# حجز — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%B2/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%AC%D8%B2/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حجز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%B2.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: حجز

حجز
حَجَزَ - يَحْجُزُ (حَجَزَ - يَحْجِزُ) - حاجِز - حاجِزيْن
حَجَزَ - يَحْجُزُ (حَجَزَ - يَحْجِزُ) + كائن أو شيء + كائناً أو شيئاً: يمنعه من الحركة باتجاه معين وذلك بالوقوف باتجاه تقدمه وحركته
حَاجِز: اسم فاعل صفة مشبهة من " حَجَزَ - يَحْجُزُ ": وهو أيضاً اسم آلة: الشيء أو الكائن الذي يمنع كائناً من الحركة باتجاه معين وذلك بالوقوف باتجاه تقدمه وحركته
حَاجِزِيْن: جمع " حاجِز"
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الفصل والحجز بين كائنين ومنع الحركة بينهما بإيقافها بحاجز"، وهي:
بَرْزَخَ - يُبَرْزِخُ، عَزَلَ - يَعْزِلُ، حَظَرَ- يَحْظُرُ، حَجَبَ - يَحْجُبُ، حَجَرَ - يَحْجُرُ، حَجَزَ - يَحْجُزُ (حَجَزَ - يَحْجِزُ)
حجز- حاجز
 ﴿أمن جعل الأرض قرارا وجعل خلالها أنهارا وجعل لها رواسي وجعل بين البحرين حاجزا أئله مع الله بل أكثرهم لا يعلمون(61)﴾ النمل ﴿فما منكم من أحد عنه حاجزين(47)﴾ الحاقة
مختار الصحاح
● [حجز] ح ج ز: حَجَزَهُ منعه فانْحَجَزَ وبابه نصر و الحَجَزةُ بفتحتين الظلمة وهو في حديث قيلة و الحِجَازُ بلاد و احتَجَزَ القوم و انْحَجَزُوا أيضا أتوا الحجاز و حُجْزَةُ الإزار معقدة بوزن حجرة وحجزة السراويل أيضا التي فيها التكة
الراغب
حجز
الحجز: المنع بين الشيئين بفاصل بينهما، يقال: حجز بينهما. قال عز وجل: }وجعل بين البحرين حاجزا﴿[النمل/61]، والحجاز سمي بذلك لكونه حاجزا بين الشام والبادية، قال تعالى:﴾فما منكم من أحد عنه حاجزين﴿[الحاقة/47]، فقوله:﴾حاجزين{ صفة لأحد في موضع الجمع، والحجاز حبل يشد من حقو البعير إلى رسغه، وتصور منه معنى الجمع فقيل: احتجز فلان عن كذا واحتجز بإزاره، ومنه: حجزة السراويل، وقيل: إن أردتم المحاجزة فقبل المناجزة (انظر: أساس البلاغة (حجز) ص 74؛ والبصائر 2/436)، أي: الممانعة قبل المحاربة، وقيل: حجازيك، أي: احجز بينهم.
ملخص اللسان
1.     حَجَز بينهما يَحْجُِزُ حَجْزاً الحَجْز: الفصل بين الشيئين،
2.     وجَعَل بين البحرين حاجِزاً؛ أَي حِجازاً بين ماءٍ مِلْح وماءٍ عَذْبٍ لا  يختلطان،
3.     وحَجَزَه يَحْجُِزُه حَجْزاً: منعه.
4.     ولأَهْل القتيل أَن يَنْحَجِزوا الأَدْنى فالأَدنى أَي يَكُفوا  عن القَوَد؛
5.     وحَجَزَه عن الأَمر يَحْجُزه حِجازَةً وحِجِّيزَى: صرفه.
6.     والانْحِجاز: مُطاوِع  حَجَزَه إِذا منعه،
7.     المُحاجَزَة: المسالمة،
8.     والحَجَزَة: الظَّلَمَةُ.
9.      الحَجَزَة: هم  الذين تَحْجزونه عن حقه،
10.                        والحِجاز: البلد المعروف، بين نَجْدٍ  والسَّراة،
11.                        حِجاز :الجبال ؛
12.                        وتَحاجَزُوا وانْحَجَزُوا واحْتَجَزُوا: تَزايَلُوا،
13.                        وحَجازَيْكُ كحَنانَيْك أَي احْجُزْ بينهم حَجْزاً بعد حَجْزٍ،
14.                        وحُجْزة الإِزار: جَنَبته.
15.                        وحُجْزة السراويل: موضع التِّكَّة،
16.                        حُجْزة الإِنسان مَعْقِد السراويل والإِزار.
17.                        الحُجْزة حيث يُثْنى طرف  الإِزار في لَوْث الإِزار،
18.                         إِن الرَّحِم أُخذت بحُجْزة الرحمن: أَي اعتصمت به  والتجأَت إِليه مستجيرة،
19.                        وأَصل الحُجْزة موضع شدّ الإِزار،
20.                         واحْتَجز بالإِزار إِذا شدّه على وسطه فاستعاره للالتجاء  والاعتصام والتمسُّك بالشيء والتعلق به؛
21.                        آخذ بحُجْزة الله تعالى أَي بسبب منه،
22.                        منهم من تأْخذه النار إِلى حُجْزَته أَي إِلى مَشَدّ إِزاره،
23.                        والحُجْزَة: مَرْكَبُ  مُؤَخَّر الصِّفاق في الحِقْو،
24.                        كان  يباشر المرأَة من نسائه وهي حائض إِذا كانت مُحْتَجِزَةً : شادَّةً  مِئْزرها على العورة وما لا تحل مباشرته.
25.                        والحاجِزُ: الحائل بين الشيئين.
26.                        الاحْتِجاز بالثوب أَن يُدْرجه الإِنسان فيشد به وسطه،
27.                         الحِجاز حبل يشد به العِكْم.
28.                         وتحاجز  القوم: أَخذ بعضهم بحُجَز بعض.
29.                        رجل شديد الحجْزة: صَبُور على الشدّة والجَهْد؛
30.                        وحُجْز الرجل: أَصله ومَنْبِته.
31.                         وحُجْزُه: فصل ما بين فخذه والفخذ  الأُخرى من عشيرته؛
32.                        والحُِجْز: الناحية.
33.                         الحُِجْز العَشِيرة تَحْتَجِز بهم أَي تمتنع.
34.                        والحِجْز: العفيف الطاهر.
35.                         والحِجاز: حبل يلقى للبعير من قِبَل  رجليه ثم يناخ عليه ثم يشدّ به رُسْغا رجليه إِلى حِقْوَيْه وعَجُزُه؛
36.                       حَجِزَ وزَنِجَ:  وهو أَن تَقَبَّضَ أَمعاء الرجل ومَصَارينه من الظمإِ فلا يستطيع أَن يكثر  الشرب ولا الطُّعْم،
لسان العرب
● - حجز: الحَجْز: الفصل بين الشيئين، حَجَز بينهما يَحْجُِزُ حَجْزاً  وحِجازَةً فاحْتَجَز؛ واسم ما فصل بينهما: الحاجِزُ. الأَزهري: الحَجْز أَن  يَحْجِز بين مقاتلين، والحِجَاز الاسم، وكذلك الحاجِزُ. قال الله تعالى:  وجَعَل بين البحرين حاجِزاً؛ أَي حِجازاً بين ماءٍ مِلْح وماءٍ عَذْبٍ لا  يختلطان، وذلك الحجاز قدرة الله. وحَجَزَه يَحْجُِزُه حَجْزاً: منعه. وفي  الحديث: ولأَهْل القتيل أَن يَنْحَجِزوا الأَدْنى فالأَدنى أَي يَكُفوا  عن القَوَد؛ وكل من ترك شيئاً، فقد انْحَجزَ عنه. والانْحِجاز: مُطاوِع  حَجَزَه إِذا منعه، والمعنى أَن لورثة القتيل أَن يعفوا عن دمه رجالهم  ونساؤهم أَيهم عفا، وإِن كانت امرأَة، سقط القود واستحقوا الدية؛ وقوله  الأَدنى فالأَدنى أَي الأَقرب فالأَقرب؛ وبعض الفقهاء يقول: إِنما العفو  والقَوَد إِلى الأَولياء من الورثة لا إِلى جميع الورثة ممن ليسوا  بأَولياء.