# حثر — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AB%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%AB%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AB%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: حثر

الأَزهري: الحَثَرَةُ انْسِلاقُ العَيْنِ، وتصغيرها حُثَيْرَةٌ. ابن سيده: الحَثَرُ خشونة يجدها الرجل في عينه من الرَّمَصِ، وقيل: هو أَن يخرج فيها حب أَحمر، وهو بَثْرٌ يخرج في الأَجفان، وقد حَثِرَتْ عينه تَحْثَرُ.
وحَثِرَ العَسَلُ حَثَراً: تحبب، وهو عسل حائِرٌ وحَثِرٌ. وحَثِرَ الدِّبْسُ حَثَراً: خَثُرَ وتَحَبَّبَ. وطعام حَثِرٌ: مُنْتَثِر لا خير فيه إِذا جمع بالماء انْتَثَرَ من نواحيه، وقد حَثِرَ حَثَراً. الأَزهري: الدواء إِذا بُلَّ وعُجِنَ فلم يجتمع وتناثر، فهو حَثِرٌ. ابن الأَعرابي: حَثَّرَ الدَّواءَ إِذا حَبَّبَهُ، وحَثِرَ إِذا تَحَبَّبَ. وفؤاد حَثِرٌ: لا يَعِي شيئاً، والفعل كالفعل والمصدر كالمصدر. وأُذُنٌ حَثِرَةٌ إِذا لم تَسْمَعْ سمعاً جَيِّداً. ولسان حَثِرٌ: لا يجد طعم الطعام. وحَثِرَ الشيءُ حَثَراً، فهو حَثِرٌ وحَثْرٌ: اتسع.
وحَثَرَةُ الغَضَا: ثمرة تخرج فيه أَيامَ الصَّفَرِيَّةِ تَسْمَنُ عليها الإِبل وتُلْبِنُ. وحَثَرَةُ الكَرم: زَمَعَتُه بَعْدَ الإِكْماخِ. والحَثَرُ: حَبُّ العُنْقُود إِذا تَبَيَّنَ؛ هذه عن أَبي حنيفة. والحَثَرُ من العنب: ما لم يُونعْ وهو حامض صُلْبٌ لم يُشْكِلْ ولم يَتَمَوَّه. والحَثَرُ: حب العنب وذلك بعد البَرَمِ حين يصير كالجُلْجُلانِ. والحَثَرُ: نَوْرُ العنب؛ عن كراع. وحُثَارَةُ التِّبْنِ: حُطامه، لغة في الحُثالَةِ؛ قال ابن سيده: وليس بِثَبَتٍ.
والحَوْثَرَةُ: الكَمَرَة. الجوهري: الحَوْثَرَةُ الفيْشَةُ الضخمة، وهي الكَوْشَلَةُ والفَيْشَلَةُ؛ والحَثَرَةُ من الجِبَأَةِ كأَنها تراب مجموع فإِذا قُلِعَتْ رأَيت الرمل حولها. والحَثَرُ: ثمر الأَراك، وهو البَرِيرُ. وحَثِرَ الجلد: بَثِرَ؛ قال الراجز:
رَأَتْهُ شَيْخاً حَثِرَ المَلامِح
وهي ما حول الفم
(* هي: عائدة إِلى الملامح). ويقال: أَحْثَرَ النخلُ
إِذا تشقق طَلْعُه وكان حبه كالحَثَراتِ الصغار قبل أَن تصير حَصَلاً. وحَوْثَرَةُ: اسم. وبنو حَوْثَرَةَ: بطن من عبد القيس، ويقال لهم الحواثر، وهم الذين ذكرهم المتلمس بقوله:
لَنْ يَرْحَضَ السَّوْآتِ عن أَحْسابِكُمْ
نَعَمُ الحَواثِر، إِذ تُساقُ لمَعْبَدِ
وهذا البيت أَنشده الجوهري: إِذا تساق بمعبد. وصواب إِنشاده: لمعبد، باللام، كما أَنشدناه، ومَعْبَدٌ: هو أَخو طَرَفَةَ وكان عمرو بن هند لما قتل طرفة ودَاهُ بِنَعَمٍ أَصابها من الحَواثِر وسيقت إِلى معبد. وحَوْثَرَةُ: هو ربيعة بن عمرو بن عوف ابن أَنْمَارِ بن وَدِيَعَة بن لُكَيْزِ بن أَفْصَى بن عبد القيس، وكان من حديثه أَن امرأَة أَتته بِعُسٍّ من لبن فاستامت فيه سِيمَةً غالية، فقال لها: لو وضعتُ فيه حَوْثَرَتي لملأته، فسمي حَوْثَرَةَ. والحَوْثَرة: الحَشَفةُ رَأْسُ الذكر. وقال الأَزهري في ترجمة حتر: الحَتِيرَة الوكيرة، وهو طعام يصنع عند بناء البيت؛ قال الأَزهري: وأَنا واقف في هذا الحرف، وبعضهم يقول حثيرة، بالثاء.

### Türkçe

الأَزهري: **الحَثَرَةُ** gözün kaymasıdır; küçültmesi **حُثَيْرَةٌ**’dir.

ابن سيده: **الحَثَرُ** erkeğin gözünde **الرَّمَصِ**’tan bulduğu pürüzlülüktür; ve denildi ki: onda kırmızı bir tane çıkmasıdır; o, göz kapaklarında çıkan bir **بَثْرٌ**’dür; ve onun gözü **حَثِرَتْ**; **تَحْثَرُ**.

