# حتم — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AA%D9%85/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%AA%D9%85/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حتم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AA%D9%85.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: حتم

حَتَمَهُ
1 حَتَمَهُ حتم حتمه حتمة , aor. حَتِمَ , (K,) inf. n. حَتْمٌ, (S, TA,) He made it, or rendered it, firm; or established it, or settled it, firmly; namely, a thing, or an affair. (S, K, TA.) ― -b2- He decreed it; ordained it; pronounced it; or decided it judicially: (TA:) and so حَتَمَ بِهِ. (TK.) [See حَاتِمٌ.] ― -b3- He necessitated it; or made it, or rendered it, necessary, requisite, or unavoidable; syn. أَوْجَبَهُ: (S, K, * TA:) and so حَتَمَ بِهِ. (Msb.) See حَاتِمٌ. You say, حَتَمْتُ عَلَيْهِ الشَّىْءَ I made it, or rendered it, necessary, &c., for him to do, or to suffer, the thing. (S. [Golius, reading أَوْحَيْتُ for أَوْجَبْتُ, the explanation in the S, has rendered حَتَمَ as signifying “ inspiravit: ” and the next explanation given by him, i. e. “ indicavit, ” is a misprint for “ judicavit. ”]) Or حَتَمَ عَلَيْهِ الأَمْرَ, aor. and inf. n. as above, signifies He made the thing, or affair, or event, to be absolutely, or decisively, or irreversibly, necessary, requisite, or unavoidable, for him to do, or to suffer. (Msb.) حُتُومٌ, which is pl. of حَتْمٌ, may also be an inf. n. of حَتَمَ, and is likewise pl. of حَاتِمٌ. (TA.)

تحتّم
5 تحتّم حتم تحتم ٱحتمى He made a thing to be necessary, or unavoidable. (K, * TA.) ― -b2- [Hence, perhaps,] تحتّم لِفُلَانٍ بِخَيْرٍ He wished such a one good: or he augured good for him. (K.) ― -b3- See also 7. -A2- [It (a thing that was eaten) was soft, yielding, crummy, or easily broken.] It is said in the S that التَّحَتُّمُ signifies الهَشَاشَةُ: but in a marginal note it is stated that there is an omission in this explanation, the right rendering being هشاشة الشَّىْءِ المأْكُولِ. (TA.) One says, هُوَ ذُو تَحَتُّمٍ [It is soft, yielding, crummy, or easily broken: explained in the K by هَشَاشٌ, which is evidently a mistranscription for هَشَاشٌ, syn. with هَشٌّ]. (S, K.) And هُوَ غَضُّ المُتَحَتَّمِ [It is fresh, juicy, sappy, or moist, in its soft, yielding, crummy, or crumbling, nature; مُتَحَتَّمٌ being a regular inf. n.] (S, K.) ― -b2- It (a ثُؤْلُول [or wart] when it had become dry) crumbled, or broke into small bits. (TA.) And It (a glass vessel) broke in pieces, one part upon another. (TA.) ― -b3- He ate a thing that was soft, yielding, crummy, or easily broken, in his mouth. (Lth, K.) ― -b4- He ate the حُتَامَة, i. e., the food that remained upon the table, or what fell from it during eating, (K, TA,) of the crumbs of bread &c. (TA.) It is said in a trad. that he who eats and does this will enter Paradise. (TA.) -A3- تحتّم لِكَذَا He was, or became, cheerful, brisk, lively, or sprightly, by reason of such a thing. (K.)

انحتم
7 انحتم انحتم It (a thing, or an affair, or event,) was, or became, absolutely, or decisively, or irreversibly, necessary, requisite, or unavoidable; as also ↓ تحتّم. (Msb.)

اِحْتَأَمَّ
Q. Q. 4 اِحْتَأَمَّ ذ He cut or cut off [a thing]. (K.)

حَتْمٌ
حَتْمٌ حتم [inf. n. of 1: when used as a simple subst.,] A decree, an ordinance, a sentence, or a judicial decision; (S, K;) accord. to some, adapted to a particular case: (TA:) pl. حُتُومٌ. (S, K.) It is said in the Kur [xix. 72], كَانَ عَلَى رَبِّكَ حَتْمًا مَقْضِيًّا [It is imposed by Himself upon thy Lord as a decree judicially decided]. (TA.) And Umeiyeh Ibn-Abi-s-Salt says,
عِبَادُكَ يُخْطِئُونَ وَأَنْتَ رَبٌّ
بِكَفَّيْكَ المَنَايَا والحُتُومُ
[Thy servants sin: and Thou art a Lord: in thy hands are the decrees and the judicial decisions]. (S.) ― -b2- [As a term of the law, it is sometimes used instead of قَضَآءٌ as opposed to أَدَآءٌ.] -A2- Also [an inf. n. used as an epithet, signifying] Necessary, requisite, or unavoidable; that must inevitably be done [or suffered]: (TA:) or indissoluble and irreversible: as in the phrase قَضَآءٌ حَتْمٌ [an indissoluble and irreversible decree or ordinance or sentence or judicial decision]. (Msb in art. جزم.) ― -b2- And [hence,] Death. (MA.) -A3- Pure; free from admixture; genuine: formed by transposition from مَحْتٌ. (K.) One says, هُوَ الأَخُ الحَتْمُ He is the pure, or genuine, true, brother. (TA.)

