# حثل (ح-ث-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AB%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%AB%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ح - ث - ل
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AB%D9%84/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاءوالثاء واللام معهما
ح ث ل يستعمل فقط
حثل:
الإِحْثال: سُوءُ الرَّضاع، تقول: أحْثَلَتْه أُمُّه.
ويكون يُحْثِله الدَّهْر بسُوء الحال، قال العجاج:
وَلم تُنَبَّتْ في الجَراء المُحْثَل
وقال:
مِمَّنْ حَرَّفَ الدهْر، مُحْثَل

##### Türkçe

باب **الحاء** و**الثاء** و**اللام** معهما
**ح ث ل** yalnızca kullanılır.

**حثل**:
**الإِحْثال**: kötü emzirme; dersin ki: “Annesi onu **أحْثَلَتْه**.”
Ve zaman onu hâlin kötülüğüyle **يُحْثِله** eder; **العجاج** dedi ki:
وَلم تُنَبَّتْ في الجَراء **المُحْثَل**
Ve dedi ki:
مِمَّنْ حَرَّفَ الدهْر، **مُحْثَل**

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AB%D9%84/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

أبو عبيدة: الحَثْيَلُ: ضربٌ من شجر الجبال، وربَّما سمِّيَ الرجلُ القصير بذلك. والحُثالَةُ: ما يسقط من قِشر الشعير والأرزْ والتمر وكلِّ ذي قُشارة إذا نُقِّيَ. وحُثالَةُ الدُّهنِ: ثُفُله، فكأنّه الرديء من كلِّ شيء. وأَحْتُلْتُ الصبيَّ، إذا أسأتَ غِذاءه. قال الشاعر:
بها الذئبُ محزوناً كأنّ عُواءَهُعواءُ فصيلٍ آخِرَ الليلِ مُحْثَلِ

##### Türkçe

أبو عبيدة: **الحَثْيَلُ**: dağ ağaçlarından bir tür; ve bazen kısa adam bununla adlandırılır. Ve **الحُثالَةُ**: arpa, pirinç ve hurmanın kabuğundan ve kabuklu her şeyden, ayıklandığı zaman düşen şey. Ve **حُثالَةُ الدُّهنِ**: onun tortusu; sanki o, her şeyin kötüsü gibidir. Ve **أَحْتُلْتُ** çocuğu, onun gıdasını kötü yaptığın zaman. Şair dedi ki:
Orada kurt, mahzun olarak; sanki onun uluması, gecenin sonundaki **مُحْثَلِ** bir sütten kesilmemiş yavrunun ulumasıdır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AB%D9%84/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ح ث ل
حثل
استعمل من وجوهه : حثل .
حثل : قال الليث : الحَثْلُ : سُوءُ الرَّضَاعِ ، تَقُولُ : أَحْثَلَتْهُ أُمُّه ، وقَدْ يُحْثِلُه الدَّهْرُ بِسُوءِ الحَالِ ، وأنْشَدَ :
وأَشْعَثُ يَزْهَاهُ النُّبُوح مُدَفَّعٌ
عَنِ الزَّادِ مِمَّن حَرَّفَ الدَّهْرُ مُحْثَلُ
وحُثَالَةُ النَّاسِ : رُذَالَتُهُمْ .
أَبُو زَيْد : أَحثَلَ فُلاَنٌ غَنَمَهُ ، فهي مُحْثَلَةٌ إذا هَزَلَها .
أبُو عُبَيْد : المُحْثَلُ : السَّيِّيءُ الغِذَاء .
وقال غيرُه : جَاءَ في الحديث الَّذي يَرْويه عَبْدُ الله بنُ عُمَر أَنَّهُ ذَكَرَ آخِرَ الزَّمان : فيبْقَى حُثَالَةٌ مِنَ النَّاسِ لا خَيْرَ فِيهم . أَرَادَ بحُثَالَةِ النَّاسِ رُذَالَهُمْ وَشِرَارَهم ، وأصْلُه مِنْ حُثَالَة التَّمْرِ وحُفالَتِه وهو أَرَدَؤُه وَمَا لا خيْرَ فِيه مِمَّا يَبْقَي في أَسْفَلِ الْجُلَّةِ .
ثَعلبٌ عَنِ ابن الأعْرَابي قال : الحُثَالُ : السِّفَلُ .
أبو عُبَيد عنِ الأصمعيّ : الْحِثيَلُ : مِنْ أسْمَاءِ الشَّجَرِ معْروفٌ .

##### Türkçe

ح ث ل
**حثل**
Yönlerinden (kullanım şekillerinden) kullanıldı: **حثل**.

