# حثم (ح-ث-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AB%D9%85
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%AB%D9%85

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ح - ث - م
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 7 sözlük

## Sözlükler (7)

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AB%D9%85/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

حَثَمَ له حَثماً، أي أعطاه. وحثَمْتُ الشيء، أي دَلَكْتُهُ. والحَثْمَةُ: الأكمة الحمراء.

##### Türkçe

**حَثَمَ** ona **حَثماً**; yani ona verdi. Ve ben **حَثَمْتُ** şeyi; yani onu **دَلَكْتُهُ**. Ve **الحَثْمَةُ**: kırmızı tümsek.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AB%D9%85/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ح ث م
حثم
أهمله الليث واستعمل من وجوهه : حثم .
حثم : أبو العبَّاس عن ابن الأعرابي : الحُثُمُ : الطُّرُق العالية .
وسمعت العرب تقول للرَّابية : الحَثَمة ، يقال : انزِل بهاتِيك الحَثَمَة ، وجمعها حَثَمات ، ويَجوز حَثْمَة بسكون الثّاء ، ومنه ابن أبي حَثْمَةَ .

##### Türkçe

ح ث م
**حثم**
Leys onu ihmal etti ve onun vecihlerinden (kullanımlarından) **حثم** kullanıldı.
**حثم**: Ebû’l-ʿAbbâs, İbnü’l-Aʿrâbî’den: **الحُثُمُ**: yüksek yollar.
Arapların **الرَّابية** için **الحَثَمة** dediklerini işittim; şöyle denir: “Şu **الحَثَمَة**’ye onunla in.” Onun çoğulu **حَثَمات**’tır. **حَثْمَة** (ث harfinin sükûnuyla) câiz olur. Ondandır: İbn Ebî **حَثْمَةَ**.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AB%D9%85/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الحاء والثاء وما يثلثهما)
   (حثر) الحاء والثاء والراء أصلٌ واحد، يدلُّ على تَحَبُّبٍ في الشيءِ وغِلَظ. ويقال حَثِرَتْ عَيْنُ الرجل حَثَراً، إذا غَلُظَتْ أجفانُها مِن بكاءٍ([1]) أو رَمد. وحَثِرَ العَسَل، إذا تحبَّبَ. والحَوْثَرَة: بعضُ أعضاءِ *الرَّجُل([2]). وليس من قياس الباب. والحواثر: قومٌ من عبد القيس. وحُثارة التّبْنِ: حُطامه.
  (حثو/ي) الحاء والثاء والحرف المعتل يدل على ذَرْو الشَّيءِ الخَفيف السبيح([3]). من ذلك الحَثَا، وهو دُقاق التِّبْن. قال:
وأغبَرَ مَسْحولِ التُّرَابِ تَرَى له *** حَثاً طردَتْه الرِّيح من كل مَطْرَد  وقال الراجز:
  * كأنّه غِرارَةٌ مَلأَى حَثَا([4]) *
  ويقال حَثَا التُّرابَ يَحْثُوه. قال:
الحُصْنُ أدْنَى لو تريدِينَه *** من حَثْوِكِ التُّربَ على الراكبِ([5])  ويقال حَثَى يَحْثِي حَثْياً. وهو أفصح. قال:
  * أَحْثِي على دَيْسَمَ مِن جَعْدِ الثَّرى([6]) *
  ويقال أرضٌ حَثْواء: حثيرة التّراب.
  (حثل) الحاء والثاء واللام أصلٌ واحد يدلُّ على سُوء وحَقَارة. فحُثالة البُرِّ: ردِيُّه. وحُثالة الدُّهن وما أشبهه: ثُفْلُهُ. والمُحْثَل: السيِّئ الغِذاء. قال متمم:
وأرْمَلَةٍ تمشِي بأشْعَثَ مُحْثَلٍ *** كفَرخ الحُبارَى رأسُه قد تَصَوَّعا([7])  شبَّهه بفرخ الحُبارَى لأنه قبيحُ المنظر منَتَّفُ الرِّيش.
  (حثم) الحاء والثاء والميم يدلُّ على شدّةٍ. فالحَثْمَة: الأكَمَة، وبها سمِّيت حجر
المرأة "حَثْمة". وقال بعضُ أهل اللُّغة: حثَمتُ الشَّيءَ حثْماً: دلكتُه([8]).
-------------------------------------------------ـ
([1]) في الأصل: "من كل بكاء".
([2]) هي الحشفة، رأس الذكر.
([3]) كذا ورد في الأصل.
([4]) البيت من أبيات أربعة في اللسان (حثا) بدون نسبة. ونسب في ديوان الشماخ 107 إلى الجليج ابن شميذ.
([5]) المعروف في روايته، كما في المجمل واللسان (حثا، حصن): "لو تآييته". تآييته: قصدته.
([6]) أنشده في المجمل. وكذا أنشده ابن دريد في الجمهرة (2: 265)، ونقله عنها في اللسان محرفاً. وديسم: اسم من الأسماء، ترك صرفه للشعر.
([7]) البيت في اللسان (حثل) والمفضليات (2: 66).
([8]) قاله ابن دريد في الجمهرة (2: 35)، وقال: "وليس بثبت".
ـ

