# حجب — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%A8/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%AC%D8%A8/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حجب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%A8.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: حجب

الحِجابُ: السِّتْرُ.
حَجَبَ الشيءَ يَحْجُبُه حَجْباً وحِجاباً وحَجَّبَه: سَترَه. وقد احْتَجَبَ وتحَجَّبَ إِذا اكْتنَّ من وراءِ حِجابٍ. وامرأَة مَحْجُوبةٌ: قد سُتِرَتْ بِسِترٍ. وحِجابُ الجَوْفِ: ما يَحْجُبُ بين الفؤَادِ وسائره؛ قال الأَزهريّ: هي جِلْدة بَين الفؤَادِ وسائر البَطْن. والحاجِبُ: البَوَّابُ، صِفةٌ غالِبةٌ، وجمعه حَجَبةٌ وحُجَّابٌ، وخُطَّتُه الحِجابةُ.
وحَجَبَه: أَي مَنَعَه عن الدخول.
وفي الحديث: قالت بنُو قُصَيٍّ: فينا الحِجابةُ، يعنون حِجابةَ الكَعْبةِ، وهي سِدانَتُها، وتَولِّي حِفْظِها، وهم الذين بأَيديهم مَفاتِيحُها.والحَجابُ: اسمُ ما احْتُجِبَ به، وكلُّ ما حالَ بين شيئين: حِجابٌ، والجمع حُجُبٌ لا غير. وقوله تعالى: ومِن بَيْننا وبَيْنِك حِجابٌ، معناه: ومن بينِنا وبينِك حاجِزٌ في النِّحْلَةِ والدِّين؛ وهو مثل قوله تعالى: قُلوبُنا في أَكِنَّةٍ، إِلاَّ أَنَّ معنى هذا: أَنـَّا لا نُوافِقُك في مذهب. واحْتَجَبَ الـمَلِكُ عن الناس، ومَلِكٌ مُحَجَّبٌ. والحِجابُ: لحْمةٌ رَقِيقةٌ كأَنها جِلْدةٌ قد اعْتَرَضَتْ مُسْتَبْطِنةٌ بين الجَنْبَينِ، تحُولُ بين السَّحْرِ والقَصَبِ. وكُلُّ شيءٍ مَنَع شيئاً، فقد حَجَبَه كما تحْجُبُ الإِخْوةُ الأُمَّ عن فَريضَتِها، فإِن الإِخْوة يحْجُبونَ الأُمَّ عن الثُّلُثِ إِلى السُّدُسِ. والحاجِبانِ: العَظْمانِ اللَّذانِ فوقَ العَيْنَينِ
\<ص:299>
بِلَحْمِهما وشَعَرهِما، صِفةٌ غالِبةٌ، والجمع حَواجِبُ؛ وقيل: الحاجِبُ الشعَرُ النابِتُ على العَظْم، سُمِّي بذلك لأَنه يَحْجُب عن العين شُعاع الشمس. قال اللحياني: هو مُذكَّر لا غيرُ، وحكى: إِنه لَمُزَجَّجُ الحَواجِبِ، كأَنهم جعلوا كل جزءٍ منه حاجِباً. قال: وكذلك يقال في كل ذِي حاجِب. قال أَبو زيد: في الجَبِينِ الحاجِبانِ، وهما مَنْبِتُ شعَر الحاجِبَين من العَظْم. وحاجِبُ الأَمِير: معروف، وجمعه حُجَّابٌ. وحَجَبَ الحاجِبُ يَحْجُبُ حَجْباً. والحِجابةُ: وِلايةُ الحاجِبِ. واسْتَحجَبَه: ولاَّه الحِجْبَة(1) (1 قوله «ولاه الحجبة» كذا ضبط في بعض نسخ الصحاح.) .
والـمَحْجُوبُ: الضَّرِيرُ.
وحاجِبُ الشمس: ناحيةٌ منها. قال:
ترَاءَتْ لنا كالشَّمْسِ، تحْتَ غَمامةٍ، *  بدَا حاجِبٌ منها وضَنَّتْ بِحاجِبِ وحَواجِبُ الشمس: نَواحِيها. الأَزهري: حاجِبُ الشمس: قَرْنُها، وهو ناحِيةٌ من قُرْصِها حِينَ تَبْدَأُ في الطُّلُوع، يقال: بَدا حاجِبُ الشمسِ والقمرِ. وأَنشد الأَزهري للغنوي(2) (2 هذا البيت لبشار بن برد لا للغنوي.):
