# حجب (ح-ج-ب) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%A8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%AC%D8%A8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kaş demektir

- Harfler: ح - ج - ب
- Kur'an'da: 8 geçiş · 8 ayet · 5 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (5)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [حِجَابًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%A8/siga/%D8%AD%D9%90%D8%AC%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%8B%D8%A7.md) | فِعَالًا | Perde | 2 | 2 | [17:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%A8/ayet/17:45.md) |
| [حِجَابٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%A8/siga/%D8%AD%D9%90%D8%AC%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%8C.md) | فِعَالٌ | Perde | 2 | 2 | [7:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%A8/ayet/7:46.md) |
| [حِجَابٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%A8/siga/%D8%AD%D9%90%D8%AC%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%8D.md) | فِعَالٍ | Perde | 2 | 2 | [33:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%A8/ayet/33:53.md) |
| [بِالْحِجَابِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%A8/siga/%D8%A8%D9%90%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%AD%D9%90%D8%AC%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%90.md) | بِالْفِعَالِ | Perdeyle | 1 | 1 | [38:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%A8/ayet/38:32.md) |
| [لَمَحْجُوبُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%A8/siga/%D9%84%D9%8E%D9%85%D9%8E%D8%AD%D9%92%D8%AC%D9%8F%D9%88%D8%A8%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | لَمَفْعُولُونَ | Perdelenmişler | 1 | 1 | [83:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%A8/ayet/83:15.md) |

## Mücavir kökler — 62 mücavir (84 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [وري](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B1%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 22 · Arka
2. [أذن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B0%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 15 · Kulak demektir
3. [ستر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AA%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Örtü
4. [دخل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AE%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Dahl: Kuytu yer demektir
5. [وقر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Kayadaki çukur demektir
6. [بشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Beşere derinin tüysüz dış yüzü demektir
7. [طمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · “Teve’a” olgunlaşmış, koparılmaya hazır hurma demektir
8. [كنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%86%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Okların konduğu kap demektir
9. [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · Saçak demektir
10. [سوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Sima çehre demektir
11. [قلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır
12. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · Beyn topraktaki yarık demektir
13. [نكح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Nikah
14. [نشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · “Neşer” dalları yaygın yeşillenmiş ağaç demektir
15. [دعو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
16. [أذي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B0%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Başta saçlar arasında kepeklenmeyi yapan hastalığın adıdır
17. [طهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%87%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Akar temiz sudur
18. [أبد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%A8%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Badiye çöl demektir
19. [حدث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AF%D8%AB.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Hadis : Kirlenmiş veya kapanmış şeyi parlattıktan sonra…
20. [طعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B9%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Yiyecek demektir
21. [ندو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Nedve halkın toplandığı yerdir
22. [روح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Reyhan kokulu çiçeğin adıdır
23. [بيت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Beyt ev demektir
24. [عرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Tanınan ile
25. [متع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AA%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Mut’a, üzerine ev eşyasını konduğu yüksekçe yer; sonra…
26. [رجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Rical ayak demektir
27. [علو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “A’leve” kökünden fiilin ismi olmuş ve “gel !” anlamındadır
28. [وحي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · İşaretleşmek için yakılan ateştir
29. [كلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Kelime
30. [زوج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · İlik ve düğme çiftinin her biridir
31. [قرأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Karye”, kaynar veya kuyu suyunun bulunduğu, halkın…
32. [سوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Seviye: Engebesiz düz yerdir
33. [حبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)
34. [صحب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Sahafe sahifa üzerine yazı yazılmış veya şekil çizilmiş…
35. [نظر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Korkuluk demektir
36. [سأل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A3%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Sehl” ova demektir
37. [سلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Süllem” merdiven demektir
38. [عظم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Büyük
39. [دون](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Dane, inek yavrusuna denir
40. [غير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Ğayr, Ğayr dışında demektir
41. [مثل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AB%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir
42. [نبأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
43. [حيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Uyanık yılan demektir
44. [خير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Hayr : At sürüsü demektir
45. [حكم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Gem demektir
46. [عند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · “Anid“ yulara gelmeyen devedir
47. [جنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Bahçe demektir
48. [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Baid uzak demektir
49. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
50. [أخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Uhur ense demektir
51. [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
52. [حقق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır
53. [ذكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır
54. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
55. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Ribve, tümsek demektir
56. [عمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
57. [أنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
58. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · “Yemm” durgun akan su demektir
59. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Şey
60. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Kevn, tepe demektir

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%AC%D8%A8/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | حجب |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [ستر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AA%D8%B1.md), [حجز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%B2.md), [كنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%86%D9%86.md) |
| Zıt Kök | [كشف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81.md) |
| Çekirdek Özet 1 | İki şey arasına girerek birinin diğerine ulaşmasını, temasını veya görünmesini bütünüyle engellemek, araya engel koymak. |
| Çekirdek Özet 2 | İdrak, vahiy, rü'yet ve hakikat ile muhatap arasına çekilen fiziki, manevi veya cezai ayrılık seddi. |
| Çekirdek Özet 3 | Varlık alanlarını ve bilinç katmanlarını birbirinden ayıran, doğrudan teması engelleyip vasıtalı ilişkiyi zorunlu kılan sınır mekanizması. |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca kadın giyimine ya da salt maddi bir örtüye indirgeyip vahyî iletişimin, ontolojik sınırların ve manevi idraksizliğin perdelenmesi boyutlarını göz ardı etmek. |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| حج | Bir hedefe yönelmek, sınır çizmek, etrafını dönerek veya delil getirerek engellemek ve tahkim etmek ([حجج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%AC.md), [حجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%B1.md), [حجز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%B2.md)). | ب | Kapı, giriş ve sığınak imgesi taşıyan harfin eklenmesiyle sınır çekme eylemi iki uzam veya iki varlık arasında fiziki ya da manevi tam bir geçiş engeline ve koruyucu perdeye dönüşmüştür. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ح | Çit, duvar | Bir alanı dışarıdan ayıran, çevreleyen ve girişi önleyen dikey sınır ve koruma hattı. |
| ج | Deve, değnek | Hareketi yönlendiren, mesafe koyan ve geçişi belirli bir güzergaha zorlayan unsur. |
| ب | Ev, çadır, iç mekan | Girişi olan, içinde barınılan, dış dünyadan yalıtılmış mahrem ve kapalı sığınak. |
| حجب | Duvar veya çitin (ح) bir açıklığı veya geçişi kontrol altına alarak (ج) mahremiyet ve barınma alanını (ب) dış temaslara tamamen kapatması hareketi. | İki alan veya kişi arasına aşılmaz bir ayrım koyarak geçişi, bakışı ve doğrudan ulaşımı sınırlandırma fonksiyonunu ifade eder. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | İki şey arasına girip birbirine ulaşmasını engelleyen kalın perde, engel veya ara bölme; anatomide göğüs boşluğu ile karın boşluğunu ayıran diyafram zarı ve gözü dış etkilerden koruyan kaş çıkıntısı ile kemiği. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye döneminde hükümdarların veya kabile reislerinin kapısında durup halkın içeri girmesini engelleyen nöbetçi ve kapıcılar için bu kök türevleri kullanılmıştır. Nâbiğa ez-Zübyânî saray kapısındaki perdedarların ve engelleyicilerin huzura girmeyi menedişini tasvir ederken bu anlamı işlemiştir. |
| Erken Arapça kullanım | Kâbe'nin anahtarlarını elinde tutma, kapısını açıp kapama ve örtüsünü muhafaza etme görevi olan 'sidâne' vazifesine hicâbet adı verilmiş; Kusayy b. Kilâb döneminden itibaren haciblik kurumsal bir koruma ve engelleme makamı olmuştur. Ayrıca ufukta güneşin batarken son ışık parçasının gizlenmesi veya ilk kenarının belirmesi hâli için de حاجب الشمس ifadesi kullanılmıştır. |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

### Sami etimolojik katman

Arapça حجب kökü, Sami dil ailesinin Güney-Batı kolunda 'araya girmek, menetmek, örtmek ve erişimi engellemek' anlam çekirdeğiyle gelişmiş tipik bir fiil yapısıdır. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice) bu kökün doğrudan aynı üçlü kök dizilimiyle tam bir örtüşme göstermesinden ziyade, semantik alan bakımından araya perde çekme, koruyucu bir sınır örme işlevleri farklı fonetik biçimlerle karşılanır; ancak kökün ikili çekirdeği olan حج tabanı İbranicede bayram yapmak, dönmek, sınır çizmek anlamındaki *ḥ-g-g* ve sığınak, yarık anlamına gelen *ḥ-g-w* kökleriyle akrabadır. Arapçada حجب biçimi, bir nesnenin başka bir nesneye erişimini fiziki olarak kesen 'hâciz' ve 'mâni' fonksiyonunu hem somut organ adlandırmalarında (kaş, diyafram) hem de toplumsal kurumlarda (saray kapıcısı, Kâbe bekçiliği) merkezi bir statüye kavuşturmuştur.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Menetmek, araya girmek, set çekmek | Kökün asıl anlamı bir şeyin başka bir şeye ulaşmasını engellemektir; organ adları (kaş, diyafram, kalça başı) gözü ve iç organları koruma işlevinden ötürü bu kökten türetilmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İkili çekirdek seviyesinde sınır çizme, çevreleme (*ḥ-g*) | Kuzeybatı Sami dillerinde koruma, sınır çekme ve kısıtlama kavramlarıyla paralel kök varyasyonları barındırır. | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afroasyatik genelinde üç harfli kök seviyesinde doğrudan tespit edilmiş güvenilir soydaş biçim bulunmamaktadır. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Lane's Lexicon.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| حجب | Anlamlı | Menetmek, perdelemek | İki şey arasına set koyarak geçişi veya görüşü engellemek. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| [حبج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%AC.md) | Anlamlı | Ansızın belirmek, karnı şişmek | Ateşin aniden parlaması veya devenin zararlı ot yiyip karnının davul gibi gerilmesi. | Hedef kökle zıt yönlü hareket; gizlenme yerine aniden ortaya çıkma. Kur'an'da geçmez. |
| [جحب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D8%A8.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu harf dizilimi mühmel veya kullanımsız kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| [جبح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A8%D8%AD.md) | Anlamlı | Arı kovanı yapmak, yönelmek | Arıların sığındığı ve bal yaptığı kapalı oyuk veya kovan. | Korunaklı iç mekan boyutuyla ilişkili. Kur'an'da geçmez. |
| بحج | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilim mühmel veya kullanımsız kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| [بجح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AC%D8%AD.md) | Anlamlı | Sevinmek, övünmek | Bir durumdan ötürü içi içine sığmayacak kadar sevinç ve ferahlık duymak. | Ruhsal genişleme ve övünç anlamı; Kur'an'da geçmez. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| حجب | Merkez | Engelleme, perdeleme | İki taraf arasında hem erişimi hem de görüşü engelleyen aşılmaz bir sınır veya engel koymak. | Doğrudan teması ve geçişi kısıtlayan set. |
| [ستر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AA%D8%B1.md) | Komşu | Örtme, gizleme | Bir şeyin üstünü bir örtüyle kapatıp görünmez kılmak; mutlaka aşılmaz bir engel veya duvar oluşturması gerekmez. | Yalnızca görünmeyi engelleyen yüzeysel örtü. |
| [حجز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%B2.md) | Komşu | Araya girme, ayırma | İki şeyin birbirine tecavüz etmesini, karışmasını önlemek üzere aralarına mekanik bir bariyer koymak. | Karışmayı önleyen ara sınır. |
| [كنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%86%D9%86.md) | Komşu | Koruma, saklama | Bir şeyi muhafaza etmek için kapalı, korunaklı bir kaba veya yuvaya yerleştirmek. | Mahfuz tutma ve barındırma odaklı gizleme. |
| [كشف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81.md) | Zıt | Açma, ortaya çıkarma | Örtülü, perdeli veya gizli olan bir şeyin üzerindeki engeli tamamen kaldırıp onu aşikar kılmak. | Engelin bertaraf edilip açıklığın sağlanması. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | حجب | Engel olmak, perde çekmek | İki şey arasına girip iletişimi veya geçişi meneden sınır. | Kesin |
| Latince | Velare, intercludere, obstare | Örtmek, yolu kesmek, mani olmak | *Intercludere* araya girip yolu kapatmayı; *velare* perdelemeyi karşılar ancak nöbetçi/bekçi boyutunu dışarıda bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | Screen, veil, bar, partition | Perdelemek, engellemek, bölme koymak | *Screen* ve *partition* hem görmeyi hem geçişi engelleyen bölmeyi verir; vahyî iletişimin vasıtalı oluşunu da yansıtır. | Güçlü |
| Almanca | Abschirmen, verdecken, trennen | Korumak, perdelemek, ayırmak | *Abschirmen* dış etkilere karşı araya paravan koyup korumayı ve engellemeyi açık biçimde kapsar. | Güçlü |
| Fransızca | Voiler, cloisonner, intercepter | Perdelemek, bölmelere ayırmak, yolunu kesmek | *Cloisonner* alanlar arasına geçilmez duvar örmeyi, *intercepter* erişimi engellemeyi ifade eder. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Robert Dictionnaire.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| حِجَابٌ / حِجَابًا | Uhrevi ontolojik ayrım | Cennetlikler ile cehennemlikler veya A'râf ehli arasında duran, zıt varoluş hallerinin birbirine karışmasını ve doğrudan geçişini engelleyen kalın set (A'râf [7:46](https://lisan.digital/tr/ayet/7:46.md)). |
| حِجَابًا | Manevi idraksizlik perdesi | İnkarcıların hakikat çağrısını ve Kur'an'ın derin manasını kavramasını engelleyen psikolojik ve kalbi bariyer (İsrâ [17:45](https://lisan.digital/tr/ayet/17:45.md), Fussilet [41:5](https://lisan.digital/tr/ayet/41:5.md)). |
| حِجَابٌ | Sosyal mahremiyet ve edep seddi | Peygamber hanımlarının müminlerden bir şey isterken veya onlarla konuşurken araya koydukları fiziki perde ve saygı sınırı (Ahzâb [33:53](https://lisan.digital/tr/ayet/33:53.md)). |
| بِالْحِجَابِ | Kozmik ufuk sınırı | Güneşin batarken gözden kaybolup karanlığın veya ufuk çizgisinin arkasına gizlenmesi hali (Sâd [38:32](https://lisan.digital/tr/ayet/38:32.md)). |
| مِنْ وَرَاءِ حِجَابٍ | Vahyî tenzih ve iletişim sınırı | Allah Teâlâ'nın bir beşerle aracısız, doğrudan yüz yüze değil; mahiyeti idraki aşan bir tecelli perdesi arkasından hitap etmesi durumu (Şûrâ [42:51](https://lisan.digital/tr/ayet/42:51.md)). |
| حِجَابًا | İnziva ve mekânsal yalıtım | Hz. Meryem'in ibadet ve tefekkür amacıyla ailesinden ve kavminden ayrılarak çekildiği korunaklı örtü ve mekan sınırı (Meryem [19:17](https://lisan.digital/tr/ayet/19:17.md)). |
| لَمَحْجُوبُونَ | Cezai mahrumiyet ve tecelli yasağı | Kıyamet gününde günahkarların Rablerinin rahmetinden, rızasından ve rü'yetinden bütünüyle menedilip yoksun bırakılması hali (Mutaffifîn [83:15](https://lisan.digital/tr/ayet/83:15.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Rü'yetullah ve kelâm sıfatı | Allah'ın ahirette müminler tarafından görülmesi meselesinde kâfirlerin 'mahcup' kalması (Mutaffifîn [83:15](https://lisan.digital/tr/ayet/83:15.md)) ve Allah'ın beşerle perde arkasından konuşması (Şûrâ [42:51](https://lisan.digital/tr/ayet/42:51.md)); zatın tecessümden tenzihi ve mahrumiyet cezası. | Maddi perdeden tenzih, tecelli ve görmekten mahrum kalma. |
| Fıkıh | Miras hukuku ve tesettür | Miras ilminde bir vârisin diğer bir vârisi kısmen (hacb-i noksan) veya tamamen (hacb-i ıskat) mirastan mahrum etmesi; ayrıca harem ve kadınların yabancılara karşı mahremiyet sınırları. | Hakkın engellenmesi, hak sahipliğinin düşürülmesi ve mahremiyet seddi. |
| Tefsir | Gayb-şehadet ayrımı ve kalbi perdeler | Ayetlerde geçen 'hicâb' lafızlarının somut duvarlar mı yoksa kalbin kibir, inat ve cehaletle hakikate kapanması mı olduğu tartışması. | İdrak engeli, epistemolojik kapalılık ve ontolojik fasıla. |
| Hadis | Dua, zulüm ve ilahi tecelli | Mazlumun duası ile Allah arasında hiçbir perdenin bulunmaması; Allah'ın nur veya zulmetten perdelerinin bulunması ve açıldığında azametin mahlukatı yakacağı beyanları. | Aşılmaz sınırların kalkması veya ilahi celalin doğrudan temasını önleyen perde. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy ve uluhiyet idraki | Tenzih seddi | Mahlukat ile Halık arasına ontolojik mesafe koyarak şirk ve tecessüm tehlikesini bertaraf etmek. | Allah'ın doğrudan görülüp kuşatılmasını engeller; imanı gayb zemininde tutar. | Kesin |
| İlmi | Epistemoloji ve kavrayış | Metodolojik sınır | Bilinmeyen ile bilinen arasına konan, aşılması ancak delil ve tefekkürle mümkün olan anlama engeli. | Ön yargı ve taassup bilgiye hicap olur; hakikatin açığa çıkması bu zihni perdenin kalkmasına bağlıdır. | Güçlü |
| Siyasi | Yönetim ve kamu düzeni | Denetim ve filtre mekanizması | İdarecinin halkla arasına kontrolsüz duvar örmesini engelleyen ya da kurumsal mahremiyeti sağlayan protokol. | Tarihteki 'hâcib' makamı otoriteyi keyfi müdahalelerden korurken, halktan kopuş riskini de doğurmuştur. | Güçlü |
| İktisadi | Hak sahipliği ve dağıtım | Pay alma engeli | Miras ve kaynak bölüşümünde bir derecenin diğer dereceyi bloke etmesi (hacb kuralı). | Yakın akrabanın uzağı düşürerek mülkiyetin dağılmasını disipline etmesi ve sermaye parçalanmasını önlemesi. | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Yalıtkan / Bariyer potansiyeli (Fizik) | İki ortam veya yük arasında enerji, akım ya da parçacık geçişini durduran, belirli bir eşik aşılmadıkça teması sıfırlayan dielektrik veya yalıtkan katman yapısıyla tam izomorfizm gösterir. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Sosyal mesafe ve rol sınırları (Sosyoloji) | Toplumsal sınıflar, hiyerarşik roller veya mahrem alanlar arasında doğrudan teması filtreleyen, ihlal edildiğinde çatışma doğuran kurumsal ve simgesel normlar bütünüdür. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün anlamını yalnızca kadınların başını örtmesi veya belirli bir kumaş parçasıyla bedenini gizlemesi biçimindeki modern giyim tartışmalarına hapsetmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök; cehennem ile cennet arasındaki aşılmaz ontolojik seddi ([7:46](https://lisan.digital/tr/ayet/7:46.md)), kâfirlerin hakikati kavrayamamasına yol açan manevi-kalbi körlüğü ([17:45](https://lisan.digital/tr/ayet/17:45.md)), güneşin batışındaki kozmik kayboluşu ([38:32](https://lisan.digital/tr/ayet/38:32.md)) ve ahirette rü'yetullahtan mahrumiyeti ([83:15](https://lisan.digital/tr/ayet/83:15.md)) kuşatan çok katmanlı bir sınır mekanizmasıdır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kök bu şekilde daraltıldığında, Kur'an'ın vahyî iletişim teorisi, kul ile Allah arasındaki ontolojik mesafe, gayb bilinci ve kalbin idraksizlik marazı gibi devasa teolojik meseleler gözden kaçar; metin yüzeysel bir tekstil tartışmasına indirgenir. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın varlık hiyerarşisini (gayb ile şehadet, cennet ile cehennem, ilahi kelam ile beşeri idrak) hangi mekanizmalarla birbirinden ayırdığını ve bu alanlar arasındaki temasın şartlarını izah eden anahtar bir kavramdır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Vahyin geliş keyfiyetini açıklayan ayetlerde (Şûrâ [42:51](https://lisan.digital/tr/ayet/42:51.md)), inkarcıların psikolojik ve epistemolojik tıkanıklığını bildiren yerlerde (İsrâ [17:45](https://lisan.digital/tr/ayet/17:45.md), Fussilet [41:5](https://lisan.digital/tr/ayet/41:5.md)) ve ahiret halleri ile ceza tasvirlerinde (A'râf [7:46](https://lisan.digital/tr/ayet/7:46.md), Mutaffifîn [83:15](https://lisan.digital/tr/ayet/83:15.md)) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hakikatin görülmemesini 'delil yetersizliğine' bağlayan anlayışı düzeltir; asıl engelin muhatabın kalbi taassubu ve kibri sebebiyle bizzat kendi idrakine çektiği manevi bir hicap olduğunu ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: İki uzam, beden veya nesne arasına girerek teması, geçişi ve görüşü engelleyen perde, kalın set, kaş kemiği ve diyafram zarı.
- Soyut anlam: Bilincin hakikati kavramasını önleyen manevi kapalılık, ontolojik düzeyler arası ayrılık seddi ve ilahi lütuftan mahrumiyet hali.
- Sistematik karşılık: Varlık tabakaları, sosyal mahremiyet daireleri ve miras hisseleri arasında aşılması kurallara bağlı olan yalıtım ve filtreleme mekanizması.
- LaTeX modeli: $$H(A, B) = \{ x \mid T(A, x) \cdot T(x, B) = 0 \}$$
- LaTeX açıklaması:

Modelde $A$ ve $B$ etkileşim halinde olması muhtemel iki varlık alanını, bilinci veya uzamı temsil eder. $H(A, B)$ bu iki alan arasına giren perdeyi veya engeli ifade eder. $T$ fonksiyonu bir noktadan diğerine doğrudan geçişi, bakışı veya teması ($T > 0$) simgeler. Perdeyi oluşturan $x$ sınır katmanı araya girdiğinde, $A$'dan $x$'e ve $x$'ten $B$'ye doğrudan akışın bileşkesi sıfırlanmakta ($= 0$), yani iki taraf arasındaki doğrudan temas bütünüyle kesilmektedir. Bu durum kökün 'araya girip teması engelleme' mantığını matematiksel olarak resmeder.

## Geçtiği ayetler (8 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%AC%D8%A8/occurrences?meal=IK

### [Araf 7:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%A8/ayet/7:46.md) — حِجَابٌ

وَبَيْنَهُمَا حِجَابٌ وَعَلَى الْأَعْرَافِ رِجَالٌ يَعْرِفُونَ كُلًّا بِسِيمَاهُمْ وَنَادَوْا أَصْحَابَ الْجَنَّةِ أَنْ سَلَامٌ عَلَيْكُمْ لَمْ يَدْخُلُوهَا وَهُمْ يَطْمَعُونَ

Meal (IK): İki taraf arasında bir perde vardır. A’raf üzerinde de her birini simalarıyla tanıyan adamlar vardır. Cennetliklere: Size selam olsun, diye seslenirler. Bunlar, henüz girmeyen, ama uman kimselerdir.