والمُحاجَزَة: المُمانعة. وفي المثل: إِن أَرَدْتَ المُحاجَزَة فَقَبْل  المُناجَزَة؛ المُحاجَزَة: المسالمة، والمُناجَزَة: القتال. وتحاجَزَ  الفريقان. وفي المثل: كانت بين القوم رِمِّيَّا ثم صارت إِلى حِجِّيزَى أَي  تراموا ثم تَحاجَزُوا، وهما على مثال خِصِّيصَى. والحِجِّيزَى: من  الحَجْز بين اثنين.  والحَجَزَة، بالتحريك: الظَّلَمَةُ. وفي حديث قَيْلة: أَيُلام ابْنُ  ذِهِ أَن يَفْصِل الخُطَّة ويَنْتَصر من وراء الحَجَزَة؟ الحَجَزَة: هم  الذين تَحْجزونه عن حقه، وقال الأَزهري: هم الذين يمنعون بعض الناس من بعض  ويفصلون بينهم بالحق، الواحد حاجِزٌ؛ وأَراد بابنِ ذِهِ ولدها؛ يقول: إِذا  أَصابه خُطّة ضَيم فاحْتَجّ عن نفسه وعَبَّر بلسانه ما يدفع به الظلم عنه  لم يكن مَلُوماً.  والحِجاز: البلد المعروف، سميت بذلك من الحَجْز الفصل بين الشيئين لأنه  فصل بين الغَوْر والشام والبادية، وقيل: لأَنه حَجَز بين نَجْدٍ  والسَّراة، وقيل: لأَنه حَجَز بين تِهامة ونجد، وقيل: سميت بذلك لأَنها حَجَزَتْ  بين نَجْد والغَوْر، وقال الأَصمعي: لأَنها احْتُجِزَتْ بالحِرَار الخمس  منها حَرَّة بني سُلَيْم وحَرَّة واقِمٍ، قال الأَزهري: سمي حِجازاً لأَن  الحرَارَ حَجَزَتْ بينه وبين عالية نجد، قال: وقال ابن السكيت ما ارتفع  عن بطن الرُّمَّة فهو نَجْدٌ، قال: والرُّمَّة وادٍ معلوم، قال: وهو  نَجْد إِلى ثنايا ذات عِرْقٍ، قال: وما احْتَزَمَتْ به الحِرار  (* قوله «وما  احتزمت به الحرار إلخ» نقل ياقوت هذه العبارة عن الأصمعي ونصه قال  الأصمعي: ما احتزمت به الحرار حرة شوران وحرة ليلى وحرة واقم وحرة النار وعامة  منازل بني سليم إلى آخر ما هنا) حَرَّةَ شَوْران وعمة منازل بني سليم  إِلى المدينة فما احْتَاز في ذلك الشق كله حِجاز، قال: وطَرَف تِهامة من  قِبَل الحجاز مَدارِج العَرْج، وأَوّلها من قِبَل نجد مَدَارج ذات العِرْق.  الأَصمعي: إِذا عرضت لك الحِرارُ بنجد فذلك الحِجاز؛ وأَنشد:  وفَرُّا بالحِجاز ليُعْجِزوني  أَراد بالحِجاز الحِرارَ. وفي حديث حُرَيْثِ بن حسان: يا رسول الله، إِن  رأَيْتَ أَن تجعل الدِّهْناء حِجازاً بيننا وبين بني تميم أَي حدًّا  فاصلاً يَحْجِزُ بيننا وبينهم، قال: وبه سمي الحِجازُ الصُّقْعُ المعروف من  الأَرض، ويقال للجبال أَيضاً: حِجاز؛ ومنه قوله:  ونحن أُناس لا حِجازَ بأَرْضِنا  وأَحْجَزَ القومُ واحْتَجَزُوا وانْحَجَزُوا: أَتَوا الحِجازَ،  وتَحاجَزُوا وانْحَجَزُوا واحْتَجَزُوا: تَزايَلُوا، وحَجَزَه عن الأَمر يَحْجُزه  حِجازَةً وحِجِّيزَى: صرفه.  وحَجازَيْكُ كحَنانَيْك أَي احْجُزْ بينهم حَجْزاً بعد حَجْزٍ، كأَنه  يقول: لا تقطع ذلك وَلْيَكُ بعضُه موصولاً ببعض.  وحُجْزة الإِزار: جَنَبته. وحُجْزة السراويل: موضع التِّكَّة، وقيل:  حُجْزة الإِنسان مَعْقِد السراويل والإِزار. الليث: الحُجْزة حيث يُثْنى طرف  الإِزار في لَوْث الإِزار، وجمعه حُجُزات؛ وأَما قول النابغة:  رِقاق النِّعالِ طَيِّب حُجُزاتهم،  يُحَيَّوْن بالرَّيْحان يومَ السَّباسِب  فإِنما كنى به عن الفروج؛ يريد أَنهم أَعِفَّاء عن الفجور. وفي الحديث:  إِن الرَّحِم أُخذت بحُجْزة الرحمن؛ قال ابن الأَثير: أَي اعتصمت به  والتجأَت إِليه مستجيرة، ويدل عليه قوله في الحديث: هذا مقام العائِذِ بك من  القَطِيعة، قال: وقيل معناه أَن اسم الرَّحِم مشتق من اسم الرحمن فكأَنه  متعلق بالاسم آخِذٌ بوسطه، كما جاء في الحديث الآخر: الرَّحِمُ شِجْنَةٌ  من الرحمن. قال: وأَصل الحُجْزة موضع شدّ الإِزار، قال: ثم قيل للإِزار  حُجْزة للمجاورة. واحْتَجز بالإِزار إِذا شدّه على وسطه فاستعاره للالتجاء  والاعتصام والتمسُّك بالشيء والتعلق به؛ ومنه الحديث الآخر: والنبي، صلى  الله عليه وسلم، آخذ بحُجْزة الله تعالى أَي بسبب منه، ومنه الحديث  الآخر: منهم من تأْخذه النار إِلى حُجْزَته أَي إِلى مَشَدّ إِزاره، ويجمع  على حُجَز؛ ومنه الحديث: فأَنا آخِذٌ بحُجَزكم، والحُجْزَة: مَرْكَبُ  مُؤَخَّر الصِّفاق في الحِقْو، والمُتَحَجِّز: الذي قد شَدَّ وسطه، واحْتَجَز  بإِزاره: شدّه على وسطه، من ذلك، وفي حديث ميمونة، رضي الله عنها: كان  يباشر المرأَة من نسائه وهي حائض إِذا كانت مُحْتَجِزَةً أَي شادَّةً  مِئْزرها على العورة وما لا تحل مباشرته. والحاجِزُ: الحائل بين الشيئين. وفي  حديث عائشة، رضي الله عنها: لما نزلت سورة النور عَمَدْن إِلى حُجَز  مناطِقِهِنَّ فشَقَقْنَها فاتَّخَذنها خُمُراً؛ أَرادت بالحُجَز المآزر. قال  ابن الأَثير: وجاء في سنن أَبي داود حُجُوز أَو حُجُور بالشك، وقال  الخطابي: الحُجُور، بالراء، لا معنى لها ههنا وإِنما هو بالزاي جمع حُجَز  فكأَنه جمع الجمع، وأَما الحُجُور، بالراء، فهو جمع حَجْر الإِنسان، وقال  الزمخشري: واحد الحُجوز حِجْز، بكسر الحاء، وهي الحُجْزة، ويجوز أَن يكون  واحدها حُجْزَةً. وفي الحديث: رأَى رجلاً مُحْتَجِزاً بحبل وهو مُحْرم أَي  مشدود الوسط. أَبو مالك: يقال لكل شيء يَشُدُّ به الرجل وسطه ليشمر به  ثيابه حجاز، وقال: الاحْتِجاز بالثوب أَن يُدْرجه الإِنسان فيشد به وسطه،  ومنه أُخِذَت الحُجْزَة. وقالت أُم الرَّحَّال: إِن الكلام لا يُحْجَز في  العِكْم كما يُحْجَز العَبَاء. العِكْم: العِدْل. والحَجْز: أَن يُدْرج  الحبل عليه ثم يشد. أَبو حنيفة: الحِجاز حبل يشد به العِكْم. وتحاجز  القوم: أَخذ بعضهم بحُجَز بعض. رجل شديد الحجْزة: صَبُور على الشدّة والجَهْد؛  ومنه حديث عليّ، رضي الله عنه، وسئل عن بني أُمية فقال: هم أَشدُّنا  حُجَزاً، وفي رواية: حُجْزَة، وأَطْلَبُنا للأَمر لا يُنال فيَنالونَه.  وحُجْز الرجل: أَصله ومَنْبِته. وحُجْزُه أَيضاً: فصل ما بين فخذه والفخذ  الأُخرى من عشيرته؛ قال:  فامْدَحْ كَرِيمَ المُنْتَمَى والحُجْزِ  وفي الحديث: تزوجوا في الحُجْزِ الصالح فإِن العِرْق دَسَّاس؛ الحجز،  بالضم والكسر: الأَصل والمَنْبت، وبالكسر هو بمعنى الحِجْزة. وهي هيئة  المُحْتَجِز، كناية عن العِفَّة وطِيبِ الإِزار. والحُِجْز: الناحية. وقال:  الحُِجْز العَشِيرة تَحْتَجِز بهم أَي تمتنع. وروى ابن الأَعرابي قوله:  كريم المنتمى والحجز، إِنه عفيف طاهر كقول النابغة: طَيِّب حُجُزاتُهم، وقد  تقدّم. والحِجْز: العفيف الطاهر. والحِجاز: حبل يلقى للبعير من قِبَل  رجليه ثم يناخ عليه ثم يشدّ به رُسْغا رجليه إِلى حِقْوَيْه وعَجُزُه؛ تقول  منه: حَجَزْت البعير أَحْجِزه حَجْزاً، فهو مَحْجوز؛ قال ذو الرمة:  فَهُنَّ من بين مَحْجُوزٍ بِنافِذَةٍ،  وقائِظٍ وكلا رَوْقَيْه مُخْتَضِب  وقال الجوهري: هو أَن تُنِيخ البعير ثم تشدّ حبلاً في أَصل خُفَّيْه  جميعاً من رجليه ثم ترفع الحبل من تحته حتى تشدّه على حِقْوَيْه، وذلك إِذا  أَراد أَن يرتفع خفه؛ وقيل: الحِجاز حبل يشد بوسط يَدَي البعير ثم يخالَف  فتُعْقد به رجلاه ثم يُشَدّ طرفاه إِلى حِقْويه ثم يلقى على جنبه شبه  المَقْمُوط ثم تُداوَى دَبَرته فلا يستطيع أَن يمتنع إِلا أَن يجر جنبه على  الأَرض؛ وأَنشد:  كَوْسَ الهِبَلِّ النَّطِفِ المَحْجُوز  وحاجِزٌ: اسم. ابن بُزُرج: الحَجَزُ والزَّنَجُ واحد. حَجِزَ وزَنِجَ:  وهو أَن تَقَبَّضَ أَمعاء الرجل ومَصَارينه من الظمإِ فلا يستطيع أَن يكثر  الشرب ولا الطُّعْم، والله تعالى أَعلم.