حُتْمَةٌ
حُتْمَةٌ حتم حتمه حتمة Blackness; (K;) as also ↓ حَتَمَةٌ. (TA.)

حَتَمَةٌ
حَتَمَةٌ حتم حتمه حتمة : see what next precedes. -A2- Also A flask (قَارُورَة) broken into small pieces. (K.)

حُتَامَةٌ
حُتَامَةٌ حتامه حتامة The food remaining upon the table: (S, K:) or what has fallen from it during eating, (K,) of the crumbs of bread, &c. (TA.)

حُتُومَةٌ
حُتُومَةٌ حتومه حتومة Acidity, sourness, or pungency; syn. حُمُوضَةٌ. (K.)

حَاتِمٌ
حَاتِمٌ حاتم A judge; or one who decrees, ordains, or pronounces a judicial decision: (S, * K, * TA:) pl. حُتُومٌ, (K,) like as شُهُودٌ is pl. of شَاهِدٌ. (TA.) ― -b2- [Hence,] because, as they [the Arabs] hold, or assert, it necessitates separation, or departure, (بِالفِرَاقِ ↓ يَحْتِمُ,) (S, Msb, TA,) i. e. يُوجِبُ, (Msb,) by its croaking, (Msb, TA,) الحَاتِمُ signifies The غُرَاب [a name applied to any species of crow; and here, app., particularly to the raven]: (Msb:) or the black غُرَاب: (S, K:) and [the bird called] غُرَابُ البَيْنِ, [see art. بين,] which is red in the beak and legs: (K:) said by Lh to be that which is fond of plucking out its feathers, and which is held to be of evil omen. (TA.) ― -b3- And [hence,] حَاتِمٌ signifies also Unlucky, or inauspicious. (TA.) ― -b4- See also أَحْتَمُ.

حَنْتَمْ
حَنْتَمْ حان حنتم , of the measure فَنْعَلٌ, signifies A green jar (خَزَفٌ أَخْضَرُ, meaning جِرَّةٌ): it is also applied to anything [of the colour termed] أَسْوَد: and الأَخْضَرُ is, with the Arabs, أَسْوَدُ [which may mean either that green is, with the Arabs, termed اسود, or that الاخضر is, with the Arabs, black; but the former appears to be the right meaning: see أَسْوَدُ]. (Msb.) [See أَخْضَرُ: and see also what here follows.]

أَحْتَمُ
أَحْتَمُ ذ Anything (TA) black; (K, TA;) as also ↓ حَاتِمٌ. (TA.) [See also what next precedes.]

### Türkçe

**حَتَمَهُ**
1 **حَتَمَهُ** حتم حتمه حتمة, muzâri‘i **حَتِمَ**, (K,) mastar ismi **حَتْمٌ**, (S, TA,) O, onu sağlam yaptı; yahut onu sağlamca yerleştirdi, yahut onu sağlamca kararlaştırdı; yani bir şeyi yahut bir işi. (S, K, TA.) ― -b2- O, onu hükme bağladı; onu farz kıldı; onu ilan etti; yahut onu kazâen karara bağladı: (TA:) ve böylesi **حَتَمَ بِهِ**. (TK.) [Bkz. **حَاتِمٌ**.] ― -b3- O, onu gerekli kıldı; yahut onu gerekli, lâzım, yahut kaçınılmaz yaptı; eş anlamlısı **أَوْجَبَهُ**: (S, K, * TA:) ve böylesi **حَتَمَ بِهِ**. (Msb.) Bkz. **حَاتِمٌ**. Sen dersin ki, **حَتَمْتُ عَلَيْهِ الشَّىْءَ**: Ona, o şeyi yapmayı yahut o şeye maruz kalmayı gerekli kıldım, vb. (S. [Golius, S’deki açıklamada **أَوْجَبْتُ** yerine **أَوْحَيْتُ** okuyarak, **حَتَمَ**’ı “inspiravit” mânasında kılmıştır: ve onun verdiği bir sonraki açıklama, yani “indicavit”, “judicavit” yerine bir baskı hatasıdır.]) Yahut **حَتَمَ عَلَيْهِ الأَمْرَ**, muzâri‘i ve mastar ismi yukarıdaki gibi, şu mânaya gelir: O, şeyi yahut işi yahut olayı, onun için yapmada yahut ona maruz kalmada mutlak surette, yahut kesin surette, yahut geri döndürülemez biçimde gerekli, lâzım, yahut kaçınılmaz kıldı. (Msb.) **حُتُومٌ**, ki bu **حَتْمٌ**’ün çoğuludur, **حَتَمَ**’ın bir mastar ismi de olabilir; ve aynı zamanda **حَاتِمٌ**’ün de çoğuludur. (TA.)