### [İsra 17:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%A8/ayet/17:45.md) — حِجَابًا

وَإِذَا قَرَأْتَ الْقُرْآنَ جَعَلْنَا بَيْنَكَ وَبَيْنَ الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ حِجَابًا مَسْتُورًا

Meal (IK): Kur’an okuduğun zaman; seninle ahirete inanmayanların arasına örtülmüş bir perde koyarız.

### [Meryem 19:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%A8/ayet/19:17.md) — حِجَابًا

فَاتَّخَذَتْ مِنْ دُونِهِمْ حِجَابًا فَأَرْسَلْنَا إِلَيْهَا رُوحَنَا فَتَمَثَّلَ لَهَا بَشَرًا سَوِيًّا

Meal (IK): Onlardan gizlenmek için de bir perde germişti. Derken, Biz de ona ruhumuzu göndermiştik de tam bir insan olarak görünmüştü ona.

### [Ahzab 33:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%A8/ayet/33:53.md) — حِجَابٍ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَدْخُلُوا بُيُوتَ النَّبِيِّ إِلَّا أَنْ يُؤْذَنَ لَكُمْ إِلَى طَعَامٍ غَيْرَ نَاظِرِينَ إِنَاهُ وَلَكِنْ إِذَا دُعِيتُمْ فَادْخُلُوا فَإِذَا طَعِمْتُمْ فَانْتَشِرُوا وَلَا مُسْتَأْنِسِينَ لِحَدِيثٍ إِنَّ ذَلِكُمْ كَانَ يُؤْذِي النَّبِيَّ فَيَسْتَحْيِي مِنْكُمْ وَاللَّهُ لَا يَسْتَحْيِي مِنَ الْحَقِّ وَإِذَا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتَاعًا فَاسْأَلُوهُنَّ مِنْ وَرَاءِ حِجَابٍ ذَلِكُمْ أَطْهَرُ لِقُلُوبِكُمْ وَقُلُوبِهِنَّ وَمَا كَانَ لَكُمْ أَنْ تُؤْذُوا رَسُولَ اللَّهِ وَلَا أَنْ تَنْكِحُوا أَزْوَاجَهُ مِنْ بَعْدِهِ أَبَدًا إِنَّ ذَلِكُمْ كَانَ عِنْدَ اللَّهِ عَظِيمًا

Meal (IK): Ey iman edenler; Peygamber’in evlerine yemeğe çağrılmaksızın ve vakitli vakitsiz girmeyin. Ama davet olunursanız; girin ve yemeği yeyince de lafa dalmadan dağılın. Bu haliniz, Peygamber’i üzüyordu, o da size bir şey söylemeye çekiniyordu. Allah ise hakkı söylemekten çekinmez. Peygamber’in eşlerinden bir şey istediğinizde; onu perde arkasından isteyin. Bu; sizin kalbleriniz için de, onların kalbleri için de daha temizdir. Allah’ın Rasulünü üzmeniz ve ondan sonra eşlerini nikahlamak asla caiz değildir. Çünkü bu; Allah katında büyük bir günahtır.

### [Sad 38:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%A8/ayet/38:32.md) — بِالْحِجَابِ

فَقَالَ إِنِّي أَحْبَبْتُ حُبَّ الْخَيْرِ عَنْ ذِكْرِ رَبِّي حَتَّى تَوَارَتْ بِالْحِجَابِ

Meal (IK): Demişti ki: Doğrusu ben, Rabbımı zikretmek için mal sevgisine düştüm. Nihayet perdenin arkasına gizlenmişti.

### [Fussilet 41:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%A8/ayet/41:5.md) — حِجَابٌ

وَقَالُوا قُلُوبُنَا فِي أَكِنَّةٍ مِمَّا تَدْعُونَا إِلَيْهِ وَفِي آذَانِنَا وَقْرٌ وَمِنْ بَيْنِنَا وَبَيْنِكَ حِجَابٌ فَاعْمَلْ إِنَّنَا عَامِلُونَ

Meal (IK): Bizi, çağırdığın şeye karşı kalblerimiz kapalıdır, kulaklarımızda da bir ağırlık vardır. Seninle bizim aramızda bir perde var. Sen; istediğini yap, biz de yapıcılarız, dediler

### [Şura 42:51](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%A8/ayet/42:51.md) — حِجَابٍ

وَمَا كَانَ لِبَشَرٍ أَنْ يُكَلِّمَهُ اللَّهُ إِلَّا وَحْيًا أَوْ مِنْ وَرَاءِ حِجَابٍ أَوْ يُرْسِلَ رَسُولًا فَيُوحِيَ بِإِذْنِهِ مَا يَشَاءُ إِنَّهُ عَلِيٌّ حَكِيمٌ

Meal (IK): Bir beşer için Allah’ın kendisiyle konuşması olacak şey değildir. Meğer ki bir vahy ile veya perde arkasından, yahut bir elçi gönderip de izni ile dilediğini vahyetsin. Muhakkak ki O; Aliyy’dir, Hakim’dir.

### [Mutaffifun 83:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%A8/ayet/83:15.md) — لَمَحْجُوبُونَ

كَلَّا إِنَّهُمْ عَنْ رَبِّهِمْ يَوْمَئِذٍ لَمَحْجُوبُونَ

Meal (IK): Hayır doğrusu onlar, o gün Rabblarından kesinlikle mahrumdurlar.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Kaş demektir. Gözü koruduğu için hicab perde anlamına gelmiştir.
Hicab perde, hacib ise kaş demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%A8/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والجيم والباء معهما
ح ج ب، ب ج ح، ج ب ح مستعملات
حجب:
الحَجْب: كُلٌّ شيءٍ مَنَعَ شَيئاً من شيءٍ فقد حَجَبَه حَجْباً. والحِجابةُ: ولايَة الحاجب. والحِجابُ، اسمٌ،: ما حَجَبْتَ به شيئاً عن شيءٍ، ويجمع على: حُجُب. وجمع حاجب: حَجَبة. وحِجاب الجَوْف: جِلْدةٌ تَحْجُبُ بينَ الفُؤاد وسائر البطن. والحاجب: عظم العَيْن ، من فَوق يَستُرُه بشَعْره ولحمه. وحاجبُ الفيل: اسمُ شاعرٍ. ويُسَمَّى رؤوسُ عظم الوَرِكَيْن وما يَلي الحَرْقَفَتَيْن حَجَبَتينِ وثلاث حَجَبات، وجمعهُ حَجَب، قال:
ولم يُوَقَّعْ برُكُوبٍ حَجَبُهْ
حبج:
أحْبَجَتْ لنا نارٌ وعَلَمٌ: أي بَدا بَغْتَةً، قال:
عَلَوْتُ أقصاهُ إذا ما أحْبَجا
بجح:
فلانٌ يَتَبَجَّحُ بفُلانٍ ويَتَمَجَّحُ به: أي بَهْذي به اعجاباً، وكذلك إذا تَمَزَّحَ به. وَبَجَّحنَي فَبَجِحْتُ: أي فرَّحَني ففَرِحْتُ. وبَجِحْتُ وبَجَحْتُ لغتان، قال:
ولكنّا بقُرباكَ نَبْجَحُ
جبح:
جَبَحُوا بِكَعابهم: رَمَوا بها ليُنْظَرَ أيُّها يخرُجُ فائِزاً. والأُجْبُحُ: مواضع النَّحْل فيالجبل، الواحد جِبحْ، ويقال: هو الجَبَلُ، قال الطرماح:
جَنَى النَحْل أضْحَى واتِناً بين أجُبحِ

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **الجيم** ve **الباء** bunlarla beraber

**ح ج ب**، **ب ج ح**، **ج ب ح** kullanımdadırlar

**حجب**:
**الحَجْب**: Her şey ki bir şeyi bir şeyden men etti; muhakkak onu **حَجَبَه** olarak **حَجْباً** ile perdelemiştir. Ve **الحِجابةُ**: hâcibin velâyetidir. Ve **الحِجابُ** (isim): bir şeyi bir şeyden onunla perdelediğin şeydir; ve **حُجُب** üzere cem‘ olunur. Ve **حاجب**’in cemi: **حَجَبة**. Ve **حِجاب الجَوْف**: **الفُؤاد** ile karnın geri kalanı arasında perdeleyen bir deridir. Ve **الحاجب**: gözün kemiğidir; üstten, saçı ve etiyle onu örter. Ve **حاجبُ الفيل**: bir şairin adıdır. Ve **الوَرِكَيْن** kemiğinin başları ve **الحَرْقَفَتَيْن**’e bitişik olan şeyler iki **حَجَبَتينِ** ve üç **حَجَبات** diye adlandırılır; onun cemi **حَجَب**’dır; dedi ki:
ولم يُوَقَّعْ برُكُوبٍ حَجَبُهْ

**حبج**:
**أحْبَجَتْ** bize bir ateş ve bir alâmet: yani ansızın göründü; dedi ki:
عَلَوْتُ أقصاهُ إذا ما أحْبَجا

**بجح**:
Falanca, falancayla **يَتَبَجَّحُ** eder ve onunla **يَتَمَجَّحُ** eder: yani onunla övünür, hayranlıkla; ve yine böyledir, onunla **تَمَزَّحَ** ettiği zaman. Ve **بَجَّحنَي** de, ben de **فَبَجِحْتُ**: yani beni sevindirdi de ben sevindim. Ve **بَجِحْتُ** ve **بَجَحْتُ** iki lugattır; dedi ki:
ولكنّا بقُرباكَ نَبْجَحُ

**جبح**:
**جَبَحُوا** **بِكَعابهم**: onlarla attılar ki hangisinin kazanan olarak çıkacağına bakılsın. Ve **الأُجْبُحُ**: dağdaki arı yerleridir; teki **جِبحْ**’tır. Ve denilir ki: o, **الجَبَلُ**’dir; **الطرماح** dedi ki:
جَنَى النَحْل أضْحَى واتِناً بين أجُبحِ

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%A8/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الحجاب: السِتْرُ. وحجاب الجوف: ما يحتجب بينا لفؤاد وسائره. وحجَبه أي منعه عن الدخول. والمحجوب: الضرير. وحاجب العين جمعه حواجب، وحاجب الأمير جمعه حُجَّاب. واستحجبه: وَلاَّهُ الحِجْبَةَ. حواجب الشمس: نواحيها. واحتجب الملك عن الناس، ومَلِكٌ مُحَجَّبٌ. والحَجَبَةُ، بالتحريك: رأس الوَرِكِ، وهما حَجَبَتانِ تُشرفان على الخاصرتين.

##### Türkçe

**الحجاب**: örtü/perde. Ve **حجاب الجوف**: **لفؤاد** ile onun geri kalanı arasında gizlenen şey. Ve **حجَبه** yani onu içeri girmekten men etti. Ve **المحجوب**: kör. Ve **حاجب العين**; onun çoğulu **حواجب**; ve **حاجب الأمير**; onun çoğulu **حُجَّاب**. Ve **استحجبه**: ona **الحِجْبَةَ**yi tevdi etti. **حواجب الشمس**: onun tarafları. Ve kral insanlardan gizlendi; ve **مَلِكٌ مُحَجَّبٌ**. Ve **الحَجَبَةُ**, harekeli olarak: kalça başı; ve onlar iki **حَجَبَتانِ**dır, böğürlerin üzerine yükselirler.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%A8/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ح ج ب
حجب ، حبج ، جبح ، جحب ، بجح : ( مستعملات ) .
حجب : قال الليث : حَجَب : يَحجُب حَجْباً . والحِجابة : ولاية الحاجب . والحِجاب : اسم ما حجبت به بين شيئين . وَكُلُّ شيء منع شيئاً فقد حجَبَه ، كما تحجب الأمَّ الإخوةُ عن فريضتها وجماعة الْحِجاب حُجُب . وجماعة الحَاجِب حَجَبَة .
واحتجب فلان إذا اكْتَنَّ من وراء الحجاب .
وحِجاب الجوف : جلدة بين الفؤاد وسائر البطن .
والحاجِبان : العظمان فوق العينين بشَعَره ولَحْمه وثلاثة حواجب .
والحَجَبَتان : رؤوس عظمي الوَرِكَيْن مما يلي الْحَرقَفَتين ، والجميع الحَجَب ، وثلاث حجبات ، وقال امرؤ القيس :
له حَجَباتٌ مُشرفاتٌ على الفالِ
وقال آخر .
ولم تُوقَّع برُكُوبٍ حَجَبُهْ
وحاجِبُ الفيل كان شاعراً من الشعراء .
وقال شمر : قال أبو عمرو : الْحِجابُ : ما أشرف من الجبل .
وقال غيره : الحِجابُ : الحَرَّة وقال أبو ذُؤَيب :
شَرَفُ الحِجابِ ورَيْبُ قَرْعٍ يُقرَع
وقال غيره : احتجبَت الحامل بيوم من تاسعها . وبيومين من تاسعها يقال ذلك للمرأة الحامل إذا مضى يوم من تاسِعها .
يقولون : أصبحت مُحْتَجِبَة بيوم من تاسعها ، هذا كلام العرب .
وقال الأصمعي : حاجب الشمس : قرْنها ، وهو ناحية من قُرصها حين تبدأ في الطلوع . يقال : بدا حاجب الشمس والقمر .
قال : ونظر أعرابي إلى آخر يأكل من وَسَط الرّغيف ، فقال : عَليْك بحَواجبه أي بحُروفه .
وفي حديث أبي ذَرَ أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) قال : ( إن الله يغفر للعبْد ما لم يقَع الحِجابُ ، قيل : يا رسول الله : وما الحجابُ ؟ قال : أن تموت النفسُ وهي مشركة ) .
قال شمر وقال ابن شُمَيل في حديث ابن مسعود ح : ( من اطَّلَع الحِجابَ واقع ما وراءه ، قال : إذا مات الإنسان واقع ما وراءَ الحِجابين : حجابِ الجنّة ، وحجابِ النار : لأنهما قد خَفِيا .
وأنشدنا الغَنَوِيّ :
إذا ما غَضِبْنا غَضْبَة مُضَرِيَّةً
هَتَكنا حِجابَ الشمس أو مَطَرَتْ دمَا
قال : حِجابُها : ضوؤها هاهنا .
قال : وقال أبو عدنان عن خالد في قَوْل ابنِ مسعود : من اطَّلعَ الحِجابَ واقع ما وراءه . قال : اطِّلاَعُ الحِجاب : مَدُّ الرأْس ، والمُطالع يَمُدُّ رأسَه ينظر من وراء السِّترِ ، قال : والْحِجابُ السِّترِ . وامرأة محجوبة . قد سُتِرت بِستر .
قال أبو عمرو وشَمِر : وحديث أبي ذرّ يدلّ على أنه لا ذنبَ يحجُب عن العبد الرحمة فيما دون الشِّرك .
وقال أبو زَيْد : في الجَبين الحاجبان وهما مَنْبِت شَعَر الحاجبين من العظم والجميع الحواجبُ .
حبج : قال الليث : أحْبَجَتْ لنا النارُ إذا بدت بغتة ، وأحبج العَلَم ، وقال العَجَّاج :
عَلَوْتُ أحْشاه إذا ما أَحْبَجا
أبو عُبيد عن أبي زيد : إذا أكلت الإبِلُ العَرْفَجَ فاجتمع في بطونها عُجَر منه حتى تشتكي منه قيل : حَبِجَت حَبَجاً .
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : الحَبَجُ : أن يأكل البَعيرُ لِحاءَ العَرْفَج فيَسْمَنَ على ذلك ، ويَصِيرَ في بطنه مِثلَ الأفهار ، وربما قتله ذلك .
والحَبِجُ : السمينُ الكثير الأعْفاج ، قال : وقال ابن الزبير : ( إنا والله ما نموت على مضاجعنا حَبَجا كما يموت بنو مروان ، ولكنا نموت قَعْصاً بالرماح وموْتاً تحت ظلالِ السيوفِ .
وقال غيره : أَحْبَج لك الأمرُ إذا أعرضَ
فأمكَن .
والحَبْجُ : مُجْتَمَع الحيِّ ومُعظمُه .
ويقال : حَبَجَه بالعصا حَبْجاً ، وقد حَبَجَه بها حَبجاتٍ ، قاله ابن السّكّيت ، قال : وكذلك خَلَجه بالعصا إذا ضربه بها .
قال : وإبِل حَبَاجَى إذا انتفخَتْ بطونها عن أكل العَرْفَج فتعَقَّد في بطونها وتمرَّغَت من الوجَع .
أبو عُبيد عن الأصمعي : حَبَج يَحْبِج ، وخَبَج يَخبِج إذا ضَرط .
وقال شمر : حَبَجَ الرجلُ يَحبج حَبجاً إذا انْتَفخ بطنُه عن بَشم ، وحَبِج البعيرُ إذا أكلَ العرْفَج فتكبَّب في بطنه وضاق مَبْعَرُه عنه ولم يَخرج من جوفه وربما هَلك وربما نَجَا ، قال : وأنشدنا أبو عبد الرحمن :
أشبعتُ راعِيَّ من اليَهْيَرِّ
فظَلَّ يبْكي حَبجاً بشَرِّ
خلْف اسْتِه مثلَ نَقيقِ الهِرِّ
وقال أبو زيد : الحَبَجُ للبعير منزلة اللَّوَى للإنسان فإن سَلَح أفاق وإلاَّ مات .
بجح : قال الليث وغيره : فلان يَتَبَجَّحُ بفلان ويتمجَّح إذا كان يَهذي به إعْجاباً ، وكذلك إذا تَمزَّح به .
وقال اللحياني : فلان يتبجَّح ويَتمجَّح أي يفتخر ويباهي بشيء مّا .
وفي حديث أم زرع : ( وبَجَّحَني فبجَحْتُ ) أي فرَّحَني ففرحت وقد بَجِح يَبجَحُ وبَجَحَ يَبجَحُ قال الراعي :
وما الفَقرُ من أرض العَشيرة ساقَنا
إليك ولكنّا بقُرْباك نَبجَحُ
جبح : ثعلب عن ابن الأعرابي : جَبَح القومُ بِكعابهم وجَبَخوا بها إذا رَمَوْا بها لينظروا أيها يَخرج فائزاً ، وأنشد :
فأجْبَح القومَ مثلَ جَبْح الكِعاب
وقال الليث في جبَحَ القومُ بكِعابهم مثله .
أبو عمرو : الجِبْحُ والجَبْح : خَلِيّة العسل ، وثلاثة أَجْبُح وأجباحٌ كثيرة .
قال الطِّرِمَّاح يخاطب ابنه :
وإن كنتَ عندي أنتَ أحلَى من الجَنَى
جَنَى النحلِ أضحَى وَاتناً بين أَجْبُح
واتِناً : مُقيما .

##### Türkçe

ح ج ب
حcb ، **حبج** ، **جبح** ، **جحب** ، **بجح** : (kullanılanlar).

**حجب** : Leys dedi: **حَجَب** : **يَحجُب** **حَجْباً**. Ve **الحِجابة** : hâcibin velâyeti. Ve **الحِجاب** : iki şey arasında onunla perdelediğin şeyin adı. Ve her şey bir şeyi engellediyse onu **حجَبَه**; tıpkı kardeşlerin anneyi farîzasından engellemesi gibi. Ve **الْحِجاب**’ın çoğulu **حُجُب**’dur. Ve **الحَاجِب**’in çoğulu **حَجَبَة**’dir.

Ve falan kimse **احتجب** ettiğinde, perde arkasından gizlendi.

Ve **حِجاب الجوف** : fuâd ile karnın geri kalanı arasında bir deridir.

Ve **الحاجِبان** : gözlerin üstündeki iki kemiktir; saçı ve etiyle; ve üç **حواجب**.

Ve **الحَجَبَتان** : iki kalça kemiğinin başlarıdır; **الْحَرقَفَتين**’e bitişik olan taraftan; hepsi **الحَجَب**’dir; ve üç **حجبات**. İmru’ul-Kays dedi:
له **حَجَباتٌ** مُشرفاتٌ على الفالِ

Ve bir başkası dedi:
ولم تُوقَّع برُكُوبٍ **حَجَبُهْ**

Ve filin **حاجِبُ**’i şairlerden bir şair idi.

Şemmer dedi: Ebû Amr dedi: **الْحِجابُ** : dağdan yüksekçe olan şeydir.

Ve başkası dedi: **الحِجابُ** : **الحَرَّة**’dir. Ebû Zu’eyb dedi:
شَرَفُ **الحِجابِ** ورَيْبُ قَرْعٍ يُقرَع

Ve başkası dedi: hamile kadın dokuzuncusundan bir gün ile **احتجبَت**. Ve dokuzuncusundan iki gün ile; bu, hamile kadına, dokuzuncusundan bir gün geçtiğinde söylenir.

Derler ki: “Dokuzuncusundan bir gün ile **مُحْتَجِبَة** olarak sabahladım”; bu Arapların sözüdür.

Asmaî dedi: güneşin **حاجب**’i: onun boynuzudur; o, doğmaya başladığında kursunun bir yanıdır. Denir ki: güneşin ve ayın **حاجب**’i belirdi.

Dedi: Bir bedevî, bir başkasının ekmeğin ortasından yediğine baktı da dedi ki: “Onun **حَواجبه**’ne (yani kenarlarına) sarıl.”

Ebû Zer hadîsinde: Peygamber (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) dedi: “Şüphesiz Allah, kul için, **الحِجابُ** vâki oluncaya kadar (olanı) bağışlar.” Denildi: “Ey Allah’ın elçisi, **الحجابُ** nedir?” Dedi: “Nefsin müşrik olduğu hâlde ölmesidir.”

Şemmer dedi; İbn Şümeyl, İbn Mes’ûd hadîsinde dedi ki: “Kim **الحِجابَ**’a muttali olursa, onun ötesindekine vâki olur.” Dedi: İnsan öldüğünde, iki **حِجاب**’ın ötesindekine vâki olur: cennetin **حجاب**’ı ve ateşin **حجاب**’ı; çünkü ikisi gizlenmişti.

Ganavî bize inşâd etti:
إذا ما غَضِبْنا غَضْبَة مُضَرِيَّةً
هَتَكنا **حِجابَ** الشمس أو مَطَرَتْ دمَا

Dedi: Burada onun **حِجابُها**’sı: onun ışığıdır.

Dedi: Ebû Adnân, Hâlid’den, İbn Mes’ûd’un sözü hakkında: “Kim **اطَّلعَ الحِجابَ** vâki olur, onun ötesindekine.” Dedi: **اطِّلاَعُ الحِجاب** : başı uzatmaktır; **المُطالع** başını uzatır, perdenin arkasından bakar. Dedi: Ve **الْحِجابُ**: perdedir. Ve **امرأة محجوبة**: bir perde ile örtülmüştür.

Ebû Amr ve Şemmer dedi: Ebû Zer hadîsi, şirkten aşağısında, kuldan rahmeti engelleyen bir günah olmadığını gösterir.

Ebû Zeyd dedi: alında iki **الحاجبان** vardır; ikisi, kaş kıllarının kemikten bittiği yerdir; hepsi **الحواجب**’dir.

**حبج** : Leys dedi: Ateş bize **أحْبَجَتْ** ettiğinde, ansızın belirdi. Ve sancak **أحبج** etti. A‘câc dedi:
عَلَوْتُ أحْشاه إذا ما أَحْبَجا

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: Develer **العَرْفَجَ** yediğinde, ondan düğümler karınlarında toplanıp ondan şikâyet ederlerse, “**حَبِجَت** **حَبَجاً**” denir.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: **الحَبَجُ** : devenin **العَرْفَج** kabuğunu yemesi, bunun üzerine semirmesi ve karnında **الأفهار** gibi şeylerin oluşmasıdır; bazen bu onu öldürür.