**حثل**: Leys dedi: **الحَثْلُ**: emzirmenin kötülüğü; dersin ki: “Annesi onu **أَحْثَلَتْهُ**”; ve hâlin kötülüğüyle zaman onu **يُحْثِلُه** olabilir; ve inşad etti:
Ve dağınık saçlı, havlamalar onu böbürlendirir; itilmiş,
Azıktan (uzaklaştırılmış), kendisini zamanın eğip bükerek **مُحْثَلُ** kıldığı kimselerden.

Ve **حُثَالَةُ النَّاسِ**: onların aşağılıklarıdır.

Ebû Zeyd: Bir kimse koyununu **أَحثَلَ**; o, onu zayıflattığı zaman **مُحْثَلَةٌ**dir.

Ebû Ubeyd: **المُحْثَلُ**: kötü gıdalı (beslenmesi kötü olan).

Ve başkası dedi: Abdullah b. Ömer’in rivayet ettiği hadiste geldi ki, o, zamanın sonunu zikretti: “Böylece insanlardan bir **حُثَالَةٌ** kalır; onlarda hayır yoktur.” **حُثَالَةُ النَّاسِ** ile onların aşağılıklarını ve şerlilerini kastetti; ve aslı, hurmanın **حُثَالَة**sından ve **حُفالَتِه**sindendir; o, onun en kötüsüdür ve onda hayır olmayan şeydir; çuvalın en altında kalan şeylerden.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: dedi: **الحُثَالُ**: aşağı (kimse)dir.

Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: **الْحِثيَلُ**: ağacın isimlerindendir; bilinen (bir isim).

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AB%D9%84/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الحاء والثاء وما يثلثهما)
   (حثر) الحاء والثاء والراء أصلٌ واحد، يدلُّ على تَحَبُّبٍ في الشيءِ وغِلَظ. ويقال حَثِرَتْ عَيْنُ الرجل حَثَراً، إذا غَلُظَتْ أجفانُها مِن بكاءٍ([1]) أو رَمد. وحَثِرَ العَسَل، إذا تحبَّبَ. والحَوْثَرَة: بعضُ أعضاءِ *الرَّجُل([2]). وليس من قياس الباب. والحواثر: قومٌ من عبد القيس. وحُثارة التّبْنِ: حُطامه.
  (حثو/ي) الحاء والثاء والحرف المعتل يدل على ذَرْو الشَّيءِ الخَفيف السبيح([3]). من ذلك الحَثَا، وهو دُقاق التِّبْن. قال:
وأغبَرَ مَسْحولِ التُّرَابِ تَرَى له *** حَثاً طردَتْه الرِّيح من كل مَطْرَد  وقال الراجز:
  * كأنّه غِرارَةٌ مَلأَى حَثَا([4]) *
  ويقال حَثَا التُّرابَ يَحْثُوه. قال:
الحُصْنُ أدْنَى لو تريدِينَه *** من حَثْوِكِ التُّربَ على الراكبِ([5])  ويقال حَثَى يَحْثِي حَثْياً. وهو أفصح. قال:
  * أَحْثِي على دَيْسَمَ مِن جَعْدِ الثَّرى([6]) *
  ويقال أرضٌ حَثْواء: حثيرة التّراب.
  (حثل) الحاء والثاء واللام أصلٌ واحد يدلُّ على سُوء وحَقَارة. فحُثالة البُرِّ: ردِيُّه. وحُثالة الدُّهن وما أشبهه: ثُفْلُهُ. والمُحْثَل: السيِّئ الغِذاء. قال متمم:
وأرْمَلَةٍ تمشِي بأشْعَثَ مُحْثَلٍ *** كفَرخ الحُبارَى رأسُه قد تَصَوَّعا([7])  شبَّهه بفرخ الحُبارَى لأنه قبيحُ المنظر منَتَّفُ الرِّيش.
  (حثم) الحاء والثاء والميم يدلُّ على شدّةٍ. فالحَثْمَة: الأكَمَة، وبها سمِّيت حجر
المرأة "حَثْمة". وقال بعضُ أهل اللُّغة: حثَمتُ الشَّيءَ حثْماً: دلكتُه([8]).
-------------------------------------------------ـ
([1]) في الأصل: "من كل بكاء".
([2]) هي الحشفة، رأس الذكر.
([3]) كذا ورد في الأصل.
([4]) البيت من أبيات أربعة في اللسان (حثا) بدون نسبة. ونسب في ديوان الشماخ 107 إلى الجليج ابن شميذ.
([5]) المعروف في روايته، كما في المجمل واللسان (حثا، حصن): "لو تآييته". تآييته: قصدته.
([6]) أنشده في المجمل. وكذا أنشده ابن دريد في الجمهرة (2: 265)، ونقله عنها في اللسان محرفاً. وديسم: اسم من الأسماء، ترك صرفه للشعر.
([7]) البيت في اللسان (حثل) والمفضليات (2: 66).
([8]) قاله ابن دريد في الجمهرة (2: 35)، وقال: "وليس بثبت".
ـ