إِذا ما غَضِبْنا غَضْبةً مُضَرِيَّةً *  هَتَكْنا حِجابَ الشمسِ أَو مَطَرَتْ دَما قال: حِجابُها ضَوؤُها ههنا. وقولُه في حديثِ الصلاةِ: حِين توارَتْ بالحِجابِ. الحِجابُ ههنا: الأُفُقُ؛ يريد: حين غابَتِ الشمسُ في الأُفُق واسْتَتَرَتْ به؛ ومنه قوله تعالى: حتى توَارَتْ بالحِجابِ. وحاجِبُ كل شيءٍ: حَرْفُه. وذكر الأَصْمعِي أَنَّ امْرأَةَّ قَدَّمَتْ إِلى رجل خُبزَةً أَو قُرْصَةً فجَعلَ يأكُلُ من وَسَطِها، فقالت له: كُلْ من حَواجِبِها أَي مِن حُرُوفِها.
والحِجابُ: ما أَشْرَفَ مِن الجبل. وقال غيرُه: الحِجابُ: مُنْقَطَعُ الحَرَّةِ. قال أَبو ذُؤَيْب:
فَشَرِبْنَ ثم سَمِعْنَ حِسّاً، دونَه *  شَرَفُ الحِجابِ ورَيْبُ قَرْعٍ يُقْرَعُ وقِيل: إِنما يُريد حِجابَ الصائِدِ، لأَنه لا بُدَّ له أَن يَسْتَتر بشيءٍ. ويقال: احْتَجَبَتِ الحامِلُ من يومِ تاسِعها، وبيَومٍ من تاسعها، يقال ذلك للمرأَةِ الحامِلِ، إِذا مَضَى يومٌ من تاسِعها، يقولون: أَصْبَحَتْ مُحْتَجِبةً بيومٍ من تاسعها، هذا كلام العرب.
وفي حديث أَبي ذر: أَنَّ النبي، صلى اللّه عليه وسلم، قال: إِن اللّه يَغْفِرُ للعبد ما لم يَقَع الحِجابُ. قيل: يا رسولَ اللّه، وما الحِجابُ؟ قال: أَن تَمُوتَ النفْسُ، وهي مُشْرِكةٌ، كأَنها حُجِبَتْ بالـمَوْت عن الإِيمان. قال أَبو عَمرو وشمر: حديثُ أَبي ذرّ يَدُل على أَنه لا ذَنْبَ يَحْجُبُ عن العَبْدِ الرحمةَ، فيما دون الشِّرْكِ. وقال ابن شميل، في حديث ابن مسعود، رضي اللّه عنه: مَنِ اطَّلعَ الحِجابَ واقَعَ ما وراءَهُ، أَي إِذا مات الإِنسانُ واقَعَ ما وراءَ الحجابَينِ حِجابِ الجَنَّةِ وحجابِ النَّارِ، لأَنهما قد خَفِيَا. وقيل: اطِّلاعُ الحِجاب: مَدُّ الرأْس، لأَن الـمُطالِعَ يمُدُّ رأْسَه يَنْظُر مِن وراءِ الحجابِ، وهو السِّتْرُ.والحَجَبةُ، بالتحريك: رأْسُ الوَرِكِ. والحَجَبَتانِ: \<ص:300>
 حَرْفا الوَرِكِ اللَّذانِ يُشْرِفانِ على الخاصِرَتَينِ. قال طُفيْلٌ: وِراداً وحُوّاً مُشْرِفاً حَجَباتُها، *  بَناتُ حِصانٍ، قد تُعُولِمَ، مُنْجِبِ وقيل: الحَجَبَتانِ: العَظْمانِ فَوقَ العانةِ، الـمُشْرِفانِ على مَراقِّ البَطْن، مِن يمين وشِمال؛ وقيل: الحَجَبَتان: رُؤُوسُ عَظْمَي الوَرِكَيْنِ مـما يلي الحَرْقَفَتَين، والجميعُ الحَجَبُ، وثلاثُ حَجَباتٍ. قال امرؤُ القيس:
له حَجَباتٌ مُشْرِفاتٌ على الفالِ
وقال آخر:
ولم تُوَقَّعْ، بِرُكُوبٍ، حَجَبُهْ
والحَجَبَتانِ من الفرَس: ما أَشْرَفَ على صِفاقِ البَطْنِ من وَرِكَيْهِ. وحاجِبٌ: اسم. وقَوْسُ حاجِبٍ: هو حاجِبُ بنُ زُرارةَ التَّميمِيّ. وحاجِبُ الفِيلِ: اسم شاعر من الشُّعراءِ. وقال الأَزهريّ في ترجمة عتب: العَتَبَةُ في الباب هي الأَعْلى، والخَشَبةُ التي فَوْقَ الأَعلى: الحاجِبُ.والحَجِيبُ: موضع. قال الأَفْوَهُ: فَلَـمَّا أَنْ رأَوْنا، في وَغاها، *  كآسادِ الغَرِيفةِ والحَجِيبِ(1) (1 قوله «الغريفة» كذا ضبط في نسخة من المحكم وضبط في معجم ياقوت بالتصغير.) ويروى: واللَّهِيبِ.