Ve **الحَبِجُ** : semiz, çok **أعْفاج** sahibi olandır. Dedi: İbn Zübeyr dedi: “Vallahi biz, Mervân oğullarının öldüğü gibi yataklarımız üzerinde **حَبَجا** olarak ölmeyiz; fakat biz, mızraklarla **قَعْصاً** olarak ve kılıçların gölgeleri altında ölüm olarak ölürüz.”

Ve başkası dedi: İş sana **أَحْبَج** ettiğinde, yüz çevirdi de imkân verdi.

Ve **الحَبْجُ** : mahallenin toplanma yeri ve onun büyüğü.

Ve “ona sopayla **حَبَجَه** **حَبْجاً**” denir; ve onunla ona **حَبَجاتٍ** vurmuştur; bunu İbnü’s-Sikkît söyledi. Dedi: Aynı şekilde, sopayla vurduğunda “ona **خَلَجه**” de denir.

Dedi: Ve karınları **العَرْفَج** yemekten şiştiğinde, karınlarında düğümlenip acıdan yuvarlandıklarında, “**إبِل حَبَاجَى**” (habâcâ develer) denir.

Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **حَبَج** **يَحْبِج** ve **خَبَج** **يَخبِج**: yellenirse.

Şemmer dedi: Adam **حَبَجَ** **يَحبج** **حَبجاً** eder; tıka basa yemekten karnı şişerse. Ve deve **حَبِج** eder; **العرْفَج** yerse, karnında topaklanır, dışkı yolu ona daralır, içinden çıkmaz; bazen helâk olur, bazen kurtulur. Dedi: Ebû Abdurrahman bize inşâd etti:
أشبعتُ راعِيَّ من اليَهْيَرِّ
فظَلَّ يبْكي **حَبجاً** بشَرِّ
خلْف اسْتِه مثلَ نَقيقِ الهِرِّ

Ebû Zeyd dedi: Deve için **الحَبَجُ**, insan için **اللَّوَى** menzilesi gibidir; eğer dışkılarsa ayılır, yoksa ölür.

**بجح** : Leys ve başkası dedi: Falan, falanla **يَتَبَجَّحُ** eder ve **يتمجَّح** eder; ona hayranlıkla hezeyan ederse; aynı şekilde onunla şakalaşırsa.

Lihyânî dedi: Falan **يتبجَّح** ve **يَتمجَّح** eder; yani bir şeyle övünür ve böbürlenir.

Ümmü Zer‘ hadîsinde: “Ve beni **بَجَّحَني** etti, ben de **بجَحْتُ** ettim”; yani beni sevindirdi, ben de sevindim. Ve **بَجِح** **يَبجَحُ** ve **بَجَحَ** **يَبجَحُ**. Râ‘î dedi:
وما الفَقرُ من أرض العَشيرة ساقَنا
إليك ولكنّا بقُرْباك نَبجَحُ

**جبح** : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Kavim, aşık kemikleriyle **جَبَح** etti ve onlarla **جَبَخوا** etti; hangisinin kazanan olarak çıkacağını görmek için onlarla attıklarında. Ve inşâd etti:
فأجْبَح القومَ مثلَ **جَبْح** الكِعاب

Leys, “kavim aşık kemikleriyle **جبَحَ** etti” hakkında bunun benzerini söyledi.

Ebû Amr: **الجِبْحُ** ve **الجَبْح** : bal peteğidir; üç **أَجْبُح** ve çok **أجباح**.

Tırimmâh, oğluna hitap ederek dedi:
وإن كنتَ عندي أنتَ أحلَى من الجَنَى
جَنَى النحلِ أضحَى وَاتناً بين **أَجْبُح**

**واتِناً** : ikamet eden.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%A8/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الحاء والجيم وما يثلثهما)
  (حجر) الحاء والجيم والراء أصل واحد مطَّرد، وهو المنْع والإحاطة على الشيء. فالحَجْر حَجْر الإنسان، وقد تكسر حاؤه. ويقال حَجَر الحاكمُ على السَّفيه حَجْراً؛ وذلك منْعُه إيَّاه من التصرُّف في ماله. والعَقْل يسمَّى حِجْراً لأنّه يمنع من إتيانِ ما لا ينبغي، كما سُمِّي عَقْلاً تشبيهاً بالعِقال. قال الله تعالى: ﴿هَلْ فِي ذلِكَ قَسَمٌ لِذِي حِجْرٍ﴾ [الفجر 5]. وحَجْرٌ: قصبَة اليمامة.
  والحَجَر معروف، وأحسَِب أنَّ البابَ كلَّه محمولٌ عليه ومأخوذ منه، لشدَّته وصلابته. وقياسُ الجمْع في أدنى العدد أحجار، والحجارة أيضاً له قياس، كما يقال: جمل وجِمالة، وهو قليل. والحِجْر: الفرس الأنثى؛ وهي تصانُ ويُضَنُّ بها. والحاجرُ: ما يُمْسك الماءَ من مكانٍ منْهَبِط، وجمعه حُجْرانٌ([1]). وحَجْرة القوم: ناحية دارهم وهي حِماهُم. والحُجْرة من الأبنية معروفة. وحجَّر القَمَرُ، إذا صارت حولَه دارةٌ.
  ومما يشتقُّ من هذا قولهم: حَجَّرْتُ عينَ البعير، إذا وسمْتَ حولَها بميسمٍ مستدير. ومَحْجِر العَين: ما يدور بها، وهو الذي يظهر من النِّقاب. والحِجْر: حطِيم مَكَّة، هو المُدَار بالبيت. والحِجْر: القرابة. والقياس فيها قياس الباب؛ لأنها ذِمامٌ وذِمارٌ يُحمَى ويُحفَظ. قال:
يُرِيدُونَ أن يُقْصُوهُ عَنِّي وإنّه *** لَذُو حَسَبٍ دانٍ إليّ وذو حِجْرِ([2])  والحِجْر: الحرام. وكان الرجل يَلقَى الرجلَ يخافُه في الأشهُر الحُرُم، فيقول: حِجْراً؛ أي حراما؛ ومعناه حرامٌ عليك أن تنالَني بمكروه، فإذا كان يومُ القيامة رأى المشركون ملائكة العذاب فيقولون: ﴿حِجْراً مَحْجُوراً﴾ [الفرقان 22]، فظنُّوا أنّ ذلك ينفعهم في الآخرة كما كان ينفعهُم في الدُّنيا. ومن ذلك قول القائل:
حَتى دَعَوْنا بأَرحامٍ لهم سَلَفَتْ *** وقال قائلُهم إنِّي بحاجُورِ([3])  والمحاجر: الحدائق: واحدها مَحْجِر. قال لبيد:
  * تُرْوِي المَحَاجِرَ بازلٌ عُلْكومُ([4]) *
  (حجز) الحاء والجيم والزاء أصلٌ واحدٌ مطَّرد القياس، وهو الحَوْلُ بين الشيئين. وذلك قولهم: حَجَزْتُ بين الرجلين وذلك أن يُمنَع كلُّ واحدٍ منهما مِن صاحبه. والعرب تقول "حَجَازَيْك" على وزن حَنانَيْك، أي احْجُِزْ بينَ القوم وإنما سمِّيت الحجازُ حجازاً لأنها حَجَزَت بين نجدٍ والسَّراة. وحُجْزَة الإزار: مَعْقِده. وحُجْزة السراويل: موضع التِّكَّة. وهذا على التَّشبيه والتمثيل، كأنه حجز بين الأعلى والأسفل. ويقال: "كانت بينَ القوم رِمِّيَّا* ثم صارت إلى حِجِّيزَى"، أي ترامَوْا  ثم تحاجَزُوا. فأما قول القائل:
رِقاقُ النِّعال طيِّبٌ حُجُزَاتُهُمْ *** يُحَيَّوْنَ بالرِّيحانِ يومَ السباسبِ([5])  وهي جمع حُجْزة، كنايةٌ عن الفُروج، أي إنهم أَعِفّاء.
  (حجف) الحاء والجيم والفاء كلمةٌ واحدة لا قياس، وهي الحَجَفَة، وهي الترس الصَّغير يُطارَق بين جِلْدين وتُجعَل منهما حَجَفة. والجَمْع حَجَفٌ. قال:
أيمنَعُنا القومُ ماءَ الفرات *** وفينا السُّيوفُ وفينا الحَجَفْ([6])  (حجل) الحاء والجيم واللام ليس يتقارَبُ الكلامُ فيه إلا من جهةٍ واحدة فيها ضعف، يقال على طريقة الاحتمال والإمكان إنه شيءٌ يطيف بشيء. فالحِجْل الخَلْخال، وهو مُطِيفٌ بالسَّاق. والحَجَلة: حَجَلة العَرُوس. ومرّ فلانٌ يَحْجُِلُ في مِشْيته، أي يَتبختر. وهو قياسُ ما ذكرناه، كأنه يُدور على نفْسه. وتحجيل الفَرَس: بياضٌ يُطيف بأرساغه. والحَوْجلَة: القارورة. قال الراجِز([7]):
كأنَّ عينَيْهِ من الغُؤُورِ ***قَلْتَانِ في صَفْحِ صَفاً منْقُورِأذاكَ أم حَوْجَلَتَا قَارُورِ وقال علقمة:
  * كأَنَّ أعيُنَها فيها الحواجيلُ([8]) *
  ومما شذّ عن الباب الحَجَلُ، هذا الطائر. ومن الباب قول الأصمعيّ: حجَّلت العينُ: غارت.
  (حجم) الحاء والجيم والميم أصلٌ واحد، وهو ضربٌ من المنْع والصَّدْف([9]). يقال أحجَمْتُ عن الشيء، إذا نكَصْتَ عنه. وحُجِمَ البعيرُ، إذا شُدَّ فمُه بأدَمٍ ولِيف.
  ومما شذَّ عن الباب الحَوْجَمَة: الوردة الحمراء، والجمع حَوْجَم. والحَجْم: فِعل الحاجم.
  (حجن) الحاء والجيم والنون أصلٌ واحدٌ يدلُّ على مَيَل. فالحَجَن اعوجاجُ الخشبة وغيرها. والمِحْجَن: خشبةٌ أو عصا معَقّفة الرأس. واحتجَنْتُ بها الشيءَ: أخَذْتُه. ويقال للمخاليب المعقّفة حَجِنات. قال العجّاج:
  * بحَجِناتٍ يتثَقَّبْن البُهَرْ([10]) *
  وهي الأوساط. وأَحْجَنَ الثُّمام: خرجت خُوصَتُه؛ ولعلَّها تكونُ حَجْناء. واحتجَنْتُ الشيءَ لنفسي، وذلك إمالتُك إيّاه إلى نَفْسك. ويقولون: احتجن عليه حَجْنة، كما يقال حَجَرَ عليه.
  ومن الباب قولهم غَزْوةٌ حَجُونٌ، وذلك إذا أظهرْتَ غَيْرَها ثم مِلْتَ إليها([11]). ويقال غزاهم غَزْواً حَجُوناً.
  (حجا) الحاء والجيم والحرف المعتل أصلان متقاربان، أحدهما إطافةُ الشيءِ بالشيء وملازمتُه، والآخر القصد والتعمُّد.
  فأما الأول فالحَجْوَةُ وهي الحَدَقة، لأنها مِن أَحْدَقَ بالشيء. ويقال لنواحي البلاد وأطرافِها المحيطةِ بها أَحْجاءٌ قال ابنُ مُقْبِل:
لا يحْرِز المرءَ أَحْجاءُ البلادِ ولا *** يُبنَى له في السَّمواتِ السّلاليمُ([12])  ومحتملٌ أن يكون من هذا الباب الحَجَاة، وهي النُّفَّاخة تكون على الماء من قَطْر المطر، لأنها مستديرة.
  والأصل الثاني قولهم: تحجَّيت الشيءَ، إذا تحرَّيْتَه وتعمّدتَه. قال ذو الرمة:
  * فجاءَتْ بأغْباشٍ تَحَجَّى شَرِيعةً([13]) *
  ويقولون حَجِيتُ بالمكان وتحجَّيت به. قال:
  * حيث تَحَجّى مُطرِقٌ بالفالِقِ([14]) *
  والحَجْوُ بالشيء: الضَّنُّ به؛ يقال حَجِئتُ به أي ضَنِنْت. وبه سمِّي الرجل حَجْوة. وحَجَأت به: فرحت. وقد قلنا إنّ البابين متقاربان، والقياس فيهما لمن نَظَرَ قياسٌ واحد.
  فأمّا الأُحجِيَّة والحُجَيَّا، وهي الأُغلُوطة يتعاطاها الناس بينهم، يقول أحدهم: أُحاجيك ما كذا؛ فقد يجوز أن يكون شاذّاً عن هذين الأصلين، ويمكن أن يُحمَل عليهما، فيقال أحاجيك، أي اقصُدْ وانظُرْ وتعمَّد لِعِلم ما أسألك عنه.ومنه أنتَ حَجٍ أن تفعل كذا، كما تقول حرِيٌّ.
  (حجب) الحاء والجيم والباء أصل واحد، وهو المنع. يقال حجبته عن كذا، أي منَعتُه. وحِجابُ الجَوْف: ما يَحْجُبُ بين الفُؤاد وسائر الجَوْف. والحاجبان العظمان فوق العينين بالشّعَْر واللّحم. *وهذا على التشبيه، كأنهما تحجبان شيئاً يصل إلى العينين. وكذلك حاجبُ  الشّمس، إنما هو مشبَّهٌ بحاجب الإنسان. وكذلك الحَجَبة: رأس الوَرِك، تشبيهٌ أيضاً لإشرافِهِ.
---------------------------------------------------------------
([1]) في الأصل: "حجرات".
([2]) البيت لذي الرمة في ديوانه 260 واللسان والمجمل (حجر). لكن رواية الديوان: "فأخفيت شوقي من رفيقي". وفي الديوان واللسان: "لذو نسب".
([3]).البيت في المجمل واللسان (حجر).
([4]) سيعيده في ص362. وصدره كما في ديوانه 94 واللسان (حجر).
* بكرت به جرشية مقطورة *
وفي الأصل: "بلوى المحاجر"، صوابه في المجمل واللسان والديوان.
([5]) للنابغة في ديوانه 9 واللسان (حجز، سبسب). والسباسب: يوم عيد عند النصارى. وفي الأصل: "السبائب"، تحريف.
([6]) البيت من أبيات رواها نصر بن مزاحم في وقعة صفين 184.
([7]) هو العجاج. ديوانه 27 واللسان (حجل).
([8]) لم يرد في ديوان علقمة. وأنشده في اللسان (حجل) بدون نسبة.
([9]) يقال صدف عن الشيء يصدف صدفاً وصدوفاً.
([10]) ديوان العجاج 17.
([11]) في اللسان: "الغزوة الحجون: التي تظهر غيرها ثم تخالف إلى غير ذلك الموضع وتقصد إليها".
([12]) البيت في المجمل واللسان (حجا).
([13]) في الديوان: 536: "تحرى شريعة". وعجزه كما في الديوان واللسان (حجا):
* تلادا عليها رميها واحتبالها *
([14]) الفالق: اسم موضع. والبيت لعمارة بن أيمن الربائي، كما في اللسان (حجا 181). وقد أنشده في نهاية مادة (فلق) بدون نسبة.
ـ

##### Türkçe

(**باب الحاء والجيم وما يثلثهما**)
  (**حجر**) **الحاء** ve **الجيم** ve **الراء** bir tek asıldır, düzenli (mutṭarid); o da şey üzerinde engelleme ve kuşatmadır. Şu hâlde **الحَجْر** insanın **حَجْر**’idir; ve onun **حاء**’ı kesrelenebilir. Ve denir: hâkim sefih üzerine **حَجْراً** **حَجَر** etti; bu da onu malında tasarruftan men etmesidir. Ve akıl **حِجْراً** diye adlandırılır; çünkü uygun olmayanı yapmaktan men eder; tıpkı **عَقْلاً** diye adlandırıldığı gibi, **العِقال**’a benzetme yoluyla. Allah Teâlâ dedi: ﴿هَلْ فِي ذلِكَ قَسَمٌ لِذِي حِجْرٍ﴾ [الفجر 5]. Ve **حَجْرٌ**: Yemâme’nin kamışı.

  Ve **الحَجَر** mâlûmdur; ve sanırım ki kapının tamamı ona hamledilmiş ve ondan alınmıştır; onun şiddeti ve katılığı sebebiyle. Ve cem‘in en az sayıda kıyası **أحجار**’dır; ve **الحجارة** da onun için kıyaslıdır; nitekim denir: **جمل** ve **جِمالة**; ve o azdır. Ve **الحِجْر**: dişi attır; korunur ve onunla kıskanılır. Ve **الحاجرُ**: alçak bir yerden suyu tutan şeydir; onun cem‘i **حُجْرانٌ**’dır([1]). Ve **حَجْرة القوم**: evlerinin tarafıdır ve o onların himâsıdır. Ve **الحُجْرة** binalardan mâlûmdur. Ve ay **حجَّر** etti; onun etrafında bir halka olduğunda.

  Ve bundan türeyenlerdendir onların sözü: devenin gözünü **حَجَّرْتُ**; yani onun etrafını yuvarlak bir dağlama demiriyle dağladığında. Ve gözün **مَحْجِر**’i: onun etrafında dönen şeydir; ve o, peçeden görünen şeydir. Ve **الحِجْر**: Mekke’nin **حطِيم**’idir; o, evin etrafı çevrilen yerdir. Ve **الحِجْر**: akrabalıktır. Ve onda kıyas, kapının kıyasıdır; çünkü o, korunup gözetilen bir zimmet ve bir dokunulmazlıktır. Dedi:
يُرِيدُونَ أن يُقْصُوهُ عَنِّي وإنّه *** لَذُو حَسَبٍ دانٍ إليّ وذو حِجْرِ([2])
  Ve **الحِجْر**: haramdır. Adam, haram aylarda kendisinden korktuğu adamla karşılaşırdı da şöyle derdi: **حِجْراً**; yani haram; ve mânâsı: bana bir kötülükle erişmen sana haramdır. Kıyamet günü olunca müşrikler azap meleklerini görürler de derler: ﴿حِجْراً مَحْجُوراً﴾ [الفرقان 22]; böylece bunun âhirette kendilerine fayda vereceğini sandılar; dünyada kendilerine fayda verdiği gibi. Ve bundan, söyleyenin sözü:
حَتى دَعَوْنا بأَرحامٍ لهم سَلَفَتْ *** وقال قائلُهم إنِّي بحاجُورِ([3])
  Ve **المحاجر**: bahçelerdir; onun bir teki **مَحْجِر**’dir. Lebîd dedi:
  * تُرْوِي المَحَاجِرَ بازلٌ عُلْكومُ([4]) *

  (**حجز**) **الحاء** ve **الجيم** ve **الزاء** bir tek asıldır, kıyası düzenlidir; o da iki şeyin arasına girmektir. Bu, onların sözü: iki adamın arasını **حَجَزْتُ**; bu da her birinin diğerinden men edilmesidir. Ve Araplar “**حَجَازَيْك**” der; **حَنانَيْك** vezninde; yani kavmin arasını ayır; ve **الحجاز** ancak **حجازاً** diye adlandırıldı; çünkü Necd ile Serât arasında ayırdı. Ve **حُجْزَة الإزار**: onun bağlandığı yerdir. Ve **حُجْزة السراويل**: **التِّكَّة**’nin yeridir. Ve bu, teşbih ve temsil üzerinedir; sanki üst ile alt arasında ayırdı. Ve denir: “kavim arasında **رِمِّيَّا*** vardı, sonra **حِجِّيزَى**’ya döndü”; yani atıştılar, sonra birbirlerinden ayrıldılar. Ama söyleyenin sözü:
رِقاقُ النِّعال طيِّبٌ حُجُزَاتُهُمْ *** يُحَيَّوْنَ بالرِّيحانِ يومَ السباسبِ([5])
  ve o, **حُجْزة**’nin cem‘idir; ferclerden kinayedir; yani onlar iffetlidirler.

  (**حجف**) **الحاء** ve **الجيم** ve **الفاء** bir tek kelimedir, kıyas yoktur; ve o **الحَجَفَة**’dir; ve o, iki deri arasında dövülüp perçinlenen küçük kalkandır; ve onlardan bir **حَجَفة** yapılır. Ve cem‘ **حَجَفٌ**’dır. Dedi:
أيمنَعُنا القومُ ماءَ الفرات *** وفينا السُّيوفُ وفينا الحَجَفْ([6])

  (**حجل**) **الحاء** ve **الجيم** ve **اللام**’da söz, ancak zayıf bir yönden birbirine yaklaşır; ihtimal ve imkân yolu üzere denir ki: bir şeyin bir şeyi kuşatmasıdır. Şu hâlde **الحِجْل** halhaldır; ve o, baldırı kuşatandır. Ve **الحَجَلة**: gelinin **حَجَلة**’sidir. Ve falan, yürüyüşünde **يَحْجُِلُ** olarak geçti; yani salınır. Ve bu, zikrettiğimizin kıyasıdır; sanki kendi üzerinde döner. Ve atın **تحجيل**’i: bileklerini kuşatan beyazlıktır. Ve **الحَوْجلَة**: şişedir. Recez söyleyen([7]) dedi:
كأنَّ عينَيْهِ من الغُؤُورِ ***قَلْتَانِ في صَفْحِ صَفاً منْقُورِأذاكَ أم حَوْجَلَتَا قَارُورِ
Ve Alkame dedi:
  * كأَنَّ أعيُنَها فيها الحواجيلُ([8]) *

  Ve kapıdan şâz olanlardandır **الحَجَلُ**; bu kuştur. Ve kapıdandır Asma‘î’nin sözü: göz **حجَّلت** etti: çöktü.

  (**حجم**) **الحاء** ve **الجيم** ve **الميم** bir tek asıldır; ve o, engelleme ve yüz çevirmenin bir türüdür([9]). Denir: şeyden **أحجَمْتُ**; yani ondan geri çekildiğinde. Ve deve **حُجِمَ** oldu; ağzı deri ve lif ile bağlandığında.

  Ve kapıdan şâz olanlardandır **الحَوْجَمَة**: kırmızı gül; ve cem‘i **حَوْجَم**’dır. Ve **الحَجْم**: hacamatçının fiilidir.

  (**حجن**) **الحاء** ve **الجيم** ve **النون** bir tek asıldır; meyle delâlet eder. Şu hâlde **الحَجَن**: tahta ve başkasının eğriliğidir. Ve **المِحْجَن**: başı kıvrık bir tahta yahut asadır. Ve onunla şeyi **احتجَنْتُ**: onu aldım. Ve kıvrık pençelere **حَجِنات** denir. Accâc dedi:
  * بحَجِناتٍ يتثَقَّبْن البُهَرْ([10]) *
  Ve o, orta kısımlardır. Ve **الثُّمام** **أَحْجَنَ** etti: yaprakçığı çıktı; ve belki o **حَجْناء** olur. Ve şeyi kendim için **احتجَنْتُ**; bu, onu kendine doğru eğmendir. Ve derler: ona karşı bir **حَجْنة** **احتجن** etti; nitekim denir: ona karşı **حَجَرَ** etti.

  Ve kapıdandır onların sözü: **غَزْوةٌ حَجُونٌ**; bu, başkasını ortaya koyup sonra ona meylettiğinde olur([11]). Ve denir: onları **غَزْواً حَجُوناً** olarak gazâ etti.

