# حتر — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AA%D8%B1/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%AA%D8%B1/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حتر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AA%D8%B1.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: حتر

الحتر: الإحكام والشد، كالإحتار وقد حتر الشيء يحتره: وأحتره: أحكمه. وحتر العقدة: أحكم عقدها. وكل شد حتر. وفي التهذيب: أحترت العقدة إحتارا، إذا أحكمتها، فهي محترة، وبينهم عقد محتر: قد استوثق منه. قال لبيد:
  بالسفح من شرقي سلمى محارب                      شجاع وذو عقد من القوم محتر. واستعاره أبو كبير للدين، فقال:
  هابوا لقومهم السلام كأنهـم                      لما أصيبوا أهل دين محتر. الحتر: تحديد النظر. وقد حتره حترا، إذا أحد النظر إليه. الحتر: التقتير في الإنفاق، كالحتور، بالضم، يقال: حتر أهله حترا وحتورا: قتر عليهم النفقة، وضيق عليهم، ومنعهم، قال الشنفرى:
  وأم عيال قد شهدت تقوتهم                      إذا حترتهم أتفهت وأقلت. وأنشده ابن بري هكذا:
  إذا أطعمتهم أحترت وأقلت. الحتر: الأكل الشديد. وما حتر شيئا، أي ما أكل شيئا. الحتر: الإعطاء، أو تقليله.
 الحتر: الإطعام، كالإحتار، يقال: حتر الرجل حترا: أعطاه، وأطعمه، وقيل: قلل عطاءه، أو إطعامه. وحتر له شيئا: أعطاه يسيرا، وما حتره شيئا، أي ما أعطاه قليلا ولا كثيرا.
 وأحتر الرجل: قل عطاؤه. وأحتر قل خيره، حكاه أبو زيد، وأنشد:
  إذا ما كنت ملتمسا أيامي                      فنكب كل محترة صناع. أي تنكب.
 وروى الأصمعي عن أبي زيد: حترت له شيئا. بغير ألف، فإذا قال: أقل الرجل وأحتر، قاله بالألف. قال: وأخبرني الإيادي عن شمر: الحاتر: المعطى، وأنشد:
  إذ لا تبض إلـى الـتـرا                      تك والضرائك كف حاتر. قال: وحترت: أعطيت.
 وأحتر علينا رزقنا، أي أقله وحبسه. وقال الفراء: حتره، إذا كساه وأعطاه. وقال الفراء: المحتر من الرجال: الذي لا يعطي خيرا، ولا يفضل على أحد، إنما هو كفاف بكفاف لا ينفلت منه شيء. آتى الكل يحتر، بالضم، ويحتر، بالكسر. الحتر: ما ارتفع من الأرض وطال، ويكسر، وهذه عن الصغاني. الحتر: الشيء القليل، كالحقر، يقال: كان عطاؤك إياه حترا حقرا، أي قليلا، وقال رؤبة:
  إلا قليلا من قليل حتر. كالحترة، بالضم. الحتر: ذكر الثعلب، قال الأزهري: لم أسمع الحتر بهذا المعنى لغير الليث، وهو منكر. قلت: ولعله تصحف على الليث في قولهم: الحبارى أنثى الحبر، فجعله حترا، بالمثناة، فتأمل. الحتر، بالكسر: ما يوصل بأسفل الخباء إذا ارتفع من في بعض الأصول عن الأرض وقلص ليكون سترا، كالحترة، بالضم، والحتار، بالكسر. الحتر: العطية اليسيرة، اسم من حتر، وبالفتح المصدر، قال الأعلم الهذلي:
  إذا النفساء لم تخرس ببكـرهـا                      غلاما ولم يسكت بحتر فطيمها. الحتر: أن تأخذ للبيت حتارا أو حترة، وقد حتر البيت. والحتار من كل شيء: كفافه، وحرفه، وما استدار به وأحاط، كحتار الأذن، وهو كفاف حروف غراضيفها.