### Türkçe

**الحِجابُ**: örtü.

**حَجَبَ** şeyi, onu **يَحْجُبُ** **حَجْباً** ve **حِجاباً** ve onu **حَجَّبَه**: onu örttü. Ve **احْتَجَبَ** ve **تحَجَّبَ**; bir **حِجابٍ** arkasından gizlendiği zaman. Ve **امرأَة مَحْجُوبةٌ**: bir örtü ile örtülmüş olmuştur. Ve **حِجابُ الجَوْفِ**: kalp ile onun dışındakiler arasını örten şey; el-Ezherî dedi: o, kalp ile karnın geri kalanı arasında bir deridir.

Ve **الحاجِبُ**: kapıcı; baskın bir sıfattır; çoğulu **حَجَبةٌ** ve **حُجَّابٌ**dur,

ve onun görevi **الحِجابةُ**dır.

Ve **حَجَبَه**: yani onu içeri girmekten men etti.

Ve hadiste: Benû Kusayy dedi: bizde **الحِجابةُ** vardır; **الكَعْبةِ**’nin **حِجابةَ**sını kastediyorlar; o, onun **سِدانَتُها**sıdır ve onun korunmasını üstlenmektir; ve onlar, anahtarları ellerinde olan kimselerdir. Ve **الحَجابُ**: kendisiyle gizlenilen şeyin adıdır; ve iki şey arasına giren her şey: **حِجابٌ**dır; çoğulu yalnız **حُجُبٌ**dur. Ve Yüce Allah’ın sözü: “Ve bizimle sizin aranızda bir **حِجابٌ** vardır”; manası: bizimle sizin aranızda inanç ve din hususunda bir engel vardır; ve o, Yüce Allah’ın sözü gibidir: “Kalplerimiz örtüler içindedir”; ancak bunun manası: biz senin mezhebinde sana muvafakat etmiyoruzdur. Ve kral insanlardan **احْتَجَبَ**; ve **مَلِكٌ مُحَجَّبٌ**.