##### Türkçe

(حâ ve **ث** ve onları üçleyen şeyler bâbı)
   (**حثر**) **الحاء** ve **الثاء** ve **الراء** tek bir asıldır; bir şeyde tanelenmeye ve kalınlığa delâlet eder. Ve denilir: **حَثِرَتْ عَيْنُ الرجل حَثَراً**; eğer onun göz kapakları bir ağlamadan([1]) veya göz iltihabından kalınlaşırsa. Ve **حَثِرَ العَسَل**; eğer tanelenirse. Ve **الحَوْثَرَة**: **الرَّجُل**’ün([2]) bazı uzuvlarındandır. Ve bâbın kıyasından değildir. Ve **الْحَوَاثِر**: Abdülkays’tan bir kavimdir. Ve **حُثارة التّبْنِ**: onun kırıntısıdır.
  (**حثو/ي**) **الحاء** ve **الثاء** ve illetli harf, hafif, akıcı şeyin savrulmasına([3]) delâlet eder. Bundan: **الحَثَا**, ve o, samanın ince kırıntısıdır. Dedi:
Ve tozun sürtülmüşünden tozlu; onun için görürsün *** her savrulmadan rüzgârın her savurduğundan kovduğu **حَثاً**  Ve recez söyleyen dedi:
  * Sanki o, **حَثَا** ile dolu bir torbadır([4]) *
  Ve denilir: **حَثَا التُّرابَ يَحْثُوه**. Dedi:
Hisar, eğer onu isteseydin, daha yakındır *** senin, binek üzerindekinin üstüne toprağı saçmandan([5])  Ve denilir: **حَثَى يَحْثِي حَثْياً**. Ve o, daha fasîhtir. Dedi:
  * **أَحْثِي** **على دَيْسَمَ** kıvırcık toprağın üstünden([6]) *
  Ve denilir: **أرضٌ حَثْواء**: toprağı çok olan.
  (**حثل**) **الحاء** ve **الثاء** ve **اللام** tek bir asıldır; kötülüğe ve aşağılığa delâlet eder. Öyleyse **حُثالة البُرِّ**: onun kötüsüdür. Ve **حُثالة الدُّهن** ve benzeri: onun tortusudur. Ve **المُحْثَل**: kötü gıdalı olandır. Mütemmim dedi:
Ve bir yoksul kadın ki, dağınık saçlı, **مُحْثَل** ile yürür *** sanki toy hubârâ; başı gerçekten de yukarı kalkmış([7])  Onu hubârâ yavrusuna benzetti; çünkü o, görünüşçe çirkindir, tüyü yolunmuştur.
  (**حثم**) **الحاء** ve **الثاء** ve **الميم** şiddete delâlet eder. Öyleyse **الحَثْمَة**: tepeciktir; ve onunla, kadının taşı “**حَثْمة**” diye adlandırıldı. Ve dil ehlinden bazıları dedi: **حثَمتُ الشَّيءَ حثْماً**: onu ovaladım([8]).
-------------------------------------------------ـ
([1]) Asılda: “her ağlamadan”.
([2]) O, haşefedir; erkeklik uzvunun başı.
([3]) Asılda böyle vârid olmuştur.
([4]) Beyit, lisanda (**حثا**) dört beyitten, nisbesizdir. Şemmâh divanında 107’de Cülîc b. Şemîz’e nisbet edildi.
([5]) Rivayetinde bilinen, mücmel ve lisan (**حثا**، **حصن**)’da olduğu üzere: “**لو تآييته**”. **تآييته**: ona yöneldim.
([6]) Onu mücmelde inşâd etti. İbn Düreyd de cumherede (2: 265) böyle inşâd etti; ondan lisana, tahrif edilmiş olarak nakletti. Ve **ديسم**: isimlerden bir isimdir; şiir için sarfı terk etti.
([7]) Beyit, lisan (**حثل**) ve Mufaddaliyât’ta (2: 66)’dadır.
([8]) Onu İbn Düreyd cumherede (2: 35) söyledi ve dedi: “Ve sabit değildir”.
ـ

