# حثل — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AB%D9%84/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%AB%D9%84/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حثل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AB%D9%84.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: حثل

الحَثْل: سُوءُ الرِّضَاع والحَالِ، وقد أَحْثَلته أُمُّه. والمُحْثَل: السَّيِّءُ الغِذَاءِ؛ قال مُتَمَّم:
وأَرْمَلةٍ تَسْعَى بأَشعثَ مُحْثَل،
كفَرْخ الحُبَارَى، رِيشُه قد تَصَوَّعا
والحِثْل: الضَّاوِي الدقيقُ كالمُحْثَل. وفي حديث الاستسقاء: وارْحَم الأَطفالَ المُحْثَلة، يعني السَّيِّئِي الغِذاء من الحَثْل، وهو سُوء الرضاع وسوء الحال. ويقال: أَحْثَلْت الصبيَّ إِذا أَسأْت غِذاءَه. وأَحْثله الدهر: أَساءَ حاله. الأَزْهري: وقد يُحْثِله الدهرُ بسوءٍ الحال؛ وأَنشد:
وأَشْعَثَ يَزْهاه النُّبُوحُ مُدَفَّعٍ
عن الزاد، ممن حَرَّف الدَّهْرُ، مُحْثَلِ
وحُثَالة الطعام: ما يُخْرَج منه من زُؤَان ونحوه مما لا خير فيه فيُرْمَى به. قال اللحياني: هو أَجَلُّ من التراب والدُّقَاق قَليلاً. والحُثَالة والحُثال: الرديء من كل شيء، وقيل: هو القُشَارة من التمر والشعير والأَرُزِّ وما أَشبهها، وكُلِّ ذي قُشَارة إِذا نُقِّي. وحُثَالة القَرَظِ: نُفَايته؛ ومنه قول معاوية في خُطْبته؛ فأَنا في مثل حُثالة القَرَظ، يعني الزمان وأَهله، وخص اللحياني بالحُثالة رَدِيءَ الحنطة ونُفْيَتَها. وحُثَالةُ الدَّهْر وغيره من الطِّيب والدُّهْن: ثُفْلُه فكأَنَّه الرديءُ من كل شيء. وحُثَالة الناس: رُذَالتهم. وفي الحديث: لا تقوم الساعة إِلا على حُثَالة الناس؛ هي الرديءُ من كل شيء. وجاء في الحديث الذي يرويه عبد اٍّلله بن عمرو أَنه ذكر آخر الزمان: فيبقى حُثَالة من الناي لا خير فيهم؛ أَراد بحُثَالة الناس رُذَالَهم وشِرَارَهم، وأَصله من حُثَالة التمر وحُفَالته، وهو أَردؤه وما لا خير فيه مما يبقى في أَسفل الجُلَّة. ابن الأَعرابي: الحُثَال السِّفَل.
الأَزهري: وقد جاء في موضع أَعوذ بك من أَن أَبْقى في حَثْل من الناس بدل حُثَالة، وهما سواء، وفي رواية أَنه قال لعبد اٍّلله بن عمر: كيف أَنت إِذا بَقِيتَ في حُثَالة من الناس؛ يريد أَراذلهم. أَبو زيد: أَحْثَلَ فلان غَنَمه، فهي مُحْثَلة إِذا هَزَلها.
ورجل حِثْيَل: قصير: والحِثْيَل مثل الهِمْيَع: ضرب من أَشجار الجبال؛ قال أَبو حنيفة: زعم أَبو نصر أَنه شجر يشبه الشَّوْحَط ينبت مع النَّبْع؛ قال أَوس بن حجر:
تعلمها في غِيلها، وهي حَظْوةٌ
بِوَادٍ به نَبْعٌ طِوالٌ وحِثْيَل
الأَزهري عن الأَصمعي: الحِثْيَل من أَسماء الشجر معروف. الجوهري: وأَحْثَلت الصَّبيَّ إِذا أَسأْت غذاءه؛ قال ذو الرمة:
بها الذِّئْبُ مَحْزوناً كأَن عُوَاءه
عُوَاء فَصِيل، آخِرَ الليل، مُحْثَل
وقال أَبو النجم:
خَوْصاء تَرْمِي باليَتيم المُحْثَل
وقال امرؤ القيس:
تُطْعِم فَرْخاً لها سَاغِباً،
أَزْرَى به الجوعُ والإِحْثال

### Türkçe

**الحَثْل**: emzirmenin ve hâlin kötülüğü; ve annesi onu **أَحْثَلته**.

Ve **المُحْثَل**: gıdası kötü olan; **مُتَمَّم** dedi:
وأَرْمَلةٍ تَسْعَى بأَشعثَ مُحْثَل،
كفَرْخ الحُبَارَى، رِيشُه قد تَصَوَّعا

