― -b3- حاباهُ فِى البَيْعِ, (S, MA,) inf. n. مُحَابَاةٌ, (S, Mgh, KL,) He abated the price, or payment, to him in selling: (MA, KL, PS:) or he treated him in an easy and a gentle manner therein: (TK:) from حِبَآءٌ signifying “ a gift. ” (Mgh.)

رَمَى فَأَحْبَى
4 رَمَى فَأَحْبَى ذ He shot, and made his arrow to fall short of the butt (IAar, K) and then to leap so as to hit the butt. (IAar, TA.)

5 تَحَبَّوَ see what next follows.

احتبى
8 احتبى احتبى احتبي أحتبى أحتبي ٱحتبى He drew together and confined his back and his shanks (S, Mgh, Msb, and Har p. 179) with his رِدَآء, (S,) or with a garment, or piece of cloth, or with some other thing, (Mgh, Msb, and Har ubi suprà,) when sitting, to be like him who is leaning [his back against a wall]: (Har ubi suprà:) he drew his legs against his belly with a garment, or piece of cloth, confining them therewith, together with his back, and binding it, or making it tight, upon them, so as to preserve him from falling, [when he sat,] like a wall: (IAth, TA:) and ↓ تحبّى signifies the same: (TA:) or احتبى بِالثَّوْبِ he inwrapped himself with the garment: or he drew together and confined his back and his shanks with a turban or the like: (K:) for the Arabs not having walls in their deserts to lean against in their assembling, the man used to set up his knees in his sitting, and put against them a sword, or surround them [and his back] with a piece of cloth, or knit his hands, or arms, together upon them, and rest against them; this standing him in stead of leaning. (Har ubi suprà.) The doing this in one garment is forbidden, in a trad., lest, by accident, what decency requires to be concealed should become exposed. (IAth, TA.) You say also, احتبى بِيَدَيْهِ [He confined his legs against his belly with his hands, or arms, in sitting, to support himself by so doing]. (S, Msb. *) [See also قُرْفُصَآءُ.] الاِحْتِبَآءُ with the sword is practised on the occasions of making a covenant for mutual protection, or war, or appointing a chief, and the like; because the sword may be wanted in these cases. (Ham p. 711.)

حَبًا
حَبًا حب حبا : see حَبِىٌّ.

حُبَةٌ
حُبَةٌ حب حبه حبة A grape: (K:) or grapes when they first grow, from the berry, not from planting: (TA:) pl. حُبًى. (K.)

حَبْوَةٌ
حَبْوَةٌ حب حبا حبو حبوه حبوة : see حِبَآءٌ.

حُبْوَةٌ
حُبْوَةٌ حب حبا حبو حبوه حبوة a subst. from اِحْتَبَى, (Yaakoob, S, K,) as also ↓ حِبْوَةٌ (S, Msb, K) and حِبْيَةٌ (K) and ↓ حِبَآءُ and ↓ حُبَآءٌ: (Ks, K:) meaning [The act denoted by اِحْتَبَى; i. e. اِحْتِبَآءٌ: and also] a turban, or piece of cloth, or some other thing with which a man performs what is termed الاِحْتِبَآءُ: (Har p. 179:) pl. حُبًى (Yaakoob, TA) and حِبًى. (Yaakoob, S, TA.) [See an ex. from a trad. voce نَمِرَةٌ: and see also a verse of El-Farezdak cited voce حَلَّ.] Hence, حَلَّ حُبْوَتَهُ and عَقَدَ حُبْوَتَهُ mean (assumed tropical:) He rose, or stood up, and (assumed tropical:) He sat. (Har p. 179. The former phrase is also mentioned in the S.) And the saying, الحُبَى حِيطَانُ العَرَبِ [The things used for the purpose of اِحْتِبَآء are the walls of the Arabs: see 8]. (TA.) And the saying, in a trad. of ElAhnaf (when he was asked in a time of war, “ When is forbearance? ”), ↓ عِنْدِ الحُبَآءِ [On the occasion of اِحْتِبَآء]; meaning that forbearance is to be approved in peace, not in war. (TA.) الحبوة on Friday, when the Imám is reciting the khutbeh, is forbidden; because الاِحْتِبَآء induces sleep, and exposes the purity of the worshipper to be annulled. (TA.) -A2- See also حِبَآءٌ.