  (**حجا**) **الحاء** ve **الجيم** ve illetli harf iki asıldır, birbirine yakındır: birincisi şeyin şeyle çevrelenmesi ve ona yapışması; ikincisi kasıt ve taammüttür.

  Birincisine gelince: **الحَجْوَةُ** ve o, göz bebeğidir; çünkü o, şeyle **أَحْدَقَ**’tan (çevrelemekten)dir. Ve ülkelerin çevresindeki taraflarına ve uçlarına **أَحْجاءٌ** denir. İbn Mukbil dedi:
لا يحْرِز المرءَ أَحْجاءُ البلادِ ولا *** يُبنَى له في السَّمواتِ السّلاليمُ([12])
  Ve muhtemeldir ki bu kapıdandır **الحَجَاة**; ve o, yağmur damlasından su üzerinde olan kabarcıktır; çünkü o yuvarlaktır.

  Ve ikinci asıl onların sözü: şeyi **تحجَّيت**; yani onu araştırdığında ve taammüt ettiğinde. Zü’r-Rumme dedi:
  * فجاءَتْ بأغْباشٍ تَحَجَّى شَرِيعةً([13]) *
  Ve derler: mekânda **حَجِيتُ** ve onunla **تحجَّيت**. Dedi:
  * حيث تَحَجّى مُطرِقٌ بالفالِقِ([14]) *
  Ve şeyle **الحَجْوُ**: onu kıskanmaktır; denir: onunla **حَجِئتُ**; yani kıskandım. Ve bununla adam **حَجْوة** diye adlandırıldı. Ve onunla **حَجَأت**: sevindim. Ve demiştik ki iki kapı birbirine yakındır; ve ikisinde kıyas, bakan kimse için tek bir kıyastır.

  Ama **الأُحجِيَّة** ve **الحُجَيَّا**; ve o, insanların aralarında yaptıkları bilmece; birisi der ki: “**أُحاجيك** şu şöyle mi”; artık bu iki asıldan şâz olması câizdir; ve onlara hamledilmesi mümkündür; böylece “**أحاجيك**” denir; yani sana sorduğum şeyi bilmek için kasdet, bak ve taammüt et. Ve ondandır: “sen, şunu yapmaya **حَجٍ**’sin”; nitekim “**حرِيٌّ**” dersin.

  (**حجب**) **الحاء** ve **الجيم** ve **الباء** bir tek asıldır; ve o, men etmektir. Denir: onu şundan **حجبته**; yani onu men ettim. Ve **حِجابُ الجَوْف**: fuâd ile gövdenin geri kalanı arasını örten şeydir. Ve iki kaş, gözlerin üstünde kıl ve et ile olan iki kemiktir. *Ve bu, teşbih üzerinedir; sanki onlar gözlere ulaşan bir şeyi örterler. Ve aynı şekilde güneşin **حاجبُ**’i; ancak insanın kaşına benzetilmiştir. Ve aynı şekilde **الحَجَبة**: kalça başıdır; onun yüksekliği sebebiyle yine bir teşbihtir.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%A8/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الحجب والحجاب: المنع من الوصول، يقال: حجبه حجبا وحجابا، وحجاب الجوف: ما يحجب عن الفؤاد، وقوله تعالى: ﴿وبينهما حجاب﴾ [الأعراف/46]، ليس يعني به ما يحجب البصر، وإنما يعني ما يمنع من وصول لذة أهل الجنة إلى أهل النار، وأذية أهل النار إلى أهل الجنة، كقوله عز وجل: ﴿فضرب بينهم بسور له باب باطنه فيه الرحمة، وظاهرة من قبله العذاب﴾ [الحديد/13]، وقال عز وجل: ﴿وما كان لبشر أن يكلمه الله إلا وحيا أو من وراء حجاب﴾ [الشورى/51]، أي: من حيث ما لا يراه مكلمه ومبلغه وقوله تعالى: ﴿حتى توارت بالحجاب﴾ [ص/32]، يعني الشمس إذا استترت بالمغيب. والحاجب: المانع عن السلطان، والحاجبان في الرأس لكونهما كالحاجبين للعين في الذب عنهما. وحاجب الشمس سمي لتقدمه عليها تقدم الحاجب للسلطان، وقوله عز وجل: ﴿كلا إنهم عن ربهم يومئذ لمحجوبون﴾ [المطففين/15]، إشارة إلى منع النور عنهم المشار إليه بقوله: ﴿فضرب بينهم بسور﴾ [الحديد/13].

##### Türkçe

- **الحجب** ve **الحجاب**: ulaşmaya engel olma; denir ki: onu **حجبا** ve **حجابا** ile engelledi. Ve **حجاب الجوف**: gönülden örten şeydir. Ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿وبينهما حجاب﴾ [الأعراف/46]; bununla görmeyi örten şey kastedilmez; ancak bununla, cennet ehlinin lezzetinin cehennem ehline ulaşmasını ve cehennem ehlinin eziyetinin cennet ehline ulaşmasını engelleyen şey kastedilir; Aziz ve Celil’in sözü gibi: ﴿فضرب بينهم بسور له باب باطنه فيه الرحمة، وظاهرة من قبله العذاب﴾ [الحديد/13]. Ve Aziz ve Celil dedi ki: ﴿وما كان لبشر أن يكلمه الله إلا وحيا أو من وراء حجاب﴾ [الشورى/51]; yani: kendisiyle konuşanın ve ona ulaştıranın onu görmediği yerden. Ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿حتى توارت بالحجاب﴾ [ص/32]; güneş batışla gizlendiği zaman demektir. Ve **الحاجب**: sultandan alıkoyan (kimse)dir. Ve baştaki iki **حاجبان**, gözden savmada göz için iki **حاجب** gibi olmalarından dolayı (bu adla anılmıştır). Ve **حاجب الشمس**, sultana karşı **الحاجب**in öne geçmesi gibi onun önüne geçmesinden dolayı böyle adlandırıldı. Ve Aziz ve Celil’in sözü: ﴿كلا إنهم عن ربهم يومئذ لمحجوبون﴾ [المطففين/15]; ﴿فضرب بينهم بسور﴾ [الحديد/13] sözüyle işaret edilene, yani nurun onlardan engellenmesine bir işarettir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%A8/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ح ج ب
حجبـه عـن كـذا والأخـوة تحجب الأم عن الثلث وهو محجوب عن الخير‏.‏
وضرب الحجاب على النساء وله دعوات تخرق الحجب أي تبلغ العرش وما لدعو المظلوم دون الله حجاب‏.‏
وفلان يحجب الأمير أي هو حاجبه وإليه الخاتم والحجابة وقد استحجب المأمون بشراً وهو حسن الحجبـة وهـم حجبـة البيـت وملـك محجـوب ونحتجـب وقد احتجب عن الناس‏.‏
وفرس مشرف الحجب والحجبات‏.‏
والحجبة رأس الورك‏.‏
ومن المجاز‏:‏ بدا حاجب الشمس وهو حرفها شبه بحاجب الإنسان‏.‏
قال‏:‏ تراءت لنا كالشمس بين غمامة بدا حاجب منها وضنت بحاجب ولاحت حواجب الصبح‏:‏ أوائله‏.‏
قال عبد الرحمن بن سيحان المحاربي‏:‏ حتى إذا الصبح لاحت لي حواجبه أدبرت أسحب نحو القوم أثوابي ونظرت أعرابية إلى رجل يأكل وسط الرغيف فقالت عليك بحواجب الرغيف‏.‏
واحتجبت الشمس في السحاب‏.‏
واقعد في ظـل الحجـاب أي فـي ظـل الجبـل‏.‏
وهتـك الخـوف حجـاب قلبـه وهـو جلدة تحجب بين الفؤاد والبطن وهذا خوف يهتك حجب القلوب‏.‏

##### Türkçe

ح ج ب
**حجبـه** onu şundan alıkoydu; ve kardeşler anneyi üçte birden alıkoyar; ve o hayırdan alıkonmuştur.
Kadınların üzerine **الحجاب** vuruldu; ve onun için **دعوات** vardır ki **الحجب**’i deler; yani arşa ulaşır; ve mazlumun duası için Allah’tan başka bir **حجاب** yoktur.
Ve falan emiri **يحجب** eder; yani o onun **حاجبه**’idir; ve ona mühür ve **الحجابة** (aittir). Ve Me’mun Bişr’i **استحجب** etti; ve o güzel **الحجبـة**’dir. Ve onlar evin **حجبـة**’leridir. Ve **ملك محجـوب**; ve biz **نحتجـب** ederiz. Ve insanlardan **احتجب** etti.
Ve **فرس مشرف الحجب والحجبات**.
Ve **الحجبة** kalçanın başıdır.
Mecazdan: Güneşin **حاجب**’i belirdi; o onun kenarıdır; insanın kaşına benzetildi.
Dedi:
“Bize bir bulut arasından güneş gibi göründü; ondan bir **حاجب** belirdi ve bir **حاجب** ile cimrilik etti; ve **حواجب الصبح** göründü: onun evvelleri.”
Muharibî Abdurrahman b. Seyhan dedi:
“Ta ki sabahın **حواجبه** bana görününce, kavme doğru elbiselerimi sürüyerek geri döndüm.”
Bir bedevî kadın, ekmeğin ortasını yiyen bir adama baktı da dedi: “Üzerine olsun **حواجب الرغيف**.”
Güneş bulutta **احتجبت** etti.
**ظل الحجـاب**’da otur; yani dağın gölgesinde.
Korku onun kalbinin **حجاب**’ını yırttı; ve o, gönül ile karın arasında örten bir deridir; ve bu, kalplerin **حجب**’lerini yırtan bir korkudur.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%A8/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الحِجابُ: السِّتْرُ.
حَجَبَ الشيءَ يَحْجُبُه حَجْباً وحِجاباً وحَجَّبَه: سَترَه. وقد احْتَجَبَ وتحَجَّبَ إِذا اكْتنَّ من وراءِ حِجابٍ. وامرأَة مَحْجُوبةٌ: قد سُتِرَتْ بِسِترٍ. وحِجابُ الجَوْفِ: ما يَحْجُبُ بين الفؤَادِ وسائره؛ قال الأَزهريّ: هي جِلْدة بَين الفؤَادِ وسائر البَطْن. والحاجِبُ: البَوَّابُ، صِفةٌ غالِبةٌ، وجمعه حَجَبةٌ وحُجَّابٌ، وخُطَّتُه الحِجابةُ.
وحَجَبَه: أَي مَنَعَه عن الدخول.
وفي الحديث: قالت بنُو قُصَيٍّ: فينا الحِجابةُ، يعنون حِجابةَ الكَعْبةِ، وهي سِدانَتُها، وتَولِّي حِفْظِها، وهم الذين بأَيديهم مَفاتِيحُها.والحَجابُ: اسمُ ما احْتُجِبَ به، وكلُّ ما حالَ بين شيئين: حِجابٌ، والجمع حُجُبٌ لا غير. وقوله تعالى: ومِن بَيْننا وبَيْنِك حِجابٌ، معناه: ومن بينِنا وبينِك حاجِزٌ في النِّحْلَةِ والدِّين؛ وهو مثل قوله تعالى: قُلوبُنا في أَكِنَّةٍ، إِلاَّ أَنَّ معنى هذا: أَنـَّا لا نُوافِقُك في مذهب. واحْتَجَبَ الـمَلِكُ عن الناس، ومَلِكٌ مُحَجَّبٌ. والحِجابُ: لحْمةٌ رَقِيقةٌ كأَنها جِلْدةٌ قد اعْتَرَضَتْ مُسْتَبْطِنةٌ بين الجَنْبَينِ، تحُولُ بين السَّحْرِ والقَصَبِ. وكُلُّ شيءٍ مَنَع شيئاً، فقد حَجَبَه كما تحْجُبُ الإِخْوةُ الأُمَّ عن فَريضَتِها، فإِن الإِخْوة يحْجُبونَ الأُمَّ عن الثُّلُثِ إِلى السُّدُسِ. والحاجِبانِ: العَظْمانِ اللَّذانِ فوقَ العَيْنَينِ
\<ص:299>
بِلَحْمِهما وشَعَرهِما، صِفةٌ غالِبةٌ، والجمع حَواجِبُ؛ وقيل: الحاجِبُ الشعَرُ النابِتُ على العَظْم، سُمِّي بذلك لأَنه يَحْجُب عن العين شُعاع الشمس. قال اللحياني: هو مُذكَّر لا غيرُ، وحكى: إِنه لَمُزَجَّجُ الحَواجِبِ، كأَنهم جعلوا كل جزءٍ منه حاجِباً. قال: وكذلك يقال في كل ذِي حاجِب. قال أَبو زيد: في الجَبِينِ الحاجِبانِ، وهما مَنْبِتُ شعَر الحاجِبَين من العَظْم. وحاجِبُ الأَمِير: معروف، وجمعه حُجَّابٌ. وحَجَبَ الحاجِبُ يَحْجُبُ حَجْباً. والحِجابةُ: وِلايةُ الحاجِبِ. واسْتَحجَبَه: ولاَّه الحِجْبَة(1) (1 قوله «ولاه الحجبة» كذا ضبط في بعض نسخ الصحاح.) .
والـمَحْجُوبُ: الضَّرِيرُ.
وحاجِبُ الشمس: ناحيةٌ منها. قال:
ترَاءَتْ لنا كالشَّمْسِ، تحْتَ غَمامةٍ، *  بدَا حاجِبٌ منها وضَنَّتْ بِحاجِبِ وحَواجِبُ الشمس: نَواحِيها. الأَزهري: حاجِبُ الشمس: قَرْنُها، وهو ناحِيةٌ من قُرْصِها حِينَ تَبْدَأُ في الطُّلُوع، يقال: بَدا حاجِبُ الشمسِ والقمرِ. وأَنشد الأَزهري للغنوي(2) (2 هذا البيت لبشار بن برد لا للغنوي.):
إِذا ما غَضِبْنا غَضْبةً مُضَرِيَّةً *  هَتَكْنا حِجابَ الشمسِ أَو مَطَرَتْ دَما قال: حِجابُها ضَوؤُها ههنا. وقولُه في حديثِ الصلاةِ: حِين توارَتْ بالحِجابِ. الحِجابُ ههنا: الأُفُقُ؛ يريد: حين غابَتِ الشمسُ في الأُفُق واسْتَتَرَتْ به؛ ومنه قوله تعالى: حتى توَارَتْ بالحِجابِ. وحاجِبُ كل شيءٍ: حَرْفُه. وذكر الأَصْمعِي أَنَّ امْرأَةَّ قَدَّمَتْ إِلى رجل خُبزَةً أَو قُرْصَةً فجَعلَ يأكُلُ من وَسَطِها، فقالت له: كُلْ من حَواجِبِها أَي مِن حُرُوفِها.
والحِجابُ: ما أَشْرَفَ مِن الجبل. وقال غيرُه: الحِجابُ: مُنْقَطَعُ الحَرَّةِ. قال أَبو ذُؤَيْب:
فَشَرِبْنَ ثم سَمِعْنَ حِسّاً، دونَه *  شَرَفُ الحِجابِ ورَيْبُ قَرْعٍ يُقْرَعُ وقِيل: إِنما يُريد حِجابَ الصائِدِ، لأَنه لا بُدَّ له أَن يَسْتَتر بشيءٍ. ويقال: احْتَجَبَتِ الحامِلُ من يومِ تاسِعها، وبيَومٍ من تاسعها، يقال ذلك للمرأَةِ الحامِلِ، إِذا مَضَى يومٌ من تاسِعها، يقولون: أَصْبَحَتْ مُحْتَجِبةً بيومٍ من تاسعها، هذا كلام العرب.
وفي حديث أَبي ذر: أَنَّ النبي، صلى اللّه عليه وسلم، قال: إِن اللّه يَغْفِرُ للعبد ما لم يَقَع الحِجابُ. قيل: يا رسولَ اللّه، وما الحِجابُ؟ قال: أَن تَمُوتَ النفْسُ، وهي مُشْرِكةٌ، كأَنها حُجِبَتْ بالـمَوْت عن الإِيمان. قال أَبو عَمرو وشمر: حديثُ أَبي ذرّ يَدُل على أَنه لا ذَنْبَ يَحْجُبُ عن العَبْدِ الرحمةَ، فيما دون الشِّرْكِ. وقال ابن شميل، في حديث ابن مسعود، رضي اللّه عنه: مَنِ اطَّلعَ الحِجابَ واقَعَ ما وراءَهُ، أَي إِذا مات الإِنسانُ واقَعَ ما وراءَ الحجابَينِ حِجابِ الجَنَّةِ وحجابِ النَّارِ، لأَنهما قد خَفِيَا. وقيل: اطِّلاعُ الحِجاب: مَدُّ الرأْس، لأَن الـمُطالِعَ يمُدُّ رأْسَه يَنْظُر مِن وراءِ الحجابِ، وهو السِّتْرُ.والحَجَبةُ، بالتحريك: رأْسُ الوَرِكِ. والحَجَبَتانِ: \<ص:300>
 حَرْفا الوَرِكِ اللَّذانِ يُشْرِفانِ على الخاصِرَتَينِ. قال طُفيْلٌ: وِراداً وحُوّاً مُشْرِفاً حَجَباتُها، *  بَناتُ حِصانٍ، قد تُعُولِمَ، مُنْجِبِ وقيل: الحَجَبَتانِ: العَظْمانِ فَوقَ العانةِ، الـمُشْرِفانِ على مَراقِّ البَطْن، مِن يمين وشِمال؛ وقيل: الحَجَبَتان: رُؤُوسُ عَظْمَي الوَرِكَيْنِ مـما يلي الحَرْقَفَتَين، والجميعُ الحَجَبُ، وثلاثُ حَجَباتٍ. قال امرؤُ القيس:
له حَجَباتٌ مُشْرِفاتٌ على الفالِ
وقال آخر:
ولم تُوَقَّعْ، بِرُكُوبٍ، حَجَبُهْ
والحَجَبَتانِ من الفرَس: ما أَشْرَفَ على صِفاقِ البَطْنِ من وَرِكَيْهِ. وحاجِبٌ: اسم. وقَوْسُ حاجِبٍ: هو حاجِبُ بنُ زُرارةَ التَّميمِيّ. وحاجِبُ الفِيلِ: اسم شاعر من الشُّعراءِ. وقال الأَزهريّ في ترجمة عتب: العَتَبَةُ في الباب هي الأَعْلى، والخَشَبةُ التي فَوْقَ الأَعلى: الحاجِبُ.والحَجِيبُ: موضع. قال الأَفْوَهُ: فَلَـمَّا أَنْ رأَوْنا، في وَغاها، *  كآسادِ الغَرِيفةِ والحَجِيبِ(1) (1 قوله «الغريفة» كذا ضبط في نسخة من المحكم وضبط في معجم ياقوت بالتصغير.) ويروى: واللَّهِيبِ.

##### Türkçe

**الحِجابُ**: örtü.

**حَجَبَ** şeyi, onu **يَحْجُبُ** **حَجْباً** ve **حِجاباً** ve onu **حَجَّبَه**: onu örttü. Ve **احْتَجَبَ** ve **تحَجَّبَ**; bir **حِجابٍ** arkasından gizlendiği zaman. Ve **امرأَة مَحْجُوبةٌ**: bir örtü ile örtülmüş olmuştur. Ve **حِجابُ الجَوْفِ**: kalp ile onun dışındakiler arasını örten şey; el-Ezherî dedi: o, kalp ile karnın geri kalanı arasında bir deridir.

Ve **الحاجِبُ**: kapıcı; baskın bir sıfattır; çoğulu **حَجَبةٌ** ve **حُجَّابٌ**dur,

ve onun görevi **الحِجابةُ**dır.

Ve **حَجَبَه**: yani onu içeri girmekten men etti.

Ve hadiste: Benû Kusayy dedi: bizde **الحِجابةُ** vardır; **الكَعْبةِ**’nin **حِجابةَ**sını kastediyorlar; o, onun **سِدانَتُها**sıdır ve onun korunmasını üstlenmektir; ve onlar, anahtarları ellerinde olan kimselerdir. Ve **الحَجابُ**: kendisiyle gizlenilen şeyin adıdır; ve iki şey arasına giren her şey: **حِجابٌ**dır; çoğulu yalnız **حُجُبٌ**dur. Ve Yüce Allah’ın sözü: “Ve bizimle sizin aranızda bir **حِجابٌ** vardır”; manası: bizimle sizin aranızda inanç ve din hususunda bir engel vardır; ve o, Yüce Allah’ın sözü gibidir: “Kalplerimiz örtüler içindedir”; ancak bunun manası: biz senin mezhebinde sana muvafakat etmiyoruzdur. Ve kral insanlardan **احْتَجَبَ**; ve **مَلِكٌ مُحَجَّبٌ**.

Ve **الحِجابُ**: sanki içten içe iki yan arasında yerleşmiş bir deri gibi olan ince bir et parçasıdır; bel ile kamış (nefes borusu) arasına girer.

Ve her şey bir şeyi men ederse, onu **حَجَبَه** olmuştur; kardeşlerin anneyi farz payından men etmesi gibi; çünkü kardeşler anneyi üçte birden altıda bire düşürerek men ederler.

Ve **الحاجِبانِ**: iki gözün üstündeki iki kemiktir,
\<ص:299>
etleri ve kıllarıyla; baskın bir sıfattır; çoğulu **حَواجِبُ**dur; ve denildi ki: **الحاجِبُ** kemik üzerinde biten kıldır; güneşin ışınını gözden örttüğü için bununla adlandırılmıştır. el-Lihyânî dedi: o yalnız müzekkerdir; ve şu rivayet edildi: “o, elbette **لَمُزَجَّجُ الحَواجِبِ**dir”; sanki onun her parçasını bir **حاجِباً** yapmışlar. Dedi: ve her **ذِي حاجِب** hakkında da böyle denir. Ebû Zeyd dedi: alında **الحاجِبانِ** vardır; ve onlar, iki kaşın kılının kemikten bittiği yerdir.

Ve **حاجِبُ الأَمِير**: bilinen (görevli)dir; çoğulu **حُجَّابٌ**dur. Ve **حَجَبَ الحاجِبُ يَحْجُبُ حَجْباً**.

Ve **الحِجابةُ**: kapıcının velâyetidir. Ve **اسْتَحجَبَه**: ona **الحِجْبَة**yi verdi(1)
(1 “**ولاه الحجبة**” sözü, صحاح’ın bazı nüshalarında böyle ضبط edilmiştir.) .

Ve **الـمَحْجُوبُ**: kördür.

Ve **حاجِبُ الشمس**: onun bir tarafıdır. Dedi:
ترَاءَتْ لنا كالشَّمْسِ، تحْتَ غَمامةٍ، *  بدَا حاجِبٌ منها وضَنَّتْ بِحاجِبِ

Ve **حَواجِبُ الشمس**: onun taraflarıdır. el-Ezherî: **حاجِبُ الشمس**: onun boynuzudur; o, doğuşa başladığı sırada onun diskinden bir taraftır; “**بَدا حاجِبُ الشمسِ والقمرِ**” denir. Ve el-Ezherî, el-Ganevî’ye ait olarak şu beyti okudu(2)
(2 Bu beyit, el-Ganevî’nin değil Beşşâr b. Burd’undur.):
إِذا ما غَضِبْنا غَضْبةً مُضَرِيَّةً *  هَتَكْنا حِجابَ الشمسِ أَو مَطَرَتْ دَما

Dedi: burada onun **حِجابُها**sı, onun ışığıdır. Ve namaz hadîsindeki sözü: “**حِين توارَتْ بالحِجابِ**”. Burada **الحِجابُ**: ufuktur; yani güneş ufukta kaybolduğu ve onunla gizlendiği zaman; ve ondan Yüce Allah’ın sözü: “**حتى توَارَتْ بالحِجابِ**”.