مقاييس اللغة:
(حجز) الحاء والجيم والزاء أصلٌ واحدٌ مطَّرد القياس، وهو الحَوْلُ بين الشيئين. وذلك قولهم: حَجَزْتُ بين الرجلين وذلك أن يُمنَع كلُّ واحدٍ منهما مِن صاحبه. والعرب تقول "حَجَازَيْك" على وزن حَنانَيْك، أي احْجُِزْ بينَ القوم وإنما سمِّيت الحجازُ حجازاً لأنها حَجَزَت بين نجدٍ والسَّراة. وحُجْزَة الإزار: مَعْقِده. وحُجْزة السراويل: موضع التِّكَّة. وهذا على التَّشبيه والتمثيل، كأنه حجز بين الأعلى والأسفل. ويقال: "كانت بينَ القوم رِمِّيَّا* ثم صارت إلى حِجِّيزَى"، أي ترامَوْا  ثم تحاجَزُوا. فأما قول القائل:
رِقاقُ النِّعال طيِّبٌ حُجُزَاتُهُمْ *** يُحَيَّوْنَ بالرِّيحانِ يومَ السباسبِ([5])
وهي جمع حُجْزة، كنايةٌ عن الفُروج، أي إنهم أَعِفّاء.
القاموس المحيط:
حَجَزَهُ يَحْجُزُهُ ويَحْجِزُهُ حَجْزَاً وحِجِّيزَى وحِجَازَةً مَنَعَهُ، وكفَّهُ، فانْحَجَزَ، بينهما فَصَلَ،
البعيرَ: أناخَهُ، ثم شَدَّ حَبْلاً في أصلِ خُفَّيْهِ من رِجْلَيْهِ، ثم رَفَعَ الحَبْلَ من تَحْتِهِ، فَشَدَّهُ على حَِقْوَيْهِ، لِيُدَاوِيَ دَبَرَتَهُ. وذلك الحَبْلُ، وكلُّ ما تَشُدُّ به وسَطَكَ لِتُشَمِّرَ ثِيَابَكَ: حِجَازٌ. والحَجَزَةُ: الظَّلَمَةُ الذينَ يَمْنَعُونَ بعضَ الناسِ من بعضٍ، ويَفْصِلُونَ بينهم بالحقِّ، جمعُ حاجِزٍ. والمَحْجُوزُ: المُصابُ في مُحْتَجَزِهِ ومُؤْتَزَرِهِ، والمَشْدُودُ بالحِجَازِ. والحُجْزَةُ، بالضم: مَعْقِدُ الإِزار، من السَّراوِيلِ: مَوْضِعُ التِّكَّةِ، من الفرسِ: مَرْكَبُ مُؤَخَّرِ الصِّفَاقِ بالحَقْوِ. والحِجْزُ، بالكسر ويُضَمُّ: الأصلُ، والعشيرَةُ، والناحيةُ، وبالتحريك: الزَّنَجُ لِمَرَضٍ في المِعَى، والفِعْلُ كفَرِحَ. وحِجْزَى، كذِكْرَى: ة بِدِمَشْقَ، وهو حِجْزاوِيُّ. والحِجَازُ: مكةُ والمدينةُ والطائِفُ ومخَالِيفُهَا، لأنها حَجَزَت بينَ نَجْدٍ وتِهامَةَ، أو بينَ نَجْدٍ والسَّراةِ، أو لأنَّها احْتُجِزَتْ بالحِرارِ الخَمسِ، حَرَّةِ بني سُلَيْمٍ وواقِمٍ ولَيْلَى وشَوْرَانَ والنارِ. واحْتَجَز: أتاهُ، كانْحَجَزَ وأحْجَزَ، واجْتَمَعَ، وَحَمَلَ الشيء في حُجْزَتِهِ، بإِزارِهِ: شَدّهُ على وَسَطِهِ. والمُحْتَجِزَةُ: النَّخْلَةُ تكونُ عُذُوقُها في قَلْبِهَا. والمُحَاجَزَةُ: المُمَانَعَةُ.
وتَحاجَزَا: تمَانَعَا. والحَجَائزُ: ع باليمامة. وحَجَازَيْكَ، بالفتح، أي: احْجُزْ بَيْنَ القومِ حَجْزاً بعدَ حَجْزٍ. وشِدَّةُ الحُجْزَةِ: كِنَايَةٌ عن الصَّبْرِ. وهو داني الحُجْزَةِ، أي مُمْتَلِىء الكَشْحَيْنِ، وهو عَيْبٌ.
ويقالُ: وَرَدَتِ الإِبِلُ ولها حُجَزٌ، أي: شِبَاعاً عِظَامَ البُطُونِ.
تاج العروس:
حجز
حَجَزَه يَحْجُزُه بالضمّ ويَحْجِزه بالكسر حَجْزَاً وحِجِّيزى مثال خِصِّيصى وحِجَازَةً بالكسر : مَنَعَه . وفي المثَل : كانت بين القومِ رِمِّيَّأ ثم صارت حِجِّيزى . أي ترامَوْا ثم تَحاجَزوا . حَجَزَه يَحْجِزه حَجْزَاً : كَفَّه ومنه الحديث : " ولأهلِ القَتيلِ أن يَنْحَجِزوا الأدنى فالأدنى " أي يكُفُّوا عن القَودِ فانْحَجَز وكلُّ مَن تَرَكَ شيئاً فقد انْحَجَزَ عنه . والانْحِجازُ مُطاوِعُ حَجَزَه إذا منعه . حَجَزَ بَيْنَهما يَحْجِز حَجْزَاً وحِجَازَةً فاحْتَجَزَ : فَصَلَ واسمُ ما فَصَلَ بينهما : الحاجِز . وقال الأَزْهَرِيّ : الحَجْز : أن تَحْجِزَ بين مُقاتِلَيْن . والحِجاز الاسم وكذلك الحاجِز . في الصّحاح : حَجَزَ البعيرَ يَحْجِزُه حَجْزَاً : أناخَه ثمّ شدَّ حَبْلاً في أَصْلِ خُفَّيْه جميعاً مِن رِجلَيْه ثم رَفَعَ الحبلَ من تَحْتِه فشدَّه على حِقْوَيْه وذلك إذا أراد أن يَرْتَفِع خُفُّه . وقيل : حَجَزَه : إذا شدَّ الحبلَ بوسَط يَدَيْه ثمّ خالَفَ فَعَقَد به رِجلَيْه ثمّ طَرَفَيْه إلى حَقْوَيْه ثم يُلقى على جَنْبِه شِبْه المَقموط ليداوي دَبَرَته فلا يستطيع أن يَمْتَنِع إلاّ أن يجرّ جَنْبَه على الأرض . وذلك الحبلُ حِجازٌ وقيل : الحِجازُ حبلٌ يُلقى على للبعير مِن قِبَلِ رِجلَيْه ثمّ يُناخُ عليه ثم يُشَدُّ به رُسْغا رِجلَيْه إلى حِقوَيْه وعَجُزِه . وكلُّ ما تَشُدُّ به وَسَطَك لتُشَمِّرَ به ثِيابَك حِجازٌ قاله أبو مالك . والحَجَزَة محرّكةً : الظَّلَمَة ؛ لأنّهم يَحْجِزون عن الحُقوق ومنه حديث قَيْلَةَ : أَيُلامُ ابنُ ذِهِ أنْ يَفْصِلَ الخُطَّةَ وينتَصِرَ من وَراءِ الحَجَزَة . وقال الأَزْهَرِيّ : هم الذين يَمْنَعون بَعْضَ الناسِ من بعضٍ ويَفصِلون بينهم بالحقِّ جَمْعُ حاجِزٍ وأراد بابنِ ذِهِ وَلَدَها يقول : إذا أصابَه خُطَّةُ ضَيْمٍ فاحتَجَّ عن نَفْسِه وعَبَّرَ بلسانه ما يَدْفَعُ به الظُّلْمَ عنه لم يكن مَلُموماً . وفي كلام المُصَنِّف نَظَرٌ ظاهرٌ فإنّه جَمَعَ بين الكلامين المُتضادَّيْن فإنّ الفاصلَ في الحقّ كيف يكون ظالماً فالصوابُ في العبارة : أو الذين إلى آخِره . والمَحْجوز : المُصابُ في مُحْتَجَزِه ومُؤْتَزَرِه . والمَحْجوز : المَشدودُ بالحِجاز وهو الحبلُ الذي تقدّم ذِكرُه قال ذو الرُّمّة :
فهُنَّ من بَيْنِ مَحْجُوزٍ بنافِذَةٍ ... وقائِظٍ وكِلا رَوْقَيْهِ مُخْتَضِبُ