حِبْوَةٌ
حِبْوَةٌ حب حبا حبو حبوه حبوة : see حُبْوَةٌ: -A2- and see also حِبَآءٌ.

حُبَآءٌ
حُبَآءٌ حبآء ; see حُبْوَةٌ, in two places.

حِبَآءٌ
حِبَآءٌ حبآء (S, Mgh, K) a subst. from حَبَاهُ “ he gave him without any compensation ” &c., (K,) as also ↓ حُبْوَةٌ (Msb, K) and ↓ حَبْوَةٌ and ↓ حِبْوَةٌ; (K;) all held by Lh to be inf. ns.: (TA:) or meaning A gift. (S, Mgh.) And the first, The dowry of a woman or wife. (TA.) -A2- See also حُبْوَةٌ, in two places.

حَبِىٌّ
حَبِىٌّ حب حبى حبي : see حَابٍ. ― -b2- Also A collection of clouds; syn. سَحَابٌ; because it creeps along; or from حَبَا meaning عَرَضَ, wherefore it is also called عَارِضٌ: (Mgh:) or applied to a collection of clouds as meaning that presents itself, or its breadth, or width, or its side, or extends sideways, (S, Ham p. 785, and EM p. 51,) heaped up, (EM,) in the tracts of the horizon, (Ham,) like a mountain, before it covers the sky; (S, EM;) as also ↓ حَبًا; (S;) so called because near to the earth, (S, Ham,) as though creeping, or crawling, like a child; or from حَبَا; like as سَحَابٌ is from سَحَبَ, (Ham,) or from سَحَبَ أَهْدَابَهُ: (TA:) or, as also ↓ حُبِىٌّ, a collection of clouds overpeering (يُشْرِفُ, in [some of] the copies of the K, erroneously, يشرق, TA) from the horizon upon the earth: or heaped up, one part above another. (K, TA.)

حُبِىٌّ
حُبِىٌّ حب حبى حبي : see the next preceding paragraph.

حَابٍ
حَابٍ حاب Near; applied to thing of any kind. (S.) [Hence,] حَابِى الحُيُودِ Having the heads of the ribs connected [by means of the cartilages], one with another. (Az, TA.) And اـِنَّهُ لَحَابِى الشَّرَاسِيفِ Verily he is protuberant in the two sides. (S.) ― -b2- Having the shoulder-joints elevated to, or towards, the neck; (K;) applied to a man, and likewise to a camel. (TA.) -A2- An arrow that creeps along (Kt, K) upon the ground (Kt) to the butt, (Kt, K,) having fallen short of it: (Kt:) or an arrow that glides along the ground, and then hits the butt: pl. حَوَابٍ. (Msb.) Hence the saying, in a trad., اـِنَّ حَابِيًا خَيْرٌ مِنْ زَاهِقٍ, i. e. An arrow such as is termed حَابٍ, though weak, having hit the butt, is better than one that goes beyond the butt by its vehemence of passage, and its force, not having hit it: meaning, by the two arrows, one who attains the truth, or right, or a part thereof, though weak; and another who goes beyond it, and far from it, though strong. (TA.) -A3- A thing presenting itself, or its breadth, or width, or its side; as also ↓ حَبِىٌّ; (K;) as in the saying of El-'Ajjáj, describing a [vessel such as is called] قُرْقُور,
فَهْوَ اـِذَا حَبَا لَهُ حَبِىُّ
i. e. [So it,] when waves present themselves, or their breadth, &c., to it. (TA.) [Hence,] رَمَلٌ حَابٍ Overpeering sands presenting themselves, or their breadth, &c. (TA.) And جَبَلٌ حَابٍ A heavy, overpeering mountain. (TA.) ― -b2- Also A certain plant: (K:) so called because of its height. (TA.) And حَابِيَةٌ A tract of sand (رَمْلَةٌ), (K, TA,) elevated and overpeering, (TA,) producing that plant. (K, TA.)