##### Türkçe

(باب **الحاء** ve **الثاء** ve ikisini üçleyen şeyler)
   (**حثر**) **الحاء** ve **الثاء** ve **الراء** tek bir asıldır; bir şeyde tanelenmeye ve kalınlığa delâlet eder. Ve denir: erkeğin gözü **حَثِرَتْ** **حَثَراً**, eğer kapakları bir ağlamadan([1]) veya göz iltihabından kalınlaşırsa. Ve **حَثِرَ** bal, eğer tanelenirse. Ve **الحَوْثَرَة**: *erkeğin([2]) bazı uzuvlarıdır. Ve babın kıyasından değildir. Ve **الْحَوَاثِر**: عبد القيس’ten bir kavimdir. Ve **حُثارة** samanın: onun kırıntısıdır.
  (**حثو/ي**) **الحاء** ve **الثاء** ve illetli harf, hafif, akıcı([3]) şeyin savrulmasına delâlet eder. Bundan: **الحَثَا**, ve o, samanın ince kırıntısıdır. Dedi:
وأغبَرَ مَسْحولِ التُّرَابِ تَرَى له *** حَثاً طردَتْه الرِّيح من كل مَطْرَد  Ve recez söyleyen dedi:
  * كأنّه غِرارَةٌ مَلأَى حَثَا([4]) *
  Ve denir: **حَثَا** toprağı, **يَحْثُوه**. Dedi:
الحُصْنُ أدْنَى لو تريدِينَه *** من حَثْوِكِ التُّربَ على الراكبِ([5])  Ve denir: **حَثَى** **يَحْثِي** **حَثْياً**. Ve o daha fasîhtir. Dedi:
  * أَحْثِي على دَيْسَمَ مِن جَعْدِ الثَّرى([6]) *
  Ve denir: **حَثْواء** bir yer: toprağı çok olan.
  (**حثل**) **الحاء** ve **الثاء** ve **اللام** tek bir asıldır; kötülüğe ve aşağılığa delâlet eder. Şu hâlde **حُثالة** buğdayın: onun kötüsüdür. Ve **حُثالة** yağın ve benzerinin: onun tortusudur. Ve **المُحْثَل**: kötü gıdalı olandır. Mümem dedi:
وأرْمَلَةٍ تمشِي بأشْعَثَ مُحْثَلٍ *** كفَرخ الحُبارَى رأسُه قد تَصَوَّعا([7])  Onu hubârâ yavrusuna benzetti; çünkü görünüşçe çirkindir, tüyleri yolunmuştur.
  (**حثم**) **الحاء** ve **الثاء** ve **الميم** bir şiddete delâlet eder. Şu hâlde **الحَثْمَة**: tepeciktir; ve onunla حجر
kadının “**حَثْمة**” diye adlandırıldı. Ve dil ehlinin bazısı dedi: **حَثَمتُ** şeyi **حَثْماً**: onu ovaladım([8]).
-------------------------------------------------ـ
([1]) Asılda: “her ağlamadan”.
([2]) O, haşefedir; erkeğin başıdır.
([3]) Asılda böyle vârid olmuştur.
([4]) Beyit, lisanda (**حثا**) nisbesiz olarak dört beyitten olanlardandır. Şemmâh divanında 107’de الجليج ابن شميذ’e nisbet edildi.
([5]) Rivayetinde bilinen, مجمل ve lisan (**حثا**، **حصن**)’da olduğu üzere: “لو تآييته”. **تآييته**: ona yöneldi.
([6]) Onu مجمل’de inşâd etti. Ve كذلك onu İbn Düreyd الجمهرة (2: 265)’te inşâd etti; ve ondan lisanda tahrif edilmiş olarak nakletti. Ve **ديسم**: isimlerden bir isimdir; şiir için sarfını terk etti.
([7]) Beyit lisanda (**حثل**) ve المفضليات (2: 66)’dadır.
([8]) Onu İbn Düreyd الجمهرة (2: 35)’te söyledi; ve dedi: “ve sabit değildir”.
ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AB%D9%84/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ح ث ل
هومن حثالة الناس أي من رذالتهم‏.‏
وحثالة الطعام ما سقط منه إذا نقّي‏.‏
ويقال للرديء من كل شيء‏:‏ حثالته‏.‏
وتقول‏:‏ ما بقي من الناس إلا حثاله لا يبالي بهم الله باله‏.‏

