# حثر — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AB%D8%B1/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%AB%D8%B1/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AB%D8%B1.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: حثر

حثر الجلد، كفرح: بثر وتحبب، قال الراجز:
  رأته شيخا حثر الملامج. الملامج: ما حول الفم.
 حثرت العين تحثر: خرج في أجفانها حب حمر كالبثرات، هكذا في نسختنا، وفي نسخة شيخنا: حمراء، قال: ولعل الصواب أحمر كما عبر به الجوهري، إلا أن يراد بالحب جمع حبة، فيكون اسم جنس جمعيا يجوز فيه التذكير والتأنيث، أو غلظت أجفانها من رمد. ونص عبارة المحكم: من رمص.
 حثر الشيء: غلظ وضخم وخشن. حثر العسل حثرا: تحبب ليفسد، وهو عسل حاثر وحثر. وحثر الدبس: خثر وتحبب. حثر الشيء حثرا، فهو حثر وحثر: اتسع. والحثر،محركة: العكر من الحديد. الحثر: البرير، وهو ثمر الأراك، وكذلك العقش والجهاض والجهاد والغيلة والكباث والعناب والمرد. الحثر من العنب: ما لا يونع، مثله في التكملة، وفي بعض الأصول الجيدة ما لم يونع، وهو حامض صلب لم يشكل ولم يتموه، حكاه بن شميل.

  الحثر: حب العنقود إذا تبين، وهذه عن أبي حنيفة. الحثر: نوع من الجبأة، كأنه تراب مجموع، فإذا قلع وأزيل رأيت الرمل تحتها، كذا في النسخ، والصواب: تحته، وفي التكملة: حولها، والضمير عنده راجع إلى الحثرة في أول الكلام. الواحدة حثرة. قد خالف هنا اصطلاحه: وهي بهاء، فليتفطن. وحثارة التبن، بالضم: حثالته، أي حطامه، وهو لغة فيه. قال ابن سيده: وليس بثبت. والحوثرة: حشفة الإنسان، أي رأس ذكره. والحثيرة: الوكيرة، أورده الأزهري في ح ت ر، وتقدم الكلام عليه، قال: وبعضهم يقول: حثيرة وبنو حوثرة: بطن من عبد القيس، وهو ربيعة بن عوف بن عمرو بن بكر بن عوف بن أنمار بن وديعة بن لكيز بن أفصى بن عبد القيس، ويقال لهم: الحواثر، وهم الذين ذكرهم المتلمس بقوله:
  لن يرحض السوآت عن أحسابكم                      نعم الحواثر إذ تساق لمعـبـد. قال ابن بري: ومعبد هو أخو طرفة، وكان عمرو بن هند لما قتل طرفة وداه بنعم أصابها من الحواثر، وسيقت إلى معبد. قلت: قاتل طرفة هو أبو ريشة الحوثري كما صرح به أئمة السير، فلينظر هذا مع قول ابن بري. قال ابن الكلبي: وكان من حديثه أي ربيعة بن عوف أن امرأة أتته بعس من لبن فاستامت فيه سيمة غالية، فقال لها: لو وضعت فيه حوثرتي لملأته، فسمي حوثرة. وقال المدائني: سمي حوثرة لطرفة به، أي جنون، ذكروا أنه كان يسقي غرسه نهارا ويقلعه ليلا. ومنهم غيلان بن عمرو الشاعر.
 قال الذهبي: عبد المؤمن بن أحمد بن حوثرة الحوثري، إلى جده، الجرجاني وفي سياق الحافظ: عبد المؤمن بن محمد بن أحمد: محدث من مشيخة ابن عدي، جليل الشأن، وأخوه منصور بن محمد بن أحمد الحوثري، روى عنه ابن عدي أيضا.
 يقال: أحثر النخل إذا تشقق طلعه، وكان حبه كالحثرات الصغار، أي البثرات قبل أن تصير حصلا محركة وهو الاصفرار، كما سيأتي.
 عن ابن الأعرابي: حثر الدواء تحثيرا: حببه. وحثر، إذا تحبب. قال الأزهري الدواء إذا بل وعجن فلم يجتمع وتناثر، فهو حثر.
 ومما يستدرك عليه: الحثرة: انسلاق العين. وتصغيرها حثيرة. وطعام حثر: منتثر لا خير فيه، إذا جمع بالماء انتثر من نواحيه. وفؤاد حثر: لا يعي شيئا. وأذن حثرة، إذا لم تسمع سماعا جيدا. ولسان حثر: لا يجد طعم الطعام. وحثرة الغضا: ثمرة تخرج فيه أيام الصفرية، تسمن عليها الإبل، وتلبن. وحثرة الكرم: زمعته بعد الإكماخ. والحثر: حب العنب، وذلك بعد البرم، حين يصير كالجلجلان. والحثر: نور العنب، عن كراع. وحوثر بن سهيل بن عجلان الباهلي، كان أمير مصر لمروان. ورجل محثر الأنف، كمكرم: ضخمه. وقد حثر أنفه.

### Türkçe

**حثر** deri, **كفرح**: kabarcıklandı ve tanelendi. Râciz dedi ki:
  Onu, ağız çevresi **حثر** olmuş bir ihtiyar olarak gördü. **الملامج**: ağzın çevresinde olan şey.

**حثرت** göz **تحثر**: göz kapaklarında, kabarcıklar gibi kırmızı taneler çıktı; bizim nüshamızda böyle, şeyhimizin nüshasında ise: **حمراء**. Dedi ki: Belki doğru olan, Cevherî’nin onunla ifade ettiği gibi **أحمر**’dır; ancak **الحب** ile **حبة**’nin çoğulu kastedilirse, cem‘î bir cins ismi olur; onda müzekkerlik ve müenneslik câiz olur; yahut göz kapakları, çapaktan dolayı kalınlaştı. **المحكم**’in ibaresinin nassı: **من رمص**.