##### Türkçe

**حَبَا**
1 **حَبَا** حب حبا , (Msb, K,) [muzâri‘i **يَحْبُو**,] mastar ismi **حُبُوٌّ**, (K,) O, yahut o (bir şey, Msb, TA), yakındı; yahut yakın oldu; yahut yaklaştı. (Msb, K.) Ve bundan dolayı, (TA,) **حَبَوْتُ لِلْخَمْسِينَ** Elli [yaş]a yakındım; yahut elliye yaklaştım; (S, ISd, TA;) [**حبوت الخَمْسِينَ** da böyledir; zira] IAar der ki **حَبَاهَا** ve **حَبَا لَهَا** ikisi de bu anlamdadır. (TA.) ― -b2- **حَبَتِ الأَضْلَاعُ اـِلَى الصُّلْبِ** Kaburgalar omurgaya birleşti; (K;) ve aynı şekilde, aynı anlamla, bağırsaklar hakkında da söylenir: ve kaburgalar omurgaya yakın oldu. (TA.) Ve **حَبَتِ الشَّرَاسِيفُ**, (K,) mastar ismi yukarıdaki gibi, (TA,) yani [karnın üzerine taşan kaburga uçları] uzun oldu; öyle ki birbirine yakın oldular. (K.) Ve **حَبَا المَسِيلُ** Sel yatağı yahut selin kanalı [daraldı,] öyle ki onun bir kısmı diğer bir kısmına yakın oldu. (K.) -A2- **حَبَا**, (S, Mgh, Msb, K,) muzâri‘i **يَحْبُو**, (Mgh, Msb,) mastar ismi **حَبْوٌ**, bir çocuk hakkında, (S, Mgh, Msb, K,) ayağa kalkmadan önce; (Lth, TA;) **حَبَى** da böyledir, muzâri‘i **يَحْبِى**, mastar ismi **حَبْىٌ**, ancak bu nadirdir; (Msb;) Kalçaları üzerinde süründü; (Mgh;) yahut **حبا عَلَى اسْتِهِ** böyledir: (S:) yahut kalçaları üzerinde gitti, göğsünü ileri çıkararak: (K:) yahut dört [üzerinde; bizim dediğimiz gibi dört ayak üzerinde] gitti: bu son anlamda fakihlerce kullanılır. (Mgh.) Ve, bir adam hakkında, elleri yahut kolları ve karnı üzerinde gitti: (K:) yahut elleri yahut kolları ve dizleri üzerinde: yahut kalçaları üzerinde: yahut dirsekleri ve dizleri üzerinde: (TA:) [yahut süründü; zira] **مَا جَآءَ اـِلَّا حَبْوًا** dersin; anlamı: Sürünerekten başka gelmedi: ve **مَانَجَافُلَانٌ اـِلَّا حَبْوًا** [Falanca sürünerekten başka kurtulmadı]. (TA.) Yine, ön incik kemiği koluna bağlanmış bir deve hakkında, sürünerek gitti: [yahut yerde kendini sürükledi:] ve, bir deve hakkında, yorgunluktan dolayı yattı ve süründü, [yahut kendini sürükledi:] yahut bazılarınca, zor bir kum yolunu çıkmaya mecbur bırakılınca göğsünü ileri çıkardı, sonra süründü. (TA.) ― -b2- [Bundan dolayı,] bir ok hakkında, yerde kaydı, sonra hedefin dibine isabet etti: (S:) yahut **حبا اـِلَى الغَرَضِ** böyledir. (Msb.) ― -b3- Ve **حبا المَالُ**, (K,) mastar ismi **حَبْوٌ**, (TA,) Zayıflıktan dolayı davarlar yere yapıştı, hareketsiz. (K.) ― -b4- Ve **حَبَتِ السَّفِينَةُ**, (K,) mastar ismi **حَبْوٌ**, (TA,) Gemi koştu. (K.) -A3- **حَبَا لَهُ** O (bir şey) ona yahut ona (şeye) enini, yahut genişliğini, yahut yanını arz etti; eş anlamlısı **اِعْتَرَضَ**, (K,) yahut **عَرَضَ**; (Mgh;) mesela dalgaların gemiye [arz etmesi] gibi; (TA;) ve bulutların, göğü kaplamadan önce, dağ gibi [arz etmesi] gibi. (S.) Ve **حبا الرَّمْلُ**, muzâri‘i **يَحْبُو**, mastar ismi **حَبْوٌ**, Kumlar yanlamasına uzanarak (مُعْتَرِضًا) yükseldi: (TA:) yahut genişçe yayıldı. (IAar, TA.) -A4- **حَبَاهُ**, (S, Msb, K,) muzâri‘i yukarıdaki gibi, (TA,) mastar ismi **حَبْوٌ** (TA) ve **حَبْوَةٌ**, (S, TA,) yahut bu yalın isimdir, (K,) ve mastar ismi **حِبَآءٌ**dur, (Msb,) yahut bu sonuncu da yalın isimdir, (S, * K,) Ona (S, Msb, K) bir şeyi (Msb) hiçbir karşılık olmaksızın (Msb, K) ve hiçbir lütuf yahut fayda [almaksızın] verdi: yahut genel anlamda. (K. [Aşağıda **حِبَآءٌ**’a da bak.]) **حَبَاهُ كَذَا** ve **بِكَذَا** dersin: O (Allah yahut bir adam) ona şu şeyi, [bir lütuf yahut fayda almaksızın] ve karşılık olmaksızın verdi. (Ham s. 327 ve 654.) ― -b2- Ve ayrıca, (K,) muzâri‘i yukarıdaki gibi, mastar ismi **حِبَآءٌ**, (TA,) Ona vermeyi inkâr etti, onu reddetti, yahut ona vermeyi reddetti; (K, TA;) yalnız IAar rivayetine göre. (TA.) Böylece fiil iki zıt anlam taşır. (K.) ― -b3- **حبا مَا حَوْلَهُ** Etrafında olanı savundu, korudu yahut gözetti; (As, S, K;) **حبّاهُ** da böyledir, mastar ismi **تَحْبِيَةٌ**. (S, K.) J, birincil fiile örnek olarak, İbn-Ahmar’ın bir şiirinden **لَمْ يَحْبُهَا فَحْلٌ** ibaresini nakleder [sanki “Bir aygır onları savunmadı” anlamında]; dişi develere işaret ederek: fakat AHn’ye göre anlamı “onları umursamadı”dır; kendisiyle meşgul idi. (TA.) ― -b4- Yine dersin ki, **فُلَانٌ يَحْبُو قَصَاهُمْ** ve **يَحُوطُ قَصَاهُمْ** [Falanca onların savunmasında dövüşür; yahut uzak bir tarafta onları savunur: fakat genellikle kinayeli kastedilir: **حوط** maddesinde 1’e bak]: ikisi de aynı anlama gelir. (Abu-l-'Abbás, TA.)