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AB%D9%85/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الحَثْمةُ: أُكَيْمَةٌ صغيرة سوداء من حجارة. والحُثُمُ: الطرق (*
قوله «والحثم الطرق» ضبط في نسخة من التهذيب بهذا الضبط). العالية. والحَثْمَة: أَرْنَبةُ الأَنف. والحَثْمَةُ: المُهر الصغير؛ الأَخيرتان عن الهجري، والجمع من كل ذلك حِثامٌ. وحَثَمَ له حَثْماً أَي أَعطاه. الجوهري: الحَثْمَةُ الأَكَمة الحمراء، وبها سميت المرأَة حَثْمَةَ. الأَزهري: سمعت العرب تقول للرابية الحَثَمَة. يقال: انزِل بهاتيك الحَثَمَة، وجمعها حَثَماتٌ، ويجوز حَثْمَة، بسكون الثاء، ومنه ابن أَبي حَثْمة. وفي حديث عمر، رضي الله عنه، ذكر حَثْمَة؛ هي بفتح الحاء وسكون الثاء: موضع بمكة قرب الحَجون. وأَبو حَثْمَةَ: رجل من جُلَساء عمر، رضي الله عنه، كني بذلك. وحَثَمَ له الشيء يَحْثِمُه حَثْماً ومَحَثَهُ: دلَكه بيده دلْكاً شديداً؛ قال ابن دريد: وليس بثَبَتٍ.

##### Türkçe

**الحَثْمةُ**: taşlardan küçük siyah bir tümsek. Ve **الحُثُمُ**: yollar
(*
“**والحثم الطرق**” sözü, **التهذيب**’in bir nüshasında bu ضبط ile ضبط edilmiştir). yüksek olanlar.
Ve **الحَثْمَة**: burnun ucu. Ve **الحَثْمَةُ**: küçük tay; son ikisi **الهجري**’dendir; bütün bunların çoğulu **حِثامٌ**’dır. Ve ona **حَثَمَ** ile **حَثْماً**: yani ona verdi. **الجوهري**: **الحَثْمَةُ** kırmızı tümsektir; onunla kadına **حَثْمَةَ** adı verilmiştir.
**الأَزهري**: Arapların tepeciğe **الحَثَمَة** dediklerini işittim. Denir: “Şu **الحَثَمَة**’ye in”; onun çoğulu **حَثَماتٌ**’tır; ve **حَثْمَة** (ثاء’nın sükûnu ile) câizdir; bundan dolayı **ابن أَبي حَثْمة**. Ve Ömer’in hadîsinde, Allah ondan razı olsun, **حَثْمَة** zikredildi; o, حاء’nın fethi ve ثاء’nın sükûnu iledir: Mekke’de **الحَجون** yakınında bir yer. Ve **أَبو حَثْمَةَ**: Ömer’in, Allah ondan razı olsun, meclis arkadaşlarından bir adamdır; bununla künyelenmiştir. Ve bir şeye onun için **حَثَمَ** eder; onu **يَحْثِمُه** **حَثْماً** ve **مَحَثَهُ**: onu eliyle şiddetli bir ovma ile ovdu; İbn Düreyd dedi ki: ve sabit değildir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AB%D9%85/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

