# حبو — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D9%88/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%A8%D9%88/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حبو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D9%88.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: حبو

: ( و ( *!حَبَا ) الشَّيءُ ( *!حُبُوًّا ، كسُمُوَ : دَنَا ) ؛ أَنْشَدَ ابنُ الأَعْرابيِّ :
وأحْوَى كأيْمِ الضَّالِ أَطْرَقَ بعدَما
حَبَا تَحْتَ فَيْنانٍ من الظِّلِّ وارفِومنه *!حَبَوْتُ للخَمْسِين : دَنَوْتُ لها .
وقالَ ابنُ سِيدَه : دَنَوْتُ منها .
قالَ ابنُ الأَعْرابي : *!حَبَاها *!وحَبا لَها أَي دَنَا لَها .
( و ) *!حَبَتِ ( الشَّراسِيفُ ) *!حَبْواً : ( طالَتْ فَتَدانَتْ ؛ ) وإنَّه لحَابِي الشَّراسِيفِ أَي مُشْرِفُ الجَنْبَيْنِ .
( و ) *!حَبَتِ ( الأَضْلاعُ إلى الصُّلْبِ : اتَّصَلّتْ ) ودَنَتْ ، قالَ العجَّاج :
*!حَابِي الجيودِ فارِضُ الحُنْجُورِ قالَ الأَزْهري : يعْنِي اتِّصالَ رؤُوس الأَضْلاعِ بَعْضها بِبَعْضٍ ، وقالَ أَيْضاً :
حاِبي جُيُودِ الزَّوْرِ دَوْسَرِيّ وقالَ آخَرُ :
*!تَحْبُو إلى أَصْلابِه أَمعاؤُه وقالَ أَبو الدُّقَيْشِ : تَحْبُو هنا تَتَّصل .
( و ) حَبَا ( المَسِيلُ : دَنا بعضُهُ من بعضً ) ، وبه فُسَّرَ قوْلُ الراجزِ :
تحبُو إلى أَصْلابِه أَمعاؤُه

والمِعَى : كُلُّ مِذْنَبٍ بقَرارِ الحَضِيضِ .
( و ) حَبَا ( الرَّجُلُ ) حَبْواً : ( مَشَى على يَدَيْه وبَطْنِه ) ، أَو على يَدَيْه ورُكْبَتَيْه ، وقيلَ : على المقْعدَةِ ، وقيلَ : على المَرافِقِ والرُّكَبِ ؛ ومنه الحدِيثُ : ( لو يَعْلَمونَ ما فِي العَتْمةِ والفَجْرِ لأَتَوْهما ولو حَبْواً ) .
( و ) حَبَا ( الصَّبيُّ حَبْواً ، كسَهْوٍ : مَشَى على اسْتِهِ وأَشْرَفَ بصَدْرهِ ) .
وقالَ الجَوهري : هو إذا زَحَفَ ؛ وأَنْشَدَ لعَمْرو بنِ شَقِيقٍ :
لولا السِّفَارُ وبُعْدُ خرقٍ مَهْمَهٍ
لَتَركْتُها تَحْبُو على العُرْقوبِ قُلْتُ : هكذا رَوَاهُ ابنُ القَطَّاع ، ويُروَى : وبُعْدُه مِن مَهْمَهٍ .
قالَ اللَّيْثُ : الصَّبيُّ *!يَحْبُو قبْلَ أَن يقومَ ، والبَعيرُ المَعْقُول يَحْبُو فيزْحَفُ حَبْواً .
ويقالُ : ما جاءَ إلاَّ حَبْواً ، أَي زَحْفاً ، وما نَجا فلانٌ إلاَّ حَبْواً .
( و ) حَبَتِ ( السَّفِينَةُ ) حَبْواً : ( جَرَتْ .
( و ) حَبَا ( ما حَوْلَه ) حَبْواً : ( حَمَاهُ ومَنَعَهُ ) ؛ نقَلَهُ الجَوْهري عن الأَصْمعيّ ؛ وأَنْشَدَ لابنِ أَحمر :
ورَاحَتِ الشَّوْلُ ولم *!يَحْبُها
فَحْلٌ ولم يَعْتَسَّ فيها مُدِرّوقالَ أَبو حنيفَةَ : لم يَحْبُها لم يَلْتَتفِتْ إليها أَي أَنَّه شُغِل بنَفْسِه ، ولولا شغْله بنَفْسِه لحازَها ولم يُفارِقْها .
قالَ الجَوْهريُّ : ( *!كحبَّاهُ *!تَحْبِيَةً . ( و ) حَبَا ( المالُ ) حَبْواً : ( رَزِمَ فلم يَتَحَرَّكْ هُزالاً .
( و ) حَبَا ( الشَّيءُ له : اعْتَرَضَ ، فهو *!حابٍ *!وحَبِيُّ ) ، كغَنِيَ ؛ قالَ