##### Türkçe

ح ث ل
O, insanların **حثالة**’sindendir; yani onların rezilliğindendir.
Yemeğin **حثالة**’si, ayıklandığı zaman ondan düşen şeydir.
Ve her şeyin kötüsüne şöyle denir: onun **حثالته**’si.
Ve dersin ki: İnsanlardan **حثاله**’dan başka kalmadı; Allah onlara aldırmaz.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AB%D9%84/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الحَثْل: سُوءُ الرِّضَاع والحَالِ، وقد أَحْثَلته أُمُّه. والمُحْثَل: السَّيِّءُ الغِذَاءِ؛ قال مُتَمَّم:
وأَرْمَلةٍ تَسْعَى بأَشعثَ مُحْثَل،
كفَرْخ الحُبَارَى، رِيشُه قد تَصَوَّعا
والحِثْل: الضَّاوِي الدقيقُ كالمُحْثَل. وفي حديث الاستسقاء: وارْحَم الأَطفالَ المُحْثَلة، يعني السَّيِّئِي الغِذاء من الحَثْل، وهو سُوء الرضاع وسوء الحال. ويقال: أَحْثَلْت الصبيَّ إِذا أَسأْت غِذاءَه. وأَحْثله الدهر: أَساءَ حاله. الأَزْهري: وقد يُحْثِله الدهرُ بسوءٍ الحال؛ وأَنشد:
وأَشْعَثَ يَزْهاه النُّبُوحُ مُدَفَّعٍ
عن الزاد، ممن حَرَّف الدَّهْرُ، مُحْثَلِ
وحُثَالة الطعام: ما يُخْرَج منه من زُؤَان ونحوه مما لا خير فيه فيُرْمَى به. قال اللحياني: هو أَجَلُّ من التراب والدُّقَاق قَليلاً. والحُثَالة والحُثال: الرديء من كل شيء، وقيل: هو القُشَارة من التمر والشعير والأَرُزِّ وما أَشبهها، وكُلِّ ذي قُشَارة إِذا نُقِّي. وحُثَالة القَرَظِ: نُفَايته؛ ومنه قول معاوية في خُطْبته؛ فأَنا في مثل حُثالة القَرَظ، يعني الزمان وأَهله، وخص اللحياني بالحُثالة رَدِيءَ الحنطة ونُفْيَتَها. وحُثَالةُ الدَّهْر وغيره من الطِّيب والدُّهْن: ثُفْلُه فكأَنَّه الرديءُ من كل شيء. وحُثَالة الناس: رُذَالتهم. وفي الحديث: لا تقوم الساعة إِلا على حُثَالة الناس؛ هي الرديءُ من كل شيء. وجاء في الحديث الذي يرويه عبد اٍّلله بن عمرو أَنه ذكر آخر الزمان: فيبقى حُثَالة من الناي لا خير فيهم؛ أَراد بحُثَالة الناس رُذَالَهم وشِرَارَهم، وأَصله من حُثَالة التمر وحُفَالته، وهو أَردؤه وما لا خير فيه مما يبقى في أَسفل الجُلَّة. ابن الأَعرابي: الحُثَال السِّفَل.
الأَزهري: وقد جاء في موضع أَعوذ بك من أَن أَبْقى في حَثْل من الناس بدل حُثَالة، وهما سواء، وفي رواية أَنه قال لعبد اٍّلله بن عمر: كيف أَنت إِذا بَقِيتَ في حُثَالة من الناس؛ يريد أَراذلهم. أَبو زيد: أَحْثَلَ فلان غَنَمه، فهي مُحْثَلة إِذا هَزَلها.
ورجل حِثْيَل: قصير: والحِثْيَل مثل الهِمْيَع: ضرب من أَشجار الجبال؛ قال أَبو حنيفة: زعم أَبو نصر أَنه شجر يشبه الشَّوْحَط ينبت مع النَّبْع؛ قال أَوس بن حجر:
تعلمها في غِيلها، وهي حَظْوةٌ
بِوَادٍ به نَبْعٌ طِوالٌ وحِثْيَل
الأَزهري عن الأَصمعي: الحِثْيَل من أَسماء الشجر معروف. الجوهري: وأَحْثَلت الصَّبيَّ إِذا أَسأْت غذاءه؛ قال ذو الرمة:
بها الذِّئْبُ مَحْزوناً كأَن عُوَاءه
عُوَاء فَصِيل، آخِرَ الليل، مُحْثَل
وقال أَبو النجم:
خَوْصاء تَرْمِي باليَتيم المُحْثَل
وقال امرؤ القيس:
تُطْعِم فَرْخاً لها سَاغِباً،
أَزْرَى به الجوعُ والإِحْثال