**تحتّم**
5 **تحتّم** حتم تحتم ٱحتمى O, bir şeyi gerekli yahut kaçınılmaz yaptı. (K, * TA.) ― -b2- [Bundan, belki,] **تحتّم لِفُلَانٍ بِخَيْرٍ**: O, falana hayır diledi: yahut onun için hayır yordu. (K.) ― -b3- 7’ye de bak. -A2- [O (yenmiş olan bir şey) yumuşak, ezilebilir, ufalanır, yahut kolay kırılır oldu.] S’de, **التَّحَتُّمُ**’ün **الهَشَاشَةُ** mânasına geldiği söylenir: fakat bir kenar notunda, bu açıklamada bir düşme olduğu, doğru karşılığın **هشاشة الشَّىْءِ المأْكُولِ** olduğu belirtilir. (TA.) Denir ki, **هُوَ ذُو تَحَتُّمٍ** [O yumuşaktır, ezilebilirdir, ufalanırdır, yahut kolay kırılırdır: K’da **هَشَاشٌ** ile açıklanmıştır; bu ise açıkça, **هَشَاشٌ**’un, **هَشٌّ** ile eş anlamlı olan, yanlış yazımıdır]. (S, K.) Ve **هُوَ غَضُّ المُتَحَتَّمِ** [O, yumuşak, ezilebilir, ufalanır yahut ufalanıp dökülen tabiatı içinde tazedir, sulu/özlüdür, yahut nemlidir; **مُتَحَتَّمٌ** düzenli bir mastar ismidir.] (S, K.) ― -b2- O (kurumuş olduğu zaman bir **ثُؤْلُول** [yahut siğil]) ufalandı, yahut küçük parçalara ayrıldı. (TA.) Ve o (cam bir kap) parça parça kırıldı; bir parçası diğerinin üzerine. (TA.) ― -b3- O, ağzında yumuşak, ezilebilir, ufalanır, yahut kolay kırılır bir şeyi yedi. (Lth, K.) ― -b4- O, **حُتَامَة**’yi yedi; yani sofrada kalan yemeği, yahut yemek sırasında ondan düşeni, (K, TA,) ekmek kırıntıları vb.’den olanı. (TA.) Bir rivayette, yiyip de bunu yapanın Cennete gireceği söylenir. (TA.) -A3- **تحتّم لِكَذَا**: O, böyle bir şey sebebiyle neşeli, çevik, canlı, yahut şen oldu yahut öyle hale geldi. (K.)

**انحتم**
7 **انحتم** انحتم O (bir şey, yahut bir iş, yahut bir olay) mutlak surette, yahut kesin surette, yahut geri döndürülemez biçimde gerekli, lâzım, yahut kaçınılmaz oldu yahut öyle hale geldi; bunun gibi ↓ **تحتّم**. (Msb.)