Ve **الحِجابُ**: sanki içten içe iki yan arasında yerleşmiş bir deri gibi olan ince bir et parçasıdır; bel ile kamış (nefes borusu) arasına girer.

Ve her şey bir şeyi men ederse, onu **حَجَبَه** olmuştur; kardeşlerin anneyi farz payından men etmesi gibi; çünkü kardeşler anneyi üçte birden altıda bire düşürerek men ederler.

Ve **الحاجِبانِ**: iki gözün üstündeki iki kemiktir,
\<ص:299>
etleri ve kıllarıyla; baskın bir sıfattır; çoğulu **حَواجِبُ**dur; ve denildi ki: **الحاجِبُ** kemik üzerinde biten kıldır; güneşin ışınını gözden örttüğü için bununla adlandırılmıştır. el-Lihyânî dedi: o yalnız müzekkerdir; ve şu rivayet edildi: “o, elbette **لَمُزَجَّجُ الحَواجِبِ**dir”; sanki onun her parçasını bir **حاجِباً** yapmışlar. Dedi: ve her **ذِي حاجِب** hakkında da böyle denir. Ebû Zeyd dedi: alında **الحاجِبانِ** vardır; ve onlar, iki kaşın kılının kemikten bittiği yerdir.

Ve **حاجِبُ الأَمِير**: bilinen (görevli)dir; çoğulu **حُجَّابٌ**dur. Ve **حَجَبَ الحاجِبُ يَحْجُبُ حَجْباً**.

Ve **الحِجابةُ**: kapıcının velâyetidir. Ve **اسْتَحجَبَه**: ona **الحِجْبَة**yi verdi(1)
(1 “**ولاه الحجبة**” sözü, صحاح’ın bazı nüshalarında böyle ضبط edilmiştir.) .

Ve **الـمَحْجُوبُ**: kördür.

Ve **حاجِبُ الشمس**: onun bir tarafıdır. Dedi:
ترَاءَتْ لنا كالشَّمْسِ، تحْتَ غَمامةٍ، *  بدَا حاجِبٌ منها وضَنَّتْ بِحاجِبِ

Ve **حَواجِبُ الشمس**: onun taraflarıdır. el-Ezherî: **حاجِبُ الشمس**: onun boynuzudur; o, doğuşa başladığı sırada onun diskinden bir taraftır; “**بَدا حاجِبُ الشمسِ والقمرِ**” denir. Ve el-Ezherî, el-Ganevî’ye ait olarak şu beyti okudu(2)
(2 Bu beyit, el-Ganevî’nin değil Beşşâr b. Burd’undur.):
إِذا ما غَضِبْنا غَضْبةً مُضَرِيَّةً *  هَتَكْنا حِجابَ الشمسِ أَو مَطَرَتْ دَما

Dedi: burada onun **حِجابُها**sı, onun ışığıdır. Ve namaz hadîsindeki sözü: “**حِين توارَتْ بالحِجابِ**”. Burada **الحِجابُ**: ufuktur; yani güneş ufukta kaybolduğu ve onunla gizlendiği zaman; ve ondan Yüce Allah’ın sözü: “**حتى توَارَتْ بالحِجابِ**”.

Ve **حاجِبُ كل شيءٍ**: onun kenarıdır. Ve el-Asma‘î zikretti ki bir kadın bir adama bir ekmek yahut bir çörek sundu; o da onun ortasından yemeye başladı; ona dedi ki: “**كُلْ من حَواجِبِها**” yani onun kenarlarından.

Ve **الحِجابُ**: dağdan yüksek olan şeydir. Ve başkası dedi: **الحِجابُ**: **الحَرَّةِ**nin kesildiği yerdir. Ebû Züeyb dedi:
فَشَرِبْنَ ثم سَمِعْنَ حِسّاً، دونَه *  شَرَفُ الحِجابِ ورَيْبُ قَرْعٍ يُقْرَعُ

Ve denildi ki: ancak avcının **حِجابَ**ını kasteder; çünkü onun bir şeyle gizlenmesi mutlaka gerekir.