**حثر** şey: kalınlaştı, irileşti ve pürüzlü oldu. **حثر** balı **حثرا**: bozulmak için tanelendi; o, **عسل حاثر** ve **حثر**’dır. **حثر** pekmezi: pıhtılaştı ve tanelendi. **حثر** şey **حثرا**; o da **حثر** ve **حثر**: genişledi. **الحثر** (harekeli): demirin pası. **الحثر**: **البرير**; o da **الأراك**’ın meyvesidir; yine **العقش** ve **الجهاض** ve **الجهاد** ve **الغيلة** ve **الكباث** ve **العناب** ve **المرد** de böyledir. Üzümden **الحثر**: olgunlaşmayan şey; **التكملة**’de de böyledir; bazı iyi asıllarda: olgunlaşmayan şey; o, ekşidir, serttir; şekillenmemiştir ve sulanmamıştır; bunu İbn Şümeyl nakletti.

**الحثر**: salkımın tanesi, belirginleştiği zaman; bu, Ebû Hanîfe’dendir. **الحثر**: **الجبأة**’den bir tür; sanki toplanmış toprak gibidir; sökülüp kaldırılınca altında kumu görürsün; nüshalarda böyle; doğru olan: **تحته**; **التكملة**’de: **حولها**; zamir onda, sözün başındaki **الحثرة**’ye râcidir. Tekili **حثرة**. Burada kendi ıstılahına muhalefet etmiştir: o, **بهاء** iledir; dikkat edilsin. **حثارة** saman, (zamme ile): onun döküntüsü; yani kırıntısı; bu, onda bir lugattır. İbn Sîde dedi ki: sabit değildir. **الْحَوْثَرَة**: insanın **حشفة**’si; yani erkeklik uzvunun başı. **الحثيرة**: **الوكيرة**; Ezherî bunu **ح ت ر**’de zikretti; onun hakkında söz geçti; dedi ki: bazısı: **حثيرة** der. **بنو حوثرة**: Abdülkays’tan bir batın; o, Rabîa b. Avf b. Amr b. Bekr b. Avf b. Enmâr b. Vedîa b. Lekîz b. Afsâ b. Abdülkays’tır; onlara **الحواثر** denir; onlar, Mütelemmis’in şu sözüyle andığı kimselerdir:
  Sizin soylarınızdan kötülükleri yıkayıp gidermez;                      evet **الحواثر**, **معبد**’e sevk olunduğu vakit. İbn Berrî dedi ki: **معبد**, Tarfâ’nın kardeşidir; Amr b. Hind, Tarfâ’yı öldürünce, **الحواثر**’den elde ettiği develerle onun diyetini ödedi; ve **معبد**’e sevk edildi. Dedim ki: Tarfâ’nın katili, siyer imamlarının açıkça belirttiği üzere **أبو ريشة الحوثري**’dir; şu hâlde bu, İbn Berrî’nin sözüyle birlikte incelensin. İbnü’l-Kelbî dedi ki: Onun, yani Rabîa b. Avf’un hâdisesinden: bir kadın ona bir tas süt getirdi; onda pahalı bir nişan istemişti; ona dedi ki: içine **حوثرتي**’mi koysaydım onu doldururdum; böylece **حوثرة** diye adlandırıldı. Medâinî dedi ki: Tarfâ’ya, onunla yani delilikle **حوثرة** denildi; zikrettiler ki o, fidanını gündüz sulardı ve gece söküp çıkarırdı. Onlardan şair Geylân b. Amr da vardır.

Zehebî dedi ki: **عبد المؤمن بن أحمد بن حوثرة الحوثري**; dedesine kadar; Cürcânî. Hâfızın siyakında: **عبد المؤمن بن محمد بن أحمد**: İbn Adî’nin meşâyihinden bir muhaddis; büyük şanlı; kardeşi **منصور بن محمد بن أحمد الحوثري**; İbn Adî ondan da rivayet etti.

Denir ki: **أحثر** hurma ağacı; tomurcuğu yarıldığı zaman; ve tanesi küçük **حثرات** gibi olduğu zaman; yani **البثرات**; **حصلا** (harekeli) olmadan önce; o da sararmadır; ileride geleceği üzere.

İbnü’l-A‘râbî’den: **حثر** ilacı **تحثيرا**: onu tanelendirdi. Ve **حثر**: tanelendiği zaman. Ezherî dedi ki: ilaç ıslanıp yoğrulduğunda, birleşmeyip dağılıyorsa, o **حثر**’dır.

Ona ilâve olarak istidrâk edilenler: **الحثرة**: gözün sıyrılması. Onun küçültmesi **حثيرة**. **حثر** yemek: dağınık, hayır yok; su ile toplandığında, yanlarından dağılır. **فؤاد حثر**: hiçbir şeyi idrak etmez. **أذن حثرة**: iyi bir işitmeyle işitmediği zaman. **لسان حثر**: yemeğin tadını bulmaz. **حثرة الغضا**: onda, **الصفرية** günlerinde çıkan bir meyve; develer onunla semirir ve süt verir. **حثرة الكرم**: **الإكماخ**’tan sonra onun **زمعته**’si. **الحثر**: üzüm tanesi; bu, **البرم**’dan sonra, susam gibi olduğu vakittir. **الحثر**: üzümün çiçeği; Kurâ‘’dan. **حوثر بن سهيل بن عجلان الباهلي**: Mervân’a Mısır emîri idi. Ve **محثر الأنف** adam, **كمكرم**: onu irileştirdi. Ve onun burnu **حثر** oldu.