| | ( الحَثْمَةُ : الأَكَمَةُ الصَّغِيرَةُ الحَمْراءُ ) ، | كما في الصحاح ، ( أو السَّوْداءُ من | حِجارَةٍ ) كما في المحكم ، | ( ويُحَرَّكُ ) ، عن الأَزهريّ ، ونَصُّه : | سَمِعْتُ العَرَب تقولُ للرّابِيَةِ الحَثَمَة ، | يقال : انْزِلْ بهاتِيكَ الحَثَمَة ، وجمعها | حَثَماتٌ ، ويجوز حَثْمَة بسكُون الثاء . | | ( و ) الحَثَمَةُ : ( أَرْنَبَةُ الأَنْفِ ، و ) | أيضاً : ( المُهْرُ الصَّغِيرُ ) ، كلاهما عن | الهَجَرِيّ ، ( ج ) أي : جَمْع الكُلّ : | ( حِثامٌ ) ، بالكَسْر . | | ( و ) في حَدِيث عُمَرَ رَضِيَ الله تعالَى | عنه ذِكْر حَثْمَة ، وهو ( ع ) بمَكَّة ( قُرْبَ | الحَجُونِ ) ، أو بالقُرْبِ من دارِ الأَرْقَمِ ، | وقِيلَ : صَخَراتٌ في رَبْع عُمَرَ بنِ | الخَطَّاب ، قال عُمَر :   أَنَّى لي | بالشَّهادَةِ وإِنَّ الَّذِي أَخْرَجَنِي من | الحَثْمَة قادِرٌ أَنْ يَسُوقَها إِلَيَّ   ، قالَه | نصر . | | ( و ) حَثْمَة ، ( بلا لامٍ ) : اسمُ | ( امْرَأَة ) ، قال الجوهريّ : سُمِّيت | بالحَثْمَة بِمَعْنَى الأَكَمَة الحَمْراء . | | ( وأبو حَثْمَة ) : رجُلٌ ( من جُلَساءِ | عُمَرَ ) رضي اللهُ تعالى عنه ، كُنِيَ بذلِك . | | ( وابْنُ أَبِي حَثْمَةَ ) هو الإمام ( أبو | بَكْرِ بن سُلَيْمانَ ) بن أبي حَثْمَة بنِ | حُذَيْفَة بن غانِمِ بنِ عامِرِ بن عَبْدِ الله بن | عُبَيْدِ بنِ عُوَيْج بن عَدِيٍّ العَدَوِيّ | المَدَنيّ ( المُحَدِّثُ ، من عُلَماءِ | قُرَيْشٍ ) ، روى عن أَبِيه وحَفْصَةَ وابنِ | عُمَرَ وسَعِيدِ بن زَيْدٍ ، وعنه الزُّهْريُّ | وصالِحُ بنُ كَيْسان وأَبُوهُ سُلَيْمان ، | هاجَرَتْ به أُمُّه الشّفاءُ صَغِيراً ، وَوَلِيَ | لِعُمَرَ سُوقَ المَدِينَةِ وَقَضاءَ مِصْرَ لِعَمْرِو | ابن العاصِ . |

| | ( و ) الحُثْمَةُ : ( بالضَّمِّ : مَصَبُّ الماءِ | عِنْدَ السَّدِّ ) . | | ( والحَوْثَمُ ) : كَجَوْهَرٍ : ( المُتَوَسِّطً | الطُّولِ مِنّا ومن الإِبِلِ ) . | | ( والحَثْماءُ : بَقِيَّةٌ في الوادِي من | الرَّمْلِ ) . | | ( وحَثَمَ لَهُ ) الشَّيْءَ يَحْثِمُه ( حَثْماً : | أَعْطاهُ ) ، نقله الجوهريّ . | | [ ] وَمِمّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْه : | | الحُثُمُ : الطُّرُق العالِيَة . | | وحَثَمَ الشَّيْءَ يَحْثِمُهُ حَثْماً : دَلَكَهُ | بِيَدِه دَلْكاً شديداً كَمَحَثَهُ ، وقد نَقَلَه | الجوهريّ ، ولكن ابن دُرَيْدٍ قال : إِنَّه | ليسَ بثابِتٍ . |

##### Türkçe

| | ( **الحَثْمَةُ** : küçük kırmızı tepecik ) ، | الصحاح’ta olduğu gibi ، ( yahut taşlardan olan siyahı ) كما في **المحكم** ، | ( ve harekelenir ) ، Ezherî’den ، ve onun nassı: | Arapların tepeye **الحَثَمَة** dediklerini işittim ، | denilir: Şu **الحَثَمَة**’ye in ، onun çoğulu | **حَثَماتٌ**’tır ، ve **حَثْمَة**’nin **الثاء**’sı sükûnlu olması câizdir. | | ( ve ) **الحَثَمَةُ** : ( burnun ucu ، ve ) | ayrıca: ( küçük tay ) ، ikisi de Hecerî’den ، ( ج ) yani: hepsinin çoğulu: | ( **حِثامٌ** ) ، kesre ile. | | ( ve ) Ömer’in -Allah Teâlâ ondan razı olsun- hadîsinde | **حَثْمَة** zikri vardır; o ( özel isim ) Mekke’de ( **الحَجُونِ** yakınında ) ، yahut Erkam’ın evine yakın ، | ve denildi: Ömer b. Hattâb’ın mahallesinde kayalıklardır; | Ömer dedi:   Şehâdet nerede bana, hâlbuki beni | **الحَثْمَة**’den çıkaran, onu bana sevk etmeye kâdirdir   ، bunu | Nasr söyledi. | | ( ve ) **حَثْمَة** ، ( lamsız ) : bir | ( kadın ) adıdır; Cevherî dedi: | kırmızı tepecik mânâsındaki **الحَثْمَة** ile adlandırıldı. | | ( ve **أبو حَثْمَة** ) : bir adamdır ( Ömer’in meclis arkadaşlarından ) ، Allah Teâlâ ondan razı olsun; bununla künyelendi. | | ( ve **ابْنُ أَبِي حَثْمَةَ** ) o, imamdır ( **أبو بَكْرِ بن سُلَيْمانَ** ) b. Ebî Hathme b. | Huzeyfe b. Gânim b. Âmir b. Abdillah b. | Ubeyd b. Uveyc b. Adiyy el-Adevî | el-Medenî ( muhaddis, Kureyş âlimlerindendir ) ، babasından, Hafsa’dan, İbn | Ömer’den ve Saîd b. Zeyd’den rivayet etti; ondan da Zührî | ve Sâlih b. Keysân ve babası Süleyman (rivayet etti); | annesi Şifâ onu küçükken hicret ettirdi; Ömer için | Medine çarşısını ve Amr b. Âs için Mısır kadılığını üstlendi. |

