# حتف — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AA%D9%81/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%AA%D9%81/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حتف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AA%D9%81.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: حتف

باب الحاء والتاء والفاء معهما
ح ت ف، ح ف ت، ت ح ف، ف ت ح، ت ف ح مستعملات
حتف:
الحَتْفُ: المَوْتُ وقَضاؤه، ويقال: مات فُلانٌ حَتْفَ أنْفِه أي: بِلا ضَرْب ولا قَتْل، ويُجمَع على حُتُوف. ولا يقال: حَتَفَ فلان، ولا حَتَفَ نفسَه.
تحف:
التُّحْفة أُّبدِلَت التّاء فيها من الواو إلاّ أنّ هذه التاء تلزم في التصريف كله، إلاّ في يَتَفَعَّل كقولهم: يَتَوَحَّف، ويقولون: أتْحَفْتُه تُحْفةً يعني طُرَفَ الفَواكِه.
فتح:
الفَتْحُ: نقيض الإِغلاق.
والفَتْح: افتِتاح دارِ الحَرب. والفَتْح: أن تفتَحَ على مَن يَسْتَقْرِئُكَ.
والفَتْح: أنْ تحكُمَ بين قَوْمٍ يَخْتَصِمون إليكَ، قال تعالى: "رَبَّنا افتَحْ بَيْنَنا وبَيْنَ قَوْمِنا بالحَقِّ".
والفَتْح: النُّصْرةُ، قال تعالى: "إنْ تَستَفْتِحوا فقد جاءَكُم الفَتْح".
واستَفْتَحْتُ اللهَ على فُلانٍ أيْ: سَأَلْتُه النَّصْرَ عليه ونحو ذلك.
والمَفْتَح: الخِزانةُ، ولكُلِّ شَيْءٍ مَفْتَح، ومَفْتِح بالفَتْح والكَسْر، من صُنُوف الأشياء. والفَتّاح: الحاكم.
وقوله تعالى: "ما إنَّ مَفاتِحَه لتَنُوء بالعُصْبَةَ" يعني الكُنُوز وصنُوُف أمواله، فأمّا المَفاتيح فجَمْع المِفتاح الذي يُفتَحُ به المِغلاقُ.
والفُتْحة: تَفَتُّح الإِنسان بما عنده من أموال أو أدب يَتَطاوَل به، يقال: ما هذه الفُتْحة التي أظهَرْتَها، وتَفَتَّحْتَ بها علينا.
وفَواتِح القُرآن: أوائل السُّوَر. وافتِتاح الصَّلاة: التَكبيرةُ الأولى.
وبابٌ فُتُحٌ أي: واسع.
حفت:
الحَفْت: الهَلاكُ، تقول: حَفَتَه اللهُ ولَفَتَه أي أهلَكَه ودَقَّ عُنَقَه.
ورجل حَفَيْتأ، مهموز غير ممدود، إلى القِصَر ولُؤْم الخِلقة.
تفح:
التُّفّاح: فاكهة، الواحدةُ تُفّاحة.

### Türkçe

باب **الحاء** ve **التاء** ve **الفاء**’ın ikisiyle birlikte olanı
**ح ت ف**، **ح ف ت**، **ت ح ف**، **ف ت ح**، **ت ف ح** kullanımdadırlar

**حتف**:
**الحَتْفُ**: ölüm ve onun gerçekleşmesi; ve denilir: “Falanca **حَتْفَ أَنْفِه** öldü” yani: vuruş ve öldürme olmaksızın; ve **حُتُوف** üzere çoğul yapılır. Ve denilmez: “Falanca **حَتَفَ**”, ne de “kendisini **حَتَفَ** etti”.

**تحف**:
**التُّحْفة**’deki **التاء**, **الواو**’dan bedel kılınmıştır; ancak şu var ki bu **التاء** bütün çekimde gerekli olur; yalnız **يَتَفَعَّل**’de, onların “**يَتَوَحَّف**” demeleri gibi. Ve derler: “Onu bir **تُحْفةً** ile **أتْحَفْتُه**” yani meyvelerin nadir olanlarını (ikram ettim).

**فتح**:
**الفَتْحُ**: kapatmanın zıddı.
Ve **الفَتْح**: savaş yurdunun açılışı. Ve **الفَتْح**: sana okutan kimseye karşı (doğrusunu) açman.
Ve **الفَتْح**: sana çekişerek gelen bir kavim arasında hükmetmendir; Yüce Allah dedi ki: “رَبَّنا افتَحْ بَيْنَنا وبَيْنَ قَوْمِنا بالحَقِّ”.
Ve **الفَتْح**: yardım/zaferdir; Yüce Allah dedi ki: “إنْ تَستَفْتِحوا فقد جاءَكُم الفَتْح”.
Ve “Falancaya karşı Allah’tan **استَفْتَحْتُ**” yani: ona karşı yardım istemiş oldum ve bunun benzeri.
Ve **المَفْتَح**: hazine/mahzen; ve her şey için bir **مَفْتَح** vardır; ve eşyaların türlerinden, fetha ve kesra ile **مَفْتِح**. Ve **الفَتّاح**: hâkimdir.
Ve Yüce Allah’ın sözü: “ما إنَّ مَفاتِحَه لتَنُوء بالعُصْبَةَ” yani hazineler ve mallarının türleri; fakat **المَفاتيح** ise, onunla kilidin açıldığı **المِفتاح**’ın çoğuludur.
Ve **الفُتْحة**: insanın, kendisiyle böbürlendiği mal veya edep bakımından yanında olanla açılıp saçılmasıdır; denilir: “Gösterdiğin ve bize karşı onunla açıldığın bu **الفُتْحة** nedir?”
Ve Kur’an’ın **فَواتِح**’i: sûrelerin başlarıdır. Ve namazın **افتِتاح**’ı: ilk tekbirdir.
Ve **فُتُحٌ** bir kapı: yani geniş.

**حفت**:
**الحَفْت**: helâk oluş; dersin: “Allah onu **حَفَتَه** ve **لَفَتَه**” yani onu helâk etti ve boynunu kırdı.
Ve **حَفَيْتأ** bir adam; hemzeli, uzatmasız; kısalığa ve yaratılışın alçaklığına (nispetle).

**تفح**:
**التُّفّاح**: bir meyve; teki **تُفّاحة**.
