# حجر — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%B1/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%AC%D8%B1/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%B1.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: حجر

الحَجَرُ جمعه في القلة أَحْجَارٌ، وفي الكثرة حِجارٌ وحِجارةٌ. والحَجَرانِ: الذهب والفِضّة. والحَجْر ساكن: مصدر قولك حَجَرَ عليه القاضي يَحْجُرُ حَجْراً: إذا منعه من التصرُّف في ماله. وحَجْرُ الإنسان وحِجْرُهُ، بالفتح والكسر، والجمع حُجورٌ. والحَُِجْر: الحرام يكسر ويضم ويفتح، والكسر أفصح. وقرئ بهنّ قوله تعالى: "وحَرْثٌ حَُِجْرٌ". ويقول المشركون يومَ القيامة إذا رأَوْا ملائكة العذاب: "حِجْراً مَحْجوراً"، أي حراماً محرَّماً، يظنون أنَّ ذلك ينفعهم كما كانوا يقولونه في الدُّنيا لمن يخافونه في الشهر الحرام. وحَجْرَةُ القوم: ناحية دارهم. وفي المثل: يَربُض حَجْرَةً ويَرتعي وسَطاً. والجمع حَجَراتٌ وحَجْرٌ. ويقال للرجل إذا كثُر ماله: انتشرت حَجْرَتُه. والعرب تقول عند الأمر تُنكره: حُجْراً بالضم، أي دفْعاً. وهو استعاذةٌ من الأمر. والحُجْرَةُ: حَظيرة الإبل؛ ومنه حُجرة الدار. تقول: احْتَجَرْتُ حجرةً، أي اتخذتها. والجمع حُجَرٌ، وحُجَراتٌ. والحِجْرُ: العقل. قال الله تعالى: "هَلْ في ذَلِكَ قَسَمٌ لذي حِجْرٍ". والحِجْرُ أيضاً: حِجْرُ الكعبة، وهو ما حواه الحطيمُ المدارُ بالبيت جانبَ الشَمال. وكُلُّ ما حَجَرْتَهُ من حائط فهو حِجْرٌ. والحِجْرُ أيضاً: الأنثى من الخيل. والحاجِرُ والحاجورُ: ما يُمسك الماء من شَفَة الوادي. وهو فاعولٌ من الحَجْرِ، وهو المَنْعُ. وجمع الحاجِرِ حُجْرانٌ. والمَحْجِرُ: الحديقة. ومَحْجِرُ العين أيضاً: ما يبدو من النِقاب. والمَحْجَرُ بالفتح: ما حولَ القرية.
والمَحْجَرُ أيضاً: الحِجْرُ، وهو الحرام. ويقال: حَجَّرَ القمر، إذا استدارَ بخطٍّ دقيق من غير أن يَغلُظَ، وكذلك إذا صارت حولَه دارةٌ في الغَيْم. والتَحْجيرُ أيضاً: أن تَسِمَ حول عَينِ البعير بميسمٍ مستدير.

### Türkçe

**الحَجَرُ**: azlıkta çoğulu **أَحْجَارٌ**, çoklukta **حِجارٌ** ve **حِجارةٌ**. **الحَجَرانِ**: altın ve gümüş. **الحَجْر** (sâkin): “hâkim onun üzerine **حَجَرَ** eder, **يَحْجُرُ** **حَجْراً**” sözünün masdarıdır: malında tasarruftan onu men ettiğinde. İnsanın **حَجْرُ**’ü ve **حِجْرُهُ**, fetha ve kesra ile; çoğulu **حُجورٌ**. **الحَُِجْر**: haramdır; kesre ile, damme ile ve fetha ile kırılır; kesre daha fasîhtir. Onlarla şu Yüce sözü okunmuştur: “**وحَرْثٌ حَُِجْرٌ**”. Müşrikler kıyamet günü azap meleklerini gördüklerinde derler: “**حِجْراً مَحْجوراً**”, yani haram, haram kılınmış; bunun kendilerine fayda vereceğini zannederler; tıpkı dünyada haram ayda korktukları kimseye söyledikleri gibi. Kavmin **حَجْرَةُ**’si: evlerinin tarafı. Meselde: “**يَربُض حَجْرَةً ويَرتعي وسَطاً**.” Çoğulu **حَجَراتٌ** ve **حَجْرٌ**. Erkeğe, malı çoğaldığında denir: “**انتشرت حَجْرَتُه**.” Araplar, inkâr ettiğin bir iş sırasında “**حُجْراً**” (damme ile) derler; yani def‘an. O, işten bir sığınmadır. **الحُجْرَةُ**: develerin ağılı; ondan evin odası. Dersin: “**احْتَجَرْتُ حجرةً**”, yani onu edindim. Çoğulu **حُجَرٌ** ve **حُجَراتٌ**. **الحِجْرُ**: akıl. Allah Teâlâ dedi: “**هَلْ في ذَلِكَ قَسَمٌ لذي حِجْرٍ**”. **الحِجْرُ** ayrıca: Kâbe’nin **حِجْرُ**’ü; o, **الحطيمُ**’un evi kuşattığı, evin kuzey tarafında olan şeydir. Duvarla çevirdiğin her şey **حِجْرٌ**’dür. **الحِجْرُ** ayrıca: atlardan dişi. **الحاجِرُ** ve **الحاجورُ**: vadinin dudağından suyu tutan şey. O, **الحَجْرِ**’den (o da men‘dir) **فاعولٌ** veznindedir. **الحاجِرِ**’in çoğulu **حُجْرانٌ**. **المَحْجِرُ**: bahçe. Gözün **مَحْجِرُ**’i de: peçeden görünen şey. Fetha ile **المَحْجَرُ**: köyün çevresi.

**والمَحْجَرُ** ayrıca: **الحِجْرُ**’dür; o da haramdır. Denir: “**حَجَّرَ القمر**”, ince bir çizgiyle yuvarlaklaştığında, kalınlaşmaksızın; aynı şekilde, bulutta onun etrafında bir halka olduğunda. **التَحْجيرُ** ayrıca: devenin gözünün çevresine yuvarlak bir dağlama demiriyle damga vurmandır.