##### Türkçe

**الحَثْل**: emzirmenin ve hâlin kötülüğü; ve annesi onu **أَحْثَلته**.

Ve **المُحْثَل**: gıdası kötü olan; **مُتَمَّم** dedi:
وأَرْمَلةٍ تَسْعَى بأَشعثَ مُحْثَل،
كفَرْخ الحُبَارَى، رِيشُه قد تَصَوَّعا

Ve **الحِثْل**: **المُحْثَل** gibi zayıflamış ince olan. Ve yağmur isteme hadîsinde: “ve merhamet et
**الأَطفالَ المُحْثَلة**” (geçer); yani **الحَثْل**’den olan, gıdası kötü olanlar; ve o, emzirmenin kötülüğü ve hâlin kötülüğüdür. Ve denilir: çocuğu **أَحْثَلْت**; gıdasını kötü yaptığın zaman. Ve onu zaman **أَحْثله**: hâlini kötü yaptı. **الأَزْهري**: ve zaman onu hâlin kötülüğüyle **يُحْثِله**; ve inşâd etti:
وأَشْعَثَ يَزْهاه النُّبُوحُ مُدَفَّعٍ
عن الزاد، ممن حَرَّف الدَّهْرُ، مُحْثَلِ

Ve **حُثَالة الطعام**: ondan çıkarılan, içinde hayır olmayan **زُؤَان** ve benzeri şeylerdir; onunla atılır. **اللحياني** dedi: o, topraktan ve ince kırıntıdan azıcık daha büyüktür. Ve **الحُثَالة** ve **الحُثال**: her şeyin kötüsü; ve denildi: o, hurmanın, arpanın ve **الأَرُزِّ**’ün ve benzerlerinin kabuğudur; ve temizlendiği zaman kabuğu olan her şeyin (kabuğu). Ve **حُثَالة القَرَظِ**: onun döküntüsü; ve ondan, Muâviye’nin hutbesindeki sözü: “Ben, **حُثالة القَرَظ** gibisindeyim”; yani zaman ve onun ehli; ve **اللحياني** **الحُثَالة** ile buğdayın kötüsünü ve onun elenmiş döküntüsünü tahsis etti. Ve **حُثَالةُ الدَّهْر** ve ondan başkası olan güzel koku ve yağdan: onun tortusudur; sanki her şeyin kötüsü gibidir. Ve **حُثَالة الناس**: onların rezilliğidir. Ve hadîste: “Kıyamet, ancak **حُثَالة الناس** üzerine kopar”; o, her şeyin kötüsüdür. Ve **عبد اٍّلله بن عمرو**’nun rivayet ettiği hadîste geldi ki o, âhir zamanı zikretti: “Böylece, içinde hayır olmayan **حُثَالة** insanlar kalır”; **حُثَالة الناس** ile onların rezillerini ve şerlilerini kastetti; ve aslı, hurmanın **حُثَالة**’sinden ve onun **حُفَالته**’sindendir; ve o, onun en kötüsü ve içinde hayır olmayan, **الجُلَّة**’nin alt kısmında kalan şeydir. **ابن الأَعرابي**: **الحُثَال** aşağı tabakadır.

**الأَزهري**: ve bir yerde “Senden, insanlardan bir **حَثْل** içinde kalmaktan sana sığınırım” şeklinde, **حُثَالة** yerine gelmiştir; ve ikisi birdir. Ve bir rivayette, **عبد اٍّلله بن عمر**’a dediği (gelmiştir): “İnsanlardan bir **حُثَالة** içinde kaldığın zaman sen nasılsın?”; onların en aşağılarını ister. **أَبو زيد**: falan, koyunlarını **أَحْثَلَ**; onları zayıflattığı zaman, onlar **مُحْثَلة**’dir.

Ve bir adam **حِثْيَل**: kısa. Ve **الحِثْيَل**, **الهِمْيَع** gibi: dağ ağaçlarından bir türdür. **أَبو حنيفة** dedi: **أَبو نصر**’un, onun **الشَّوْحَط**’a benzeyen bir ağaç olduğunu, **النَّبْع** ile birlikte bittiğini iddia ettiğini söyledi. **أَوس بن حجر** dedi:
تعلمها في غِيلها، وهي حَظْوةٌ
بِوَادٍ به نَبْعٌ طِوالٌ وحِثْيَل

**الأَزهري** **الأَصمعي**’den: **الحِثْيَل**, ağaç adlarındandır, bilinen (bir şeydir). **الجوهري**: ve çocuğu **أَحْثَلت**; gıdasını kötü yaptığın zaman. **ذو الرمة** dedi:
بها الذِّئْبُ مَحْزوناً كأَن عُوَاءه
عُوَاء فَصِيل، آخِرَ الليل، مُحْثَل