العجَّاج يَصِفُ قُرْقُوراً :
فهو إذا حَبَا له *!حَبِيٌّ أَي اعْتَرَضَ له مَوْجٌ .
( و ) حَبَا ( فلاناً ) حَبْواً *!وحَبْوةً : ( أَعْطاهُ بِلا جَزاءٍ ولا مَنَ ، أَو عامٌّ ) ؛ ومنه حدِيثُ صلاةِ التّسْبيح : ( أَلا أَمْنَحُكَ أَلا *!أَحْبُوكَ ) .
( والاسمُ *!الحِباءُ ، ككِتابٍ ، *!والحَبْوَةُ ، مُثَلَّثَةً ) .
وجَعَلَ اللحْيانيُّ جَمِيعَ ذلِكَ مَصادِرِ ، وشاهِدُ الحِباءِ قَوْلُ الفَرَزْدق :
خالِي الذي اغْتَصَبَ المُلُوكَ نُفُوسَهُم
وإلَيْهِ كان *!حِباءُ جَفْنَةَ يُنْقَلُ ( و ) *!حَبَاهُ *!يَحْبُوه *!حِبَاءً : ( مَنَعَهُ ) ؛ عن ابنِ الأعْرابيِّ ولم يَحْكِه غيرُهُ ، ومنه *!المُحابَاةُ في البَيْعِ ، فهو ( ضِدٌّ .
( *!والحابِي ) مِن الرِّجالِ : ( المُرْتَفِعُ المَنْكِبَيْنِ إلى العُنُقِ ) ؛ وكَذلِكَ البَعيرُ .
( و ) مِن المجازِ : *!الحابِي ( مِن السِّهامِ ما يَزْحَفُ إلى الهَدَفِ ) إذا رُمِيَ به .
وقالَ القتيبيُّ : هو الذي يَقَعُ دونَ الهَدَفِ ثم يَزْحَفُ إليه على الأرضِ ، وقد حَبَا يَحْبُو ، وإن أَصابَ الرُّقْعة فهو خازِقٌ وخاسِقٌ ، فإن جاوَزَ الهَدَفَ ووَقَعَ خلْفَه فهو زاهِقٌ .
ومنه حدِيثُ عبدِ الرحمانِ : ( إنَّ *!حابِياً خيرٌ من زاهِقٍ ) ، أَرادَ : أَنَّ الحابِي وإن كانَ ضَعِيفاً وقد أَصابَ الهَدَفَ خيرٌ مِن الزاهِقِ الذي جازَهُ بشِدَّةِ مَرِّهِ وقُوَّتِه ولم يُصِبِ الهَدَفَ ؛ ضَرَب السَّهْمَيْن مَثَلَيْن لوَالِيَيْن أَحَدُهما ينالُ الحقَّ أَو بعضَه وهو ضعيفٌ ، والآخرُ يجوزُ الحقَّ ويبعدُ عنه وهو قوِيٌّ .
( و ) الحابِي : ( نَبْتٌ ) سُمِّي به *!لحُبُوِّه وعُلُوِّه .
( و ) *!الحابِيَةُ ، ( بهاءٍ رَمْلَةٌ ) مُرْتفعَةٌ مُشْرِفةٌ ( تُنْبِتُهُ .

