# حتى — Müfredât

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AA%D9%89/sozluk/mufredat
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%AA%D9%89/entries/mufredat

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حتى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AA%D9%89.md)
- Müfredât: Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

## Madde başı: حتى

- حتى حرف يجر به تارة كإلى، لكن يدخل الحد المذكور بعده في حكم ما قبله، ويعطف به تارة، ويستأنف به تارة، نحو: أكلت السمكة حتى رأسها، ورأسها، ورأسها قال تعالى: ﴿ليسجننه حتى حين﴾ [يوسف/35]، و ﴿حتى مطلع الفجر﴾ [القدر/5].
ويدخل على الفعل المضارع فينصب ويرفع، وفي كل واحد وجهان:
فأحد وجهي النصب: إلى أن.
والثاني: كي.
وأحد وجهي الرفع أن يكون الفعل قبله ماضيا، نحو: مشيت حتى أدخل البصرة، أي: مشيت فدخلت البصرة.
والثاني: يكون ما بعده حالا، نحو: مرض حتى لا يرجونه، وقد قرئ: ﴿حتى يقول الرسول﴾ [البقرة/214]، بالنصب والرفع (قرأ بالرفع نافع وحده، والباقون بالنصب)، وحمل في كل واحدة من القراءتين على الوجهين. وقيل: إن ما بعد (حتى) يقتضي أن يكون بخلاف ما قبله، نحو قوله تعالى: ﴿ولا جنبا إلا عابري سبيل حتى تغتسلوا﴾ [النساء/43]، وقد يجيء ولا يكون كذلك نحو ما روي: (إن الله تعالى لا يمل حتى تملوا) (الحديث بهذا اللفظ أخرجه البزار عن أبي هريرة، وفي الصحيحين عن عائشة أن النبي دخل عليها وعندها امرأة، قال: (من هذه) ؟ قالت: هذه فلانة، تذكر من صلاتها، قال: (مه، عليكم بما تطيقون، فوالله لا يمل الله حتى تملوا) وكان أحب الدين إليه ما داوم صاحبه عليه. راجع: رياض الصالحين ص 104؛ وفتح الباري 3/31؛ ومسلم 785) لم يقصد أن يثبت ملالا لله تعالى بعد ملالهم (قال النووي: أي: لا يقطع ثوابه عنكم وجزاء أعمالكم ويعاملكم معاملة المال حتى تملوا فتتركوا).

### Türkçe

- **حتى**: Bazen **إلى** gibi kendisiyle cer yapılan bir harftir; ancak kendisinden sonra zikredilen sınır, kendisinden öncekilerin hükmüne dâhil olur. Bazen kendisiyle atıf yapılır, bazen kendisiyle istinaf yapılır. Şu örnek gibi: “Balığı yedim **حتى** başını”; “ve başını”; “ve başını”. Yüce Allah’ın sözü: ﴿Onu mutlaka hapsedeceğim **حتى** bir vakte kadar﴾ [Yusuf/35] ve ﴿**حتى** fecrin doğuşu﴾ [Kadr/5].

Ve muzari fiilin üzerine girer; böylece nasb eder ve ref‘ eder; her birinde iki vech vardır:
Nasbın iki vechinden biri: **إلى أن**.
İkincisi: **كي**.
Ref‘in iki vechinden biri, kendisinden önceki fiilin mâzî olmasıdır; şu örnek gibi: “Yürüdüm **حتى** Basra’ya giriyorum”; yani: “Yürüdüm de Basra’ya girdim.”
İkincisi: kendisinden sonrasının hâl olmasıdır; şu örnek gibi: “Hastalandı **حتى** onu ummazlar.” Ve şu şekilde okunmuştur: ﴿**حتى** peygamber der﴾ [Bakara/214], nasb ile ve ref‘ ile (ref‘ ile yalnız Nâfi‘ okudu; geri kalanlar nasb ile). Ve iki kıraatin her birinde iki vech üzere hamledildi. Ve denildi ki: **حتى**’dan sonrası, kendisinden öncekine aykırı olmayı gerektirir; Yüce Allah’ın şu sözü gibi: ﴿Ve cünüp iken—yolcu olarak geçenler müstesna—**حتى** yıkanıncaya kadar﴾ [Nisâ/43]. Ve bazen gelir de böyle olmaz; rivayet olunduğu gibi: “Şüphesiz Allah Teâlâ bıkmaz **حتى** siz bıkarsınız.” (Hadis bu lafızla Bezzâr’ın Ebû Hureyre’den rivayetinde çıkarılmıştır; Sahîhayn’da Âişe’den: Peygamber onun yanına girdi, yanında bir kadın vardı; dedi: “Bu kim?” Dedi: “Bu falancadır; namazından söz ediyor.” Dedi: “Yeter; gücünüzün yettiği şey size gerekir; vallahi Allah bıkmaz **حتى** siz bıkarsınız.” Ve dinin ona en sevgilisi, sahibinin ona devam ettiği idi. Bkz.: Riyâzü’s-sâlihîn s. 104; Fethu’l-bârî 3/31; Müslim 785.) Allah Teâlâ için onların bıkmasından sonra bir bıkmayı ispat etmeyi kastetmedi. (Nevevî dedi ki: yani: siz bıkıp da terk edinceye kadar, sizin üzerinizden sevabını ve amellerinizin karşılığını kesmez ve bıkanın muamelesiyle size muamele etmez.)