Ve **الحِثْل**: **المُحْثَل** gibi zayıflamış ince olan. Ve yağmur isteme hadîsinde: “ve merhamet et
**الأَطفالَ المُحْثَلة**” (geçer); yani **الحَثْل**’den olan, gıdası kötü olanlar; ve o, emzirmenin kötülüğü ve hâlin kötülüğüdür. Ve denilir: çocuğu **أَحْثَلْت**; gıdasını kötü yaptığın zaman. Ve onu zaman **أَحْثله**: hâlini kötü yaptı. **الأَزْهري**: ve zaman onu hâlin kötülüğüyle **يُحْثِله**; ve inşâd etti:
وأَشْعَثَ يَزْهاه النُّبُوحُ مُدَفَّعٍ
عن الزاد، ممن حَرَّف الدَّهْرُ، مُحْثَلِ

Ve **حُثَالة الطعام**: ondan çıkarılan, içinde hayır olmayan **زُؤَان** ve benzeri şeylerdir; onunla atılır. **اللحياني** dedi: o, topraktan ve ince kırıntıdan azıcık daha büyüktür. Ve **الحُثَالة** ve **الحُثال**: her şeyin kötüsü; ve denildi: o, hurmanın, arpanın ve **الأَرُزِّ**’ün ve benzerlerinin kabuğudur; ve temizlendiği zaman kabuğu olan her şeyin (kabuğu). Ve **حُثَالة القَرَظِ**: onun döküntüsü; ve ondan, Muâviye’nin hutbesindeki sözü: “Ben, **حُثالة القَرَظ** gibisindeyim”; yani zaman ve onun ehli; ve **اللحياني** **الحُثَالة** ile buğdayın kötüsünü ve onun elenmiş döküntüsünü tahsis etti. Ve **حُثَالةُ الدَّهْر** ve ondan başkası olan güzel koku ve yağdan: onun tortusudur; sanki her şeyin kötüsü gibidir. Ve **حُثَالة الناس**: onların rezilliğidir. Ve hadîste: “Kıyamet, ancak **حُثَالة الناس** üzerine kopar”; o, her şeyin kötüsüdür. Ve **عبد اٍّلله بن عمرو**’nun rivayet ettiği hadîste geldi ki o, âhir zamanı zikretti: “Böylece, içinde hayır olmayan **حُثَالة** insanlar kalır”; **حُثَالة الناس** ile onların rezillerini ve şerlilerini kastetti; ve aslı, hurmanın **حُثَالة**’sinden ve onun **حُفَالته**’sindendir; ve o, onun en kötüsü ve içinde hayır olmayan, **الجُلَّة**’nin alt kısmında kalan şeydir. **ابن الأَعرابي**: **الحُثَال** aşağı tabakadır.

**الأَزهري**: ve bir yerde “Senden, insanlardan bir **حَثْل** içinde kalmaktan sana sığınırım” şeklinde, **حُثَالة** yerine gelmiştir; ve ikisi birdir. Ve bir rivayette, **عبد اٍّلله بن عمر**’a dediği (gelmiştir): “İnsanlardan bir **حُثَالة** içinde kaldığın zaman sen nasılsın?”; onların en aşağılarını ister. **أَبو زيد**: falan, koyunlarını **أَحْثَلَ**; onları zayıflattığı zaman, onlar **مُحْثَلة**’dir.

Ve bir adam **حِثْيَل**: kısa. Ve **الحِثْيَل**, **الهِمْيَع** gibi: dağ ağaçlarından bir türdür. **أَبو حنيفة** dedi: **أَبو نصر**’un, onun **الشَّوْحَط**’a benzeyen bir ağaç olduğunu, **النَّبْع** ile birlikte bittiğini iddia ettiğini söyledi. **أَوس بن حجر** dedi:
تعلمها في غِيلها، وهي حَظْوةٌ
بِوَادٍ به نَبْعٌ طِوالٌ وحِثْيَل

**الأَزهري** **الأَصمعي**’den: **الحِثْيَل**, ağaç adlarındandır, bilinen (bir şeydir). **الجوهري**: ve çocuğu **أَحْثَلت**; gıdasını kötü yaptığın zaman. **ذو الرمة** dedi:
بها الذِّئْبُ مَحْزوناً كأَن عُوَاءه
عُوَاء فَصِيل، آخِرَ الليل، مُحْثَل

Ve **أَبو النجم** dedi:
خَوْصاء تَرْمِي باليَتيم المُحْثَل

Ve **امرؤ القيس** dedi:
تُطْعِم فَرْخاً لها سَاغِباً،
أَزْرَى به الجوعُ والإِحْثال
