# حجب — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%A8/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%AC%D8%A8/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حجب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%A8.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: حجب

حجبه يحجبه حجبا وحجابا: ستره، كحجبه، وقد احتجب وتحجب إذا اكتن من وراء الحجاب وامرأة محجوبة، ومحجبة للمبالغة، قد سترت بستر، وهو محجوب عن الخير، وضرب الحجاب على النساء.
 والحاجب: البواب صفة غالبة ج حجبة وحجاب، وخطته، بالضم، الحجابة وحجبه أي منعه من الدخول، وفلان يحجب للأمير أي حاجبه، وإليه الخاتم والحجابة، وهو حسن الحجبة، وهم حجبة البيت وفي الحديث:  قالت بنو قصي فينا الحجابة  يعنون حجابة الكعبة، وهي سدانتها، وتولي حفظها وهم الذين بأيديهم مفاتيحها.
 والحجاب اسم ما احتجب به، ج حجب لا غير والحجاب.: منقطع الحرة قال أبو ذؤيب:
  فشربن ثم سمعن حـسـا دونـه                      شرف الحجاب وريب قرع يقرع وقيل: إنما يريد حجاب الصائد لأنه لا بد له أن يستتر بشيء والحجاب: ما اطرد من الرمل وطال، والحجاب: ما أشرف من الجبل، عن أبي عمرو، والحجاب من الشمس: ضوؤها، أنشد الغنوي للقحيف العقيلي:
  إذا ما غضبنا غـضـبة مـضـرية                      هتكنا حجاب الشمس أو مطرت دما قال: حجابها: ضوؤها أو: ناحية منها وفي حديث الصلاة  حين توارت بالحجاب  الحجاب هنا الأفق يريد: حين غابت الشمس في الأفق واستترت به، ومنه قوله تعالى  حتى توارت بالحجاب  والحجاب: كل ما حال بين شيئين جمعه حجب، وفي الحديث:  ما لدعوة المظلوم حجاب  وله دعوات تخرق الحجب والحجاب: لحمة رقيقة كأنها جلدة قد اعترضت مستبطنة بين الجنبين تحول بين السحر والقصب. وفي الأساس: ومن المجاز: هتك الخوف حجاب قلبه، وهو جلدة تحجب بين الفؤاد والبطن، وخوف يهتك حجب القلوب، انتهى، وكل شيء منع شيئا فقد حجبه كما تحجب الإخوة الأم عن فريضتها، فإن الإخوة يحجبون الأم عن الثلث إلى السدس كذا في الأساس والحجاب: جبل دون جبل قاف المحيط بالدنيا، وبه فسر بعضهم قوله تعالى:  حتى توارت بالحجاب  والحجاب: أن تموت النفس وهي مشركة كأنها حجبت بالموت عن الإيمان ومنه حديث أبي ذر رضي الله عنه أن النبي صلى الله عليه وسلم قال:  إن الله يغفر للعبد ما لم يقع الحجاب قيل: يا رسول الله، وما الحجاب? قال: أن تموت  إلخ، قال أبو عمرو وشمر: حديث أبي ذر يدل على أنه لا ذنب يحجب عن العبد الرحمة فيهما دون الشرك، وقال ابن شميل في حديث ابن مسعود:  من اطلع الحجاب واقع ما وراءه  قال: إذا مات الإنسان واقع ما وراء الحجابين حجاب الجنة وحجاب النار، لأنهما قد خفيا، وقيل: اطلاع الحجاب: مد الرأس، لأن المطالع يمد رأسه ينظر من ورضاء الحجاب وهو الستر.
 والحجب محركة: مجرى النفس نقله الصاغاني.
 والحجب ككتف: الأكمة وفي التكملة: الأجمة.