( *!واحْتَبَى بالثَّوْبِ : اشْتَمَلَ ، أَو جَمع بينَ ظَهْرِه وساقَيْه بعِمامَةٍ ونَحْوِها ) ؛ ومنه الحدِيثُ : ( نَهَى عن *!الاحْتِباءِ في ثَوْبٍ واحِدٍ .
قالَ ابنُ الأثيرِ : هو أَن يَضُمَّ الإِنْسانُ رِجْلَيْه على بَطْنِه بثَوْبٍ يَجْمَعُهما به مع ظَهْرِه ويَشُدُّه عليهما ، قالَ : وقد يكونُ الاحْتِباءُ باليَدَيْنِ عِوَضَ الثّوْبِ ، وإنَّما نَهَى عنه لأنَّه إذا لم يكنْ عليه إلاَّ ثَوْبٌ واحِدٌ رُبَّما تَحَرَّك أَو زالَ الثَّوْبُ فتَبْدُو عَوْرَته .
ومنه : الاحْتِباءُ حِيطَانُ العَرَبِ ؛ أَي ليسَ في البرارِي حِيطَانٌ ، فإذا أَرادَ أَنْ يَسْتَنِدَ احْتَبى لأنَّ الاحْتِباءَ يَمْنَعهم مِن السُّقوطِ ويَصِير لهم كالجِدارِ .
( والاسمُ *!الحَبْوَةُ ، ويُضَمُّ ، *!والحِبْيَةُ ، بالكسْرِ ، *!والحِباءُ ، بالكسْرِ والضَّمِّ ) ؛ الأَخيرَتانِ عن الكِسائي جاءَ بهما في بابِ المَمْدودِ ؛ ومنه الحدِيثُ : نُهِيَ عن الحَبْوةِ يوْم الجُمُعة والإِمامُ يخْطَبُ لأنَّ الاحْتِباءَ يَجْلَبُ النَّومْ ويُعَرِّضُ طَهارَتَه للانْتِقاضِ . ويقُولونَ : الحِباءُ حِيطَانُ العَرَبِ .
وفي حَدِيثِ الأحْنف : وقيلَ له في الحَرْبِ أَيْنَ الحِلْمُ ؟ فقالَ : عنْدَ الحِباءِ ، أَرادَ : أَنَّ الحِلْمَ يَحْسُن في السِّلْم لا في الحَرْبِ .
( *!وحَاباهُ *!مُحاباةً *!وحِباءً ) ، بالكسْرِ : ( نَصَرَهُ واخْتَصَّه ومالَ إليه ) ؛ قالَ الشَّاعِرُ :
اصْبِرْ يزيدُ فقدْ فارَقْتَ ذاثِقَةٍ
واشْكُر حِباءَ الذي بالمُلْكِ حَابَاكَا ( *!والحَبِيُّ ، كغَنِيَ ، ويُضَمُّ ) أَي كعُتِيَ : ( السَّحابُ يُشْرِق ) ، كذا في النُّسخ والصَّوابُ يُشْرِفُ ؛ ( مِن الأُفُقِ على الأَرضِ ؛ أَو الذي ) يَتَراكَمُ ( بعضُه فَوْقَ بعضٍ ) .
وقالَ الجَوْهريُّ : الذي يَعْترضُ

اعْتِراضَ الجَبَلِ قبْلَ أَنْ يُطَبِّقَ السَّماءَ ؛ وأَنْشَدَ لامْرِىءِ القَيْسِ :
أَصاحِ تَرَى بَرْقاً أُرِيكَ وَمِيضَه
كَلَمْعِ اليَدَيْنِ في *!حَبِيَ مُكَلَّل ِقيلَ له حَبِيٌّ من حَبَا ، كما يقالُ له سَحابٌ مِن سَحَبَ أَهْدابَه ؛ وقد جاءَ بِكلَيْهما شِعْرُ العَرَبِ ؛ قالتِ امْرأَةٌ :
وأَقْبلَ يَزْحفُ زَحْفَ الكَبِير
سِياقَ الرِّعاءِ البِطَاء العِشَارَاوقالَ أَوْس :
دانٍ مُسِفٌّ فُوَيْقَ الأرضِ هَيْدَبُه
يكادُ يَدْفعُه مَنْ قامَ بالرَّاحِوقالتْ صبيَّةٌ منهم لأَبيها فتجَاوَزَتْ ذلكَ :
أَناخَ بذِي بَقَرِ بَرْكَهُ
كأَنَّ على عَضُدَيْه كِتافَاوقال الجَوْهريُّ : يقالُ سُمِّي لدنُوِّه مِن الأرضِ .
( وَرَمَى *!فأَحْبَى : وَقَعَ سَهْمُهُ دونَ الغَرَضِ ) ثم تَقافَزَ حتى يصيبَ الغَرَضَ ؛ عن ابنِ الأَعْرابي .
( *!والحُبَةُ ، كثُبَةٍ : حَبَّةُ العِنَبِ ) . وقيلَ : هي العِنَبُ أَوَّلُ ما ينبتُ مِن الحَبِّ ما لم يُغْرَسْ ، ( ج *!حُبًا كهُدًى ) .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
حَبَا الرَّمْلُ يَحْبُو حَبْواً : أَشْرَفَ مُعْتَرِضاً ، فهو *!حابٍ ، قالَ :
كأَنَّ بَيْنَ المِرْطِ والشُّقُوفِ
رَمْلاً حَبا من عَقَدِ العَرِيفِ