والحُجْزَة بالضمّ : مَعْقِدُ الإزارِ من الإنسان . وقال الليث : الحُجْزَةُ حيث يُثنى طرَفُ الإزار في لَوْثِ الإزار وجمعُه حُجُزاتٌ . الحُجْزَة من السَّروايل : مَوْضِعُ التِّكَّة ويُجمَعُ أيضاً على حُجَزٍ كغُرَفٍ ومنه الحديث : " أنا آخِذٌ بحُجَزِكم " . الحُجْزَة مَرْكَبُ مُؤَخَّرِ الصِّفاقِ بالحَقْو وفي بعضِ الأصول : في الحَقْو . والحُجْز بالكسر ويُضَمّ : الأصل والمَنبِت ومنه الحديث : " تزَوَّجوا في الحِجْزِ الصالحِ فإنّ العِرقَ دَسّاس " الحُجْز : العَشيرَةُ يَحْتَجِزُ بهم أي يَمْتَنِع . وقيل حِجْز الرجلِ : فَصْلُ ما بين فَخِذِه والفَخِذِ الأُخرى من عَشيرَتِه . الحُجْز : الناحية . الحَجَز بالتّحريك : مثل الزَّنَج بالنون والجيم محرّكة قال ابنُ بُزُرْج : اسمٌ لمرَضٍ في المِعا والمَصارين وهو قَبْضٌ فيها من الظَّمَإِ فلا يستطيع أن يُكثِرَ الطُّعْمَ أو الشُّرْب والفِعلُ كفَرِحَ حَجِزَ الرجلُ وزَنِجَ . وحِجْزى كذِكْرى : ة بدمشق وهو حِجْزاويٌّ على غيرِ قياسٍ نقله الصَّاغانِيّ . والحِجاز ككِتابٍ وإنّما أطلقه لشُهرتِه وكثرة استعماله : مكّةُ والمَدينةُ والطائفُ ومَخاليفُها أي قُراها وكذلك اليَمامةُ فإنّها من الحِجاز وقد صرَّحَ به غَيْرُه سُمِّيت بذلك من الحَجْزِ وهو الفَصلُ بين الشَّيئَيْن ؛ لأنّها حَجَزَتْ بين نَجْدٍ وتِهامة أو بين الغَوْرِ والشام والبادية أو بين نَجْدٍ والغَوْر أو بين نَجْدٍ والسَّراة أو لأنّها احْتُجِزَت بالحِرارِ الخَمس المعظَّمة وهنَّ : حَرّة بني سُلَيْمٍ وحرَّةُ واقِمٍ وحَرَّة لَيْلَى وحَرَّة شَوْرَان وحَرّة النار وهذا قولُ الأَصْمَعِيّ . وقال الأَزْهَرِيّ : سُمّي حِجازاً لأنّ الحِرار حَجَزَتْ بَيْنَه وبينَ عالِيَةِ نَجْدٍ . قال : وقال ابن السِّكِّيت : ما ارتفعَ عن بَطْنِ الرُّمّةِ فهو نَجْدٌ إلى ثَنايا ذاتِ عِرْقٍ وما احْتَزَمَت به الحِرارُ حَرَّة شَوْرَان وعامّة مَنازلِ بني سُلَيْم إلى المدينة فما احْتازَ في ذلك الشِّقّ كلّه حِجازٌ . وطرَفُ تِهامةَ من قِبَلِ الحِجازِ مَدارجُ العَرْج وأوّلها من قِبَلِ نجدٍ مدارجُ ذاتِ عِرْقٍ . وقال الأَصْمَعِيّ : إذا عَرَضَت لك الحِرارُ بنَجدٍ فذلك الحِجاز وأنشد :
" وفَرُّوا بالحِجازِ ليُعْجِزوني
أراد بالحِجاز الحِرار . وَوَقَع في بعضِ فَتاوى الإمام النَّوَويّ رحمه اللهُ تعالى أنّ المدينةَ حِجازِيَّةٌ اتِّفاقاً لا يَمانية ولا شاميّة . واستغربَ الزَّرْكَشيّ في إعلام الساجِد . حاكيةَ الاتِّفاق بل الشافعيُّ نصَّ على أنّها يَمانِيَة . واحْتَجَزَ الرجلُ : أتاه أي الحِجاز كانْحَجَزَ وأَحْجَزَ إحْجازاً . احْتَجَزَ لَحْمُ بَعْضِه إلى بَعْض : اجْتَمع . احْتَجزَ الرجلُ : حَمَلَ الشيءَ في حُجْزَتِه وحِضْنِه . احْتَجزَ بإزارِه : أَدْرَجه . وفي الأساس : لاقى بَيْنَ طَرَفْيه وشَدَّه على وسَطِه عن أبي مالك ومنه حديثُ مَيْمُونة : " كان يُباشِرُ المرأةَ من نِسائه وهي حائضٌ إذا كانت مُحْتَجِزَةً " أي شادَّةً مِئْزَرَها على العَوْرَة . والمُحْتَجِزَة : النّخلةُ التي تكونُ عُذوقُها في قَلْبِها نقله الصَّاغانِيّ . والمُحاجَزَة : المُمانَعة والمُسالَمة . وفي المثَل : إنْ أرَدْتَ المُناجَزةَ فقَبْلَ المُحاجَزة . أي قبلَ القِتال . وتَحاجَزا : تَمانَعا ومنه المثَل : كانت بين القومِ رِمِّيَّا ثمّ حِجِّيزى . أي ترامَوا ثم تَحاجَزوا . والحَجائِز كأنّه جَمْع حَجِيزَة : ع وهو من قِلاتِ العارِض باليَمامة . وحَجازَيْك بالفَتْح كحنانَيْك أي احْجُزْ بين القومِ حَجْزَاً بعدَ حَجْزٍ كأنّه يقول : لا تَقْطَع ذلك ولْيَكُ بَعْضُه مَوْصُولاً ببعضٍ . وشِدَّةُ الحُجْزَةِ كِنايةٌ عن الصبر والجَلَد ؛ وهو شديدُ الحُجْزَة أي صَبور على الشِّدَّةِ والجَهْد ومنه حديث عليّ رضي الله عنه وسُئِلَ عن بني أُميَّة فقال : هم أَشَدُّنا حُجَزاً . وفي رواية : حُجْزَة وأَطلَبُنا للأمرِ لا يُنالُ فينالونَه . يقال : هو داني الحُجْزَة أي مُمتَلِئُ الكَشْحَيْن وهو عَيْبٌ وهو مَجاز أيضاً . ويقال : وَرَدَت الإبلُ ولها حُجَزٌ بضمٍّ ففتح : أي وَرَدَتْ شِباعاً عِظامَ البُطون وهو مَجاز أيضاً . ومِمّا يُسْتَدْرَك عليه : الحاجِزُ : الفاصِلُ بين الشيئَيْن كالحِجاز . والحِجاز : الجِبالُ ومنه قَوْلُ الشاعر :
" ونَحنُ أُناسٌ لا حِجازَ بأَرْضِنا وتَحاجَزَ القومُ وانْحَجَزوا واحْتَجزوا : تَزايَلوا . وهو طَيِّبُ الحُجْزَة : أي عفيفٌ ومنه قَوْلُ النابغة :
رِقاقُ النِّعالِ طِيِّبٌ حُجُزاتُهمْ ... يُحَيَّوْنَ بالرَّيْحانِ يَوْمَ السَّباسِبِ فإنّه كَنَى به عن الفروج . يريد أَعِفَّاءَ من الفُجور وهو مَجاز وبه فَسّر ابْن الأَعْرابِيّ قولَ الشاعر :
" فامْدَحْ كَريمَ المُنْتَمى والحِجْزِ
قال : أي إنّه عَفيفٌ طاهرٌ . والحِجْزُ : العَفيف . والحِجْزَة بالكسر : هَيْئَةُ المُحتَجِز . ويقال : فلانٌ كريمُ الحِجْزَة وطَيِّبُ الحِجْزَة يَكْنُون به عن العِفَّةِ وطِيبِ الإزار . ويقال : أَخَذْت بحُجْزَتِه أي اعتصَمْت به والْتَجَأْت إليه مُستَجيراً . وفي الأساس : اسْتَظْهَرْت به وهو مَجاز ومنه الحديث : " إنّ الرَّحِمَ أَخَذَت بحُجْزَةِ الرَّحمن " قال ابنُ الأثير : وقيل : معناه أنّ اسمَ الرَّحِمِ مُشتَقٌّ من اسمِ الرحمن فكأنّه متعلِّقٌ بالاسمِ آخِذٌ بوسَطِه . وأصلُ الحُجْزَةِ مَشَدُّ الإزار ثمّ قيل للإزار حُجْزَة للمُجاوَرَة ومنه حديثٌ آخر : " والنبي صلّى الله عليه وسلَّم آخِذٌ بحُجْزَةِ اللهُ تعالى " أي بسَببٍ منه . والحُجُز بضمَّتَيْن : المآزِرُ كالحُجوز . وقال الخَطَّابيّ الأخيرُ جَمْعُ الجَمعِ كأنّه جَمْعُ حِجَزٍ بالكسر وجَمْعُه حُجوزٌ . وقال الزَّمَخْشَرِيّ : الحِجْزُ بالكسر : الحُجْزَة . والمُحْتَجِز : هو المَشدودُ الوسَط . وقالت أمُّ الرِّحال : إنّ الكلامَ لا يُحجَزُ في العِكْم كما تُحجَزُ العَبَاءُ . العِكْم : العِدْل والحَجْزُ أن يُدرَجَ الحَبلُ عليه ثمّ يُشَدَّ . وقال أبو حنيفة الحِجاز : حَبلٌ يُشَدُّ به العِكْمُ . واحْتَجزَ به : امْتَنعَ . وتَحاجَزَ القومُ : أَخَذَ بَعْضُهم بحُجَزِ بَعْض . ويقال : هذا كلامٌ آخِذٌ بَعْضُه بحُجْزَة بَعْضٍ أي مُتَناظِمٌ مُتناسِقٌ وهو مَجاز . وفي المثَل : ما يُحْجَزُ فلانٌ في العِكْمِ . أي لا يُقدَر على إخفاءِ أَمْرِه كما في الأساس . وحاجِزٌ : اسم . وعليُّ بن الفُرات الحِجازيّ مُحدِّث تُكُلِّمَ فيه . والشِّهابُ أبو الطَّيِّب أحمدُ بن مُحَمَّد الحِجازيّ سَمِعَ الوَليَّ العراقيّ والحافظَ بن حَجَرٍ وغيرَهما وهو أحَدُ الشُّهُبُ السبعةِ أورده الحافظُ السّيوطيّ في مُعجَم شيوخه . والشَّمسُ مُحَمَّد بن شُعَيْب بن مُحَمَّد بن أحمد بن عليّ الحِجازيّ نَزيلُ ابشيه المَلَق إحدى القُرى المِصريّة من مشاهيرِ شُيوخِ مِصر أخذ عن شيخ الإسلام زكرِيّا وغيرِه . وحِجازيّ : لقَبُ المُسنِد المُعمَّر شَمْسِ الدين مُحَمَّد بن عبد الرحمن الأنصاريّ الشَّعْراويّ الواعِظِ بجامعِ المُؤَيَّد بمصر أخذ عالياً عن الشِّهابِ أحمد بن يَشْبَك اليوسُفيّ والشَّمس الغمريّ وشيخ الإسلام وحدَّث عنه الشَّمس البابليّ وأبو العِزّ العَجَميّ وغيرُهما . والعَبدُ الصالحُ نورُ الدين الحسن بن مُحَمَّد الترعيّ كُنْيَتُه أبو حِجازٍ من شيوخِ مَشايِخنا وكذلك أبو الإخلاصِ حِجازيّ بن مُحَمَّد المسيريّ نَزيلُ المَحَلَّة الكُبرى حدَّث عنه بَعْضُ شُيوخُنا