Ve **أَبو النجم** dedi:
خَوْصاء تَرْمِي باليَتيم المُحْثَل

Ve **امرؤ القيس** dedi:
تُطْعِم فَرْخاً لها سَاغِباً،
أَزْرَى به الجوعُ والإِحْثال

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AB%D9%84/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ح ث ل * * الحُثَالةُ * بالضم ما يسقط من قشر الشعير والأرز والتمر وكل ذي قشارة إذا نقي وحثالة الدهن ثفله فكأنه الرديء من كل شيء

##### Türkçe

* ح ث ل * * **الحُثَالةُ** * (ضم ile:) arpa, pirinç ve hurmanın kabuğundan ve kabuklu olan her şeyden, ayıklandığı zaman düşen şeydir; ve yağın **حثالة**’si onun tortusudur; sanki her şeyin kötüsü gibidir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AB%D9%84/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الحثل: سوء الرضاع والحال، وقد أحثلته أمه: أساءت غذاءه فهو محثل وأنشد ابن سيده لمتمم:
  وأرملة تسعى بأشعث محـثـل                      كفرخ الحبارى رأسه قد تصوعا قال الصاغاني: ومنه الحديث في القحط:  اللهم ارحم بهائمنا الحائمة، والأنعام السائمة، والأطفال المحثلة  وقال ذو الرمة:
  بها الذئب محزونا كأن عواءه                      عواء فصيل آخر الليل محثل والحثل، بالكسر: الضاوي الدقيق، كما في المحكم. وأحثله الدهر: أساء حاله أنشد الأزهري:
  قد يحثله الدهر بسوء الحال وأنشد أيضا:
  وأشعث يزهاه النـبـوح مـدفـع                      عن الزاد ممن جرف الدهر محثل وأنشد الصاغاني لأبي النجم:
  خوصاء ترمى باليتيم المحثل

  الحثالة ككناسة: الزؤان ونحوه مما لا خير فيه يكون في الطعام فيرمى به، كما في المحكم. قال اللحياني: هو أجل من التراب والدقاق قليلا. قيل: هي القشارة من التمر والشعير، وما أشبههما. وما لا خير فيه. وحثالة القرظ: نفايته، ومنه قول معاوية في خطبته: فإنا في مثل حثالة القرظ يعني الزمان وأهله. وخص اللحياني بالحثالة رديء الحنطة وبقيتها. وقال الأزهري: حثالة التمر وحفالته: رديئه. الحثالة: الرديء من كل شيء ومنه قيل لثفل الدهن وغيره: حثالة. وفي الحديث:  لا تقوم الساعة إلا على حثالة من الناس  . وقال الأزهري: حثالة الناس وحفالتهم: رذالهم وشرارهم. كالحثل بالفتح، عن ابن سيده، ومنه حديث أنس رضي الله عنه:  أعوذ بك أن أبقى في حثل من الناس  . والحثيل، كحذيم: القصير قال الجوهري: ربما يسمى به. أيضا: شجر جبلي وبه سمي الرجل القصير، عن الجوهري، وزعم أبو نصر أنه شجر يشبه الشوحط، ينبت مع النبع وأشباهه، قال أوس بن حجر:
  تعلمها في غيلها وهي حظوة                      بواد به نبع طوال وحثـيل أيضا: الكسلان نقله الصاغاني. أيضا: المحثل وهو الصبي السيئ الغذاء، نقله الصاغاني. حثل كفرح: عظم بطنه حثلانا، بالتحريك، عن ابن عباد. قال: والحثلة، بالكسر: الماء القليل في الحوض. والمحثل بن الحوساء العذري كمكرم: شاعر ذكره ابن الكلبي.
 ومما يستدرك عليه: حثيل الرجل: ضعف بعد قوة، نقله الصاغاني. والمحثل، كمنبر: الضاوي الدقيق، كما في المحكم. وقال الأزهري: أحثل فلان غنمه، فهي محثلة: إذا هزلها. والحثال، كغراب: السفل. قال الليث: والمحثئل: الذي قد غضب وتنفش للقتال. قال الصاغاني: وقلده ابن عباد في المحيط وهو تصحيف، والصواب بالجيم، وقد تقدم. وقال أبو أحمد العسكري: يوم ذي أحثال: بين تميم وبكر بن وائل، أسر فيه الحوفزان بن شريك، أسره حنظلة بن بشر الدارمي.