| | ( ve ) **الحُثْمَةُ** : ( zamme ile: bendin yanında suyun döküldüğü yer ) . | | ( ve **الحَوْثَمُ** ) : Cevher gibi: ( bizden ve develerden orta boylu olan ) . | | ( ve **الحَثْماءُ** : vadide kumdan bir kalıntı ) . | | ( ve **حَثَمَ لَهُ** ) şeyi **يَحْثِمُه** ( **حَثْماً** : ona verdi ) ، Cevherî onu nakletti. | | [ ] Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: | | **الحُثُمُ** : yüksek yollar. | | **حَثَمَ** şeyi **يَحْثِمُهُ** **حَثْماً** : onu eliyle şiddetli bir ovma ile ovdu, **كَمَحَثَهُ** gibi; Cevherî onu nakletmiştir, fakat İbn Düreyd dedi: Şüphesiz o sabit değildir. |

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AB%D9%85/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

حَثْمٌ
حَثْمٌ حثم : see what next follows.

حَثْمَةٌ
حَثْمَةٌ حثمه حثمة A hill, or rising ground; (Msb;) as also ↓ حَثَمَةٌ: (Az, as heard from the Arabs; and TA:) or a red [hill such as is termed] أَكَمَة: (S:) or a small red أَكَمَة: (K:) or a black اكمة consisting of stones: (M, K:) as also ↓ حَثَمَةٌ: (K:) or, as some say, an elevated road: (Msb:) pl. حِثَامٌ (K, * TA) and حَثَمَاثٌ: (TA:) and ↓ حَثْمٌ [as a coll. gen. n.] signifies elevated roads. (TA.)

حَثَمَةٌ
حَثَمَةٌ  ١ ٤ : see حَثْمَةٌ, in two places.

##### Türkçe

حَثْمٌ
**حَثْمٌ** حثم: aşağıda ardından gelen şeye bak.

حَثْمَةٌ
**حَثْمَةٌ** حثمه حثمة: bir tepe yahut yükselti; (Msb;) ve yine ↓ **حَثَمَةٌ**: (Az, Araplardan işitildiği üzere; ve TA:) yahut kırmızı bir **أَكَمَة** [diye adlandırılan türden bir tepe]: (S:) yahut küçük kırmızı bir **أَكَمَة**: (K:) yahut taşlardan oluşan siyah bir اكمة: (M, K:) ve yine ↓ **حَثَمَةٌ**: (K:) yahut, bazılarının dediğine göre, yükseltilmiş bir yol: (Msb:) çoğulu **حِثَامٌ** (K, * TA) ve **حَثَمَاثٌ**: (TA:) ve ↓ **حَثْمٌ** [topluluk cins ismi olarak] yükseltilmiş yolları ifade eder. (TA.)

حَثَمَةٌ
**حَثَمَةٌ** ١ ٤: iki yerde **حَثْمَةٌ**’ye bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AB%D9%85/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

حَثَمَ
حَثَمَ U ( n. ac. حَثْم 1 ),
a.  Rubbed.

b.  [ acc. &  La ], Gave to.

حَثْمَة
حَثْمَة 1t ,  حَثَمَة 4t , ( pl. حِثَاْم 23 ),
a.  Hillock of ( red ) sand.

##### Türkçe

حَثَمَ
حَثَمَ U (isim-fiil: **حَثْم** 1),
a. Ovdu.

b. [geçişli & **لَ** ile], -e verdi.

حَثْمَة
حَثْمَة 1t, **حَثَمَة** 4t, (çoğulu: **حِثَاْم** 23),
a. (kırmızı) kumdan küçük tepecik.