### Türkçe

حجز
**حَجَزَ** - **يَحْجُزُ** (**حَجَزَ** - **يَحْجِزُ**) - **حاجِز** - **حاجِزيْن**
**حَجَزَ** - **يَحْجُزُ** (**حَجَزَ** - **يَحْجِزُ**) + bir varlık veya şey + bir varlığı veya şeyi: onu belirli bir yöne doğru hareketten men eder; bunu, onun ilerleyişi ve hareketi yönünde durmak suretiyle (yapar).
**حَاجِز**: “**حَجَزَ** - **يَحْجُزُ**”dan ism-i fâil, sıfat-ı müşebbehedir; o aynı zamanda ism-i âlettir: belirli bir yöne doğru hareketten bir varlığı men eden şey veya varlık; bunu, onun ilerleyişi ve hareketi yönünde durmak suretiyle (yapar).
**حَاجِزِيْن**: “**حاجِز**”in çoğulu.

Ve lafız, “iki varlık arasında ayırma ve engelleme ve aralarındaki hareketi bir engelle durdurmak suretiyle men etme” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**بَرْزَخَ** - **يُبَرْزِخُ**، **عَزَلَ** - **يَعْزِلُ**، **حَظَرَ**- **يَحْظُرُ**، **حَجَبَ** - **يَحْجُبُ**، **حَجَرَ** - **يَحْجُرُ**، **حَجَزَ** - **يَحْجُزُ** (**حَجَزَ** - **يَحْجِزُ**)

حجز- حاجز
﴿“Yeri bir karar kılan, onun arasına ırmaklar koyan, ona sabit dağlar koyan ve iki deniz arasına bir engel koyan kimdir? Allah ile beraber bir ilâh mı? Bilakis onların çoğu bilmezler (61)”﴾ النمل ﴿“Artık sizden hiçbir kimse, onun hakkında engelleyiciler değildir (47)”﴾ الحاقة

مختار الصحاح
● [**حجز**] ح ج ز: **حَجَزَهُ**: onu men etti; böylece **انْحَجَزَ**; babı **نصر**’dır. Ve **الحَجَزةُ** (iki fetha ile): karanlık; ve o, قيلة hadîsindedir. Ve **الحِجَازُ**: bir belde(ler). Ve **احتَجَزَ** kavim ve **انْحَجَزُوا** da: Hicaz’a geldiler. Ve **حُجْزَةُ الإِزار**: izarın düğüm yeri; **حجرة** vezninde. Ve **حجزة السراويل** da: onda **التكة** bulunan (yer).

الراغب
حجز
**الحجز**: iki şey arasında, aralarında bir ayırıcı ile men etme; “**حجز بينهما**” denir. Aziz ve celil (Allah) dedi ki: }**وجعل بين البحرين حاجزا**﴿[النمل/61]. Ve **الحجاز** bu şekilde adlandırıldı; çünkü o, Şam ile çöl arasında bir engelleyicidir. (Allah) تعالى dedi ki:﴾**فما منكم من أحد عنه حاجزين**﴿[الحاقة/47]; böylece onun sözü:﴾**حاجزين**{, çoğul yerinde, “**أحد**” için bir sıfattır. Ve **الحجاز**: devenin belinden bileğine bağlanan bir iptir; ondan cem‘ (toplama) mânası tasavvur edildi; böylece “**احتجز فلان عن كذا**” ve “**احتجز بإزاره**” denildi. Ondandır: **حجزة السراويل**. Ve denildi ki: “Eğer **المحاجزة** isterseniz, **المناجزة**’den önce (olur)” (bak: أساس البلاغة (**حجز**) s. 74; والبصائر 2/436); yani: savaşmadan önce karşı koyma. Ve denildi ki: **حجازيك**; yani: aralarında engelle.

ملخص اللسان
1. **حَجَز** aralarında **يَحْجُِزُ** **حَجْزاً**: **الحَجْز** iki şey arasında ayırmadır,
2. ve iki deniz arasına bir **حاجِزاً** kıldı; yani: tuzlu su ile tatlı su arasında bir **حِجازاً**; birbirine karışmazlar,
3. ve **حَجَزَه** onu **يَحْجُِزُه** **حَجْزاً**: onu men etti.
4. Ve maktulün ehline, en yakın sonra en yakın olmak üzere **يَنْحَجِزوا** (hakkı vardır); yani: kısastan geri dursunlar;
5. ve **حَجَزَه** onu işten **يَحْجُزه** **حِجازَةً** ve **حِجِّيزَى**: onu çevirdi.
6. ve **الانْحِجاز**: onu men ettiğinde **حَجَزَه**’nin mutâvi‘idir,
7. **المُحاجَزَة**: barışma,
8. ve **الحَجَزَة**: karanlık.
9. **الحَجَزَة**: onlar, onu hakkından alıkoyduğunuz kimselerdir,
10. **الحِجاز**: bilinen belde; **نَجْدٍ** ile **السَّراة** arasında,
11. **حِجاز**: dağlar;
12. ve **تَحاجَزُوا** ve **انْحَجَزُوا** ve **احْتَجَزُوا**: ayrıldılar,
13. ve **حَجازَيْكُ** “**حَنانَيْك**” gibi; yani: aralarında engelleme üstüne engelleme ile engelle,
14. **حُجْزة الإِزار**: onun yanı,
15. **حُجْزة السراويل**: **التِّكَّة**’nin yeri,
16. insanın **حُجْزة**’si: şalvarın ve izarın bağlandığı yer.
17. **الحُجْزة**: izarın ucunun, izarın dolamasında katlandığı yer,
18. “Şüphesiz rahim, Rahmân’ın **حُجْزة**’sine tutundu”: yani: ona sığındı ve ona iltica etti; korunma dileyen olarak,
19. ve **الحُجْزة**’nin aslı: izarın bağlandığı yer,
20. ve izarla **احْتَجز**: onu beline bağladığında; böylece onu, iltica, sığınma, şeye tutunma ve ona bağlanma için istiâre etti;
21. Allah تعالى’nın **حُجْزة**’sine tutunan: yani: ondan bir sebep ile,
22. onlardan kimi ateş onu **حُجْزَته**’sine kadar alır; yani: izarının bağlandığı yere kadar,
23. ve **الحُجْزَة**: **الحِقْو**’da, **الصِّفاق**’ın arka tarafının bindiği yer,
24. hayızlı iken, **مُحْتَجِزَةً** olduğunda (yani) avret üzerine ve dokunması helâl olmayan şeye, **مِئْزر**ini bağlamış olarak, kadınlarından birine yaklaşırdı.
25. **الحاجِزُ**: iki şey arasındaki engel.
26. elbiseyle **الاحْتِجاز**: insanın onu dürüp onunla belini bağlamasıdır,
27. **الحِجاز**: **العِكْم**’i bağlamakla bağlanan bir iptir.
28. **تحاجز** kavim: bazısı bazısının **حُجَز**’lerine tutundu.
29. **شديد الحجْزة** bir adam: şiddet ve meşakkat üzerine sabırlı;
30. erkeğin **حُجْز**’ü: onun aslı ve bitiş yeri.
31. ve onun **حُجْزُه**: onun uyluğu ile aşiretinden diğer uyluk arasını ayıran (şey);
32. ve **الحُِجْز**: taraf.
33. **الحُِجْز** aşiret: onlarla **تَحْتَجِز**; yani: korunur/çekinir.
34. ve **الحِجْز**: iffetli, temiz.
35. ve **الحِجاز**: devenin, ayaklarının tarafından ona atılan; sonra onun üzerine çöktürülen; sonra onunla, iki ayağının bilekleri, iki beline ve sağrısına bağlanan bir ip;
36. **حَجِزَ** ve **زَنِجَ**: o, erkeğin bağırsaklarının ve iç organlarının susuzluktan büzülmesidir; böylece çok içmeye de yemeğe de güç yetiremez,