  والحاجبان: العظمان اللذان فوق العينين بلحمهما وشعرهما صفة غالبة: أو الحاجب هو الشعر النابت على العظم، سمي بذلك لأنه يحجب عن العين شعاع الشمس، قال اللحياني: وهو مذكر لا غير، وحكي: إنه لمزجج الحاجب، كأنهم جعلوا كل جزء منه حاجبا، قال: وكذلك يقال في كل ذي حاجب وقال أبو زيد: في الجبين: الحاجبان، وهما منبت شعر الحاجبين من العظم ج حواجب، والحاجب من كل شيء: حرفه، والحاجب من الشمس وكذا القمر: ناحية منها قال:
  تراءت لنا كالشمس تحت غمامة                      بدا حاجب منها وضنت بحاجب وحواجب الشمس: نواحيها، وفي الأساس: ومن المجاز: بدا حاجب الشمس، أي حرفها، شبه بحاجبي الإنسان، ولاحت حواجب الصبح: أوائله، انتهى، وعن الأزهري: حاجب الشمس: قرنها، وهو ناحية من قرصها حين تبدأ في الطلوع، يقال: بدا حاجب الشمس والقمر، وذكر الأصمعي أن امرأة قدمت إلى رجل خبزة أو قرصة، فجعل يأكل من وسطها، فقالت له: كل من حواجبها، أي حروفها، وهو مجاز، كما في الأساس وفي اللسان: قال الأزهري: العتبة في الباب هي الأعلى، والخشبة التي فوق الأعلى: الحاجب. وحاجب الفيل شاعر من شعرائهم، وحاجب اسم، وأوس أبو حاجب الكلابي له صحبة روى عنه ابنه حاجب، وأبو محمد حاجب بن أحمد بن ترجم بن سفيان، وأبو علي إسماعيل بن محمد بن أحمد ابن حاجب الكشاني راوية البخاري عن الفربري.
 وحاجب بن أحمد الطوسي: محدثون وحاجب بن يزيد الأشهلي حلفا، استشهد يوم اليمامة وحاجب بن زيد بن تيم الخزرجي البياضي، شهد أحدا، وهو أخو الحباب عطارد بن حاجب بن زرارة التميمي، له وفادة، من ولده: عطارد بن عمير ابن عطارد، والقعقاع بن ضرار بن عطارد بن عمير ومحمد بن عمير، ولقيط بن عطارد بن حاجب، وهم أشراف بني تميم، وحاجب هذا: هو أبو الوفاء صاحب القوس المودعة عند كسرى في قصة مشهورة، ساقها الحلبي وغيره، وإليه يشير القائل:
  تاهت علينا بقوس حاجبها                      تيه تميم بقوس حاجبهـا صحابيون. والمحجوب: الضرير.
 وملك محجوب، ومحجب، ومحتجب، واحتجب عن الناس.
 وذو الحاجبين: قائد فارسي ويقال له: ذو الحاجب أيضا، له ذكر في السير.
 والحجبتان، محركة: حرفا الورك المشرفان على الخاصرة، قال طفيل:
  ورادا وحوا مشرفا حجباتهـا                      بنات حصان قد تعولم منجب أو هما العظمان فوق العانة المشرفان على مراق البطن من يمين وشمال وقيل: هما رؤوس عظمي الوركين مما يلي الحرقفتين، والجمع الحجب وثلاث حجبات قال امرؤ القيس:
  له حجبات مشرفات على الفال والحجبتان من الفرس: ما أشرف على صفاق البطن من وركيه وفي الأساس: وفرس مشرف الحجبة: رأس الورك.
 والحجيب كأمير: ع.
 وحجب الحاجب يحجب حجبا. واستحجبه: ولاه الحجابة وفي نسخة: الحجبة. ويقال احتجبت المرأة بيوم من تاسعها، وبيومين من تاسعها، يقال ذلك للمرأة الحامل إذا مضى يوم من تاسعها يقولون أصبحت محتجبة بيوم من تاسعها، هذا كلام العرب.

  ومما يستدرك عليه: حجب صدره، أي ضاق.
 وأبو عمرو بن الحاجب: نحوي أصولي مشهور كان أبوه يتولى الحجابة عند بعض الملوك.
 والمحجوب: لقب القطب عبد الرحمن بن أحمد بن محمد المكناسي نزيل مكة، من أقران التشاشي ولد بمكناسة سنة 1043 وتوفي بمكة سنة 1085 وله أحوال مشهورة، أخذ عنه شيوخ مشايخ مشايخنا.
 والمحجب كمعظم: لقب جماعة منهم شيخنا الصالح الصوفي صفي الدين أحمد بن عبد الرحمن المخائي، اشتغل بالحديث قليلا وأجازنا.
 وأبو الحواجب كنية عيسى بن نجم القرشي ابن عم البرهان الدسوقي.
 وبنو حاجب الباب: بطن من العلويين.
 وامرأة محجبة، كمعظمة، شدد للمبالغة: كمخدرة ومخباة.
 والحجبيون، محركة: بنو شيبة لتوليهم حجابة البيت الشريف.
 وأبو حاجب: سوادة بن عاصم العنزي، روى عنه عاصم الأحول.
 والمحوجب: العظيم الحاجب.