Ve **حاجِبُ كل شيءٍ**: onun kenarıdır. Ve el-Asma‘î zikretti ki bir kadın bir adama bir ekmek yahut bir çörek sundu; o da onun ortasından yemeye başladı; ona dedi ki: “**كُلْ من حَواجِبِها**” yani onun kenarlarından.

Ve **الحِجابُ**: dağdan yüksek olan şeydir. Ve başkası dedi: **الحِجابُ**: **الحَرَّةِ**nin kesildiği yerdir. Ebû Züeyb dedi:
فَشَرِبْنَ ثم سَمِعْنَ حِسّاً، دونَه *  شَرَفُ الحِجابِ ورَيْبُ قَرْعٍ يُقْرَعُ

Ve denildi ki: ancak avcının **حِجابَ**ını kasteder; çünkü onun bir şeyle gizlenmesi mutlaka gerekir.

Ve denir: hamile kadın dokuzuncu gününden itibaren **احْتَجَبَتِ**; ve dokuzuncu gününden bir günle; bu, hamile kadın için söylenir; dokuzuncu gününden bir gün geçtiği zaman; derler ki: “dokuzuncu gününden bir günle **مُحْتَجِبةً** olarak sabahladı”; bu, Arapların sözüdür.

Ve Ebû Zer hadîsinde: Peygamber, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, dedi ki: Allah, kul için **الحِجابُ** vuku bulmadıkça (işlemedikçe) bağışlar. Denildi: ey Allah’ın Resûlü, **الحِجابُ** nedir? Dedi: nefsin ölmesidir; o, müşrik iken; sanki ölümle imandan perdelenmiş oldu. Ebû Amr ve Şemmer dedi: Ebû Zer hadîsi, şirkten aşağı olan şeylerde, kuldan rahmeti örten bir günah olmadığını gösterir. Ve İbn Şümeyl, İbn Mes‘ûd hadîsinde, Allah ondan razı olsun, dedi ki: “Kim **اطَّلعَ الحِجابَ** ederse, onun ötesindekine ulaşır”; yani insan öldüğü zaman, iki perdenin ötesindekine ulaşır: cennetin perdesi ve ateşin perdesi; çünkü ikisi gizli kalmıştı. Ve denildi ki: **اطِّلاعُ الحِجاب**: başı uzatmaktır; çünkü bakan kimse, perdenin arkasından bakmak için başını uzatır; ve o, örtüdür. Ve **الحَجَبةُ** (harekeli olarak): kalça başıdır. Ve **الحَجَبَتانِ**:
\<ص:300>
iki kalçanın iki kenarıdır; iki böğreğe doğru yükselen iki taraf. Tufeyl dedi:
وِراداً وحُوّاً مُشْرِفاً حَجَباتُها، *  بَناتُ حِصانٍ، قد تُعُولِمَ، مُنْجِبِ

Ve denildi ki: **الحَجَبَتانِ**: kasığın üstündeki iki kemiktir; karnın ince yerlerine sağdan ve soldan bakan (yükselen). Ve denildi ki: **الحَجَبَتان**: iki kalça kemiğinin başlarıdır; iki **الحَرْقَفَتَين** tarafına düşen kısımdandır; hepsi **الحَجَبُ**dur; ve üç **حَجَباتٍ**.

İmru’ul-Kays dedi:
له حَجَباتٌ مُشْرِفاتٌ على الفالِ

Ve bir başkası dedi:
ولم تُوَقَّعْ، بِرُكُوبٍ، حَجَبُهْ

Ve attan olan **الحَجَبَتانِ**: iki kalçasından karnın zarına doğru yükselen şeydir.

Ve **حاجِبٌ**: bir isimdir. Ve **قَوْسُ حاجِبٍ**: o, Temîmî **حاجِبُ بنُ زُرارةَ**dır.

Ve **حاجِبُ الفِيلِ**: şairlerden bir şairin adıdır. Ve el-Ezherî, **عتب** maddesinin tercümesinde dedi: kapıdaki **العَتَبَةُ** üstte olandır; ve üsttekinin üstündeki tahta: **الحاجِبُ**dir. Ve **الحَجِيبُ**: bir yerdir. el-Efveh dedi:
فَلَـمَّا أَنْ رأَوْنا، في وَغاها، *  كآسادِ الغَرِيفةِ والحَجِيبِ(1)
(1 “**الغريفة**” sözü, muhkem’in bir nüshasında böyle ضبط edilmiştir; Yâkût’un Mu‘cem’inde küçültme ile ضبط edilmiştir.)

Ve şöyle rivayet edilir: “**واللَّهِيبِ**”.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%A8/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ح ج ب * * الحِجَابُ * الستر و * حَجَبَهُ * منعه من الدخول وبابه نصر ومنه * الحَجْبُ * في الميراث و * المحْجُوبُ * الضرير و * حاجبُ * العين جمعه * حَواجِبُ * و * حاجَبُ * الأمير جمعه * حُجَّابٌ * و * حَوَاجِبُ * الشمس نواحيها و * احْتَجَبَ * الملك عن الناس

##### Türkçe

* ح ج ب * * **الحِجَابُ** * örtü ve * **حَجَبَهُ** * onu (içeri) girmekten men etti; ve باب’ı نصر’dır; ve ondan * **الحَجْبُ** * mirasta (miras ilminde) ve * **المحْجُوبُ** * kör ve * **حاجبُ** * gözün; çoğulu * **حَواجِبُ** * ve * **حاجَبُ** * emir(in) (saray) görevlisi; çoğulu * **حُجَّابٌ** * ve * **حَوَاجِبُ** * güneş(in) taraflarıdır ve * **احْتَجَبَ** * melik insanlardan (kendini) gizlendi.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%A8/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

حجبه يحجبه حجبا وحجابا: ستره، كحجبه، وقد احتجب وتحجب إذا اكتن من وراء الحجاب وامرأة محجوبة، ومحجبة للمبالغة، قد سترت بستر، وهو محجوب عن الخير، وضرب الحجاب على النساء.
 والحاجب: البواب صفة غالبة ج حجبة وحجاب، وخطته، بالضم، الحجابة وحجبه أي منعه من الدخول، وفلان يحجب للأمير أي حاجبه، وإليه الخاتم والحجابة، وهو حسن الحجبة، وهم حجبة البيت وفي الحديث:  قالت بنو قصي فينا الحجابة  يعنون حجابة الكعبة، وهي سدانتها، وتولي حفظها وهم الذين بأيديهم مفاتيحها.
 والحجاب اسم ما احتجب به، ج حجب لا غير والحجاب.: منقطع الحرة قال أبو ذؤيب:
  فشربن ثم سمعن حـسـا دونـه                      شرف الحجاب وريب قرع يقرع وقيل: إنما يريد حجاب الصائد لأنه لا بد له أن يستتر بشيء والحجاب: ما اطرد من الرمل وطال، والحجاب: ما أشرف من الجبل، عن أبي عمرو، والحجاب من الشمس: ضوؤها، أنشد الغنوي للقحيف العقيلي:
  إذا ما غضبنا غـضـبة مـضـرية                      هتكنا حجاب الشمس أو مطرت دما قال: حجابها: ضوؤها أو: ناحية منها وفي حديث الصلاة  حين توارت بالحجاب  الحجاب هنا الأفق يريد: حين غابت الشمس في الأفق واستترت به، ومنه قوله تعالى  حتى توارت بالحجاب  والحجاب: كل ما حال بين شيئين جمعه حجب، وفي الحديث:  ما لدعوة المظلوم حجاب  وله دعوات تخرق الحجب والحجاب: لحمة رقيقة كأنها جلدة قد اعترضت مستبطنة بين الجنبين تحول بين السحر والقصب. وفي الأساس: ومن المجاز: هتك الخوف حجاب قلبه، وهو جلدة تحجب بين الفؤاد والبطن، وخوف يهتك حجب القلوب، انتهى، وكل شيء منع شيئا فقد حجبه كما تحجب الإخوة الأم عن فريضتها، فإن الإخوة يحجبون الأم عن الثلث إلى السدس كذا في الأساس والحجاب: جبل دون جبل قاف المحيط بالدنيا، وبه فسر بعضهم قوله تعالى:  حتى توارت بالحجاب  والحجاب: أن تموت النفس وهي مشركة كأنها حجبت بالموت عن الإيمان ومنه حديث أبي ذر رضي الله عنه أن النبي صلى الله عليه وسلم قال:  إن الله يغفر للعبد ما لم يقع الحجاب قيل: يا رسول الله، وما الحجاب? قال: أن تموت  إلخ، قال أبو عمرو وشمر: حديث أبي ذر يدل على أنه لا ذنب يحجب عن العبد الرحمة فيهما دون الشرك، وقال ابن شميل في حديث ابن مسعود:  من اطلع الحجاب واقع ما وراءه  قال: إذا مات الإنسان واقع ما وراء الحجابين حجاب الجنة وحجاب النار، لأنهما قد خفيا، وقيل: اطلاع الحجاب: مد الرأس، لأن المطالع يمد رأسه ينظر من ورضاء الحجاب وهو الستر.
 والحجب محركة: مجرى النفس نقله الصاغاني.
 والحجب ككتف: الأكمة وفي التكملة: الأجمة.

  والحاجبان: العظمان اللذان فوق العينين بلحمهما وشعرهما صفة غالبة: أو الحاجب هو الشعر النابت على العظم، سمي بذلك لأنه يحجب عن العين شعاع الشمس، قال اللحياني: وهو مذكر لا غير، وحكي: إنه لمزجج الحاجب، كأنهم جعلوا كل جزء منه حاجبا، قال: وكذلك يقال في كل ذي حاجب وقال أبو زيد: في الجبين: الحاجبان، وهما منبت شعر الحاجبين من العظم ج حواجب، والحاجب من كل شيء: حرفه، والحاجب من الشمس وكذا القمر: ناحية منها قال:
  تراءت لنا كالشمس تحت غمامة                      بدا حاجب منها وضنت بحاجب وحواجب الشمس: نواحيها، وفي الأساس: ومن المجاز: بدا حاجب الشمس، أي حرفها، شبه بحاجبي الإنسان، ولاحت حواجب الصبح: أوائله، انتهى، وعن الأزهري: حاجب الشمس: قرنها، وهو ناحية من قرصها حين تبدأ في الطلوع، يقال: بدا حاجب الشمس والقمر، وذكر الأصمعي أن امرأة قدمت إلى رجل خبزة أو قرصة، فجعل يأكل من وسطها، فقالت له: كل من حواجبها، أي حروفها، وهو مجاز، كما في الأساس وفي اللسان: قال الأزهري: العتبة في الباب هي الأعلى، والخشبة التي فوق الأعلى: الحاجب. وحاجب الفيل شاعر من شعرائهم، وحاجب اسم، وأوس أبو حاجب الكلابي له صحبة روى عنه ابنه حاجب، وأبو محمد حاجب بن أحمد بن ترجم بن سفيان، وأبو علي إسماعيل بن محمد بن أحمد ابن حاجب الكشاني راوية البخاري عن الفربري.
 وحاجب بن أحمد الطوسي: محدثون وحاجب بن يزيد الأشهلي حلفا، استشهد يوم اليمامة وحاجب بن زيد بن تيم الخزرجي البياضي، شهد أحدا، وهو أخو الحباب عطارد بن حاجب بن زرارة التميمي، له وفادة، من ولده: عطارد بن عمير ابن عطارد، والقعقاع بن ضرار بن عطارد بن عمير ومحمد بن عمير، ولقيط بن عطارد بن حاجب، وهم أشراف بني تميم، وحاجب هذا: هو أبو الوفاء صاحب القوس المودعة عند كسرى في قصة مشهورة، ساقها الحلبي وغيره، وإليه يشير القائل:
  تاهت علينا بقوس حاجبها                      تيه تميم بقوس حاجبهـا صحابيون. والمحجوب: الضرير.
 وملك محجوب، ومحجب، ومحتجب، واحتجب عن الناس.
 وذو الحاجبين: قائد فارسي ويقال له: ذو الحاجب أيضا، له ذكر في السير.
 والحجبتان، محركة: حرفا الورك المشرفان على الخاصرة، قال طفيل:
  ورادا وحوا مشرفا حجباتهـا                      بنات حصان قد تعولم منجب أو هما العظمان فوق العانة المشرفان على مراق البطن من يمين وشمال وقيل: هما رؤوس عظمي الوركين مما يلي الحرقفتين، والجمع الحجب وثلاث حجبات قال امرؤ القيس:
  له حجبات مشرفات على الفال والحجبتان من الفرس: ما أشرف على صفاق البطن من وركيه وفي الأساس: وفرس مشرف الحجبة: رأس الورك.
 والحجيب كأمير: ع.
 وحجب الحاجب يحجب حجبا. واستحجبه: ولاه الحجابة وفي نسخة: الحجبة. ويقال احتجبت المرأة بيوم من تاسعها، وبيومين من تاسعها، يقال ذلك للمرأة الحامل إذا مضى يوم من تاسعها يقولون أصبحت محتجبة بيوم من تاسعها، هذا كلام العرب.

  ومما يستدرك عليه: حجب صدره، أي ضاق.
 وأبو عمرو بن الحاجب: نحوي أصولي مشهور كان أبوه يتولى الحجابة عند بعض الملوك.
 والمحجوب: لقب القطب عبد الرحمن بن أحمد بن محمد المكناسي نزيل مكة، من أقران التشاشي ولد بمكناسة سنة 1043 وتوفي بمكة سنة 1085 وله أحوال مشهورة، أخذ عنه شيوخ مشايخ مشايخنا.
 والمحجب كمعظم: لقب جماعة منهم شيخنا الصالح الصوفي صفي الدين أحمد بن عبد الرحمن المخائي، اشتغل بالحديث قليلا وأجازنا.
 وأبو الحواجب كنية عيسى بن نجم القرشي ابن عم البرهان الدسوقي.
 وبنو حاجب الباب: بطن من العلويين.
 وامرأة محجبة، كمعظمة، شدد للمبالغة: كمخدرة ومخباة.
 والحجبيون، محركة: بنو شيبة لتوليهم حجابة البيت الشريف.
 وأبو حاجب: سوادة بن عاصم العنزي، روى عنه عاصم الأحول.
 والمحوجب: العظيم الحاجب.

##### Türkçe

**حجبه** onu **يحجبه** **حجبا** ve **حجابا** (ile): onu örttü; **كحجبه** gibi. Ve **احتجب** ve **تحجب**: perde arkasından gizlendiği zaman; ve **امرأة محجوبة**; ve mübalağa için **محجبة**: bir örtü ile örtülmüş. Ve o, hayırdan **محجوب**dur. Ve kadınların üzerine **الحجاب** vuruldu (çekildi).

Ve **الحاجب**: kapıcıdır; baskın bir sıfattır; çoğulu **حجبة** ve **حجاب**. Ve onun görevi, zamme ile, **الحجابة**dır. Ve **حجبه**: yani onu içeri girmekten men etti. Ve falan kimse emir için **يحجب**: yani onun kapıcısıdır. Ve ona mühür ve **الحجابة** (aittir). Ve o, **حسن الحجبة**dir. Ve onlar evin **حجبة**leridir. Ve hadiste: “**قالت بنو قصي فينا الحجابة**” yani Kâbe’nin **حجابة**sını kastederler; o da onun **سدانة**sıdır ve onun korunmasını üstlenmektir; ve onlar anahtarları ellerinde olan kimselerdir.

Ve **الحجاب**: kendisiyle gizlenilen şeyin adıdır; çoğulu yalnızca **حجب**tir. Ve **الحجاب**: hür kadının kesilmiş (ayrılmış) yeridir. Ebû Züeyb dedi ki:
“فشربن ثم سمعن حـسـا دونـه
شرف الحجاب وريب قرع يقرع”
Ve denildi ki: ancak avcının **حجاب**ını kasteder; çünkü onun mutlaka bir şeyle örtünmesi gerekir. Ve **الحجاب**: kumdan uzayıp giden ve uzun olan şeydir. Ve **الحجاب**: dağdan yüksek olan şeydir; Ebû Amr’dan. Ve güneşten **الحجاب**: onun ışığıdır. Ğanevî, Kuhayf el-Ukaylî için şu beyti okudu:
“إذا ما غضبنا غـضـبة مـضـرية
هتكنا حجاب الشمس أو مطرت دما”
Dedi ki: onun **حجاب**ı: onun ışığıdır; yahut: ondan bir taraftır. Ve namaz hadîsinde: “**حين توارت بالحجاب**” burada **الحجاب** ufuktur; yani: güneş ufukta kaybolup onunla örtündüğü zaman. Ve ondan Yüce Allah’ın sözü: “**حتى توارت بالحجاب**”. Ve **الحجاب**: iki şey arasına giren her şeydir; çoğulu **حجب**tir. Ve hadiste: “**ما لدعوة المظلوم حجاب**”. Ve onun, **الحجب**i delen duaları vardır. Ve **الحجاب**: iki yan arasında içten içe araya girip **السحر** ile **القصب** arasında engel olan, sanki bir deri gibi ince bir et parçasıdır. Ve **الأساس**’ta: ve mecazdan: korku onun kalbinin **حجاب**ını yırttı; o, **الفؤاد** ile karın arasında engel olan bir deridir; ve bir korku kalplerin **حجب**lerini yırtar; bitti. Ve her şey bir şeyi engellediyse onu **حجبه** etmiştir; nitekim kardeşler anneyi farz payından **تحجب** eder; çünkü kardeşler anneyi üçte birden altıda bire **يحجبون**; **الأساس**’ta böyledir. Ve **الحجاب**: dünyayı kuşatan **قاف** dağının altında bir dağdır; ve bazıları Yüce Allah’ın “**حتى توارت بالحجاب**” sözünü bununla tefsir etti. Ve **الحجاب**: nefsin müşrik olarak ölmesidir; sanki ölümle imandan perdelenmiş gibidir. Ve ondan Ebû Zer hadisi (Allah ondan razı olsun): Peygamber (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) dedi ki: “**إن الله يغفر للعبد ما لم يقع الحجاب**”. Denildi ki: Ey Allah’ın Resûlü, **الحجاب** nedir? Dedi ki: “**أن تموت** …” ilh. Ebû Amr ve Şemmer dedi ki: Ebû Zer hadisi, şirk dışında iki (rivayette) kuldan rahmeti perdeleyen hiçbir günah olmadığına delâlet eder. Ve İbn Şümeyl, İbn Mes‘ûd hadîsinde: “**من اطلع الحجاب واقع ما وراءه**” dedi; dedi ki: insan öldüğü zaman iki **حجاب**ın ötesine vâkıf olur: cennet **حجاب**ı ve ateş **حجاب**ı; çünkü ikisi gizlenmişti. Ve denildi ki: **اطلاع الحجاب**: başı uzatmaktır; çünkü bakan kimse başını uzatır, bakar; ve **ورضاء الحجاب** örtüdür.

Ve **الحجب** (harekeli): nefesin geçtiği yer; Sâğânî onu nakletti.

Ve **الحجب** **ككتف**: tümsek; ve **التكملة**’de: sık ağaçlık.

Ve **الحاجبان**: etleri ve kıllarıyla gözlerin üstündeki iki kemiktir; baskın bir sıfattır. Yahut **الحاجب**: kemik üzerinde biten kıldır; gözden güneşin ışınını engellediği için böyle adlandırıldı. Lihyânî dedi ki: o yalnızca müzekkerdir. Ve rivayet edildi: “**إنه لمزجج الحاجب**”; sanki onun her parçasını bir **حاجب** yapmışlar. Dedi ki: ve her **ذي حاجب** hakkında da böyle denir. Ebû Zeyd dedi ki: alın hakkında: **الحاجبان**; ikisi, kemikten kaş kıllarının bittiği yerdir; çoğulu **حواجب**. Ve her şeyden **الحاجب**: onun kenarıdır. Ve güneşten, aynı şekilde aydan **الحاجب**: ondan bir taraftır. Dedi ki:
“تراءت لنا كالشمس تحت غمامة
بدا حاجب منها وضنت بحاجب”
Ve güneşin **حواجب**i: onun taraflarıdır. Ve **الأساس**’ta: ve mecazdan: güneşin **حاجب**i göründü; yani onun kenarı; insanın iki kaşına benzetildi. Ve sabahın **حواجب**i parladı: onun başlangıçları; bitti. Ve Ezherî’den: güneşin **حاجب**i: onun boynuzudur; o, doğmaya başladığında diskinden bir taraftır. “Güneşin ve ayın **حاجب**i göründü” denir. Ve Asma‘î zikretti: bir kadın bir adama bir ekmek yahut bir çörek getirdi; o da onun ortasından yemeye başladı; ona dedi ki: “Onun **حواجب**inden ye”; yani kenarlarından; ve bu mecazdır; **الأساس**’ta olduğu gibi. Ve **اللسان**’da: Ezherî dedi ki: kapıdaki eşik üst olandır; üsttekinin üzerindeki tahta: **الحاجب**tir. Ve **حاجب الفيل** onların şairlerinden bir şairdir. Ve **حاجب** bir isimdir. Ve Evs, **أبو حاجب** el-Kilâbî: onun sohbeti vardır; ondan oğlu **حاجب** rivayet etti. Ve Ebû Muhammed **حاجب** b. Ahmed b. Tercem b. Süfyân; ve Ebû Ali İsmâil b. Muhammed b. Ahmed b. **حاجب** el-Kâşânî: Buhârî’nin Ferrabrî’den râvisidir.

Ve **حاجب** b. Ahmed et-Tûsî: muhaddislerdendir. Ve **حاجب** b. Yezîd el-Eşhelî: müttefik olarak; Yemâme günü şehit oldu. Ve **حاجب** b. Zeyd b. Teym el-Hazrecî el-Beyâdî: Uhud’a katıldı. Ve o, Hubâb’ın kardeşidir. Attârid b. **حاجب** b. Zerâre et-Temîmî: onun bir heyeti (elçiliği) vardır. Onun soyundan: Attârid b. Umeyr b. Attârid; ve Ka‘kâ‘ b. Dırâr b. Attârid b. Umeyr; ve Muhammed b. Umeyr; ve Lekît b. Attârid b. **حاجب**; ve onlar Benî Temîm’in eşrafıdır. Ve bu **حاجب**: Kisrâ’nın yanında emanet bırakılmış yay sahibi Ebü’l-Vefâ’dır; meşhur bir kıssada; Halebî ve başkaları onu sevk etti; ve şairin işaret ettiği odur:
“تاهت علينا بقوس حاجبها
تيه تميم بقوس حاجبهـا”
Sahâbîlerdir. Ve **المحجوب**: kördür.

Ve **ملك محجوب**; ve **محجب**; ve **محتجب**; ve insanlardan **احتجب** etti.

Ve **ذو الحاجبين**: Farsî bir kumandandır; ve ona **ذو الحاجب** da denir; siyerlerde zikri vardır.

Ve **الحجبتان** (harekeli): kalçanın böğreğe bakan iki yüksek kenarıdır. Tufeyl dedi ki:
“ورادا وحوا مشرفا حجباتهـا
بنات حصان قد تعولم منجب”
Yahut ikisi, sağdan ve soldan karın yumuşağına bakan, kasığın üstündeki iki kemiktir. Ve denildi ki: ikisi, iki kalça kemiğinin, iki **الحرقفتين** tarafına bakan başlarıdır. Ve çoğulu **الحجب**tir. Ve üç **حجبات**. İmru’ul-Kays dedi ki:
“له حجبات مشرفات على الفال”
Ve attan **الحجبتان**: iki kalçasından karın zarına yüksek gelen şeydir. Ve **الأساس**’ta: ve **فرس مشرف الحجبة**: kalça başı.