##### Türkçe

**الحثل**: emzirmenin ve hâlin kötülüğü; ve onu annesi **أحثلته**: onun gıdasını kötü yaptı; artık o **محثل**’dir. İbn Sîdeh, Mütemmim’den inşâd etti:
  Ve bir dul, dağınık saçlı **محثل** ile koşuşturur                      tıpkı toy kuşunun yavrusu gibi; başı dağılmış (sarkmış) hâlde.
Es-Sâğânî dedi: Ve ondan, kıtlık hakkında hadîs:  Allah’ım, dolaşan hayvanlarımıza, otlayan davarlarımıza ve **المحثلة** çocuklara merhamet et.
Ve Zû’r-Rumme dedi:
  Orada kurt hüzünlüdür; sanki onun uluması                      gecenin sonundaki bir yavrunun uluması; **محثل**.
Ve **الحثل**, kesre ile: zayıflamış, ince (kimse); **المحكم**’de olduğu gibi. Ve zaman onu **أحثله**: onun hâlini kötü yaptı. El-Ezherî inşâd etti:
  Zaman onu kötü hâl ile **يحثله** edebilir.
Ve yine inşâd etti:
  Ve dağınık saçlı biri; havlayan (köpek) onu böbürlendirir; itici                      azıktan; zamanın süpürüp götürdüğü (kimse)den; **محثل**.
Es-Sâğânî, Ebû’n-Necm’den inşâd etti:
  İnce (dişi deve), **المحثل** yetime atılır.

**الحثالة** tıpkı **ككناسة**: **الزؤان** ve onun benzeri; içinde hayır olmayan şeylerden olup yiyecekte bulunur da onunla atılır; **المحكم**’de olduğu gibi. El-Lihyânî dedi: O, topraktan ve ufak kırıntılardan biraz daha büyüktür. Denildi: O, hurma ve arpanın kabuğu soyuntusudur ve onlara benzeyen şeylerdir. Ve içinde hayır olmayan şeydir. Ve **حثالة القرظ**: onun döküntüsü (artığı); ve ondan Muâviye’nin hutbesindeki sözü: “Biz, **حثالة القرظ** misaliyiz” yani zaman ve onun ehli. El-Lihyânî, **الحثالة** ile buğdayın kötüsünü ve artığını tahsis etti. El-Ezherî dedi: **حثالة التمر** ve **حفالته**: onun kötüsüdür. **الحثالة**: her şeyin kötüsü; ve ondan yağın tortusuna ve başkasına **حثالة** denildi. Ve hadîste:  Kıyamet, insanlardan ancak **حثالة** üzerine kopar  . El-Ezherî dedi: **حثالة الناس** ve **حفالتهم**: onların rezilleri ve şerlileridir. Açık fetha ile **الحثل** gibi; İbn Sîdeh’den. Ve ondan Enes رضي الله عنه hadîsi:  Senden, insanlardan bir **حثل** içinde kalmaktan sana sığınırım  .
Ve **الحثيل**, tıpkı **كحذيم**: kısa (boylu). El-Cevherî dedi: Belki onunla adlandırılır. Yine: dağlık bir ağaç; ve onunla kısa adam adlandırıldı; el-Cevherî’den. Ebû Nasr, onun **الشوحط**’a benzeyen bir ağaç olduğunu; **النبع** ve benzerleriyle birlikte bittiğini iddia etti. Evs b. Hacer dedi:
  Onu, koruluğunda öğrenirsin; o seçkindir                      içinde uzun **نبع** ve **حثـيل** bulunan bir vadide.
Yine: tembel; es-Sâğânî nakletti. Yine: **المحثل**; o, gıdası kötü olan çocuktur; es-Sâğânî nakletti. **حثل** tıpkı **كفرح**: karnı büyüdü; **حثلانا**, hareke ile; İbn Abbâd’dan. Dedi: Ve **الحثلة**, kesre ile: havuzdaki az su. Ve **المحثل بن الحوساء العذري** tıpkı **كمكرم**: İbnü’l-Kelbî’nin zikrettiği bir şair.
Ve ona istidrâk edilenlerdendir: **حثيل الرجل**: kuvvetten sonra zayıfladı; es-Sâğânî nakletti. Ve **المحثل**, tıpkı **كمنبر**: zayıflamış, ince; **المحكم**’de olduğu gibi. El-Ezherî dedi: Falan, koyunlarını **أحثل** etti; artık onlar **محثلة**’dir: onları zayıflattığı zaman. Ve **الحثال**, tıpkı **كغراب**: aşağı (alt). El-Leys dedi: Ve **المحثئل**: öfkelenmiş ve savaş için kabarmış olan. Es-Sâğânî dedi: İbn Abbâd onu **المحيط**’te ona tâbi kıldı; o bir tashîftir; doğrusu **بالجيم** iledir; ve daha önce geçti. Ebû Ahmed el-Askerî dedi: **يوم ذي أحثال**: Temîm ile Bekr b. Vâil arasında; onda Havfezân b. Şerîk esir alındı; onu Hanzala b. Bişr ed-Dârimî esir aldı.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AB%D9%84/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

حَثْلٌ
حَثْلٌ حثل : see what follows, in two places.