### Türkçe

**حجبه** onu **يحجبه** **حجبا** ve **حجابا** (ile): onu örttü; **كحجبه** gibi. Ve **احتجب** ve **تحجب**: perde arkasından gizlendiği zaman; ve **امرأة محجوبة**; ve mübalağa için **محجبة**: bir örtü ile örtülmüş. Ve o, hayırdan **محجوب**dur. Ve kadınların üzerine **الحجاب** vuruldu (çekildi).

Ve **الحاجب**: kapıcıdır; baskın bir sıfattır; çoğulu **حجبة** ve **حجاب**. Ve onun görevi, zamme ile, **الحجابة**dır. Ve **حجبه**: yani onu içeri girmekten men etti. Ve falan kimse emir için **يحجب**: yani onun kapıcısıdır. Ve ona mühür ve **الحجابة** (aittir). Ve o, **حسن الحجبة**dir. Ve onlar evin **حجبة**leridir. Ve hadiste: “**قالت بنو قصي فينا الحجابة**” yani Kâbe’nin **حجابة**sını kastederler; o da onun **سدانة**sıdır ve onun korunmasını üstlenmektir; ve onlar anahtarları ellerinde olan kimselerdir.

Ve **الحجاب**: kendisiyle gizlenilen şeyin adıdır; çoğulu yalnızca **حجب**tir. Ve **الحجاب**: hür kadının kesilmiş (ayrılmış) yeridir. Ebû Züeyb dedi ki:
“فشربن ثم سمعن حـسـا دونـه
شرف الحجاب وريب قرع يقرع”
Ve denildi ki: ancak avcının **حجاب**ını kasteder; çünkü onun mutlaka bir şeyle örtünmesi gerekir. Ve **الحجاب**: kumdan uzayıp giden ve uzun olan şeydir. Ve **الحجاب**: dağdan yüksek olan şeydir; Ebû Amr’dan. Ve güneşten **الحجاب**: onun ışığıdır. Ğanevî, Kuhayf el-Ukaylî için şu beyti okudu:
“إذا ما غضبنا غـضـبة مـضـرية
هتكنا حجاب الشمس أو مطرت دما”
Dedi ki: onun **حجاب**ı: onun ışığıdır; yahut: ondan bir taraftır. Ve namaz hadîsinde: “**حين توارت بالحجاب**” burada **الحجاب** ufuktur; yani: güneş ufukta kaybolup onunla örtündüğü zaman. Ve ondan Yüce Allah’ın sözü: “**حتى توارت بالحجاب**”. Ve **الحجاب**: iki şey arasına giren her şeydir; çoğulu **حجب**tir. Ve hadiste: “**ما لدعوة المظلوم حجاب**”. Ve onun, **الحجب**i delen duaları vardır. Ve **الحجاب**: iki yan arasında içten içe araya girip **السحر** ile **القصب** arasında engel olan, sanki bir deri gibi ince bir et parçasıdır. Ve **الأساس**’ta: ve mecazdan: korku onun kalbinin **حجاب**ını yırttı; o, **الفؤاد** ile karın arasında engel olan bir deridir; ve bir korku kalplerin **حجب**lerini yırtar; bitti. Ve her şey bir şeyi engellediyse onu **حجبه** etmiştir; nitekim kardeşler anneyi farz payından **تحجب** eder; çünkü kardeşler anneyi üçte birden altıda bire **يحجبون**; **الأساس**’ta böyledir. Ve **الحجاب**: dünyayı kuşatan **قاف** dağının altında bir dağdır; ve bazıları Yüce Allah’ın “**حتى توارت بالحجاب**” sözünü bununla tefsir etti. Ve **الحجاب**: nefsin müşrik olarak ölmesidir; sanki ölümle imandan perdelenmiş gibidir. Ve ondan Ebû Zer hadisi (Allah ondan razı olsun): Peygamber (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) dedi ki: “**إن الله يغفر للعبد ما لم يقع الحجاب**”. Denildi ki: Ey Allah’ın Resûlü, **الحجاب** nedir? Dedi ki: “**أن تموت** …” ilh. Ebû Amr ve Şemmer dedi ki: Ebû Zer hadisi, şirk dışında iki (rivayette) kuldan rahmeti perdeleyen hiçbir günah olmadığına delâlet eder. Ve İbn Şümeyl, İbn Mes‘ûd hadîsinde: “**من اطلع الحجاب واقع ما وراءه**” dedi; dedi ki: insan öldüğü zaman iki **حجاب**ın ötesine vâkıf olur: cennet **حجاب**ı ve ateş **حجاب**ı; çünkü ikisi gizlenmişti. Ve denildi ki: **اطلاع الحجاب**: başı uzatmaktır; çünkü bakan kimse başını uzatır, bakar; ve **ورضاء الحجاب** örtüdür.