2 **حَبَّوَ**: 1’e bak.

**حاباهُ**
3 **حاباهُ** حاباه حاباة حابى , (Msb, K,) mastar ismi **مُحَابَاةٌ** (Msb, K, KL) ve **حِبَآءٌ**, (K,) Onunla vermede yarıştı yahut çekişti. (KL.) ― -b2- Ona yardım etti yahut destek oldu: ona tarafgirlikle muamele etti yahut ona karşı tarafgir oldu: ona meyletti: (K:) ona kolay ve yumuşak bir tarzda muamele etti. (Msb.) ― -b3- **حاباهُ فِى البَيْعِ**, (S, MA,) mastar ismi **مُحَابَاةٌ**, (S, Mgh, KL,) Satışta ona fiyatı yahut ödemeyi indirdi: (MA, KL, PS:) yahut onda ona kolay ve yumuşak bir tarzda muamele etti: (TK:) “hediye” anlamındaki **حِبَآءٌ**dan. (Mgh.)

**رَمَى فَأَحْبَى**
4 **رَمَى فَأَحْبَى** ذ O attı ve okunu hedefin dibinden kısa düşürdü (IAar, K) sonra hedefin dibine isabet edecek şekilde sıçrattı. (IAar, TA.)

5 **تَحَبَّوَ**: hemen ardından gelene bak.

**احتبى**
8 **احتبى** احتبى احتبي أحتبى أحتبي ٱحتبى Sırtını ve inciklerini (S, Mgh, Msb, ve Har s. 179) **رِدَآء**’ı ile, (S,) yahut bir elbise yahut bez parçası yahut başka bir şey ile, (Mgh, Msb, ve Har mezkûr yerde,) otururken, [sırtını bir duvara dayayan] kimse gibi olmak üzere topladı ve bağladı: (Har mezkûr yerde:) bacaklarını karnına doğru bir elbise yahut bez parçası ile çekti, onları onunla, sırtıyla birlikte, bağlayarak; ve onu onların üzerine bağladı yahut sıktı; böylece [oturduğunda] onu düşmekten korudu, bir duvar gibi: (IAth, TA:) ve **تحبّى** da aynı anlama gelir: (TA:) yahut **احتبى بِالثَّوْبِ**: elbise ile sarındı: yahut bir sarık veya benzeri ile sırtını ve inciklerini topladı ve bağladı: (K:) zira Arapların çöllerinde toplanmalarında dayanacak duvarları olmadığından, adam oturuşunda dizlerini diker, onlara bir kılıç dayar, yahut onları [ve sırtını] bir bez parçasıyla çepeçevre sarar, yahut ellerini yahut kollarını onların üzerinde birbirine kenetler ve onlara dayanırdı; bu, dayanmanın yerini tutardı. (Har mezkûr yerde.) Bunu tek bir elbise ile yapmak, bir rivayette yasaklanmıştır; kazara, örtülmesi gereken şey açığa çıkmasın diye. (IAth, TA.) Yine dersin ki, **احتبى بِيَدَيْهِ** [Otururken bacaklarını karnına doğru elleri yahut kolları ile bağladı; bunu yaparak kendini dayamak için]. (S, Msb. *) [**قُرْفُصَآءُ**’a da bak.] **الاِحْتِبَآءُ** kılıçla, karşılıklı koruma yahut savaş için ahitleşme, yahut bir reis tayin etme ve benzeri durumlarda yapılır; çünkü bu hallerde kılıca ihtiyaç duyulabilir. (Ham s. 711.)

**حَبًا**
**حَبًا** حب حبا : **حَبِىٌّ**’ye bak.

**حُبَةٌ**
**حُبَةٌ** حب حبه حبة Bir üzüm: (K:) yahut ilk büyüdüklerinde, fideden değil taneden olan üzümler: (TA:) çoğulu **حُبًى**. (K.)

**حَبْوَةٌ**
**حَبْوَةٌ** حب حبا حبو حبوه حبوة : **حِبَآءٌ**’ye bak.

**حُبْوَةٌ**
**حُبْوَةٌ** حب حبا حبو حبوه حبوة **اِحْتَبَى**’dan türemiş bir isimdir, (Yaakoob, S, K,) **حِبْوَةٌ** (S, Msb, K) ve **حِبْيَةٌ** (K) ve **حِبَآءُ** ve **حُبَآءٌ** da böyledir: (Ks, K:) anlamı [**اِحْتَبَى**’nın delalet ettiği fiil; yani **اِحْتِبَآءٌ**: ve ayrıca] bir adamın **الاِحْتِبَآءُ** denilen şeyi yaptığı sarık yahut bez parçası yahut başka bir şeydir: (Har s. 179:) çoğulu **حُبًى** (Yaakoob, TA) ve **حِبًى**. (Yaakoob, S, TA.) [Bir rivayetten bir örnek **نَمِرَةٌ** maddesinde: ve ayrıca **حَلَّ** maddesinde nakledilen El-Farezdak’ın bir beytine de bak.] Bundan dolayı, **حَلَّ حُبْوَتَهُ** ve **عَقَدَ حُبْوَتَهُ** şu anlama gelir (mecaz kabul edilerek:) O kalktı yahut ayağa durdu; ve (mecaz kabul edilerek:) O oturdu. (Har s. 179. Birinci ibare S’de de zikredilmiştir.) Ve şu söz: **الحُبَى حِيطَانُ العَرَبِ** [**اِحْتِبَآء** maksadıyla kullanılan şeyler Arapların duvarlarıdır: 8’e bak]. (TA.) Ve ElAhnaf’ın bir rivayetinde (savaş zamanında kendisine “Yumuşak huyluluk ne zamandır?” diye sorulduğunda) **عِنْدِ الحُبَآءِ** sözü: [**اِحْتِبَآء** vaktinde]; anlamı: yumuşak huyluluk barışta övülür, savaşta değil. (TA.) Cuma günü, imam hutbeyi okurken **الحبوة** yasaktır; çünkü **الاِحْتِبَآءُ** uyku getirir ve ibadet edenin temizliğinin bozulmasını açığa çıkarır. (TA.) -A2- **حِبَآءٌ**’a da bak.