والعَرِيفْ : مِن رِمالِ بَني سَعْدٍ :
وقالَ ابنُ الأَعْرابي : *!الحَبْوُ : اتِّساعُ الرَّمْل .
*!وتَحَبَّى : *!احْتَبَى ؛ قالَ سَاعِدَةُ بنُ جُوءَيَّة :
أَرْيُ الجَوارِسِ في ذُؤابةِ مُشْرِفٍ
فيه النُّسُورُ كما *!تَحَبَّى المَوْكِب ُيقولُ : اسْتَدارَتِ النُّسُورُ فيه كأَنَّهم رَكْبٌ *!مُحْتَبُونَ .
وجَمْعُ *!الُحِبْوَةِ للثَّوْبِ *!الحِبا ، بالضَّمِّ وبالكسْر ؛ ذَكَرَهُما يَعْقُوبُ في الإِصْلاحِ ؛ قالَ : ويُرْوَى بيتُ الفَرَزْدقِ :
وما حُلَّ مِنْ جَهْلٍ *!حُبَا حُلَمائِنا
ولا قائِلُ المَعْروفِ فينا يُعَنَّفُبالوَجْهَيْن جَمِيعاً ، فَمَنْ كَسَرَ كانَ كسِدْرَةٍ وسِدَرٍ ، ومَنْ ضَمَّ فمِثْل غُرْفَةٍ وغُرَف .
*!وحَبا البَعيرُ حَبْواً : بَرَكَ وزَحَفَ مِنَ الإِعْياءِ .
وقيلَ : كُلِّفَ تَسَنُّمَ صَعْبِ الرَّمْلِ فأَشْرَفَ بصَدْرِهِ ثم زَحَفَ ؛ قالَ رُؤْبَة :
أَوْدَيْتَ إن لم *!تَحْبُ *!حَبْوَ المُعْتَبَك *!والحَبَا ، كالعَصَا : السَّحابُ سُمِّي لدنُوِّه من الأرضِ ، نَقَلَه الجَوهريُّ ، وأَنْشَدَ ابنُ بُرِّي للشاعِرِ يصِفُ جَعْبة السِّهامِ :
هي ابْنةُ جَوْبٍ أُمُّ تِسْعين آزَرَتْ
أَخاً ثِقَةً يَمْرِي *!حَباها ذَوائِبُ وفي حدِيثِ وهبٍ : ( كأَنَّه الجبلُ *!الحابِي ) ، أَي الثَّقيلُ المُشْرِفُ .

*!وحابَيْته في البَيْعِ *!مُحاباةً ؛ نَقَلَهُ الجوْهرِيُّ .
*!والحِباءُ ، ككِتابٍ : مَهْرُ المرْأَةِ ، قالَ المُهَلْهِلُ :
أَنْكَحَهما فقدُها الأَراقِمَ من
جَنْبٍ وكانَ *!الحِباءُ منْ أَدَمِ أَرادَ : أَنَّهم لم يكونوا أَرْبابَ نَعَمٍ فيُمْهرُوها الإِبلَ وجَعَلهم دَبَّاغِين للأَدَمِ .
ورجُلٌ *!أَحْبَى : ضَبِسٌ شِرِّيرٌ ، عن ابنِ الأَعرابيِّ ؛ وأَنْشَدَ :
والَّدهْرُ أَحْبَى لا يَزالُ أَلَمُهْ
تَدُقُّ أَرْكانَ الجِبالِ ثُلَمُهْوحَبَى جُعَيْرانَ : نَبتٌ .
*!وحُبَيٌّ ، كسُمَيَ ، *!والحُبيَّا ، كثُرَيَّا : مَوْضِعانِ ؛ قالَ الرَّاعِي :
جَعَلْن *!حُبَيًّا باليَمِينِ ونَكَّبَتْ
كُبَيْساً لوِرْدٍ من ضَييدةِ باكِرِوقالَ القُطاميُّ :
مِنْ عَنْ يَمينِ *!الحُبَيَّا نَظْرةٌ قَبَلُ وكَذلِكَ *!حُبَيَّات ؛ قالَ عُمَرُ بنُ أَبي رَبيعَةَ :
أَلَمْ تَسْأَل الأَطْلالَ والمُتَرَبَّعا
ببَطْنِ حُبَيَّاتِ دَوارِسَ بَلْقَعاوقالَ نَصْر : *!حُبَيٌّ مَوْضِعُ تِهامِيٌّ كانَ دارَ الأَسَدِ وكِنانَةَ ؛ *!وحُبَيَّا مَوْضِعٌ شامِيٌّ ، وأَظُنُّ بالحِجازِ أَيْضاً ؛ يقال له : *!الحُبيّا ورُبَّما قالوا الحُبَيَّا وأَرادُوا *!الحُبَيّ ، انتَهَى .