Ve denir: hamile kadın dokuzuncu gününden itibaren **احْتَجَبَتِ**; ve dokuzuncu gününden bir günle; bu, hamile kadın için söylenir; dokuzuncu gününden bir gün geçtiği zaman; derler ki: “dokuzuncu gününden bir günle **مُحْتَجِبةً** olarak sabahladı”; bu, Arapların sözüdür.

Ve Ebû Zer hadîsinde: Peygamber, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, dedi ki: Allah, kul için **الحِجابُ** vuku bulmadıkça (işlemedikçe) bağışlar. Denildi: ey Allah’ın Resûlü, **الحِجابُ** nedir? Dedi: nefsin ölmesidir; o, müşrik iken; sanki ölümle imandan perdelenmiş oldu. Ebû Amr ve Şemmer dedi: Ebû Zer hadîsi, şirkten aşağı olan şeylerde, kuldan rahmeti örten bir günah olmadığını gösterir. Ve İbn Şümeyl, İbn Mes‘ûd hadîsinde, Allah ondan razı olsun, dedi ki: “Kim **اطَّلعَ الحِجابَ** ederse, onun ötesindekine ulaşır”; yani insan öldüğü zaman, iki perdenin ötesindekine ulaşır: cennetin perdesi ve ateşin perdesi; çünkü ikisi gizli kalmıştı. Ve denildi ki: **اطِّلاعُ الحِجاب**: başı uzatmaktır; çünkü bakan kimse, perdenin arkasından bakmak için başını uzatır; ve o, örtüdür. Ve **الحَجَبةُ** (harekeli olarak): kalça başıdır. Ve **الحَجَبَتانِ**:
\<ص:300>
iki kalçanın iki kenarıdır; iki böğreğe doğru yükselen iki taraf. Tufeyl dedi:
وِراداً وحُوّاً مُشْرِفاً حَجَباتُها، *  بَناتُ حِصانٍ، قد تُعُولِمَ، مُنْجِبِ

Ve denildi ki: **الحَجَبَتانِ**: kasığın üstündeki iki kemiktir; karnın ince yerlerine sağdan ve soldan bakan (yükselen). Ve denildi ki: **الحَجَبَتان**: iki kalça kemiğinin başlarıdır; iki **الحَرْقَفَتَين** tarafına düşen kısımdandır; hepsi **الحَجَبُ**dur; ve üç **حَجَباتٍ**.

İmru’ul-Kays dedi:
له حَجَباتٌ مُشْرِفاتٌ على الفالِ

Ve bir başkası dedi:
ولم تُوَقَّعْ، بِرُكُوبٍ، حَجَبُهْ

Ve attan olan **الحَجَبَتانِ**: iki kalçasından karnın zarına doğru yükselen şeydir.

Ve **حاجِبٌ**: bir isimdir. Ve **قَوْسُ حاجِبٍ**: o, Temîmî **حاجِبُ بنُ زُرارةَ**dır.

Ve **حاجِبُ الفِيلِ**: şairlerden bir şairin adıdır. Ve el-Ezherî, **عتب** maddesinin tercümesinde dedi: kapıdaki **العَتَبَةُ** üstte olandır; ve üsttekinin üstündeki tahta: **الحاجِبُ**dir. Ve **الحَجِيبُ**: bir yerdir. el-Efveh dedi:
فَلَـمَّا أَنْ رأَوْنا، في وَغاها، *  كآسادِ الغَرِيفةِ والحَجِيبِ(1)
(1 “**الغريفة**” sözü, muhkem’in bir nüshasında böyle ضبط edilmiştir; Yâkût’un Mu‘cem’inde küçültme ile ضبط edilmiştir.)

Ve şöyle rivayet edilir: “**واللَّهِيبِ**”.