**حِبْوَةٌ**
**حِبْوَةٌ** حب حبا حبو حبوه حبوة : **حُبْوَةٌ**’ye bak: -A2- ve ayrıca **حِبَآءٌ**’a da bak.

**حُبَآءٌ**
**حُبَآءٌ** حبآء ; iki yerde **حُبْوَةٌ**’ye bak.

**حِبَآءٌ**
**حِبَآءٌ** حبآء (S, Mgh, K) **حَبَاهُ** “ona hiçbir karşılık olmaksızın verdi” vb.’den türemiş bir isimdir, (K,) **حُبْوَةٌ** (Msb, K) ve **حَبْوَةٌ** ve **حِبْوَةٌ** da böyledir; (K;) Lh tarafından hepsi mastar isimleri sayılmıştır: (TA:) yahut anlamı: Bir hediye. (S, Mgh.) Ve birincisi, kadının yahut eşin mehri. (TA.) -A2- İki yerde **حُبْوَةٌ**’ye de bak.

**حَبِىٌّ**
**حَبِىٌّ** حب حبى حبي : **حَابٍ**’ye bak. ― -b2- Ayrıca bir bulut yığını; eş anlamlısı **سَحَابٌ**; çünkü sürünür; yahut **حَبَا** “**عَرَضَ**” anlamındandır; bu sebeple ona **عَارِضٌ** da denir: (Mgh:) yahut göğü kaplamadan önce ufuk bölgelerinde (Ham,) dağ gibi (S, EM) yığılmış (EM) olarak, kendini yahut enini yahut genişliğini yahut yanını arz eden yahut yanlamasına uzanan anlamıyla bulut yığınına uygulanır; (S, Ham s. 785, ve EM s. 51;) **حَبًا** da böyledir; (S;) yere yakın olduğundan böyle adlandırılmıştır, (S, Ham,) sanki çocuk gibi sürünür yahut emekler gibi; yahut **حَبَا**’dandır; tıpkı **سَحَابٌ**’un **سَحَبَ**’dan olması gibi, (Ham,) yahut **سَحَبَ أَهْدَابَهُ**’dan: (TA:) yahut **حُبِىٌّ** de böyledir: ufuktan yer üzerine doğru yükselip görünen (K’nin [bazı] nüshalarında hatayla **يشرق**, doğrusu **يُشْرِفُ**, TA) bir bulut yığını: yahut bir kısmı diğerinin üstünde yığılmış. (K, TA.)