*!والحَبْيان : الضَّعيفُ ، عاميَّةٌ .
وقالَ أَبو العباسِ : فلانٌ يَحْبُو قَصاهُم ويَحُوطُ قَصَاهُمْ بمعْنىً واحِدٍ ؛ وأَنْشَدَ لأبي وَجْزَةَ :
يَحْبُو قَصاها مُلْبِدٌ سِنادُ
أَحْمَرُ من ضِئْضِئِها مَيَّادُ

### Türkçe

: ( (**حَبَا** ) şey (**حُبُوًّا**; **سُمُوَ** gibi: yaklaştı) ); İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:
وأحْوَى كأيْمِ الضَّالِ أَطْرَقَ بعدَما
حَبَا تَحْتَ فَيْنانٍ من الظِّلِّ وارفِ
Ve ondan: **حَبَوْتُ** elliye: ona yaklaştım.
İbn Sîde dedi: ondan yaklaştım.
İbnü’l-A‘râbî dedi: **حَبَاها** ve **حَبا لَها** yani ona yaklaştı.

( ve ) **حَبَتِ** ( **الشَّراسِيفُ** ) **حَبْواً**: (uzadı da yaklaştı); ve şüphesiz o, **حَابِي الشَّراسِيفِ**tir; yani iki yan(ın) yüksek (çıkık) olan(ı)dır.

( ve ) **حَبَتِ** (kaburgalar sırta: birleşti) ve yaklaştı; el-‘Accâc dedi:
**حَابِي الجيودِ فارِضُ الحُنْجُورِ**
el-Ezherî dedi: kaburga başlarının bazısının bazısına birleşmesini kastediyor; ve yine dedi:
حاِبي جُيُودِ الزَّوْرِ دَوْسَرِيّ
Ve bir başkası dedi:
**تَحْبُو إلى أَصْلابِه أَمعاؤُه**
Ebû’d-Dukayş dedi: burada **تَحْبُو** “birleşir”dir.

( ve ) **حَبَا** (sel yatağı: onun bazısı bazısına yaklaştı); ve bununla râcizin sözü tefsir edildi:
تحبُو إلى أَصْلابِه أَمعاؤُه

Ve **المِعَى**: çukurun dibinin kararında olan her kuyruklu (şey).

( ve ) **حَبَا** (adam) **حَبْواً**: (elleri ve karnı üzerinde yürüdü); yahut elleri ve dizleri üzerinde; ve denildi: oturak üzerinde; ve denildi: dirsekler ve dizler üzerinde; ve ondan hadis: ( “Eğer **العَتْمةِ** ve **الفَجْرِ**de olanı bilselerdi, ikisine de gelirlerdi, velev **حَبْواً** (emekleyerek) olsa bile.” ).

( ve ) **حَبَا** (çocuk **حَبْواً**, **سَهْوٍ** gibi: kıçı üzerinde yürüdü ve göğsüyle yükseldi).
el-Cevherî dedi: o, sürünerek gittiği zamandır; ve ‘Amr b. Şakîk’ten inşâd etti:
لولا السِّفَارُ وبُعْدُ خرقٍ مَهْمَهٍ
لَتَركْتُها تَحْبُو على العُرْقوبِ
Dedim: İbnü’l-Kattâ‘ onu böyle rivayet etti; ve şöyle rivayet edilir: وبُعْدُه مِن مَهْمَهٍ.
el-Leys dedi: çocuk, kalkmadan önce **يَحْبُو**; bağlanmış deve **يَحْبُو** da **حَبْواً** sürünür.
Ve denilir: ancak **حَبْواً** geldi; yani sürünerek; ve falan kimse ancak **حَبْواً** kurtuldu.