Ve **الحجيب** **كأمير**: (bir) özel isimdir.

Ve **حجب الحاجب يحجب حجبا**. Ve **استحجبه**: ona **الحجابة**yı verdi. Bir nüshada: **الحجبة**. Ve denilir: kadın, dokuzuncusundan bir gün ile **احتجبت**; ve dokuzuncusundan iki gün ile; bu, hamile kadın için söylenir: dokuzuncusundan bir gün geçtiğinde “dokuzuncusundan bir gün ile **محتجبة** olarak sabahladı” derler; bu Arapların sözüdür.

Ve kendisine ek olarak istidrâk edilenlerdendir: **حجب صدره**; yani daraldı.

Ve Ebû Amr b. **الحاجب**: meşhur bir nahivci usûlcüdür; babası bazı meliklerin yanında **الحجابة**yı üstlenirdi.

Ve **المحجوب**: Kutub Abdurrahman b. Ahmed b. Muhammed el-Meknâsî’nin lakabıdır; Mekke sakini; Teşâşî’nin akranlarındandır; Meknâse’de 1043 yılında doğdu ve Mekke’de 1085 yılında vefat etti; onun meşhur hâlleri vardır; şeyhlerimizin şeyhlerinin şeyhlerinden şeyhler ondan aldı.

Ve **المحجب** **كمعظم**: bir cemaatin lakabıdır; onlardan: şeyhimiz, salih sûfî Safiyyüddîn Ahmed b. Abdurrahman el-Muhâî; hadisle az meşgul oldu ve bize icazet verdi.

Ve **أبو الحواجب**: Îsâ b. Necm el-Kureşî’nin künyesidir; Burhân ed-Desûkî’nin amcaoğludur.

Ve **بنو حاجب الباب**: Alevîlerden bir koldur.

Ve **امرأة محجبة** **كمعظمة**: mübalağa için şeddelendi; **كمخدرة** ve **مخباة** gibi.

Ve **الحجبيون** (harekeli): Benî Şeybe’dir; şerefli evin **حجابة**sını üstlendikleri için.

Ve **أبو حاجب**: Sevâde b. Âsım el-Anazî; ondan Âsım el-Ahvel rivayet etti.

Ve **المحوجب**: kaşı büyük olan.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%A8/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

حَجَبَهُ
1 حَجَبَهُ حاجب حجاب حجب حجبه حجبة , (S, A, Msb,) aor. حَجُبَ , (Msb,) inf. n. حَجْبٌ, (Mgh, Msb,) He, or it, prevented, hindered, debarred, or precluded, him, or it: (Mgh, Msb:) he, or it, precluded him, or it; i. e. prevented him, or it, from entering. (S, A.) [Hence,] الاـِخْوَةُ يَحْجُبُونَ الأُمَّ عِنِ الثُّلُثِ [Brothers of a person deceased preclude the mother from receiving the third of the inheritance]. (S, A.) ― -b2- Also, (A, K,) aor. as above, (TA,) inf. n. حَجْبٌ and حَجَابٌ, (K,) He, or it, veiled, concealed, hid, covered, or protected, him, or it; (A, K;) as also ↓ حجّبهُ. (K.) ― -b3- [And It intervened between two things. Thus the diaphragm is described as] جِلْدَةٌ تَحْجُبُ بَيْنَ الفُؤَادِ وَالبَطْنِ [A piece of skin that intervenes between the heart and the belly]. (A.) ― -b4- [And He held the office of حَاجِب, i. e. door-keeper, or chamberlain. You say,] فُلَانٌ يَحْجُبُ لِلْأَمِيرِ Such a one holds the office of حاجب to the prince, governor, or commander. (A, TA.)

2 حَجَّبَ see 1.

5 تَحَجَّبَ see 8.

احتجب
8 احتجب احتجب أحتجب ٱحتجب [He, or it, became prevented, hindered, debarred, or precluded: he became secluded; or he secluded himself:] he, or it, became veiled, concealed, hidden, covered, or protected; as also ↓ تحجّب. (K, TA.) You say, احتجب المَلِكُ عِنِ النَّاسِ [The King secluded, or concealed, himself, or became secluded or concealed, from the people]. (S, A.) And احتجبت الشَّمْسُ فِى السَّحَابِ (tropical:) [The sun became concealed, or concealed itself, in the clouds]. (A, TA.) ― -b2- [Hence, app.,] احتجبت المَرْأَةُ بِيَومٍ, (K,) or بِيَوْمٍ مِنْ تَاسِعِهَا, and مِنْ يَوْمٍ مِنْ تَاسِعِهَا, (TA,) [as though meaning The woman secluded herself from the commencement of a day of her ninth month of pregnancy:] said of a pregnant woman, (TA,) when a day has passed of her ninth [month, during which it was probably a custom for a woman to seclude herself in the house or tent]. (K, TA.)

استحجِبهُ
10 استحجِبهُ استحجبه استحجبة He appointed him to the office of حَاجِب [i. e. door-keeper, or chamberlain]. (S, K.)

حَجَبٌ
حَجَبٌ حجاب حجب : see حَجَبَةٌ. -A2- Also [The windpipe;] the passage of the breath. (K.)

حَجِبٌ
حَجِبٌ حجاب حجب A hill; syn. أَكَمَةٌ: (K:) or a lofty أَكَمَة. (TA.)

حِجْبَةٌ
حِجْبَةٌ حاجب حجاب حجب حجبه حجبة : see حِجَابَةٌ.

حَجَبَةٌ
حَجَبَةٌ حاجب حجاب حجب حجبه حجبة The head [or crest] of the kip or haunch (S, A) [of a man, (see حَرْقَفَةٌ,) and] of a horse; (A;) i. e. each of the حَجَبَتَانِ, which project above, or beyond, the خَاصِرَتَانِ [or two flanks]: (S:) or the dual signifies the two edges of the hip or haunch, that project above, or beyond, the خَاصِرَة [or flank]: (K:) or the two bones above the pubes, that project above, or beyond, the soft parts of the belly, on the right and left: (Zj in his “ Khalk el-Insلn, “ * and K:) or the heads of the two hipbones or haunch-bones, next the حَرْقَفَتَانِ [q. v.]; pl. [or rather coll. gen. n.] ↓ حَجَبٌ, and pl. of pauc. حَجَبَاتٌ: (TA:) and in a horse, the parts of the two hips, or haunches, that project above, or beyond, the [skin called] صِفَاق, of the belly. (K.)

حِجَابٌ
حِجَابٌ حاجب حجاب [A thing that prevents, hinders, debars,or precludes:] a thing that veils, conceals, hides, covers, or protects; (S, Msb, K TA;) because it prevents seeing, or beholding: (Msb:) a thing, (A, K,) or body. (Msb,) that intervenes (A, Msb, K) between two things, (A, K,) or between two bodies; which is [said to be] the primary signification; (Msb;) [a partition, a bar, a barrier, or an obstacle:] and sometimes applied to ideal things: (Msb:) pl. جُجُبٌ. (A, Msb, K.) You say, ضُرِبَ الحِجَابُ عَلَى النِّسَآءِ [The veil, or curtain, was put, or let down, over the women]. (A, TA.) And لَهُ دَعَوَاتٌ تَخْرِقُ الحُجُبَ [He has prayers that rend the veils]. (A, TA.) And مَا لِدَعْوَةِ المَظْلُومِ حِجَابٌ [There is no veil, or obstacle, to the prayer of the wronged]. (A, TA.) It is said in a trad., مَنِ اطَّلَعَ الحِجَابِ وَاقَعَ مَا وَرَآءَهُ [He who gets sight and knowledge of the veil falls into that which is behind it]: i. e., when a man dies, he falls into what is behind [one of] the two veils, that of Paradise and that of Hell: (ISh, TA:) or, accord. to some, اِطَلَاعُ الحِجَابِ signifies the stretching out the head [and looking over the veil]; for he who examines into a thing stretches out his head to see what is behind the veil, or covering. (TA.) And in another trad., a saying of Mohammad, (TA,) اـِنَّ اللّٰهَ يَغْفِرُ لِلْعَبْدِ مَا لَمْ يَقَعِ الحِجَابُ [Verily God forgiveth the servant (his creature) as long as the precluding event shall not have happened]: الحجاب here meaning the dying in the belief in a plurality of gods: (K, * TA:) as though one were precluded from true belief by death. (TA.) One says also, العَجْزُ حَجَابٌ بَيْنَ الاـِنْسَانِ وَمُرَادِهِ [Inability is a bar between man and his desire]. (Msb.) And المَعْصِيَةُ حِجَابٌ بَيْنَ العَبْدِ وَبَيْنَ رَبِّهِ [Disobedience is a bar between the servant and his Lord]. (Msb.) ― -b2- [Hence, in the present day, (assumed tropical:) A written charm or amulet; generally worn in a case (called بَيْتُ حِجَابٍ) suspended, on the right side, by a string passing over the left shoulder, or on some other part of the person: pl. of mult. حُجُبٌ, and of pauc. أَحْجِبَةٌ and حِجَابَاتٌ.] ― -b3- [Hence also,] A thin piece of flesh, (K,) resembling a piece of shin, (TA,) in the interior of the body, between the two sides, intervening between the lungs and the قصب [in the K القَصَب, but this is evidently a mistranscription for القُصْب the lower intestines; for the حجاب is the diaphragm, or midriff]: (K, TA:) and حِجَابُ القَلْبِ, (A,) or حَجَابُ الجَوْفِ, (S,) signifies [the same; as also حَجَابُ الكَبِدِ; (see خِلْبٌ;)] what intervenes between the heart and the rest of the جوف; (S;) the piece of skin that intervenes between the heart and the belly: (A, TA:) or حِجَابُ القَلْبِ signifies a certain fat that clothes the heart: (AHeyth, TA in art. شغف:) [or it signifies, or signifies also, the septum cordis: see قَلْبٌ:] pl. حُجُبٌ (A, TA.) Hence the saying, هَتَكَ الخَوْفُ حِجَابَ قَلْبِهِ (tropical:) [Fear rent open his midriff: or his septum cordis]. (A, TA.) ― -b4- (assumed tropical:) The horizon: [because it terminates the view:] so in the phrase, تَوَارَتْ بِالْحِجَابِ (assumed tropical:) It (the sun) became concealed by the horizon; occurring in the Kur [xxxviii. 31], and in a trad. (TA.) ― -b5- (tropical:) A mountain: (A:) or an elevated part of a mountain. (K.) You say, قَعَدَ فِى ظِلِّ الحِجَابِ (tropical:) He sat in the shade of the mountain. (A.) ― -b6- (assumed tropical:) The place where a [stony tract such as is called] حَرَّة ends. (K.) ― -b7- (assumed tropical:) A tract of sand uniformly continuous, and long. (K.) ― -b8- (assumed tropical:) The light of the sun: or the tract, or side, of the sun: (K, TA:) or [like حَاجِبٌ] a side, or part, of the sun. (TA.)

حَجَابَةٌ
حَجَابَةٌ حاجب حجاب حجابه حجابة , (K,) or ↓ حِجْبَةٌ, (S,) The office of doorkeeper [or chamberlain]. (S, * K.) ― -b2- And the former, The office of door-keeper and guardian of the Kaabeh. (TA.)

حَاجِبٌ
حَاجِبٌ حاجب ٱحتجاب , an epithet in which the quality of a subst. predominates, (TA,) A door-keeper; (Msb, K;) so called because he prevents persons from entering: (Msb:) [a chamberlain:] pl. حُجَّابٌ (S, Msb, K) and حَجَبَةٌ. (Msb, K.) And حَجَبَةُ البَيْتِ [The door-keepers and guardians of the Kaabeh: see حِجَابَةٌ]. (TA.) ― -b2- Each of the two bones over the eyes, with the hair and flesh upon them: (IF, Msb, K:) or the eyebrow; the hair growing on either of those bones: (AZ, K:) so called because it precludes the rays of the sun from the eye: (TA:) of the masc. gender: (Lh TA:) pl. حَوَاجِبُ. (S Msb, K.) One says, اـِنَّهُ لَمُزَجَّجُ الحَاجِبِ [Verily he has the eyebrow made narrow and long, by the removal of redundant hairs; or made narrow and long and arched; or lengthened with antimony]. (Lh, TA.) ― -b3- [Hence, as being likened thereto,] (assumed tropical:) The piece of wood that is over the lintel of a door-frame. (Az, TA.) [See عَتَبَةٌ.] ― -b4- (tropical:) The edge, (A,) or side, (K,) or upper limb of the disk, that appears when it begins to rise, (T, TA,) or the first part that appears, (Mgh,) of the sun, (T, A, Mgh, K,) and of the moon: (T, TA:) likened to the حاجب (A, Mgh) of the face (Mgh) of a man: (A:) and حَوَاجبُ الشَّمْس the sides of the sun. (S.) You say, بَدَا حَاجِبُ الشَّمْس, (T, A, TA,) and القَمَرِ, (T, TA,) (tropical:) The upper limb of the disk, (T, TA,) or the edge, (A,) of the sun appeared, (T, A, TA,) and of the moon. (T, TA.) ― -b5- (assumed tropical:) The edge or anything. (K.) A woman said to a man who was eating of the middle of a round cake of bread, كُلْ مِنْ حَوَاجِبِهَا (tropical:) Eat of its edges, (As, TA,) or its sides. (A.) ― -b6- (assumed tropical:) [The beginning of the dawn.] You say, لَاحَتْ حَوَاجِبُ الصُّبْحِ (tropical:) The beginnings of the dawn appeared. (A, TA.)

مُحَجَّبٌ
مُحَجَّبٌ محجب : see what next follows.

مَحْجُوبٌ
مَحْجُوبٌ محجوب [pass. part. n. of 1]. You say مَلِكٌ مَحْجُوبٌ (A) and ↓ مُحَجَّبٌ (S) and ↓ مُحْتَجبٌ (A) and ↓ مُحُوْجَبٌ (TA) [A king secluded, or concealed, from the people]. And اِمْرَأَةٌ مَحْجُوبَةٌ A woman veiled, or concealed by a curtain or the like. (TA.) And هُوَ مَحْجُوبٌ عِنِ الخَيْرِ [He is debarred from good.] (A, TA.) ― -b2- (assumed tropical:) Blind; (S, K;) and so ↓ مُحَوْجَبٌ. (TA.)

مُحْتَجِبٌ
مُحْتَجِبٌ محتجب : see the next preceding paragraph.

مُحَوْجَبٌ
مُحَوْجَبٌ محوجب : see مَحْجُوبٌ, in two places.

##### Türkçe

**حَجَبَهُ**
1 **حَجَبَهُ** **حاجب** **حجاب** **حجب** **حجبه** **حجبة** , (S, A, Msb,) muzârîsi **حَجُبَ** , (Msb,) mastarı **حَجْبٌ**, (Mgh, Msb,) O, onu, yahut onu, men etti, engelledi, alıkoydu, mahrum bıraktı, yahut içeri sokmadı: (Mgh, Msb:) onu, yahut onu, içeri girmekten alıkoydu; yani onu, yahut onu, girmekten men etti. (S, A.) [Bundan dolayı,] **الاـِخْوَةُ يَحْجُبُونَ الأُمَّ عِنِ الثُّلُثِ** [Bir kimsenin (ölenin) kardeşleri, anneyi mirastan üçte bir (hissesini) almaktan mahrum bırakır]. (S, A.) ― -b2- Yine, (A, K,) muzârîsi yukarıdaki gibi, (TA,) mastarı **حَجْبٌ** ve **حَجَابٌ**, (K,) O, onu, yahut onu, perdeledi, gizledi, sakladı, örttü, yahut korudu; (A, K;) ve yine ↓ **حجّبهُ**. (K.) ― -b3- [Ve iki şeyin arasına girdi. Böylece diyafram şöyle vasfedilir:] **جِلْدَةٌ تَحْجُبُ بَيْنَ الفُؤَادِ وَالبَطْنِ** [Kalp ile karın arasına giren bir deri parçası]. (A.) ― -b4- [Ve **حَاجِب**; yani kapıcı yahut mabeyinci görevini yaptı. Dersin ki,] **فُلَانٌ يَحْجُبُ لِلْأَمِيرِ** Böyle biri, emîre (vali yahut kumandana) **حاجب**lik görevini yapar. (A, TA.)

2 **حَجَّبَ**: 1’e bak.

5 **تَحَجَّبَ**: 8’e bak.

**احتجب**
8 **احتجب** **احتجب** **أحتجب** **ٱحتجب** [O, yahut o, men edilmiş, engellenmiş, alıkonmuş, mahrum bırakılmış oldu: inzivaya çekildi; yahut kendini inzivaya çekti:] o, yahut o, perdelendi, gizlendi, saklandı, örtüldü, yahut korundu; ve yine ↓ **تحجّب**. (K, TA.) Dersin ki, **احتجب المَلِكُ عِنِ النَّاسِ** [Kral, insanlardan inzivaya çekildi yahut gizlendi; yahut insanlardan inzivaya çekilmiş yahut gizlenmiş oldu]. (S, A.) Ve **احتجبت الشَّمْسُ فِى السَّحَابِ** (mecazen:) [Güneş bulutlarda gizlendi, yahut kendini gizledi]. (A, TA.) ― -b2- [Bundan dolayı, görünüşe göre,] **احتجبت المَرْأَةُ بِيَومٍ**, (K,) yahut **بِيَوْمٍ مِنْ تَاسِعِهَا**, ve **مِنْ يَوْمٍ مِنْ تَاسِعِهَا**, (TA,) [sanki “Kadın, hamileliğinin dokuzuncu ayının bir gününün başlangıcından itibaren inzivaya çekildi” manasında:] hamile kadın hakkında söylenir, (TA,) dokuzuncu [ayının] bir günü geçtiğinde. (K, TA.)

**استحجِبهُ**
10 **استحجِبهُ** **استحجبه** **استحجبة** Onu **حَاجِب**lik görevine tayin etti [yani kapıcı yahut mabeyinci]. (S, K.)

**حَجَبٌ**
**حَجَبٌ** **حجاب** **حجب** : **حَجَبَةٌ**’ye bak. -A2- Yine [soluk borusu;] nefesin geçtiği yol. (K.)

**حَجِبٌ**
**حَجِبٌ** **حجاب** **حجب** Bir tepe; eş anlamlısı **أَكَمَةٌ**: (K:) yahut yüksek bir **أَكَمَة**. (TA.)

**حِجْبَةٌ**
**حِجْبَةٌ** **حاجب** **حجاب** **حجب** **حجبه** **حجبة** : **حِجَابَةٌ**’ye bak.

**حَجَبَةٌ**
**حَجَبَةٌ** **حاجب** **حجاب** **حجب** **حجبه** **حجبة** Kalçanın [yahut uyluk başının] başı [yahut çıkıntısı]; (S, A) [bir adamın (bk. **حَرْقَفَةٌ**) ve] bir atın; (A;) yani **حَجَبَتَانِ**’dan her biri; bunlar **خَاصِرَتَانِ**’ın [yahut iki böğrün] üstüne yahut dışına taşar: (S:) yahut tesniye, **خَاصِرَة**’nin [yahut böğrün] üstüne yahut dışına taşan kalça/uyruk kenarlarının ikisini ifade eder: (K:) yahut kasıkların üstündeki, karnın yumuşak kısımlarının üstüne yahut dışına taşan, sağda ve solda bulunan iki kemik: (Zj, “Khalk el-Insān”ında, * ve K:) yahut **حَرْقَفَتَانِ**’ın [bk. o] yanındaki iki kalça/uyruk kemiğinin iki başı; çoğulu [daha doğrusu cem‘î cins ismi] ↓ **حَجَبٌ**, ve azlık çoğulu **حَجَبَاتٌ**: (TA:) ve atta, karnın **صِفَاق** denilen [deri]sinin üstüne yahut dışına taşan iki kalça/uyruk kısmı. (K.)

**حِجَابٌ**
**حِجَابٌ** **حاجب** **حجاب** [Men eden, engelleyen, alıkoyan, mahrum bırakan:] perdeleyen, gizleyen, saklayan, örten, yahut koruyan bir şey; (S, Msb, K TA;) çünkü görmeyi yahut bakmayı engeller: (Msb:) iki şeyin (A, K,) yahut iki cismin arasına giren bir şey, (A, K,) yahut cisim; (Msb,) ki bunun birincil anlam olduğu [söylenir]: (Msb;) [bir bölme, bir set, bir engel, yahut bir mâni:] ve bazen zihnî şeylere de uygulanır: (Msb:) çoğulu **جُجُبٌ**. (A, Msb, K.) Dersin ki, **ضُرِبَ الحِجَابُ عَلَى النِّسَآءِ** [Kadınların üzerine perde/örtü indirildi]. (A, TA.) Ve **لَهُ دَعَوَاتٌ تَخْرِقُ الحُجُبَ** [Onun, perdeleri yırtan duaları vardır]. (A, TA.) Ve **مَا لِدَعْوَةِ المَظْلُومِ حِجَابٌ** [Mazlumun duasına perde/engel yoktur]. (A, TA.) Bir hadiste şöyle denmiştir: **مَنِ اطَّلَعَ الحِجَابِ وَاقَعَ مَا وَرَآءَهُ** [Kim perdeyi görüp (ona) vâkıf olursa, onun arkasında olana düşer]: yani bir adam ölünce, iki perdeden birinin arkasında olana düşer; Cennetinki ve Cehenneminki: (ISh, TA:) yahut bazılarına göre, **اِطَلَاعُ الحِجَابِ** başı uzatmak [ve perdenin üzerinden bakmak] demektir; çünkü bir şeyi araştıran kimse, perdenin yahut örtünün arkasında ne olduğunu görmek için başını uzatır. (TA.) Ve başka bir hadiste, Muhammed’in bir sözü olarak, (TA,) **اـِنَّ اللّٰهَ يَغْفِرُ لِلْعَبْدِ مَا لَمْ يَقَعِ الحِجَابُ** [Şüphesiz Allah, engelleyici olay vuku bulmadıkça kula (yaratığına) bağışlar]: buradaki **الحجاب**, çok tanrıcılık inancı üzere ölmek demektir: (K, * TA:) sanki ölüm ile hak imandan alıkonmuş olur. (TA.) Yine şöyle de denir: **العَجْزُ حَجَابٌ بَيْنَ الاـِنْسَانِ وَمُرَادِهِ** [Âcizlik, insan ile muradı arasında bir engeldir]. (Msb.) Ve **المَعْصِيَةُ حِجَابٌ بَيْنَ العَبْدِ وَبَيْنَ رَبِّهِ** [İsyan, kul ile Rabbi arasında bir engeldir]. (Msb.) ― -b2- [Bundan dolayı, günümüzde, (mecaz sayılan:) Yazılı bir muska yahut hamâil; genellikle (adı **بَيْتُ حِجَابٍ** olan) bir kılıf içinde taşınır; sol omuz üzerinden geçen bir ip ile sağ tarafa asılı olarak, yahut kişinin başka bir yerinde: çokluk çoğulu **حُجُبٌ**, azlık çoğulu **أَحْجِبَةٌ** ve **حِجَابَاتٌ**.] ― -b3- [Bundan dolayı da,] bedenin iç kısmında, iki yan arasında, (K,) incik parçasına benzeyen ince bir et parçası; (TA,) akciğerler ile **قصب** arasında, araya giren: (K, TA:) ve **حِجَابُ القَلْبِ**, (A,) yahut **حَجَابُ الجَوْفِ**, (S,) [aynısını ifade eder; ve yine **حَجَابُ الكَبِدِ**; (bk. **خِلْبٌ**;)] kalp ile **جوف**’un geri kalanı arasına giren şey; (S;) kalp ile karın arasına giren deri parçası: (A, TA:) yahut **حِجَابُ القَلْبِ**, kalbi örten belli bir yağ demektir: (AHeyth, TA, md. **شغف**’ta:) [yahut **قَلْبٌ**’e bak: kalbin bölmesi (septum cordis) demektir:] çoğulu **حُجُبٌ** (A, TA.) Bundan dolayı şu söz: **هَتَكَ الخَوْفُ حِجَابَ قَلْبِهِ** (mecazen:) [Korku onun diyaframını yırttı: yahut kalbin bölmesini]. (A, TA.) ― -b4- (mecaz sayılan:) Ufuk: [çünkü bakışı sınırlar:] şu ibarede olduğu gibi, **تَوَارَتْ بِالْحِجَابِ** (mecaz sayılan:) O (güneş) ufukla gizlendi; Kur’ân’da [xxxviii. 31] ve bir hadiste geçer. (TA.) ― -b5- (mecazen:) Bir dağ: (A:) yahut dağın yüksek bir kısmı. (K.) Dersin ki, **قَعَدَ فِى ظِلِّ الحِجَابِ** (mecazen:) Dağın gölgesinde oturdu. (A.) ― -b6- (mecaz sayılan:) **حَرَّة** denilen [taşlık arazi]nin bittiği yer. (K.) ― -b7- (mecaz sayılan:) Düzgünce bitişik ve uzun bir kumluk. (K.) ― -b8- (mecaz sayılan:) Güneşin ışığı; yahut güneşin uzantısı yahut yanı: (K, TA:) yahut [**حَاجِبٌ** gibi] güneşin bir yanı yahut bir parçası. (TA.)