لسان العرب

● - **حجز**: **الحَجْز**: iki şeyin arasını ayırma; ikisinin arasını ayırdı, **حَجَز** ikisinin arasını **يَحْجُِزُ** **حَجْزاً** ve **حِجازَةً**; sonra **فاحْتَجَز**; ikisinin arasını ayıran şeyin adı: **الحاجِزُ**. **الأَزهري**: **الحَجْز** iki dövüşen arasında ayırma yapmaktır; **الحِجَاز** isimdir; aynı şekilde **الحاجِزُ** de. Allah Teâlâ dedi ki: “İki denizin arasına bir **حاجِزاً** kıldı”; yani tuzlu su ile tatlı su arasında, birbirine karışmayan bir **حِجازاً**; ve o **الحجاز** Allah’ın kudretidir. Ve onu **حَجَزَه** **يَحْجُِزُه** **حَجْزاً**: onu men etti. Ve hadiste: “Ölünün ehline, en yakın olanı sonra en yakın olanı **أَن يَنْحَجِزوا** (hakkı vardır)”; yani kısastan el çeksinler; ve her kim bir şeyi terk ederse, ondan **انْحَجزَ** etmiştir. Ve **الانْحِجاز**: onu men ettiğinde **حَجَزَه**’nin mutâviidir; ve mâna: ölünün vârislerine, erkekleri ve kadınları onun kanından affetsinler (hakkı vardır); hangisi affederse; kadın olsa bile, kısas düşer ve diyeti hak ederler; ve “en yakın olanı sonra en yakın olanı” sözü: yani en yakın olan sonra en yakın olan; ve bazı fakihler der ki: af ve kısas ancak vârislerden velîlere aittir, velî olmayan bütün vârislere değil. Ve **المُحاجَزَة**: karşı koyma. Ve meselde: “Eğer **المُحاجَزَة** istersen, **المُناجَزَة**’den önce (olsun)”; **المُحاجَزَة**: barışma, **المُناجَزَة**: savaşma. İki takım **تحاجَزَ** etti. Ve meselde: “Kavim arasında **رِمِّيَّا** vardı, sonra **حِجِّيزَى**’ya döndü”; yani birbirlerine attılar, sonra **تَحاجَزُوا** ettiler; ikisi de **خِصِّيصَى** vezni üzerinedir. **الحِجِّيزَى**: iki kişi arasındaki **الحَجْز**’dendir. Ve **الحَجَزَة** (harekeli): karanlık(lar). **قَيْلة** hadîsinde: “Şu kimsenin oğlu, planı ayırıp **الحَجَزَة**’nin arkasından üstün gelirse ayıplanır mı?”; **الحَجَزَة**: onu hakkından alıkoyan kimselerdir. **الأَزهري** dedi: onlar, bazı insanları bazılarından men eden ve aralarını hak ile ayıran kimselerdir; tekili **حاجِزٌ**’dir; ve “şu kimsenin oğlu” ile onun çocuğunu kastetti; der ki: ona bir zulüm planı isabet ederse, kendini savunur ve diliyle zulmü kendinden defeden şeyi ifade ederse, ayıplanmış olmaz.

Ve **الحِجاز**: bilinen belde; iki şey arasını ayırma olan **الحَجْز**’den dolayı böyle adlandırıldı; çünkü **الغَوْر** ile Şam ve çöl arasında ayırdı; ve denildi ki: çünkü **نَجْدٍ** ile **السَّراة** arasında ayırdı; ve denildi ki: çünkü **تِهامة** ile Necd arasında ayırdı; ve denildi ki: Necd ile **الغَوْر** arasında ayırdığı için böyle adlandırıldı. **الأَصمعي** dedi: çünkü onun beş **حِرَار** ile **احْتُجِزَتْ**; onlardan biri **حَرَّة بني سُلَيْم** ve **حَرَّة واقِمٍ**’dir. **الأَزهري** dedi: **حِجازاً** diye adlandırıldı; çünkü **الحرَارَ** onunla Necd’in yüksek kısmı arasında ayırdı. Dedi ki: İbnü’s-Sikkît dedi: **الرُّمَّة**’nin karnından yükselen şey Necd’dir; dedi ki: **الرُّمَّة** bilinen bir vadidir; dedi ki: o, **ذات عِرْقٍ**’ın geçitlerine kadar Necd’dir; dedi ki: ve **الحِرار**’ın onunla kuşandığı şey ( * “وما احتزمت به الحرار إلخ” sözü: Yâkût bu ibareyi **الأصمعي**’den nakletti; onun lafzı: **الأصمعي** dedi: **الحرار**’ın kuşandığı şey **حرة شوران** ve **حرة ليلى** ve **حرة واقم** ve **حرة النار** ve Benî Süleym’in menzillerinin geneli, buraya kadar olanın sonuna dek ) **حَرَّةَ شَوْران** ve Benî Süleym’in menzillerinin geneli Medine’ye kadar; işte o yarığın tamamında bunun içinde **احْتَاز** eden şey **حِجاز**’dır. Dedi ki: **الحجاز** tarafınca Tihâme’nin ucu **مَدارِج العَرْج**’dır; ve Necd tarafınca onun başlangıcı **مَدَارج ذات العِرْق**’tır. **الأَصمعي**: Necd’de sana **الحِرارُ** arz olursa, işte o **الحِجاز**’dır; ve şu beyti okudu:

وفَرُّا بالحِجاز ليُعْجِزوني
**الحِجاز** ile **الحِرارَ**’ı kastetti.

Ve **حُرَيْثِ بن حسان** hadîsinde: “Ey Allah’ın Resûlü, eğer uygun görürsen **الدِّهْناء**’yı bizimle Benî Temîm arasında bir **حِجازاً** kıl”; yani bizimle onların arasında ayıran bir sınır; bizimle onların arasını ayırır. Dedi ki: ve bununla, yerin bilinen bölgesi olan **الحِجازُ** diye adlandırıldı; ve dağlara da denir: **حِجاز**; ondan şu sözü:

ونحن أُناس لا حِجازَ بأَرْضِنا

Ve kavim **أَحْجَزَ** etti ve **احْتَجَزُوا** ve **انْحَجَزُوا**: **الحِجازَ**’a geldiler. Ve **تَحاجَزُوا** ve **انْحَجَزُوا** ve **احْتَجَزُوا**: ayrıldılar. Ve onu işten **حَجَزَه** **يَحْجُزه** **حِجازَةً** ve **حِجِّيزَى**: onu çevirdi (vazgeçirdi).

Ve **حَجازَيْكُ** tıpkı **حَنانَيْك** gibi: yani onların arasını ayır, ayırma üstüne ayırma ile; sanki der ki: onu kesme; bilakis onun bir kısmı bir kısmına bitişik olsun.

Ve **حُجْزة الإِزار**: onun yanı. Ve **حُجْزة السراويل**: **التِّكَّة**’nin yeri; ve denildi ki: insanın **حُجْزة**’si, şalvarın ve izârın bağlandığı yerdir. **الليث**: **الحُجْزة** izârın ucunun izârın dolamasında katlandığı yerdir; çoğulu **حُجُزات**’tır. Nâbiga’nın sözüne gelince:

رِقاق النِّعالِ طَيِّب حُجُزاتهم،
يُحَيَّوْن بالرَّيْحان يومَ السَّباسِب

o, bununla ancak ferclere kinaye yaptı; onların fuhuşa karşı iffetli olduklarını kasteder. Ve hadiste: “Şüphesiz **الرَّحِم** **بحُجْزة الرحمن** ile tutuldu”; İbnü’l-Esîr dedi: yani ona sığındı ve ona iltica etti, korunma dileyen olarak; ve hadisteki şu söz ona delâlet eder: “Bu, senden koparmaya karşı sana sığınanın makamıdır.” Dedi ki: ve denildi ki mânası: **الرَّحِم** ismi **الرحمن** isminden türemiştir; sanki isimle bağlı, onun ortasından tutmuş gibidir; nitekim diğer hadiste geldi: “**الرَّحِمُ شِجْنَةٌ من الرحمن**.” Dedi ki: **الحُجْزة**’nin aslı izârın bağlandığı yerdir; dedi ki: sonra komşuluk sebebiyle izâra **حُجْزة** denildi. Ve izâr ile **احْتَجز** ettiğinde: onu beline bağladı; böylece onu iltica, sığınma, bir şeye tutunma ve ona ilişme için ödünç aldı; ondan diğer hadis: “Ve Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, Allah Teâlâ’nın **بحُجْزة**’sini tutandır”; yani ondan bir sebep ile. Ve ondan diğer hadis: “Onlardan kimi ateş onu **إِلى حُجْزَته** alır”; yani izârının bağlandığı yere kadar. Ve **حُجَز** üzere cem edilir. Ve ondan hadis: “Ben sizin **بحُجَزكم** tutanım.” Ve **الحُجْزَة**: **الحِقْو**’da, **الصِّفاق**’ın arka kısmının bindiği yer. Ve **المُتَحَجِّز**: belini bağlamış olan kimsedir. Ve izârı ile **احْتَجَز**: onu beline bağladı; bu da ondandır. Ve Meymûne hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “Hayızlı iken, **مُحْتَجِزَةً** olduğunda, yani peştemalini avret üzerine ve dokunması helâl olmayan şey üzerine bağlamış olduğunda, eşlerinden bir kadına temas ederdi.” **الحاجِزُ**: iki şey arasındaki engel. Ve Âişe hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “Nûr sûresi inince, **مناطِقِهِنَّ**’in **حُجَز**’lerine yöneldiler; onları yardılar; sonra onları başörtüleri edindiler”; **الحُجَز** ile peştemalleri kastetti. İbnü’l-Esîr dedi: Ebû Dâvûd’un Sünen’inde şüphe ile **حُجُوز** yahut **حُجُور** geldi. **الخطابي** dedi: **الحُجُور** (ر ile) burada mânası yoktur; ancak o **الزاي** ile, **حُجَز**’in cemidir; sanki cem’in cemi gibidir. **الحُجُور** (ر ile) ise insanın **حَجْر**’inin cemidir. **الزمخشري** dedi: **الحُجوز**’un tekili **حِجْز**’dir, **الحاء**’ın kesresiyle; o da **الحُجْزة**’dir; ve tekilinin **حُجْزَةً** olması da câizdir. Ve hadiste: “İhramlı iken bir ip ile **مُحْتَجِزاً** bir adam gördü”; yani beli bağlanmış. Ebû Mâlik: erkeğin elbisesini toplamak için onunla belini bağladığı her şeye **حجاز** denir. Dedi ki: elbise ile **الاحْتِجاز**: insanın onu dürüp onunla belini bağlamasıdır; ondan **الحُجْزَة** alınmıştır. Ve Ümmü’r-Rahhâl dedi: “Söz, **العِكْم** içinde **يُحْجَز** edilmez; **العَبَاء**’ın **يُحْجَز** edildiği gibi.” **العِكْم**: **العِدْل**. Ve **الحَجْز**: ipin onun üzerine dürülmesi, sonra bağlanmasıdır. Ebû Hanîfe: **الحِجاز** **العِكْم**’in bağlandığı iptir. Ve kavim **تحاجز** etti: bazısı bazısının **بحُجَز**’ini tuttu. “Şiddetli **الحجْزة** sahibi adam”: şiddet ve meşakkat üzerine sabırlı; ondan Ali hadîsi, Allah ondan razı olsun; Benî Ümeyye hakkında soruldu da dedi ki: “Onlar bizim en şiddetli **حُجَزاً** olanımızdır”; bir rivayette: **حُجْزَة**; ve “işe en çok talip olanımızdır; elde edilmez de onu elde ederler.” Ve erkeğin **حُجْز**’ü: onun aslı ve bitiş yeridir.