Ve **حَثِرَ** bal **حَثَراً**: tanelendi; ve o, şaşkın baldır ve **حائِرٌ** ve **حَثِرٌ**dür. Ve **حَثِرَ** pekmez **حَثَراً**: koyulaştı ve tanelendi. Ve **حَثِرٌ** yemek: onda hayır olmayan dağınıktır; su ile toplandığında, yanlarından dağılıp saçılır; ve **حَثِرَ** **حَثَراً**. الأَزهري: ilaç ıslatılıp yoğrulduğunda toplanmayıp dağılıp saçılırsa, o **حَثِرٌ**dür. ابن الأَعرابي: **حَثَّرَ** ilacı, onu tanelendirdiğinde; ve **حَثِرَ** tanelendiğinde. Ve **حَثِرٌ** yürek: hiçbir şeyi kavramaz; fiil fiil gibidir ve mastar mastar gibidir. Ve **حَثِرَةٌ** kulak: iyi bir işitme ile işitmediğinde. Ve **حَثِرٌ** dil: yemeğin tadını bulmaz. Ve **حَثِرَ** şey **حَثَراً**, o hâlde o **حَثِرٌ** ve **حَثْرٌ**dür: genişledi.

Ve **حَثَرَةُ الغَضَا**: onda **الصَّفَرِيَّةِ** günlerinde çıkan bir meyvedir; develer onunla semirir ve sütlenir. Ve **حَثَرَةُ الكَرم**: **الإِكْماخِ**’tan sonra onun **زَمَعَتُه**’sidir. Ve **الحَثَرُ**: salkımın tanesi, belirginleştiğinde; bu, Ebû Hanîfe’dendir. Ve üzümden **الحَثَرُ**: olgunlaşmamış olanıdır; o ekşi, serttir; şekillenmemiştir ve sulanıp yumuşamamıştır. Ve **الحَثَرُ**: üzüm tanesi; bu, **البَرَمِ**’den sonra, **الجُلْجُلانِ** gibi olduğunda. Ve **الحَثَرُ**: üzümün çiçeği; كراع’dan. Ve **حُثَارَةُ التِّبْنِ**: onun kırıntısıdır; **الحُثالَةِ**’de bir dildir; ابن سيده dedi ki: sabit değildir.

Ve **الحَوْثَرَةُ**: **الكَمَرَة**. الجوهري: **الحَوْثَرَةُ** iri **الفيْشَةُ**’dir; o **الكَوْشَلَةُ** ve **الفَيْشَلَةُ**’dir; ve **الحَثَرَةُ** **الجِبَأَةِ**’den, sanki toplanmış toprak gibidir; söküldüğünde, onun etrafında kumu görürsün. Ve **الحَثَرُ**: **الأَراك**’ın meyvesi; o **البَرِيرُ**’dir. Ve **حَثِرَ** deri: kabarcıklandı; râciz dedi ki:
رَأَتْهُ شَيْخاً حَثِرَ المَلامِح
وهي ما حول الفم
(* **هي**: **الملامح**’a dönüktür). Ve denilir: hurma ağacı **أَحْثَرَ** ettiğinde; yani onun **طَلْعُه**’u yarıldığında ve onun tanesi, **حَثَراتِ** küçükleri gibi olduğunda; **حَصَلاً** olmadan önce. Ve **حَوْثَرَةُ**: bir addır. Ve **بنو حَوْثَرَةَ**: عبد القيس’ten bir koldur; ve onlara **الحواثر** denilir; onlar, المتلمس’in şu sözüyle andığı kimselerdir:
لَنْ يَرْحَضَ السَّوْآتِ عن أَحْسابِكُمْ
نَعَمُ الحَواثِر، إِذ تُساقُ لمَعْبَدِ
Ve bu beyti الجوهري şöyle rivayet etti: **إِذا تساق بمعبد**. Ve onun rivayetinin doğrusu: **لمعبد**; lâm ile, bizim rivayet ettiğimiz gibi. Ve **مَعْبَدٌ**: o, **طَرَفَةَ**’nin kardeşidir; ve عمرو بن هند, طرفة’yi öldürdüğünde, onu **نَعَمٍ** ile diyetledi; onu **الحَواثِر**’den elde etmişti ve معبد’e sevk edildi.

Ve **حَوْثَرَةُ**: o, ربيعة بن عمرو بن عوف ابن أَنْمَارِ بن وَدِيَعَة بن لُكَيْزِ بن أَفْصَى بن عبد القيس’tir; ve onun haberinden: bir kadın ona sütten bir **بِعُسٍّ** ile geldi; onda pahalı bir **سِيمَةً** istedi; ona dedi ki: “Eğer içine **حَوْثَرَتي**’mi koysaydım, onu doldururdum”; böylece **حَوْثَرَةَ** diye adlandırıldı. Ve **الحَوْثَرة**: **الحَشَفةُ**; erkeğin başıdır. Ve الأَزهري, **حتر** tercümesinde dedi ki: **الحَتِيرَة** **الوكيرة**’dir; o, evin yapımı sırasında yapılan bir yemektir. الأَزهري dedi ki: Ben bu harfte duruyorum; ve bazısı **حثيرة** der, **الثاء** ile.