**اِحْتَأَمَّ**
Q. Q. 4 **اِحْتَأَمَّ** ذ O, [bir şeyi] kesti yahut kopardı. (K.)

**حَتْمٌ**
**حَتْمٌ** حتم [1’in mastar ismi: yalın bir isim olarak kullanıldığında,] Bir hüküm, bir emir, bir karar, yahut kazâî bir hüküm; (S, K;) bazılarına göre, belirli bir vak‘aya uyarlanmış: (TA:) çoğulu **حُتُومٌ**. (S, K.) Kur’ân’da [xix. 72], **كَانَ عَلَى رَبِّكَ حَتْمًا مَقْضِيًّا** denilmiştir [O, Rabbin üzerine, kazâen karara bağlanmış bir hüküm olarak yüklenmiştir]. (TA.) Ve Ümeyye b. Ebî’s-Salt der ki,
عِبَادُكَ يُخْطِئُونَ وَأَنْتَ رَبٌّ
بِكَفَّيْكَ المَنَايَا والحُتُومُ
[Senin kulların günah işler: ve Sen bir Rab’sin: senin iki elinde ölümler ve kazâî hükümler vardır]. (S.) ― -b2- [Fıkıh terimi olarak, bazen **قَضَآءٌ** yerine, **أَدَآءٌ**’a karşıt olarak kullanılır.] -A2- Ayrıca [bir mastar ismi olup sıfat olarak kullanılarak, şu mânada] Gerekli, lâzım, yahut kaçınılmaz; kaçınılmaz biçimde yapılması [yahut maruz kalınması] gereken: (TA:) yahut çözülmez ve geri döndürülemez: **قَضَآءٌ حَتْمٌ** ibaresinde olduğu gibi [çözülmez ve geri döndürülemez bir hüküm yahut emir yahut karar yahut kazâî hüküm]. (Msb, جزم maddesinde.) ― -b2- Ve [bundan,] Ölüm. (MA.) -A3- Saf; karışımsız; halis: **مَحْتٌ**’dan yer değiştirme ile yapılmıştır. (K.) Denir ki, **هُوَ الأَخُ الحَتْمُ**: O, saf, yahut halis, gerçek kardeştir. (TA.)

**حُتْمَةٌ**
**حُتْمَةٌ** حتم حتمه حتمة Karalık; (K;) bunun gibi ↓ **حَتَمَةٌ**. (TA.)

**حَتَمَةٌ**
**حَتَمَةٌ** حتم حتمه حتمة: bir öncekinin ne olduğuna bak. -A2- Ayrıca küçük parçalara kırılmış bir şişe (قَارُورَة). (K.)

**حُتَامَةٌ**
**حُتَامَةٌ** حتامه حتامة Sofrada kalan yemek: (S, K:) yahut yemek sırasında ondan düşen, (K,) ekmek kırıntıları vb.’den olan. (TA.)

**حُتُومَةٌ**
**حُتُومَةٌ** حتومه حتومة Ekşilik, ekşime, yahut keskinlik; eş anlamlısı **حُمُوضَةٌ**. (K.)

**حَاتِمٌ**
**حَاتِمٌ** حاتم Bir hâkim; yahut hükme bağlayan, emreden, yahut kazâî hüküm veren kimse: (S, * K, * TA:) çoğulu **حُتُومٌ**, (K,) tıpkı **شُهُودٌ**’un **شَاهِدٌ**’in çoğulu olması gibi. (TA.) ― -b2- [Bundan,] çünkü onların [Arapların] kanaatine yahut iddiasına göre, o, ayrılığı yahut ayrılıp gitmeyi gerekli kılar, (بِالفِرَاقِ ↓ **يَحْتِمُ**,)(S, Msb, TA,) yani **يُوجِبُ**, (Msb,) ötüşüyle, (Msb, TA,) **الحَاتِمُ** şu mânaya gelir: **غُرَاب** [karganın herhangi bir türüne verilen bir ad; ve burada, görünüşe göre, özellikle kuzguna]: (Msb:) yahut siyah **غُرَاب**: (S, K:) ve [adı] **غُرَابُ البَيْنِ**, [bkz. بين maddesi,] gagası ve bacakları kırmızı olan: (K:) Lh tarafından, tüylerini yolmayı seven ve uğursuz sayılan şey olduğu söylenmiştir. (TA.) ― -b3- Ve [bundan,] **حَاتِمٌ** ayrıca Uğursuz, yahut hayırsız alâmetli mânasına da gelir. (TA.) ― -b4- **أَحْتَمُ**’a da bak.

**حَنْتَمْ**
**حَنْتَمْ** حان حنتم, فَنْعَلٌ vezninde, şu mânaya gelir: Yeşil bir küp (خَزَفٌ أَخْضَرُ, yani جِرَّةٌ): ayrıca [adı verilen renk olan] **أَسْوَد** rengindeki her şeye de uygulanır: ve **الأَخْضَرُ**, Araplarda, **أَسْوَدُ**’dur [bu, ya yeşilin Araplarda اسود diye adlandırıldığı, yahut الاخضر’in Araplarda siyah olduğu mânasına gelebilir; fakat birincisi doğru mânaya daha yakın görünür: bkz. **أَسْوَدُ**]. (Msb.) [Bkz. **أَخْضَرُ**: ve burada ardından gelen şeye de bak.]

**أَحْتَمُ**
**أَحْتَمُ** ذ Herhangi bir şey (TA) siyah; (K, TA;) bunun gibi ↓ **حَاتِمٌ**. (TA.) [Bir öncekinin ne olduğuna da bak.]