Ve **الحجب** (harekeli): nefesin geçtiği yer; Sâğânî onu nakletti.

Ve **الحجب** **ككتف**: tümsek; ve **التكملة**’de: sık ağaçlık.

Ve **الحاجبان**: etleri ve kıllarıyla gözlerin üstündeki iki kemiktir; baskın bir sıfattır. Yahut **الحاجب**: kemik üzerinde biten kıldır; gözden güneşin ışınını engellediği için böyle adlandırıldı. Lihyânî dedi ki: o yalnızca müzekkerdir. Ve rivayet edildi: “**إنه لمزجج الحاجب**”; sanki onun her parçasını bir **حاجب** yapmışlar. Dedi ki: ve her **ذي حاجب** hakkında da böyle denir. Ebû Zeyd dedi ki: alın hakkında: **الحاجبان**; ikisi, kemikten kaş kıllarının bittiği yerdir; çoğulu **حواجب**. Ve her şeyden **الحاجب**: onun kenarıdır. Ve güneşten, aynı şekilde aydan **الحاجب**: ondan bir taraftır. Dedi ki:
“تراءت لنا كالشمس تحت غمامة
بدا حاجب منها وضنت بحاجب”
Ve güneşin **حواجب**i: onun taraflarıdır. Ve **الأساس**’ta: ve mecazdan: güneşin **حاجب**i göründü; yani onun kenarı; insanın iki kaşına benzetildi. Ve sabahın **حواجب**i parladı: onun başlangıçları; bitti. Ve Ezherî’den: güneşin **حاجب**i: onun boynuzudur; o, doğmaya başladığında diskinden bir taraftır. “Güneşin ve ayın **حاجب**i göründü” denir. Ve Asma‘î zikretti: bir kadın bir adama bir ekmek yahut bir çörek getirdi; o da onun ortasından yemeye başladı; ona dedi ki: “Onun **حواجب**inden ye”; yani kenarlarından; ve bu mecazdır; **الأساس**’ta olduğu gibi. Ve **اللسان**’da: Ezherî dedi ki: kapıdaki eşik üst olandır; üsttekinin üzerindeki tahta: **الحاجب**tir. Ve **حاجب الفيل** onların şairlerinden bir şairdir. Ve **حاجب** bir isimdir. Ve Evs, **أبو حاجب** el-Kilâbî: onun sohbeti vardır; ondan oğlu **حاجب** rivayet etti. Ve Ebû Muhammed **حاجب** b. Ahmed b. Tercem b. Süfyân; ve Ebû Ali İsmâil b. Muhammed b. Ahmed b. **حاجب** el-Kâşânî: Buhârî’nin Ferrabrî’den râvisidir.