Ve **حُجْزُه** da ayrıca: onun uyluğu ile aşiretinden olan öteki uyluk arasındaki şeyin ayrılmasıdır; dedi ki:
“Öyleyse, soyu temiz olanı ve **الحُجْزِ** (sahibini) öv.”

Ve hadiste: “Salih **الحُجْزِ** içinde evleniniz; çünkü damar (soy) sızıcıdır” (buyurulmuştur); **الحجز**; ötre ve kesre ile: asıl ve bitiş yeridir; kesre ile ise **الحِجْزة** mânâsınadır. Ve o, **المُحْتَجِز**’in heyetidir; iffet ve izarın temizliği hakkında kinayedir. Ve **الحُِجْز**: taraf (nahiye)dir. Ve dedi ki: **الحُِجْز** (yani) aşiret; onlarla **تَحْتَجِز** eder; yani çekinir/kaçınır.

Ve İbnü’l-A‘râbî onun sözünü rivayet etti: “Kərîm **المنتمى** ve **الحجز**”; yani o, iffetli, temizdir; Nâbiga’nın sözü gibi: “Onların **حُجُزاتُهم**’i temizdir”; ve (bu) geçmişti.

Ve **الحِجْز**: iffetli, temizdir.

Ve **الحِجاز**: devenin ön iki ayağının tarafından ona atılan bir iptir; sonra onun üzerine çöktürülür; sonra onunla ön iki ayağının iki bileğini, onun iki **حِقْوَيْه**’ine ve onun **عَجُزُه**’ine bağlar; bundan (fiil olarak) dersin ki: **حَجَزْت** deveyi, onu **أَحْجِزه** **حَجْزاً** (ile); o hâlde o **مَحْجوز**dur; Zû’r-Rumme dedi ki:
“Öyleyse onlar, bir **مَحْجُوزٍ** ile bir **بِنافِذَةٍ** arasında,
ve bir **وقائِظٍ** (ile); ve onun iki boynuzunun ikisi de **مُخْتَضِب**.”

Ve Cevherî dedi ki: O, deveyi çöktürmendir; sonra onun ön iki ayağından, ikisinin de iki **خُفَّيْه**’inin aslında bir ipi bağlamandır; sonra ipi onun altından kaldırırsın; ta ki onu onun iki **حِقْوَيْه**’i üzerine bağlayasın; ve bu, onun **خفه**’inin yükselmesini istediği zamandır; ve denildi ki: **الحِجاز**; devenin iki elinin ortasına bağlanan bir iptir; sonra muhalefet edilir; böylece onun iki ayağı onunla düğümlenir; sonra onun iki ucu onun iki **حِقْويه**’ine bağlanır; sonra onun yanına, **المَقْمُوط** benzeri olarak atılır; sonra onun yarası tedavi edilir; böylece o, yanını yere sürüklemesi dışında kaçınmaya güç yetiremez; ve (şu beyit) okundu:
“**كَوْسَ** **الهِبَلِّ** **النَّطِفِ** **المَحْجُوز**”

Ve **حاجِزٌ**: bir isimdir.

İbn Büzürc: **الحَجَزُ** ve **الزَّنَجُ** birdir. **حَجِزَ** ve **زَنِجَ**: o, susuzluktan adamın bağırsaklarının ve iç organlarının büzüşmesidir; böylece o, çok içmeye de yemeğe de güç yetiremez; ve Allah Teâlâ daha iyi bilendir.

مقاييس اللغة:
(**حجز**) **الحاء** ve **الجيم** ve **الزاء** tek bir asıldır; kıyası düzenli olarak yürür; o da iki şeyin arasına girmektir. Bu, onların “iki adamın arasını **حَجَزْتُ**” sözüdür; bu da, her birinin ötekinden men edilmesidir. Araplar **حَجَازَيْك** derler; **حَنانَيْك** vezninde; yani: kavmin arasına gir; ancak **الحجاز**’a **حجازاً** adı verildi; çünkü o, **نجد** ile **السَّراة** arasına girdi. **حُجْزَة**’tü’l-izar: onun bağlandığı yeridir. **حُجْزة**’tü’s-seravil: **التِّكَّة**’nin yeridir. Bu, teşbih ve temsil üzerinedir; sanki üst ile alt arasına girmiş gibidir. Ve denir ki: “Kavmin arasında **رِمِّيَّا** vardı; sonra **حِجِّيزَى**’ya döndü”; yani birbirlerine atıştılar, sonra birbirlerinden men oldular. Ama söyleyenin sözü:
رِقاقُ النِّعال طيِّبٌ حُجُزَاتُهُمْ *** يُحَيَّوْنَ بالرِّيحانِ يومَ السباسبِ([5])
O, **حُجْزة**’nin cem‘idir; furuçlar hakkında kinayedir; yani onlar iffetlidirler.

القاموس المحيط:
Onu **حَجَزَهُ**; onu **يَحْجُزُهُ** ve onu **يَحْجِزُهُ**; **حَجْزَاً** ve **حِجِّيزَى** ve **حِجَازَةً** (olarak): onu men etti ve onu alıkoydu; böylece **فانْحَجَزَ**; ikisinin arasında: ayırdı.
Deveyi: onu çöktürdü; sonra iki ayağının iki toynağının kökünde bir ipi bağladı; sonra ipi altından kaldırdı; böylece onu iki böğrü üzerine sımsıkı bağladı; sırt yarasını tedavi etmek için. Ve o ip: ve elbiseni toplamak için belini onunla sıktığın her şey: **حِجَازٌ**’dır. Ve **الحَجَزَةُ**: zulmedenlerdir; bazı insanları bazılarından men ederler ve aralarında hak ile ayırırlar; **حاجِزٍ**’in cem‘idir. Ve **المَحْجُوزُ**: **مُحْتَجَزِهِ** ve **مُؤْتَزَرِهِ**’nde yaralanmış olan; ve **الحِجَازِ** ile bağlanmış olan. Ve **الحُجْزَةُ** (zamme ile): izarın bağlandığı yer; şalvarda: **التِّكَّة**’nin yeri; atta: **الصِّفَاقِ**’ın arkasının **الحَقْوِ** üzerinde bindiği yer. Ve **الحِجْزُ** (kesre ile; zamme de edilir): asıl, aşiret ve taraf; hareke ile: bağırsakta bir hastalıktan dolayı **الزَّنَجُ**; fiil de **فَرِحَ** gibi. Ve **حِجْزَى** ( **ذِكْرَى** gibi): Şam’da bir yer; o da **حِجْزاوِيُّ**’dir. Ve **الحِجَازُ**: Mekke ve Medine ve Taif ve onların **مخَالِيفُهَا**’sıdır; çünkü **نَجْدٍ** ile **تِهامَةَ** arasına girdi; yahut **نَجْدٍ** ile **السَّراةِ** arasına; yahut çünkü beş **الحِرارِ** ile **احْتُجِزَتْ**: **حَرَّةِ بني سُلَيْمٍ** ve **واقِمٍ** ve **لَيْلَى** ve **شَوْرَانَ** ve **النارِ**. Ve **احْتَجَز**: ona geldi; **انْحَجَزَ** ve **أحْجَزَ** gibi; ve toplandı; ve şeyi **حُجْزَتِهِ**’nde taşıdı; izarıyla: onu beline bağladı. Ve **المُحْتَجِزَةُ**: salkımları göbeğinde olan hurma ağacıdır. Ve **المُحَاجَزَةُ**: karşılıklı men etmedir.
Ve **تَحاجَزَا**: birbirlerini men ettiler. Ve **الحَجَائزُ**: Yemame’de bir yer. Ve **حَجَازَيْكَ** (fetha ile): yani kavmin arasına, bir ayırmadan sonra bir ayırma olarak, ayır. Ve **شِدَّةُ الحُجْزَةِ**: sabır hakkında kinayedir. Ve o, **داني الحُجْزَةِ**’dir; yani iki böğrü doludur; bu da bir ayıptır.
Ve denir ki: “Develer suya geldi; ve onların **حُجَزٌ**’leri vardır”; yani karınları büyük, tok.