( ve ) **حَبَتِ** (gemi) **حَبْواً**: (aktı.

( ve ) **حَبَا** (çevresindekini) **حَبْواً**: (onu korudu ve engelledi); el-Cevherî onu el-Asma‘î’den nakletti; ve İbn Ahmer’e ait inşâd etti:
ورَاحَتِ الشَّوْلُ ولم **يَحْبُها**
فَحْلٌ ولم يَعْتَسَّ فيها مُدِرّ
Ebû Hanîfe dedi: **لم يَحْبُها**: ona dönüp bakmadı; yani kendisiyle meşgul oldu; kendisiyle meşgul olmasaydı onu elde ederdi ve ondan ayrılmazdı.
el-Cevherî dedi: ( **كحبَّاهُ** **تَحْبِيَةً**.

( ve ) **حَبَا** (mal) **حَبْواً**: (çöktü de zayıflıktan hareket etmedi.

( ve ) **حَبَا** (şey ona: karşı çıktı; o da **حابٍ** ve **حَبِيُّ**dür), **غَنِيَ** gibi; el-‘Accâc, bir **قُرْقُور**u vasfederken dedi:
فهو إذا حَبَا له **حَبِيٌّ**
yani ona bir dalga karşı çıktı.

( ve ) **حَبَا** (falancaya) **حَبْواً** ve **حَبْوةً**: (karşılıksız ve başa kakma olmaksızın verdi; yahut geneldir); ve ondan tesbih namazı hadisi: ( “Sana bağışlamayayım mı, sana **أَحْبُوكَ** (hibe etmeyeyim mi)?” ).
(İsim: **الحِباءُ**, **كِتابٍ** gibi; ve **الحَبْوَةُ**, üçlü (harekeli)).
el-Lihyânî bütün bunları mastarlar kıldı; ve **الحِباءِ**ın şahidi el-Ferazdak’ın sözü:
خالِي الذي اغْتَصَبَ المُلُوكَ نُفُوسَهُم
وإلَيْهِ كان **حِباءُ جَفْنَةَ** يُنْقَلُ

( ve ) **حَبَاهُ** **يَحْبُوه** **حِبَاءً**: (onu engelledi); İbnü’l-A‘râbî’den; başkası onu hikâye etmedi; ve ondan: satışta **المُحابَاةُ**; o da (zıddır.

( **والحابِي** ) erkeklerden: (iki omzu boyna doğru yüksek olan); ve deve de böyledir.

( ve ) mecazdan: **الحابِي** (oklardan, atıldığı zaman hedefe doğru sürünen şeydir).
el-Kuteybî dedi: o, hedefin berisine düşen, sonra yerde ona doğru sürünen şeydir; ve **حَبَا يَحْبُو**; ve eğer **الرُّقْعة**yı vurursa o **خازِقٌ** ve **خاسِقٌ**tur; eğer hedefi geçer ve arkasına düşerse o **زاهِقٌ**tur.
Ve ondan ‘Abdurrahmân hadisi: ( “Şüphesiz **حابِياً** bir **زاهِقٍ**ten hayırlıdır.” ); şunu kastetti: **الحابِي** her ne kadar zayıf olsa da hedefi vurmuştur; **الزاهِقِ**ten hayırlıdır; o, geçişinin şiddeti ve kuvvetiyle onu geçti ve hedefi vurmadı; iki oku iki vâliye misal yaptı: ikisinden biri zayıf olduğu hâlde hakkı veya bir kısmını elde eder; diğeri hakkı aşar ve ondan uzaklaşır, hâlbuki kuvvetlidir.

( ve ) **الحابِي**: (bir bitki); **لحُبُوِّه** ve yüksekliği sebebiyle onunla adlandırıldı.

( ve ) **الحابِيَةُ**: ( **هاء** ile, bir kum tepeciği) yüksek, gözeten (onu bitirir.

( **واحْتَبَى بالثَّوْبِ**: büründü; yahut sırtı ile iki baldırını bir sarık ve benzeriyle bir araya topladı); ve ondan hadis: (tek bir elbisede **الاحْتِباءِ**dan nehyetti.
İbnü’l-Esîr dedi: o, insanın iki bacağını karnına doğru, onları sırtıyla birlikte toplayan bir elbiseyle birleştirmesi ve onu onların üzerine bağlamasıdır; dedi: ve **الاحْتِباءُ** elbise yerine iki elle de olabilir; ancak ondan nehyetti; çünkü üzerinde yalnız bir elbise olursa, belki hareket eder yahut elbise kayar da avreti görünür.
Ve ondan: **الاحْتِباءُ** Arapların duvarlarıdır; yani çöllerde duvarlar yoktur; dayanmak istediğinde **احْتَبى**; çünkü **الاحْتِباءُ** onları düşmekten men eder ve onlara duvar gibi olur.