  الحتار: حلقة الدبر وأطراف جلدتها، وهو ملتقى الجلدة الظاهرة وأطراف الخوران. وقيل: هي حروف الدبر. وأراد أعرابي امرأته فقالت: إني حائض، قال: فأين الهنة الأخرى. فقالت له: اتق الله، فقال:
  كلا ورب البيت ذي الأستار.
  لأهتكن حلـق الـحـتـار.
  قد يؤخذ الجار بجرم الجار. أو الحتار: ما بينه وبين القبل أو هو الخط بين الخصيين.
 قال الليث الحتار: ما استدار بالعين من ريق الجفن من باطن، وهو بفتح الراء كما في نسختنا وغالب الأصول، وفي بعض النسخ بكسر الزاي. وقيل: حتار العين: حروف أجفانها التي تلتقي عند التغميض. الحتار: شيء في أقصى فم البعير، كناب وليس بناب، بل هو لحم.
 الحتار: معقد الطنب في الطريقة، وهو حبل يشد في أعراض المظال، تشد غليه الأطناب، والجمع من ذلك حتر. وروى الأزهري عن الأصمعي، قال: الحتر: أكفة الشقاق، كل واحد منها حتار، يعني شقاق البيت. وحتار الظفر: ما يحيط به من اللحم. كذلك حتار الغربال والمنخل. والحترة، بالضم: مجتمع الشدقين. الحترة: الوكيرة، وهو الطعام الذي يتخذ للبناء في البيت، كما سيأتي كالحتيرة، وهذه عن كراع، وقال الأزهري:وأنا واقف في هذا الحرف. وبعضهم يقول: حثيرة، وسيأتي.
 الحترة: موضع قص الشارب. الحترة، بالفتح: الرضعة الواحدة. من ذلك: المحتور، وهو الذي يرضع شيئا قليلا للجدب، وقلة اللبن، فيقنع بحترة أو حترتين. والمحتر: المقتر على عياله في الرزق، هكذا في النسخ بالتشديد، وكأنه لمناسبة ما بعده. والصواب: والمحتر، أي كمحسن، وهو الذي يفوت على القوم طعامهم. وما حترت اليوم شيئا: ما ذقت أو ما أكلت، كما تقدم.
 قد حتر لهم تحتيرا: اتخذ لهم حتيرة، أي وكيرة، ويقال: حتر لنا، أي وكر لنا.
 حتر البيت تحتيرا: جعل له حترا، بالكسر. أو حترة. وأبو عبد الله الحتري بالضم روى عنه محمد بن عبد الملك الوزير. قاله ابن ماكولا.

### Türkçe

**الحتر**: sağlamlaştırma ve sıkma; **الإحتار** gibi. Ve “**حتر الشيء يحتره**”: ve “**أحتره**”: onu sağlamlaştırdı. Ve “**حتر العقدة**”: onun düğümünü sağlamlaştırdı. Ve her sıkma **حتر**’dır. Ve **التهذيب**’de: “**أحترت العقدة إحتارا**”, onu sağlamlaştırdığında; o hâlde o **محترة**’dir. Ve aralarında **عقد محتر**: ondan iyice emin olunmuştur. Lebîd dedi:
  Selmâ’nın doğusundan, yamaçta, bir savaşçı                      yiğit ve kavimden düğüm sahibi, **محتر**.
Ebû Kebîr onu din için ödünç aldı, şöyle dedi:
  Kavimleri için selâmı saydılar, sanki onlar                      bir **دين محتر** ehline isabet ettiğinde.

**الحتر**: bakışı belirlemek. Ve “**حتره حترا**”, bakışı ona keskinleştirdiğinde.

**الحتر**: harcamada kısmak; **الحتور** gibi, (ضم ile). Denir: “**حتر أهله حترا وحتورا**”: onlara nafakayı kıstı, onlara daralttı ve onları men etti. Şenferâ dedi:
  Nice çocuklu bir ana ki onların azığını gördüm                      onları **حتر** ettiğimde değersizleştirdi ve azalttı.
İbn Berrî onu şöyle rivayet etti:
  Onları doyurduğumda **أحترت** ve azalttım.

**الحتر**: şiddetli yeme. Ve “**ما حتر شيئا**”: yani hiçbir şey yemedi.

**الحتر**: verme; yahut onu azaltma.

**الحتر**: yedirme; **الإحتار** gibi. Denir: “**حتر الرجل حترا**”: ona verdi ve onu doyurdu. Ve denildi ki: onun verişini yahut yedirişini azalttı. Ve “**حتر له شيئا**”: ona az bir şey verdi. Ve “**ما حتره شيئا**”: yani ona ne az ne çok bir şey vermedi.

Ve “**أحتر الرجل**”: onun verişi azaldı. Ve “**أحتر**”: hayrı azaldı; bunu Ebû Zeyd nakletti. Ve şu beyti okudu:
  Günlerimi arar isen                      her **محترة** sanatkârdan uzak dur.
Yani: uzak dur.

Ve Asmaî, Ebû Zeyd’den rivayet etti: “**حترت له شيئا**”; ألف olmaksızın. “**أقل الرجل وأحتر**” dediğinde ise onu ألف ile söyler. Dedi ki: Ve İyâdî bana Şemmer’den haber verdi: **الحاتر**: veren. Ve şu beyti okudu:
  Çünkü sen **الترا**                      tek’e doğru koşmazsın; ve sedirler, bir **حاتر**’in avucudur.
Dedi ki: “**وحترت**”: verdim.

Ve “**أحتر علينا رزقنا**”: yani onu azalttı ve onu hapsetti. Ferrâ dedi: “**حتره**”, onu giydirdiğinde ve ona verdiğinde. Ferrâ dedi: erkeklerden **المحتر**: hayır vermeyen ve kimseye fazlalık göstermeyen; ancak o, kefâf ile kefâftır; ondan hiçbir şey sıyrılıp çıkmaz. “**آتى الكل يحتر**” (ضم ile) ve “**يحتر**” (كسر ile).