حُثَالَةٌ
حُثَالَةٌ حثاله حثالة [The grain of the weed called] زُوَان, and the like, (M, K,) of what is worthless, (M, TA,) found in wheat, (M, K,) and thrown away; (M, TA;) said by Lh to be somewhat grosser than dust, or earth, and than what are termed دُقَاق [q. v.]: (TA: [see also حُصَالَةٌ:]) and bits, or particles, that fall off, or are pared off, (K, TA,) from dates, and barley, and the like: (TA:) or what falls of the husks of barley, and rice, and of the skin of dates; and of everything of which bits, or particles, fall off, or are pared off; when it is picked for the purpose of removing what is bad: (S:) the refuse of قَرَظ [or leaves of the mimosa flava] after picking to remove what is bad: (TA:) dregs of oil (S, TA) &c.; (TA;) the thick, or turbid, portion that remains at the bottom of that which is clear: (Msb in art. ثفل:) broken pieces of straw: (TA in art. حثر:) what is worthless: (K:) what is bad, and what remains, of wheat: (Lh, TA:) what is bad (Az, S, K) of dates, (Az, TA,) or, (S, K,) app., (S,) of anything; (S, K;) as also ↓ حَثْلٌ. (K.) [Hence,] (assumed tropical:) The refuse of men or mankind; the bad, or evil, thereof; (T, TA;) as also ↓ حَثْلٌ. (T.)

##### Türkçe

حَثْلٌ
**حَثْلٌ** **حثل**: aşağıda gelen şeye bak, iki yerde.

حُثَالَةٌ
**حُثَالَةٌ** **حثاله** **حثالة**: [**زُوَان** denilen yabani otun] tanesi ve benzeri; (M, K,) değersiz olan şeyden, (M, TA,) buğdayda bulunan, (M, K,) ve atılan; (M, TA;) Lh tarafından, tozdan yahut topraktan ve **دُقَاق** diye adlandırılan şeylerden [bk.] biraz daha kaba olmak üzere söylenmiştir: (TA: [**حُصَالَةٌ**’ya da bak:]) ve hurmadan, arpadan ve benzerinden düşen yahut soyulan; (K, TA,) parçalar yahut zerrecikler: (TA:) yahut arpanın ve pirincin kabuklarından ve hurmanın derisinden düşen şey; ve parçaları yahut zerrecikleri düşen yahut soyulan her şeyden; kötü olanı gidermek maksadıyla ayıklandığı zaman: (S:) kötü olanı gidermek için ayıklamadan sonra **قَرَظ**’ın artığı: (TA:) yağın tortusu (S, TA) vb.; (TA;) berrak olanın dibinde kalan kalın yahut bulanık kısım: (Msb, **ثفل** maddesinde:) samanın kırık parçaları: (TA, **حثر** maddesinde:) değersiz olan şey: (K:) buğdayın kötü olanı ve kalan kısmı: (Lh, TA:) hurmanın kötü olanı (Az, S, K), (Az, TA,) yahut, (S, K,) görünüşe göre, (S,) herhangi bir şeyin; (S, K;) bunun gibi ↓ **حَثْلٌ** da. (K.) [Bundan dolayı,] (mecaz olduğu varsayılan:) insanların yahut insanlığın artığı; onun kötü olanı yahut şerli olanı; (T, TA;) bunun gibi ↓ **حَثْلٌ** da. (T.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AB%D9%84/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

حَثِلَ
حَثِلَ A ( n. ac. حَثَل 4 ),
a.  Was inflated.

أَحْثَلَ
أَحْثَلَ IV ,
a.  Nourished badly ( child ).

حُثَاْلَة
حُثَاْلَة 24t ,
a.  Refuse, rubbish; dregs.

حَثِيْل
حَثِيْل 25 ,
a.  Badly fed.

##### Türkçe

**حَثِلَ**
**حَثِلَ** A (isim-fiil **حَثَل** 4),
a. Şişmişti.

**أَحْثَلَ**
**أَحْثَلَ** IV,
a. Kötü besledi (çocuk).

**حُثَاْلَة**
**حُثَاْلَة** 24t,
a. Atık, çöp; tortular.

**حَثِيْل**
**حَثِيْل** 25,
a. Kötü beslenmiş.