**حَجَابَةٌ**
**حَجَابَةٌ** **حاجب** **حجاب** **حجابه** **حجابة** , (K,) yahut ↓ **حِجْبَةٌ**, (S,) Kapıcılık [yahut mabeyincilik] görevi. (S, * K.) ― -b2- Ve birincisi, Kâbe’nin kapıcılığı ve muhafızlığı görevi. (TA.)

**حَاجِبٌ**
**حَاجِبٌ** **حاجب** **ٱحتجاب** , isim niteliğinin baskın olduğu bir sıfat, (TA,) Kapıcı; (Msb, K;) böyle adlandırılır; çünkü insanları içeri girmekten men eder: (Msb:) [mabeyinci:] çoğulu **حُجَّابٌ** (S, Msb, K) ve **حَجَبَةٌ**. (Msb, K.) Ve **حَجَبَةُ البَيْتِ** [Kâbe’nin kapıcıları ve muhafızları: **حِجَابَةٌ**’ye bak]. (TA.) ― -b2- Gözlerin üzerindeki, üzerlerinde saç ve et bulunan iki kemikten her biri: (IF, Msb, K:) yahut kaş; o iki kemikten her birinin üzerinde biten kıl: (AZ, K:) böyle adlandırılır; çünkü güneş ışınlarını gözden men eder: (TA:) müzekkerdir: (Lh TA:) çoğulu **حَوَاجِبُ**. (S Msb, K.) Şöyle denir: **اـِنَّهُ لَمُزَجَّجُ الحَاجِبِ** [Şüphesiz onun kaşı, fazla kılların alınmasıyla ince ve uzun yapılmıştır; yahut ince ve uzun ve yay gibi yapılmıştır; yahut sürme ile uzatılmıştır]. (Lh, TA.) ― -b3- [Bundan dolayı, ona benzetilerek,] (mecaz sayılan:) Kapı kasasının üst eşiğinin üzerindeki tahta parçası. (Az, TA.) [Bk. **عَتَبَةٌ**.] ― -b4- (mecazen:) Doğmaya başladığında görünen diskin kenarı, (A,) yahut yanı, (K,) yahut üst kenarı, (T, TA,) yahut görünen ilk kısmı, (Mgh,) güneşin, (T, A, Mgh, K,) ve ayın: (T, TA:) bir adamın yüzünün (Mgh) **حاجب**’ine (A, Mgh) benzetilmiştir: (A:) ve **حَوَاجبُ الشَّمْس** güneşin yanlarıdır. (S.) Dersin ki, **بَدَا حَاجِبُ الشَّمْس**, (T, A, TA,) ve **القَمَرِ**, (T, TA,) (mecazen:) diskin üst kenarı, (T, TA,) yahut kenarı, (A,) güneşin göründü, (T, A, TA,) ve ayın. (T, TA.) ― -b5- (mecaz sayılan:) Herhangi bir şeyin kenarı. (K.) Bir kadın, yuvarlak bir ekmek çöreğinin ortasından yiyen bir adama şöyle dedi: **كُلْ مِنْ حَوَاجِبِهَا** (mecazen:) Onun kenarlarından ye, (As, TA,) yahut yanlarından. (A.) ― -b6- (mecaz sayılan:) [Şafağın başlangıcı.] Dersin ki, **لَاحَتْ حَوَاجِبُ الصُّبْحِ** (mecazen:) Şafağın başlangıçları göründü. (A, TA.)

**مُحَجَّبٌ**
**مُحَجَّبٌ** **محجب** : aşağıda gelen şeye bak.

**مَحْجُوبٌ**
**مَحْجُوبٌ** **محجوب** [1’in mef‘ûl ismi]. Dersin ki **مَلِكٌ مَحْجُوبٌ** (A) ve ↓ **مُحَجَّبٌ** (S) ve ↓ **مُحْتَجبٌ** (A) ve ↓ **مُحُوْجَبٌ** (TA) [İnsanlardan inzivaya çekilmiş yahut gizlenmiş bir kral]. Ve **اِمْرَأَةٌ مَحْجُوبَةٌ** Perdeyle yahut benzeriyle örtülmüş/gizlenmiş bir kadın. (TA.) Ve **هُوَ مَحْجُوبٌ عِنِ الخَيْرِ** [O, hayırdan mahrum bırakılmıştır]. (A, TA.) ― -b2- (mecaz sayılan:) Kör; (S, K;) ve yine ↓ **مُحَوْجَبٌ**. (TA.)

**مُحْتَجِبٌ**
**مُحْتَجِبٌ** **محتجب** : bir önceki paragrafa bak.

**مُحَوْجَبٌ**
**مُحَوْجَبٌ** **محوجب** : **مَحْجُوبٌ**’a, iki yerde, bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%A8/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

حَجَبَ
حَجَبَ U ( n. ac. حَجْب 1 ,  حِجَاْب 23 ),
a.  Covered, veiled, cloaked, masked, screened; enclosed, shut off.

b.  [ acc. &  'An ], Prevented, precluded from.

c.  Intervened.

حَجَّبَ
حَجَّبَ II ,
a.  see I (a) .

تَحَجَّبَ
تَحَجَّبَ V ,  اِحْتَجَبَ VIII ,
a.  Was concealed &c., concealed himself.

b.  Was prevented, preluded.

اِسْتَحْجَبَ
اِسْتَحْجَبَ X ,
a.  Appointed as chamberlain, as door-keeper.

حَجِب
حَجِب 5 ,
a.  Hill.

حَاْجِب
حَاْجِب 21 , ( pl. حَجَبَة 4t ,  حُجَّاْب 29 ),
a.  Chamberlain; usher, doorkeeper.

b.  ( pl. حَوَاْجِبُ 41 ), Brow, eyebrow.

حِجَاْب
حِجَاْب 23 , ( pl. حُجُب 10 ),
a.  Veil, curtain; screen, partition.

##### Türkçe

حَجَبَ
**حَجَبَ** U (mastar: **حَجْب** 1, **حِجَاْب** 23),
a. Örttü, perdeledi, bürüdü, maskeledi, siperledi; kuşattı, kapattı.

b. [mef‘ûl ve **عَنْ** ile], -den alıkoydu, -den men etti.

c. Araya girdi.

حَجَّبَ
**حَجَّبَ** II,
a. I (a)’ya bak.

تَحَجَّبَ
**تَحَجَّبَ** V, **اِحْتَجَبَ** VIII,
a. Gizlendi vb., kendini gizledi.

b. Alıkonuldu, men edildi.

اِسْتَحْجَبَ
**اِسْتَحْجَبَ** X,
a. Hâcib olarak, kapıcı olarak tayin etti.

حَجِب
**حَجِب** 5,
a. Tepe.

حَاْجِب
**حَاْجِب** 21, (çoğulu: **حَجَبَة** 4t, **حُجَّاْب** 29),
a. Hâcib; teşrifatçı, kapıcı.

b. (çoğulu: **حَوَاْجِبُ** 41), kaş, kaş kemiği.

حِجَاْب
**حِجَاْب** 23, (çoğulu: **حُجُب** 10),
a. Örtü, perde; siper, bölme.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%A8/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

حجب
حَجَبَ - يَحْجُبُ - حِجَاب - مَحْجُوْب - مَحْجُوْبُوْن
حَجَبَ - يَحْجُبُ + كائن + شيئاً + عن كائن: يعزله ويفصله عنه بحاجز يمنع المرور والرؤية: يضع أداة أو كائن مادي بين كائنين بحيث يمنع الاتصال والرؤية المباشرة بينهما
حِجَاب: على وزن " فـِعال" اسم فعل مبالغة من " حَجَبَ - يَحْجُبُ ":اسم آلة منه: الكائن المادي الذي يمنع الاتصال والرؤية المباشرة
مَحْجُوْب: اسم مفعول من " حَجَبَ - يَحْجُبُ "
مَحْجُوْبُوْن: جمع " مَحْجُوْب"
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الفصل والحجز بين كائنين ومنع الحركة بينهما بإيقافها بحاجز"، وهي:
بَرْزَخَ - يُبَرْزِخُ، عَزَلَ - يَعْزِلُ، حَظَرَ- يَحْظُرُ، حَجَبَ - يَحْجُبُ، حَجَرَ - يَحْجُرُ، حَجَزَ - يَحْجُزُ (حَجَزَ - يَحْجِزُ)