**الحتر**: yerden yükselen ve uzayan şey; ve (ح) kırılır; bu, Sağânî’dendir.

**الحتر**: az şey; **الحقر** gibi. Denir: “Onun için senin ona verişin **حترا حقرا** idi”: yani az idi. Rü’be dedi:
  Ancak azdan az bir **حتر**.
**الحترة** gibi (ضم ile).

**الحتر**: Sa‘leb zikretti. Ezherî dedi: bu mânâ ile **الحتر**’i Leys’ten başkası için işitmedim; o münkerdir. Ben dedim: belki de Leys’e, onların “**الحبارى**: **الحبر**’in dişisi” sözünde tashîf oldu da onu **حترا** (مثناة ile) yaptı; öyleyse düşün.

**الحتر** (كسر ile): çadırın altına ulaştırılan şey; bazı asıllarda: yerden yükselip kısaldığında örtü olsun diye; **الحترة** (ضم ile) ve **الحتار** (كسر ile) gibi.

**الحتر**: az bağış; **حتر**’dan isimdir; فتح ile ise mastardır. A‘lem el-Huzelî dedi:
  Lohusa, ilk yavrusuyla susmazsa                      ve sütten kesilmiş yavrusu bir **حتر** ile susmazsa.

**الحتر**: ev için bir **حتارا** yahut bir **حترة** almandır; ve “**حتر البيت**”: evi **حتر** etti. Ve her şeyden **الحتار**: onun kenarı, ucu ve onunla yuvarlanıp kuşatan şey; **حتار الأذن** gibi; o, kıkırdaklarının kenarlarının çevresinin kefâfıdır.

**الحتار**: makat halkası ve derisinin uçlarıdır; o, dış derinin ve **الخوران**’ın uçlarının birleştiği yerdir. Ve denildi ki: o, makatın kenarlarıdır. Bir bedevî karısını istedi; o da: “Ben hayızlıyım” dedi. O: “Öteki **الهنة** nerede?” dedi. O da ona: “Allah’tan kork” dedi. O ise dedi ki:
  Hayır; örtüler sahibi evin Rabbine andolsun.
  **الحتار** halkasını mutlaka yırtacağım.
  Komşu, komşunun suçu ile tutulabilir.
Veya **الحتار**: onunla **القبل** arasındaki şeydir; yahut iki testis arasındaki çizgidir.

Leys dedi: **الحتار**: gözün iç tarafından, göz kapağının tükürüğünden (akıntısından) gözün çevresinde yuvarlanan şeydir; ve o, nüshamızda ve asılların çoğunda **الراء**’nın فتح’ı iledir; bazı nüshalarda **الزاي**’ın كسر’i iledir. Ve denildi ki: **حتار العين**: göz kapaklarının, göz kırpmada birleşen kenarlarıdır.

**الحتار**: devenin ağzının en sonunda bir şeydir; diş gibi, fakat diş değildir; bilakis ettir.

**الحتار**: yolda **الطنب**’ın bağlandığı yerdir; o, gölgeliklerin enlerine bağlanan bir iptir; **الأطناب** ona bağlanır. Bunun çoğulu **حتر**’dır. Ezherî, Asmaî’den rivayet etti; dedi ki: **الحتر**: **الشقاق**’ın kenarlarıdır; her biri **حتار**’dır; yani evin **شقاق**’ları. Ve **حتار الظفر**: onu çevreleyen ettir. Aynı şekilde **حتار الغربال** ve **المنخل**. Ve **الحترة** (ضم ile): iki yanağın birleştiği yer.

**الحترة**: **الوكيرة**’dir; o, evde bina için yapılan yemektir; ileride geleceği üzere **الحتيرة** gibi. Bu, Kurâ‘dandır. Ezherî dedi: “Ben bu harfte duruyorum.” Bazıları “**حثيرة**” der; ileride gelecek.

**الحترة**: bıyığın kesildiği yer.

**الحترة** (فتح ile): tek emiş. Bundan: **المحتور**; o, kıtlık ve sütün azlığı sebebiyle az bir şey emen, bir **حترة** yahut iki **حترتين** ile yetinen kimsedir. Ve **المحتر**: rızıkta çoluk çocuğuna karşı kısan; nüshalarda şeddeli olarak böyledir; sanki ondan sonraya uygunluk içindir. Doğrusu: “**والمحتر**”, yani **محسن** gibi; o, kavmin yemeğini onlardan kaçıran kimsedir. Ve “**ما حترت اليوم شيئا**”: yani tatmadım yahut yemedim; daha önce geçtiği gibi.

“**قد حتر لهم تحتيرا**”: onlar için bir **حتيرة** yaptı; yani bir **وكيرة**. Ve denir: “**حتر لنا**”: yani bize **وكر** yaptı.

“**حتر البيت تحتيرا**”: ona (كسر ile) bir **حتر** yaptı; yahut bir **حترة**. Ve Ebû Abdillâh **الحتري** (ضم ile): ondan Muhammed b. Abdilmelik el-Vezîr rivayet etti. Bunu İbn Mâkûlâ söyledi.