Ve **حاجب** b. Ahmed et-Tûsî: muhaddislerdendir. Ve **حاجب** b. Yezîd el-Eşhelî: müttefik olarak; Yemâme günü şehit oldu. Ve **حاجب** b. Zeyd b. Teym el-Hazrecî el-Beyâdî: Uhud’a katıldı. Ve o, Hubâb’ın kardeşidir. Attârid b. **حاجب** b. Zerâre et-Temîmî: onun bir heyeti (elçiliği) vardır. Onun soyundan: Attârid b. Umeyr b. Attârid; ve Ka‘kâ‘ b. Dırâr b. Attârid b. Umeyr; ve Muhammed b. Umeyr; ve Lekît b. Attârid b. **حاجب**; ve onlar Benî Temîm’in eşrafıdır. Ve bu **حاجب**: Kisrâ’nın yanında emanet bırakılmış yay sahibi Ebü’l-Vefâ’dır; meşhur bir kıssada; Halebî ve başkaları onu sevk etti; ve şairin işaret ettiği odur:
“تاهت علينا بقوس حاجبها
تيه تميم بقوس حاجبهـا”
Sahâbîlerdir. Ve **المحجوب**: kördür.

Ve **ملك محجوب**; ve **محجب**; ve **محتجب**; ve insanlardan **احتجب** etti.

Ve **ذو الحاجبين**: Farsî bir kumandandır; ve ona **ذو الحاجب** da denir; siyerlerde zikri vardır.

Ve **الحجبتان** (harekeli): kalçanın böğreğe bakan iki yüksek kenarıdır. Tufeyl dedi ki:
“ورادا وحوا مشرفا حجباتهـا
بنات حصان قد تعولم منجب”
Yahut ikisi, sağdan ve soldan karın yumuşağına bakan, kasığın üstündeki iki kemiktir. Ve denildi ki: ikisi, iki kalça kemiğinin, iki **الحرقفتين** tarafına bakan başlarıdır. Ve çoğulu **الحجب**tir. Ve üç **حجبات**. İmru’ul-Kays dedi ki:
“له حجبات مشرفات على الفال”
Ve attan **الحجبتان**: iki kalçasından karın zarına yüksek gelen şeydir. Ve **الأساس**’ta: ve **فرس مشرف الحجبة**: kalça başı.

Ve **الحجيب** **كأمير**: (bir) özel isimdir.

Ve **حجب الحاجب يحجب حجبا**. Ve **استحجبه**: ona **الحجابة**yı verdi. Bir nüshada: **الحجبة**. Ve denilir: kadın, dokuzuncusundan bir gün ile **احتجبت**; ve dokuzuncusundan iki gün ile; bu, hamile kadın için söylenir: dokuzuncusundan bir gün geçtiğinde “dokuzuncusundan bir gün ile **محتجبة** olarak sabahladı” derler; bu Arapların sözüdür.

Ve kendisine ek olarak istidrâk edilenlerdendir: **حجب صدره**; yani daraldı.

Ve Ebû Amr b. **الحاجب**: meşhur bir nahivci usûlcüdür; babası bazı meliklerin yanında **الحجابة**yı üstlenirdi.

Ve **المحجوب**: Kutub Abdurrahman b. Ahmed b. Muhammed el-Meknâsî’nin lakabıdır; Mekke sakini; Teşâşî’nin akranlarındandır; Meknâse’de 1043 yılında doğdu ve Mekke’de 1085 yılında vefat etti; onun meşhur hâlleri vardır; şeyhlerimizin şeyhlerinin şeyhlerinden şeyhler ondan aldı.

Ve **المحجب** **كمعظم**: bir cemaatin lakabıdır; onlardan: şeyhimiz, salih sûfî Safiyyüddîn Ahmed b. Abdurrahman el-Muhâî; hadisle az meşgul oldu ve bize icazet verdi.

Ve **أبو الحواجب**: Îsâ b. Necm el-Kureşî’nin künyesidir; Burhân ed-Desûkî’nin amcaoğludur.

Ve **بنو حاجب الباب**: Alevîlerden bir koldur.

Ve **امرأة محجبة** **كمعظمة**: mübalağa için şeddelendi; **كمخدرة** ve **مخباة** gibi.

Ve **الحجبيون** (harekeli): Benî Şeybe’dir; şerefli evin **حجابة**sını üstlendikleri için.

Ve **أبو حاجب**: Sevâde b. Âsım el-Anazî; ondan Âsım el-Ahvel rivayet etti.

Ve **المحوجب**: kaşı büyük olan.