محجوب - محجوبون
 	﴿كلا إنهم عن ربهم يومئذ لمحجوبون(15)﴾ المطففين
حجاب
بين الناس بعضهم بعضاً مادي : ستر﴿فاتخذت من دونهم حجابا فأرسلنا إليها روحنا فتمثل لها بشرا سويا(17)﴾ مريم ﴿ياأيها الذين آمنوا لا تدخلوا بيوت النبي إلا أن يؤذن لكم إلى طعام غير ناظرين إناه ولكن إذا دعيتم فادخلوا فإذا طعمتم فانتشروا ولا مستأنسين لحديث إن ذلكم كان يؤذي النبي فيستحي منكم والله لا يستحي من الحق وإذا سألتموهن متاعا فاسألوهن من وراء حجاب ذلكم أطهر لقلوبكم وقلوبهن وما كان لكم أن تؤذوا رسول الله ولا أن تنكحوا أزواجه من بعده أبدا إن ذلكم كان عند الله عظيما(53)﴾ الأحزاب ﴿فقال إني أحببت حب الخير عن ذكر ربي حتى توارت بالحجاب(32)﴾ ص
ستر	﴿وبينهما حجاب وعلى الأعراف رجال يعرفون كلا بسيماهم ونادوا أصحاب الجنة أن سلام عليكم لم يدخلوها وهم يطمعون(46)﴾ الأعراف
الحجاب النفسي    	﴿وإذا قرأت القرآن جعلنا بينك وبين الذين لا يؤمنون بالآخرة حجابا مستورا (45)﴾ الإسراء ﴿وقالوا قلوبنا في أكنة مما تدعونا إليه وفي آذاننا وقر ومن بيننا وبينك حجاب فاعمل إننا عاملون(5)﴾ فصلت
الحجاب بين الله والناس  	﴿وما كان لبشر أن يكلمه الله إلا وحيا أو من وراء حجاب أو يرسل رسولا فيوحي بإذنه ما يشاء إنه علي حكيم(51)﴾ الشورى ﴿كلا إنهم عن ربهم يومئذ لمحجوبون(15)﴾ المطففين
مختار الصحاح
● [حجب] ح ج ب: الحِجَابُ الستر و حَجَبَهُ منعه من الدخول وبابه نصر ومنه الحَجْبُ في الميراث و المحْجُوبُ الضرير و حاجبُ العين جمعه حَواجِبُ و حاجَبُ الأمير جمعه حُجَّابٌ و حَوَاجِبُ الشمس نواحيها و احْتَجَبَ الملك عن الناس
الراغب
حجب
- الحجب والحجاب: المنع من الوصول، يقال: حجبه حجبا وحجابا، وحجاب الجوف: ما يحجب عن الفؤاد، وقوله تعالى: }وبينهما حجاب﴿[الأعراف/46]، ليس يعني به ما يحجب البصر، وإنما يعني ما يمنع من وصول لذة أهل الجنة إلى أهل النار، وأذية أهل النار إلى أهل الجنة، كقوله عز وجل:﴾فضرب بينهم بسور له باب باطنه فيه الرحمة، وظاهرة من قبله العذاب﴿[الحديد/13]، وقال عز وجل:﴾وما كان لبشر أن يكلمه الله إلا وحيا أو من وراء حجاب﴿[الشورى/51]، أي: من حيث ما لا يراه مكلمه ومبلغه وقوله تعالى:﴾حتى توارت بالحجاب﴿[ص/32]، يعني الشمس إذا استترت بالمغيب. والحاجب: المانع عن السلطان، والحاجبان في الرأس لكونهما كالحاجبين للعين في الذب عنهما. وحاجب الشمس سمي لتقدمه عليها تقدم الحاجب للسلطان، وقوله عز وجل:﴾كلا إنهم عن ربهم يومئذ لمحجوبون﴿[المطففين/15]، إشارة إلى منع النور عنهم المشار إليه بقوله:﴾فضرب بينهم بسور{ [الحديد/13].
ملخص اللسان
1.     حَجَبَ الشيءَ يَحْجُبُه حَجْباً وحِجاباً وحَجَّبَه: سَترَه.
2.     الحِجابُ: السِّتْرُ.
3.      وقد احْتَجَبَ وتحَجَّبَ إِذا اكْتنَّ من وراءِ حِجابٍ.
4.     وامرأَة مَحْجُوبةٌ: قد سُتِرَتْ بِسِترٍ.
5.     وحِجابُ الجَوْفِ: ما يَحْجُبُ بين الفؤَادِ وسائره؛
6.     وحِجابُ الجَوْفِ: هي جِلْدة بَين الفؤَادِ وسائر البَطْن.
7.     والحاجِبُ: البَوَّابُ،
8.     وحَجَبَه: أَي مَنَعَه عن الدخول.
9.     حِجابةَ  الكَعْبةِ، وهي سِدانَتُها، وتَولِّي حِفْظِها، وهم الذين بأَيديهم  مَفاتِيحُها.
10.                        ومِن بَيْننا وبَيْنِك حِجابٌ، معناه: ومن بينِنا وبينِك حاجِزٌ في النِّحْلَةِ والدِّين؛
11.                        والحِجابُ: لحْمةٌ رَقِيقةٌ كأَنها جِلْدةٌ قد اعْتَرَضَتْ مُسْتَبْطِنةٌ بين الجَنْبَينِ،
12.                         والحاجِبانِ: العَظْمانِ اللَّذانِ فوقَ العَيْنَينِ   بِلَحْمِهما وشَعَرهِما،
13.                        الحاجِبُ الشعَرُ النابِتُ على العَظْم،
14.                        وحاجِبُ الأَمِير: معروف
15.                        والحِجابةُ: وِلايةُ الحاجِبِ.
16.                        واسْتَحجَبَه: ولاَّه الحِجْبَة.
17.                        والـمَحْجُوبُ: الضَّرِيرُ.
18.                        وحاجِبُ الشمس: ناحيةٌ منها.
19.                         حاجِبُ الشمس: قَرْنُها، وهو ناحِيةٌ من قُرْصِها حِينَ تَبْدَأُ في الطُّلُوع،
20.                        الحِجابُ: الأُفُقُ؛
21.                        وحاجِبُ كل شيءٍ: حَرْفُه.
22.                        كُلْ  من حَواجِبِها أَي مِن حُرُوفِها.
23.                        والحِجابُ: ما أَشْرَفَ مِن الجبل.
24.                        الحِجابُ: مُنْقَطَعُ  الحَرَّةِ.
25.                        إِن اللّه يَغْفِرُ للعبد ما لم يَقَع الحِجابُ. وما الحِجابُ؟ قال: أَن تَمُوتَ النفْسُ، وهي مُشْرِكةٌ، كأَنها حُجِبَتْ بالـمَوْت عن الإِيمان.
26.                        مَنِ اطَّلعَ الحِجابَ واقَعَ ما وراءَهُ، أَي إِذا مات الإِنسانُ واقَعَ ما وراءَ الحجابَينِ حِجابِ الجَنَّةِ وحجابِ النَّارِ، لأَنهما قد خَفِيَا.
27.                        اطِّلاعُ الحِجاب: مَدُّ الرأْس،
28.                        والحَجَبةُ: رأْسُ الوَرِكِ.
29.                        والحَجَبَتانِ: حَرْفا الوَرِكِ اللَّذانِ يُشْرِفانِ على الخاصِرَتَينِ.
30.                        الحَجَبَتانِ: العَظْمانِ فَوقَ العانةِ، الـمُشْرِفانِ على مَراقِّ البَطْن، مِن يمين وشِمال؛
31.                        الحَجَبَتان: رُؤُوسُ عَظْمَي الوَرِكَيْنِ مـما يلي الحَرْقَفَتَين،
32.                        والحَجَبَتانِ من الفرَس: ما أَشْرَفَ على صِفاقِ البَطْنِ من وَرِكَيْهِ.
33.                        وقَوْسُ حاجِبٍ: هو حاجِبُ بنُ زُرارةَ التَّميمِيّ.
34.                       وحاجِبُ الفِيلِ: اسم شاعر من الشُّعراءِ.
لسان العرب
● - حجب: الحِجابُ: السِّتْرُ.  حَجَبَ الشيءَ يَحْجُبُه حَجْباً وحِجاباً وحَجَّبَه: سَترَه. وقد احْتَجَبَ وتحَجَّبَ إِذا اكْتنَّ من وراءِ حِجابٍ. وامرأَة مَحْجُوبةٌ: قد سُتِرَتْ بِسِترٍ. وحِجابُ الجَوْفِ: ما يَحْجُبُ بين الفؤَادِ وسائره؛ قال الأَزهريّ: هي جِلْدة بَين الفؤَادِ وسائر البَطْن.  والحاجِبُ: البَوَّابُ، صِفةٌ غالِبةٌ، وجمعه حَجَبةٌ وحُجَّابٌ،  وخُطَّتُه الحِجابةُ.  وحَجَبَه: أَي مَنَعَه عن الدخول.  وفي الحديث: قالت بنُو قُصَيٍّ: فينا الحِجابةُ، يعنون حِجابةَ  الكَعْبةِ، وهي سِدانَتُها، وتَولِّي حِفْظِها، وهم الذين بأَيديهم  مَفاتِيحُها.والحَجابُ: اسمُ ما احْتُجِبَ به، وكلُّ ما حالَ بين شيئين: حِجابٌ، والجمع حُجُبٌ لا غير. وقوله تعالى: ومِن بَيْننا وبَيْنِك حِجابٌ، معناه: ومن بينِنا وبينِك حاجِزٌ في النِّحْلَةِ والدِّين؛ وهو مثل قوله تعالى: قُلوبُنا في أَكِنَّةٍ، إِلاَّ أَنَّ معنى هذا: أَنـَّا لا نُوافِقُك في مذهب. واحْتَجَبَ الـمَلِكُ عن الناس، ومَلِكٌ مُحَجَّبٌ.  والحِجابُ: لحْمةٌ رَقِيقةٌ كأَنها جِلْدةٌ قد اعْتَرَضَتْ مُسْتَبْطِنةٌ بين الجَنْبَينِ، تحُولُ بين السَّحْرِ والقَصَبِ.  وكُلُّ شيءٍ مَنَع شيئاً، فقد حَجَبَه كما تحْجُبُ الإِخْوةُ الأُمَّ عن  فَريضَتِها، فإِن الإِخْوة يحْجُبونَ الأُمَّ عن الثُّلُثِ إِلى السُّدُسِ.  والحاجِبانِ: العَظْمانِ اللَّذانِ فوقَ العَيْنَينِ  \<ص:299>  بِلَحْمِهما وشَعَرهِما، صِفةٌ غالِبةٌ، والجمع حَواجِبُ؛ وقيل: الحاجِبُ الشعَرُ النابِتُ على العَظْم، سُمِّي بذلك لأَنه يَحْجُب عن العين شُعاع الشمس. قال اللحياني: هو مُذكَّر لا غيرُ، وحكى: إِنه لَمُزَجَّجُ الحَواجِبِ، كأَنهم جعلوا كل جزءٍ منه حاجِباً. قال: وكذلك يقال في كل ذِي حاجِب. قال أَبو زيد: في الجَبِينِ الحاجِبانِ، وهما مَنْبِتُ شعَر الحاجِبَين من العَظْم.  وحاجِبُ الأَمِير: معروف، وجمعه حُجَّابٌ. وحَجَبَ الحاجِبُ يَحْجُبُ حَجْباً.  والحِجابةُ: وِلايةُ الحاجِبِ. واسْتَحجَبَه: ولاَّه الحِجْبَة(1)  (1 قوله «ولاه الحجبة» كذا ضبط في بعض نسخ الصحاح.) .  والـمَحْجُوبُ: الضَّرِيرُ.  وحاجِبُ الشمس: ناحيةٌ منها. قال:  ترَاءَتْ لنا كالشَّمْسِ، تحْتَ غَمامةٍ، *  بدَا حاجِبٌ منها وضَنَّتْ بِحاجِبِ  وحَواجِبُ الشمس: نَواحِيها. الأَزهري: حاجِبُ الشمس: قَرْنُها، وهو ناحِيةٌ من قُرْصِها حِينَ تَبْدَأُ في الطُّلُوع، يقال: بَدا حاجِبُ الشمسِ والقمرِ. وأَنشد الأَزهري للغنوي(2)  (2 هذا البيت لبشار بن برد لا للغنوي.):  إِذا ما غَضِبْنا غَضْبةً مُضَرِيَّةً *  هَتَكْنا حِجابَ الشمسِ أَو مَطَرَتْ دَما  قال: حِجابُها ضَوؤُها ههنا. وقولُه في حديثِ الصلاةِ: حِين توارَتْ بالحِجابِ. الحِجابُ ههنا: الأُفُقُ؛ يريد: حين غابَتِ الشمسُ في الأُفُق واسْتَتَرَتْ به؛ ومنه قوله تعالى: حتى توَارَتْ بالحِجابِ.  وحاجِبُ كل شيءٍ: حَرْفُه. وذكر الأَصْمعِي أَنَّ امْرأَةَّ قَدَّمَتْ  إِلى رجل خُبزَةً أَو قُرْصَةً فجَعلَ يأكُلُ من وَسَطِها، فقالت له: كُلْ  من حَواجِبِها أَي مِن حُرُوفِها.  والحِجابُ: ما أَشْرَفَ مِن الجبل. وقال غيرُه: الحِجابُ: مُنْقَطَعُ  الحَرَّةِ. قال أَبو ذُؤَيْب:  فَشَرِبْنَ ثم سَمِعْنَ حِسّاً، دونَه *  شَرَفُ الحِجابِ ورَيْبُ قَرْعٍ يُقْرَعُ  وقِيل: إِنما يُريد حِجابَ الصائِدِ، لأَنه لا بُدَّ له أَن يَسْتَتر بشيءٍ.  ويقال: احْتَجَبَتِ الحامِلُ من يومِ تاسِعها، وبيَومٍ من تاسعها، يقال  ذلك للمرأَةِ الحامِلِ، إِذا مَضَى يومٌ من تاسِعها، يقولون: أَصْبَحَتْ  مُحْتَجِبةً بيومٍ من تاسعها، هذا كلام العرب.  وفي حديث أَبي ذر: أَنَّ النبي، صلى اللّه عليه وسلم، قال: إِن اللّه يَغْفِرُ للعبد ما لم يَقَع الحِجابُ. قيل: يا رسولَ اللّه، وما الحِجابُ؟ قال: أَن تَمُوتَ النفْسُ، وهي مُشْرِكةٌ، كأَنها حُجِبَتْ بالـمَوْت عن الإِيمان. قال أَبو عَمرو وشمر: حديثُ أَبي ذرّ يَدُل على أَنه لا ذَنْبَ يَحْجُبُ عن العَبْدِ الرحمةَ، فيما دون الشِّرْكِ. وقال ابن شميل، في حديث ابن مسعود، رضي اللّه عنه: مَنِ اطَّلعَ الحِجابَ واقَعَ ما وراءَهُ، أَي إِذا مات الإِنسانُ واقَعَ ما وراءَ الحجابَينِ حِجابِ الجَنَّةِ وحجابِ النَّارِ، لأَنهما قد خَفِيَا. وقيل: اطِّلاعُ الحِجاب: مَدُّ الرأْس، لأَن الـمُطالِعَ يمُدُّ رأْسَه يَنْظُر مِن وراءِ الحجابِ، وهو السِّتْرُ.والحَجَبةُ، بالتحريك: رأْسُ الوَرِكِ. والحَجَبَتانِ:  \<ص:300>  حَرْفا الوَرِكِ اللَّذانِ يُشْرِفانِ على الخاصِرَتَينِ. قال طُفيْلٌ:  وِراداً وحُوّاً مُشْرِفاً حَجَباتُها، *  بَناتُ حِصانٍ، قد تُعُولِمَ، مُنْجِبِ  وقيل: الحَجَبَتانِ: العَظْمانِ فَوقَ العانةِ، الـمُشْرِفانِ على مَراقِّ البَطْن، مِن يمين وشِمال؛ وقيل: الحَجَبَتان: رُؤُوسُ عَظْمَي الوَرِكَيْنِ مـما يلي الحَرْقَفَتَين، والجميعُ الحَجَبُ، وثلاثُ حَجَباتٍ.  قال امرؤُ القيس:  له حَجَباتٌ مُشْرِفاتٌ على الفالِ  وقال آخر:  ولم تُوَقَّعْ، بِرُكُوبٍ، حَجَبُهْ  والحَجَبَتانِ من الفرَس: ما أَشْرَفَ على صِفاقِ البَطْنِ من وَرِكَيْهِ.  وحاجِبٌ: اسم. وقَوْسُ حاجِبٍ: هو حاجِبُ بنُ زُرارةَ التَّميمِيّ.  وحاجِبُ الفِيلِ: اسم شاعر من الشُّعراءِ. وقال الأَزهريّ في ترجمة عتب: العَتَبَةُ في الباب هي الأَعْلى، والخَشَبةُ التي فَوْقَ الأَعلى: الحاجِبُ.والحَجِيبُ: موضع. قال الأَفْوَهُ:  فَلَـمَّا أَنْ رأَوْنا، في وَغاها، *  كآسادِ الغَرِيفةِ والحَجِيبِ(1)  (1 قوله «الغريفة» كذا ضبط في نسخة من المحكم وضبط في معجم ياقوت بالتصغير.)  ويروى: واللَّهِيبِ.
مقاييس اللغة:
(حجب) الحاء والجيم والباء أصل واحد، وهو المنع. يقال حجبته عن كذا، أي منَعتُه. وحِجابُ الجَوْف: ما يَحْجُبُ بين الفُؤاد وسائر الجَوْف. والحاجبان العظمان فوق العينين بالشّعَْر واللّحم. *وهذا على التشبيه، كأنهما تحجبان شيئاً يصل إلى العينين. وكذلك حاجبُ  الشّمس، إنما هو مشبَّهٌ بحاجب الإنسان. وكذلك الحَجَبة: رأس الوَرِك، تشبيهٌ أيضاً لإشرافِهِ.
القاموس المحيط:
حَجَبَهُ حَجْباً وحِجاباً سَتَرَهُ، كَحَجَّبَهُ، وقَدِ احْتَجَبَ وتَحَجَّبَ. والحاجِبُ البَوَّابُ، ج حَجَبَةٌ وحُجَّابٌ، وخُطَّتُهُ الحِجابَةُ. والحِجابُ ما احْتُجِبَ به، ج حُجُبٌ، ومُنْقَطَعُ الحَرَّةِ، وما اطَّرَدَ من الرَّمْلِ وطالَ، وما أشْرَفَ من الجَبَلِ، ومن الشَّمْسِ ضَوْؤُها أو ناحِيَتُها، وما حالَ بينَ شَيْئَينِ، ولَحْمَةٌ رَقِيقَةٌ مُسْتَبْطِنَةٌ بين الجَنْبَيْنِ تَحُولُ بين السَّحْرِ والقَصَبِ، وجَبَلٌ دونَ جَبَلِ قاف، وأَنْ تَموتَ النَّفْسُ مُشْرِكَةً، ومنه " يُغْفَرُ للعَبْدِ ما لم يَقَعِ الحِجابُ " . والحَجَبُ، مُحَرَّكَةً مَجرى النَّفَسِ. وكَكَتِفٍ الأَكَمَةُ. والحاجِبانِ العَظْمانِ فَوْقَ العَيْنَيْنِ بِلَحْمِهِما وشَعَرِهِما.
أو الحاجِبُ: الشَّعَرُ النَّابِتُ على العَظْمِ، ج: حَواجِبُ، ومن كُلِّ شَيْءٍ: حَرْفُهُ، ومن الشَّمْسِ: ناحِيَةٌ منها. وحاجبُ الفيلِ: شاعِرٌ، وابنُ يَزِيدَ، وابنُ زَيْدٍ، وعُطَارِدُ بنُ حاجِبٍ: صَحابِيُّون.
والمَحْجُوبُ: الضَّرِيرُ. وذُو الحاجِبَيْنِ: قائِدٌ فارِسِيٌّ. والحَجَبَتَانِ، مُحَرَّكَةً: حَرْفَا الوَرِكِ المُشْرِفانِ على الخاصِرَةِ، أو العَظْمانِ فَوْقَ العانَةِ المُشْرِفانِ على مَرَاقِّ البَطْنِ من يمينٍ وشِمالٍ، ومنَ الفَرَسِ: ما أشْرَفَ على صِفَاقِ البَطْنِ من وَرِكَيْهِ. والحَجِيبُ: ع. واسْتَحْجَبَهُ: ولاَّهُ الحجابَةَ. واحْتَجَبَتِ المَرأةُ بيومٍ: مَضَى يومٌ من تاسِعِها.
تاج العروس:
ح ج ب
حَجَبهُ يَحْجُبُه حَجْباً وحِجاباً : سَتَرَهُ كحَجّبَهُ وقَدِ احْتَجَبَ وتَحَجَّبَ إذا اكْتَنَّ من وَرَاءِ الحِجَابِ وامرأَةٌ محْجُوبَةٌ ومُحَجَّبةٌ للمُبالَغَةِ قَدْ سُتِرتْ بِسِتْرٍ وهو محْجُوبٌ عنِ الخَيْرِ وضَرَبَ الحِجَابَ علَى النِّسَاءِ
والحَاجِب : البَوَّابُ صِفَةٌ غَالِبةٌ ج حَجَبَةٌ وحُجَّابٌ وخُطَّتُهُ بالضَّمِّ الحِجَابَةُ وحَجَبَهُ أَي مَنَعَهُ من الدخُولِ وفُلانٌ يَحْجُبُ لِلأَمِيرِ أَي حاجِبُهُ وإلَيْهِ الخَاتَمُ والحِجَابَةُ وهو حَسَنُ الحِجْبَةِ وهُمْ حَجَبَةُ البَيْتِ وفي الحديث : " قالت بَنُو قُصَيٍّ فِينا الحِجَابةُ " يعْنُون حِجابةَ الكَعْبةِ وهي سِدانَتُها وتَولِّي حِفْظِها وهمُ الذينَ بأَيْديهِم مفَاتِيحُها
والحِجابُ اسْمُ ما احْتُجِب بِهِ ج حُجُبٌ لاَ غَيْرُ والحِجابُ . : مُنْقَطَعُ الحرَّةِ قال أَبو ذؤيب :
فَشَرِبْنَ ثُمَّ سَمِعْنَ حِسًّا دُونَهُ ... شَرَفُ الحِجابِ ورَيْبَ قَرْعٍ يُقْرَعُ وقِيلَ : إنَّما يُرِيدُ حِجابَ الصَّائِدِ لأَنَّهُ لاَ بُدَّ لَهُ أَنْ يَسْتَتِر بشيءٍ والحِجابُ : ما اطَّرَد مِنَ الرَّمْلِ وطَالَ والحِجابُ : ما أَشْرَفَ مِنَ الجَبلِ عن أَبي عمرٍو والحِجابُ مِنَ الشَّمْسِ : ضَوْؤُها أَنشد الغَنَوِيُّ لِلقُحيْفِ العُقَيْلِيِّ :
إذَا ما غَضِبْنَا غَضْبةً مُضَرِيَّةً ... هَتَكْنَا حِجابَ الشَّمْسِ أَوْ مَطَرتْ دَما قال : حِجَابُهَا : ضَوْؤُهَا أَوْ : نَاحِيَةٌ مِنْهَا وفي حَدِيثِ الصَّلاَةِ " حينَ تَوَارَتْ بالحِجَابِ " الحِجَابُ هُنَا الأُفُقُ يريد : حِينَ غَابَتِ الشَّمْسُ في الأُفُقِ واسْتَتَرَتْ بِه ومنه قَوْلُهُ تَعَالَى " حَتَّى تَوَارَتْ بالحِجَابِ " والحِجَابُ : كُلُّ مَا حَالَ بَيْنَ شَيْئيْنِ جَمْعُهُ حُجُبٌ وفي الحديثِ : " مَا لِدَعْوَةِ المَظْلُومِ حِجَابٌ " ولَهُ دَعَوَاتٌ تَخْرِق الحُجُبَ والحِجَابُ : لَحْمَةٌ رَقِيقَةٌ كأَنَّهَا جِلْدَةٌ قد اعْتَرَضَتْ مُسْتَبْطِنَةٌ بين الجَنْبَيْنِ تَحُولُ بينَ السَّحْرِ والقَصَبِ . وفي الأَساس : ومن المَجَازِ : هَتَكَ الخَوْفُ حِجَابَ قَلْبِهِ وهو جِلْدَةٌ تَحْجُبُ بَيْنَ الفُؤَادِ والبَطْنِ وخَوْفٌ يَهْتِكُ حُجُبَ القُلُوبِ انتهى وكُلُّ شَيءٍ مَنَعَ شيئاً فقد حَجَبَهُ كَمَا تَحْجُبُ الإِخْوَةُ الأُمَّ عَنْ فَرِيضَتِهَا فإنَّ الإِخْوَةَ يَحْجُبُونَ الأُمَّ عنِ الثُّلُثِ إلى السُّدُس كذا في الأَساس والحِجَابُ : جَبَلٌ دُونَ جَبَلِ قَافٍ المُحِيطِ بالدُّنْيَا وبه فَسَّر بعضُهم قولَه تعالى : " حتَّى تَوَارَتْ بالحِجَابِ " والحِجَابُ : أَنْ تَمُوتَ النَّفْسُ وهِيَ مُشْرِكَةٌ كَأَنَّهَا حُجِبَتْ بالمَوْتِ عن الإِيمَانِ ومنه حديثُ أَبي ذَرٍّ رضي الله عنه أَن النبيَّ صلى الله عليه وسلم قال : " إنَّ الله يَغْفِرُ لِلْعَبْدِ مَا لَمْ يَقَعِ الحِجَابُ قِيلَ : يا رسولَ اللهِ وما الحِجَابُ ؟ قَالَ : أَنْ تَمُوت " إلخ قال أَبو عَمْرٍو وشَمِرٌ : حديثُ أَبي ذَرٍّ يَدُلُّ عَلَى أَنَّهُ لاَ ذَنْبَ يَحْجُبُ عنِ العَبْدِ الرَّحْمَةَ فِيهَما دُونَ الشِّرْكِ وقال ابنُ شُمَيْلٍ في حديث ابن مسعود : " مَن اطَّلَعَ الحِجَابُ وَاقَعَ مَا وَرَاءَهُ " قال : إذا مات الإِنْسَانُ واقَعَ ما وَرَاءَ الحِجَابَيْنِ حِجَابِ الجَنَّةِ وحِجَابِ النَّارِ لأَنَّهُمَا قد خَفِيَا وقيل : اطِّلاَعُ الحِجَابِ : مَدُّ الرَّأْسِ لأَنَّ المُطَالِعَ يَمُدُّ رَأْسهُ يَنْظُر مِنْ وَرضاءِ الحِجَابِ وهُوَ السِّتْرُ
والحَجَبُ مُحَرَّكَةً : مَجْرَى النَّفَسِ نقلَه الصاغانيُّ
والحَجِبُ كَكَتِفٍ : الأَكَمَةُ وفي التكملة : الأَجَمَةُ
والحَاجِبَانِ : العَظْمَانِ اللَّذَانِ فَوْقَ العيْنَيْنِ بِلَحْمِهِمَا وشَعَرِهِمَا صِفَةٌ غَالِبَةٌ : أَو الحَاجِبُ هُوَ الشَّعَرُ النَّابِتُ عَلَى العَظْمِ سُمِّيَ بذلكَ لأَنَّه يَحْجُبُ عن العَيْنِ شُعَاعَ الشَّمْسِ قال اللِّحْيَانيّ : وهو مُذَكَّرٌ لا غَيْرُ وحُكِيَ : إنَّهُ لَمُزَجَّجُ الحَاجِبِ كَأَنَّهُمْ جَعَلُوا كُلَّ جُزْءٍ منه حَاجِباً قال : وكذلك يقالُ في كُلِّ ذي حاجبٍ وقال أَبو زيد : فِي الجَبِينِ : الحَاجِبَانِ وهُمَا مَنْبِتُ شَعرِ الحَاجِبَيْن من العَظْمِ ج حَوَاجِبُ والحَاجِبُ من كُلِّ شيءٍ : حَرْفُهُ والحَاجِبُ مِن الشَّمْسِ وكذا القَمَرِ : ناحِيَةٌ منها قال :
تَرَاءَتْ لَنَا كالشَّمْسِ تَحْتَ غَمَامَةٍ ... بَدَا حَاجِبٌ مِنْهَا وضَنَّتْ بِحَاجِبِ وحَوَاجِبُ الشَّمْسِ : نَوَاحِيهَا وفي الأَساس : ومن المَجَازِ : بَدَا حَاجِبُ الشَّمْسِ أَي حَرْفُهَا شُبِّهَ بِحَاجِبَيِ الإِنْسَانِ ولاَحَتْ حَوَاجِبُ الصُّبْحِ : أَوَائِلُهُ انتهى وعن الأَزْهَرِيّ : حَاجِبُ الشَّمْسِ : قَرْنُهَا وهو ناحِيَةٌ من قُرْصِهَا حينَ تَبدأُ في الطُّلُوعِ يقال : بَدَا حَاجِبُ الشَّمْسِ والقَمَرِ وذَكَرَ الأَصمعيُّ أَنَّ امْرَأَةً قَدَّمَتْ إلى رَجُلٍ خُبْزَةً أَوْ قُرْصَةً فَجَعَلَ يَأْكُلُ مِنْ وَسَطِهَا فقالتْ لَهُ : كُلْ مِن حَوَاجِبِهَا أَي حُرُوفِهَا وهو مَجَازٌ كما في الأَساس وفي اللسان : قالَ الأَزهريّ : العَتَبَةُ في البَابِ هِيَ الأَعْلَى والخَشَبَةُ الَّتِي فَوْقَ الأَعْلَى : الحَاجِبُ . وحَاجِبُ الفِيلِ شَاعِرٌ مِنْ شُعَرَائِهِمْ وحَاجِبٌ اسْمٌ وأَوْسٌ أَبُو حَاجِبٍ الكِلاَبِيُّ لَهُ صُحْبَةٌ رَوَى عنه ابْنُهُ حَاجِبٌ وأَبُو مُحَمَّدٍ حَاجِبُ بنُ أَحْمَدَ بن ترجمَ بنِ سُفْيانَ وأَبُو عَلِيٍّ إسْمَاعِيلُ بنُ مُحَمَّدٍ بن أحمد ابن حاجِبٍ الكُشَانِيّ رَاوِيَةُ البُخَارِيِّ عن الفِرَبْرِيّ
وحَاجِبُ بنُ أَحْمَدَ الطُّوسِيُّ : مُحَدِّثُونَ وحاجبُ بنُ يَزِيدَ الأَشْهَلِيُّ حِلْفاً اسْتُشْهِدَ يَوْمَ اليَمَامَةِ وحاجبُ بنُ زَيْدِ بنِ تَيْمٍ الخَزْرَجِيُّ البَيَاضِيُّ شَهِدَ أُحُداً وهو أَخُو الحُبَابِ عُطَارِدُ بنُ حاجبِ بنِ زُرَارَةَ التَّمِيمِيُّ لَهُ وِفَادَةٌ مِنْ وَلَدِهِ : عُطَارِدُ بنُ عُمَيْرِ ابنِ عُطَارِدٍ والقَعْقَاعُ بنُ ضِرَارِ بنِ عُطَارِدِ بنِ عُمير ومحمد بن عُمير ولَقِيطُ بنُ عُطَارِدِ بنِ حاجبٍ وهم أَشْرَافُ بَنِي تَمِيمٍ وحاجِبٌ هذَا : هو أَبُو الوَفَاءِ صَاحِبُ القَوْسِ المُودَعَةِ عِنْدَ كِسْرَى في قِصَّةٍ مَشْهُورَةٍ سَاقَهَا الحَلَبِيُّ وغَيْرُه وإليهِ يُشِيرُ القَائِلُ :
تَاهَتْ عَلَيْنَا بِقَوْسِ حَاجِبِهَا ... تِيهَ تَمِيمٍ بقَوْسِ حَاجِبِهَا صَحَابِيُّونَ . والمَحْجُوبُ : الضَّرِيرُ
ومَلِكٌ محْجُوبٌ ومُحَجَّبٌ ومُحْتَجِبٌ واحْتَجَبَ عنِ الناسِ
وذُو الحَاجِبَيْنِ : قَائِدٌ فَارِسِيٌّ ويقالُ له : ذُو الحَاجِبِ أَيضاً له ذِكْرٌ في السِّيَرِ
والحَجَبَتَانِ مُحَرَّكَةً : حَرْفَا الوَرِكِ المُشْرِفَانِ على الخَاصِرَةِ قال طُفَيْلٌ :
وِرَاداً وحُوًّا مُشْرِفاً حَجَبَاتُهَا ... بَنَاتُ حِصَانٍ قَدْ تَعُولِمَ مُنْجِبِ أَو هما العَظْمَانِ فوق العَانَةِ المُشْرِفَانِ على مَرَاقِّ البَطْنِ من يَمِينٍ وشِمَالٍ وقيل : هما رُؤُوس عَظْمَي الوَرِكَيْنِ مِمَّا يَلِي الحَرْقَفَتَيْنِ والجَمْع الحَجَبُ وثَلاَثُ حَجَبَاتٍ قَال امرؤ القَيْس :
" لَهُ حَجَبَاتٌ مُشْرِفَاتٌ عَلَى الفَالِ والحَجَبَتَانِ من الفَرَسِ : ما أَشْرَفَ على صِفَاقِ البَطْنِ من وَرِكَيْهِ وفي الأَساس : وفَرَسٌ مُشْرِفُ الحَجَبَةِ : رَأْسِ الوَرِكِ
والحَجِيبُ كأَمِيرٍ : ع
وحَجَبَ الحَاجِبُ يَحْجُبُ حَجْباً . واسْتَحْجَبَهُ : وَلاَّهُ الحِجَابَةَ وفي نسخة : الحِجْبَة . ويقال احْتَجَبَتِ المَرْأَةُ بِيَوْمٍ من تَاسِعِهَا وبِيَوْمَيْنِ مِنْ تَاسِعِهَا يقال ذلك للمرأَةِ الحَامِلِ إذَا مَضَى يَوْمٌ من تاسِعِهَا يَقُولُونَ أَصْبَحَتْ محْتَجِبَةً بيَوْمٍ من تاسِعِهَا هذا كلامُ العرب
ومِمَّا يُسْتَدْرَكُ عليه : حَجَبَ صَدْرُهُ أَي ضاقَ
وأَبُو عَمْرِو بنُ الحَاجِبِ : نَحْوِيٌّ أُصُولِيٌّ مَشْهُورٌ كَانَ أَبُوهُ يَتَوَلَّى الحِجَابَةَ عِنْدَ بَعْضِ المُلُوكِ
والمَحْجُوبُ : لَقَبُ القُطْبِ عَبْدِ الرَّحمنِ بنِ أَحْمَدَ بنِ محمدٍ المِكْنَاسِيِّ نَزِيلِ مَكَّةَ من أَقْرَانِ التشاشي وُلِدَ بمِكْنَاسَةَ سنة 1043 وتوفي بمكة سنة 1085 وله أَحوالٌ مشهورةٌ أَخَذَ عنه شُيُوخُ مَشَايِخِ مَشَايِخِنَا
والمُحَجَّب كمُعَظَّمٍ : لَقَبُ جَمَاعَة منهم شَيْخُنَا الصالحُ الصُّوفِيُّ صَفِيُّ الدينِ أَحْمَدُ بنُ عبدِ الرحمنِ المَخَائِيّ اشْتَغَلَ بالحَديث قليلاً وأَجازَنَا
وأَبُو الحَوَاجِبِ كُنْيَةُ عِيسَى بنِ نَجْمٍ القُرَشِيّ ابن عَمِّ البُرْهَانِ الدُّسُوقِيّ
وبَنُو حَاجِبِ البَابِ : بَطْنٌ من العَلَوِيِّين
وامْرَأَةٌ مُحَجَّبَةٌ كمعظَّمة شُدِّدَ لِلْمُبَالَغَةِ : كَمُخَدَّرَةٍ ومُخَبَّاَةٍ
والحَجَبِيُّونَ مُحَرَّكَةً : بَنُو شَيْبَةَ لِتَوَلِّيهِم حِجَابَةَ البَيْتِ الشَرِيفِ
وأَبُو حَاجِبٍ : سَوَادَةُ بنُ عَاصِمٍ العَنَزِيّ رَوَى عنه عاصِمٌ الأَحْوَلُ
والمُحَوْجِبُ : العَظِيمُ الحَاجِبِ

_Türkçe çeviri henüz yok_