(İsim: **الحَبْوَةُ**, ve ötrelenir; ve **الحِبْيَةُ**, kesre ile; ve **الحِباءُ**, kesre ve ötre ile); son ikisi el-Kisâî’dendir; ikisini de **المَمْدودِ** babında getirdi; ve ondan hadis: cuma günü imam hutbe okurken **الحَبْوةِ**dan nehyedildi; çünkü **الاحْتِباءَ** uykuyu çeker ve abdestini bozulmaya maruz bırakır. Ve derler: **الحِباءُ** Arapların duvarlarıdır.
Ve el-Ahnef hadîsinde: savaşta ona “hilm nerede?” denildi; o da dedi: **عندَ الحِباءِ**; şunu kastetti: hilm barışta güzeldir, savaşta değil.

( **وحَاباهُ** **مُحاباةً** ve **حِباءً** ), kesre ile: (ona yardım etti, onu özel kıldı ve ona meyletti); şair dedi:
اصْبِرْ يزيدُ فقدْ فارَقْتَ ذاثِقَةٍ
واشْكُر حِباءَ الذي بالمُلْكِ حَابَاكَا

( **والحَبِيُّ**; **غَنِيَ** gibi; ve ötrelenir) yani **عُتِيَ** gibi: (bulut aydınlanır), nüshalarda böyle; doğrusu “yükselir”dir; (ufuktan yere; yahut) (bazısı bazısının üstüne yığılır).
el-Cevherî dedi: karşı çıkan (şey)dir.

dağın, göğü kaplamasından önce, enlemesine karşı durması; ve **امْرِىءِ القَيْسِ**’e ait olarak inşad etti:
“Ey arkadaş! Sana parıltısını göstereceğim bir şimşek görüyor musun?
iki elin parıltısı gibi, *!**حَبِيَ** مُكَلَّل içinde.”
Ona, **حَبَا**’dan **حَبِيٌّ** denildiği söylenmiştir; tıpkı ona, kirpiklerini sürükledi diye **سَحَبَ**’dan **سَحابٌ** denildiği gibi; Arapların şiiri her ikisiyle de gelmiştir; bir kadın dedi ki:
Ve büyük olanın sürünmesi gibi sürünerek geldi,
yavaş çobanların, yavaş develeri sevk edişi gibi. Ve **أَوْس** dedi:
Yakın, alçak; yerin biraz üstünde, saçakları,
neredeyse onu, avuçla duran kimse iter. Ve onlardan bir kız, babasına dedi de bunu aştı:
**ذِي بَقَر**’de çöktürdü çöküşünü,
sanki iki omzu üzerinde birer yük var.
Ve **الجَوْهريُّ** dedi: Yerden yakınlığından dolayı adlandırıldı denir.

( Ve attı da *!**فأَحْبَى**: oku hedefin berisinde düştü ) sonra hedefi vuruncaya kadar sıçrayıp durur; **ابنِ الأَعْرابي**’den.

( *!**والحُبَةُ** , **ثُبَةٍ** gibi: üzüm tanesi ) . Ve denildi ki: O, dikilmemiş olduğu sürece, taneden biten şeyin ilk çıktığı hâliyle üzümdür, (ç. *!**حُبًا** **هُدًى** gibi).

Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir:
Kum *!**حَبَا** eder, **يَحْبُو** **حَبْواً**: enlemesine yükseldi; o hâlde o *!**حابٍ**’dır; dedi ki:
“Sanki **المِرْط** ile **الشُّقُوف** arasında,
**العَرِيف**’in düğümlerinden **حَبا** etmiş bir kum var.”

Ve **العَرِيفْ**: **بَني سَعْد**’ın kumlarındandır.
Ve **ابنُ الأَعْرابي** dedi: *!**الحَبْوُ**: kumun genişlemesidir.