**حُبِىٌّ**
**حُبِىٌّ** حب حبى حبي : bir önceki paragraf’a bak.

**حَابٍ**
**حَابٍ** حاب Yakın; her türden şeye uygulanır. (S.) [Bundan dolayı,] **حَابِى الحُيُودِ** Kaburga başları [kıkırdaklar vasıtasıyla] birbirine bağlı olan. (Az, TA.) Ve **اـِنَّهُ لَحَابِى الشَّرَاسِيفِ** Şüphesiz o, iki yanda çıkıntılıdır. (S.) ― -b2- Omuz eklemleri boyna doğru yükselmiş olan; (K;) bir adama ve aynı şekilde bir deveye uygulanır. (TA.) -A2- Yerde (Kt) hedefin dibine doğru (Kt, K) sürünerek giden (Kt, K) bir ok; hedefin dibinden kısa düşmüş olarak: (Kt:) yahut yerde kayıp sonra hedefin dibine isabet eden bir ok: çoğulu **حَوَابٍ**. (Msb.) Bundan dolayı bir rivayetteki söz: **اـِنَّ حَابِيًا خَيْرٌ مِنْ زَاهِقٍ**, yani **حَابٍ** denilen türden bir ok, zayıf olsa da hedefin dibine isabet etmiş olarak, şiddetli geçişi ve kuvvetiyle hedefin dibini aşıp geçen ve ona isabet etmeyen oktan daha hayırlıdır: iki ok ile kastedilen, zayıf da olsa hakkı yahut doğruyu yahut onun bir kısmını elde eden kimse; ve güçlü de olsa onu aşan ve ondan uzaklaşan diğeridir. (TA.) -A3- Kendini yahut enini yahut genişliğini yahut yanını arz eden bir şey; **حَبِىٌّ** de böyledir; (K;) El-‘Ajjáj’ın **قُرْقُور** denilen [kap]ı tasvir ederken söylediği şu sözde olduğu gibi,
**فَهْوَ اـِذَا حَبَا لَهُ حَبِىُّ**
yani [O,] dalgalar ona kendini yahut enini vb. arz ettiğinde. (TA.) [Bundan dolayı,] **رَمَلٌ حَابٍ** Kendini yahut enini vb. arz eden, yükselip görünen kumlar. (TA.) Ve **جَبَلٌ حَابٍ** Ağır, yükselip görünen bir dağ. (TA.) ― -b2- Ayrıca belirli bir bitki: (K:) yüksekliğinden dolayı böyle adlandırılmıştır. (TA.) Ve **حَابِيَةٌ** bir kumluk (رَمْلَةٌ), (K, TA,) yükselmiş ve yükselip görünen, (TA,) o bitkiyi bitiren. (K, TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D9%88/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

حَبَا
حَبَا U ( n. ac. حُبُوّ [ 27 ] ),
a.  Drew near; was close together.

b.  Crawled, crept along.

c.  ( n. ac. حَبْو [ 1 ] ,  حَبْوَة [ 1t ] ,  حِبَآء [ حِبَاْو 23A ]), [ acc. &  Bi ], Gave to gratis or freely.

حَاْبَوَ
حَاْبَوَ III ,
a.  Favoured.

حَبْوَة
حَبْوَة [ 1t ] ,  حُبْوَة [ 3t ] ,  حِبَآء [ 23A ] , ( pl. حِبًى [ 7 ] ,  حُبًى [ 9 ] ),
a.  Gift, present.

مُحَابٍ
مُحَابٍ ( N. Ag.
a.  III), Partial ( to ).

مُحَابَاة
مُحَابَاة ( N. Ac. حَاْبَوَ III [ 2 ]),
a.  Preference, partiality.

##### Türkçe

حَبَا
**حَبَا** U (isim-fiil: **حُبُوّ** [27]),
a. Yaklaştı; birbirine yakın oldu.

b. Emekledi, sürünerek ilerledi.

c. (isim-fiil: **حَبْو** [1], **حَبْوَة** [1t], **حِبَآء** [**حِبَاْو** 23A]), [acc. & Bi], Karşılıksız yahut ücretsiz olarak verdi.

حَاْبَوَ
**حَاْبَوَ** III,
a. Kayırdı.

حَبْوَة
**حَبْوَة** [1t], **حُبْوَة** [3t], **حِبَآء** [23A], (çoğulu: **حِبًى** [7], **حُبًى** [9]),
a. Hediye, armağan.

مُحَابٍ
**مُحَابٍ** (ism-i fâil
a. III), (…e karşı) tarafgir, kayırıcı.

مُحَابَاة
**مُحَابَاة** (isim-fiil: **حَاْبَوَ** III [2]),
a. Tercih, tarafgirlik.