*!**وتَحَبَّى**: *!**احْتَبَى**; **سَاعِدَةُ بنُ جُوءَيَّة** dedi:
“Bir yüksekliğin tepesinde yırtıcı kuşların yuvası;
onda akbabalar, *!**تَحَبَّى** eden alay gibi.”
Yani: Akbabalar onda döndüler; sanki onlar *!**مُحْتَبُونَ** bir binekli topluluk.

Ve elbise için *!**الُحِبْوَةِ**’nin çoğulu *!**الحِبا**’dır; damme ile ve kesre ile; ikisini de **يَعْقُوب** **الإِصْلاح**’ta zikretti; dedi ki: **الفَرَزْدق**’ın beyti şöyle rivayet olunur:
“Bizim halîmlerimizin *!**حُبَا**’sı, bir cehaletten çözülmedi,
ve bizde iyiliği söyleyen kınanmaz.”
İki vecihle de birlikte; kim kesre yaparsa **سِدْرَةٍ** ve **سِدَرٍ** gibi olur; kim damme yaparsa **غُرْفَةٍ** ve **غُرَف** gibi.

*!**وحَبا البَعيرُ** **حَبْواً**: çöktü ve yorgunluktan süründü.
Ve denildi ki: Zor kumun tepesine çıkmakla yükümlü kılındı da göğsüyle yükseldi, sonra süründü; **رُؤْبَة** dedi:
“Eğer *!**تَحْبُ** etmezsen, *!**حَبْوَ المُعْتَبَك**’i, helâk ettin.”

*!**والحَبَا** , **العَصَا** gibi: buluttur; yerden yakınlığından dolayı adlandırıldı; onu **الجَوهريُّ** nakletti; ve **ابنُ بُرِّي** şair için, ok torbasını vasfederken, inşad etti:
“O, bir boşluğun kızı, doksanın anası; kuşandı,
güvenilir bir kardeşi; onun *!**حَباها**’sını saçaklar sıyırır.”
Ve **وهب**’in hadisinde: (sanki o, *!**الحابِي** dağdır), yani ağır, yükselmiş.

*!**وحابَيْته** satışta *!**مُحاباةً**; onu **الجوْهرِيُّ** nakletti.

*!**والحِباءُ** , **كِتابٍ** gibi: kadının mehri; **المُهَلْهِلُ** dedi:
“Onları, yılanların kaybı nikâhladı,
bir yandan; ve *!**الحِباءُ** deriden idi.”
Şunu istedi: Onlar deve sürüsü sahipleri değillerdi de ona develeri mehir veriyorlardı; onları da deri tabaklayıcıları kıldı.

Ve bir adam *!**أَحْبَى**: yapışkan, şerli; **ابنِ الأَعرابيِّ**’den; ve inşad etti:
“Zaman *!**أَحْبَى**’dır; acısı durmadan,
dağların köşelerini, gedikleri döver.”

Ve **حَبَى جُعَيْرانَ**: bir bitkidir.

*!**وحُبَيٌّ** , **سُمَيَ** gibi; *!**والحُبيَّا** , **ثُرَيَّا** gibi: iki yerdir; **الرَّاعِي** dedi:
“Sağda *!**حُبَيًّا** yaptılar ve saptı,
erken bir **ضَييدة**’den bir suya varış için **كُبَيْساً**.”
Ve **القُطاميُّ** dedi:
“*!**الحُبَيَّا**’nın sağından, daha önce bir bakış.”
Ve bunun gibi *!**حُبَيَّات**; **عُمَرُ بنُ أَبي رَبيعَةَ** dedi:
“Harabelere ve konak yerine sormadın mı,
**حُبَيَّات**’ın karnında; silinmiş, çorak.”

Ve **نَصْر** dedi: *!**حُبَيٌّ** Tihâme’ye ait bir yerdir; **الأَسَد** ve **كِنانَة**’nin yurdu idi; *!**وحُبَيَّا** Şam’a ait bir yerdir; ve sanırım Hicaz’da da; ona *!**الحُبيّا** denir; bazen de **الحُبَيَّا** derler ve *!**الحُبَيّ**’i kastederler; bitti.

*!**والحَبْيان**: zayıf; avamîdir.

Ve **أَبو العباسِ** dedi: Falan, onların uzağını **يَحْبُو** eder ve onların uzağını **يَحُوطُ** eder; tek bir mânâdadır; ve **أبي وَجْزَةَ** için inşad etti:
“Onun uzağını **يَحْبُو** eder; yapışık bir destek,
kökünden daha kızıl; salınan.”