تاج العروس:
حجز
Onu **حَجَزَه**; onu **يَحْجُزُه** (zamme ile) ve onu **يَحْجِزه** (kesre ile); **حَجْزَاً** ve **حِجِّيزى** ( **خِصِّيصى** misali) ve **حِجَازَةً** (kesre ile): onu men etti. Ve meselde: “Kavmin arasında **رِمِّيَّأ** vardı; sonra **حِجِّيزى** oldu”; yani birbirlerine atıştılar, sonra birbirlerinden men oldular. Onu **حَجَزَه**; onu **يَحْجِزه**; **حَجْزَاً**: onu alıkoydu; ve ondan hadis: “Ve maktulün ehline, en yakını sonra en yakını **يَنْحَجِزوا** (etmeleri) vardır”; yani kısastan vazgeçsinler; böylece **فانْحَجَز**; ve her kim bir şeyi terk ederse, ondan **انْحَجَزَ** etmiştir. Ve **الانْحِجازُ**, onu men ettiğinde **حَجَزَه**’nin mutavaatı’dır. İkisinin arasına **حَجَزَ**; **يَحْجِز**; **حَجْزَاً** ve **حِجَازَةً**; böylece **فاحْتَجَزَ**: ayırdı; ve ikisinin arasını ayıranın adı: **الحاجِز**. Ve **الأَزْهَرِيّ** dedi: **الحَجْز**: iki dövüşen arasına girmendir. Ve **الحِجاز** isimdir; aynı şekilde **الحاجِز**. **الصّحاح**’ta: Deveyi **حَجَزَ**; onu **يَحْجِزُه**; **حَجْزَاً**: onu çöktürdü; sonra iki ayağının ikisinin toynağının kökünde bir ipi bağladı; sonra ipi altından kaldırdı; böylece onu iki böğrü üzerine bağladı; bu, toynağı yükselmek istediğinde. Ve denildi: Onu **حَجَزَه**: ipi iki elinin ortasıyla bağladığında; sonra tersleyip onunla iki ayağını düğümlediğinde; sonra iki ucunu iki böğrüne; sonra onu yanına atar; bağlanmışa benzer; sırt yarasını tedavi etmek için; böylece, yanını yerde sürüklemesi dışında, karşı koyamaz. Ve o ip **حِجازٌ**’dır. Ve denildi: **الحِجازُ**, deveyi iki ayağı tarafından üzerine atılan bir iptir; sonra onun üzerine çöktürülür; sonra onunla iki ayağının iki bileği, iki böğrüne ve sağrısına bağlanır. Ve elbiseni onunla toplamak için belini onunla sıktığın her şey **حِجازٌ**’dır; bunu Ebu Malik söyledi. Ve **الحَجَزَة** (harekeli): zulmedenlerdir; çünkü haklardan men ederler; ve ondan **قَيْلَةَ** hadisi: “**الحَجَزَة**’nin arkasından planı ayıran ve intikam alan **ابنُ ذِهِ** kınanır mı?” Ve **الأَزْهَرِيّ** dedi: onlar, bazı insanları bazılarından men eden ve aralarında hak ile ayıranlardır; **حاجِزٍ**’in cem‘idir. Ve **ابنِ ذِهِ** ile onun çocuğunu kastetti; der ki: ona bir zulüm planı isabet ettiğinde, kendini savundu ve diliyle zulmü kendinden defedeceği şeyi ifade ettiyse, kınanmış olmaz. Ve musannifin sözünde açık bir bakış vardır; çünkü iki zıt sözü bir araya getirmiştir; zira hakta ayıran nasıl zalim olur? Doğru olan ibare: “yahut onlar ki...” sonuna kadardır. Ve **المَحْجوز**: **مُحْتَجَزِه** ve **مُؤْتَزَرِه**’nde yaralanmış olan. Ve **المَحْجوز**: **الحِجاز** ile bağlanmış olan; o da, zikri geçen iptir. **ذو الرُّمّة** dedi:
فهُنَّ من بَيْنِ مَحْجُوزٍ بنافِذَةٍ ... وقائِظٍ وكِلا رَوْقَيْهِ مُخْتَضِبُ

Ve **الحُجْزَة** (ötre ile): insandan **الإزار**’ın bağlandığı yer. **الليث** dedi ki: **الحُجْزَة**; **الإزار**’ın ucunun, **الإزار**’ın **لَوْث**’unda katlandığı yerdir; çoğulu **حُجُزاتٌ**’tır. **الحُجْزَة** **السَّروايل**’den: **التِّكَّة**’nin yeri; ayrıca **حُجَزٍ** üzerine de toplanır, **غُرَفٍ** gibi. Ondandır hadis: “Ben sizin **حُجَزِكم**’den tutucuyum.” **الحُجْزَة**: **الصِّفاق**’ın arkasının, **الحَقْو**’da bindiği yer; bazı nüshalarda: **في الحَقْو**. Ve **الحُجْز** (kesre ile) ve (ötrelenir): asıl ve bitiş yeri; ondandır hadis: “**الحِجْزِ** صالح içinde evlenin; çünkü damar sızıcıdır.” **الحُجْز**: aşiret; “onlarla **يَحْتَجِزُ**” yani korunur. Ve denildi ki: erkeğin **حِجْز**’i: onun uyluğu ile aşiretinden diğer uyluk arasını ayıran kısım. **الحُجْز**: taraf. **الحَجَز** (harekelenerek): **الزَّنَج** gibi; **النون** ve **الجيم** harekeli. **ابنُ بُزُرْج** dedi ki: bağırsak ve bağırsaklarda bir hastalığın adıdır; onda susuzluktan bir kabızlıktır; bu yüzden yemeği veya içmeyi çoğaltmaya güç yetiremez. Fiil, **فَرِحَ** gibi: adam **حَجِزَ** ve **زَنِجَ**. Ve **حِجْزى** **ذِكْرى** gibi: Şam’da bir yer; ve o, kıyasa aykırı olarak **حِجْزاويٌّ**’dir; bunu **الصَّاغانِيّ** nakletti. Ve **الحِجاز** **كِتابٍ** gibi; ancak şöhreti ve çok kullanımı sebebiyle onu (bu adla) adlandırdı: Mekke, Medine, Tâif ve onların **مَخاليفُها**’sı, yani köyleri; yine **اليَمامة** da; çünkü o **الحِجاز**’dandır; başkası da bunu açıkça söylemiştir. **الحَجْز**’den, yani iki şey arasındaki ayırmadan dolayı böyle adlandırıldı; çünkü o, **نَجْد** ile **تِهامة** arasını; yahut **الغَوْر** ile Şam ve çöl arasını; yahut **نَجْد** ile **الغَوْر** arasını; yahut **نَجْد** ile **السَّراة** arasını ayırdı. Yahut, yüceltilmiş beş **الحِرار** ile kuşatıldığı için; onlar: **حَرّة بني سُلَيْمٍ** ve **حرَّةُ واقِمٍ** ve **حَرَّة لَيْلَى** ve **حَرَّة شَوْرَان** ve **حَرّة النار**; bu, **الأَصْمَعِيّ**’nin sözüdür. **الأَزْهَرِيّ** dedi ki: ona **حِجازاً** denildi; çünkü **الحِرار** onunla **عالِيَةِ نَجْدٍ** arasını ayırdı. Dedi ki: ve **ابن السِّكِّيت** dedi ki: **بَطْنِ الرُّمّةِ**’den yükselen şey, **ثَنايا ذاتِ عِرْقٍ**’a kadar **نَجْد**’dir; ve **الحِرار**’ın kuşattığı şey, **حَرَّة شَوْرَان** ve **بني سُلَيْم**’in Medine’ye kadar olan menzillerinin geneli; işte o yarığın tamamında bunun içine giren şey **حِجازٌ**’dır. Ve **تِهامة**’nin **الحِجاز** tarafından olan ucu: **مَدارجُ العَرْج**; ve onun **نَجْد** tarafından olan ilki: **مدارجُ ذاتِ عِرْقٍ**. **الأَصْمَعِيّ** dedi ki: **نَجد**’de sana **الحِرار** arz olursa, işte o **الحِجاز**’dır; ve şu beyti okudu:
“Ve **الحِجاز** ile kaçtılar ki beni aciz bıraksınlar”
**الحِجاز** ile **الحِرار**’ı kastetti. Ve İmam **النَّوَويّ** رحمه الله تعالى’nın bazı fetvalarında, Medine’nin ittifakla **حِجازِيَّةٌ** olduğu; ne Yemenli ne Şamlı olduğu vâki oldu. **الزَّرْكَشيّ**, **إعلام الساجِد**’de, ittifakı nakletmeyi garipsedi; bilakis **الشافعيُّ**, onun Yemenli olduğuna nass etti. Ve adam **احْتَجَزَ**: ona, yani **الحِجاز**’a geldi; **انْحَجَزَ** gibi; ve **أَحْجَزَ** **إحْجازاً**. **احْتَجَزَ**: onun etinin bir kısmı diğer kısmına: toplandı. Adam **احْتَجزَ**: şeyi **حُجْزَتِه** ve **حِضْنِه**’inde taşıdı. **احْتَجزَ** **بإزارِه**: onu dürdü. **الأساس**’ta: iki ucunu birbirine kavuşturdu ve onu beline sımsıkı bağladı; **أبي مالك**’ten. Ondandır **مَيْمُونة** hadisi: “Kadın hayızlı iken, **مُحْتَجِزَةً** olduğu zaman, hanımlarından kadına temas ederdi”; yani **مِئْزَرَها**’nı **العَوْرَة** üzerine sıkıca bağlayan. Ve **المُحْتَجِزَة**: salkımları iç kısmında olan hurma ağacı; bunu **الصَّاغانِيّ** nakletti. Ve **المُحاجَزَة**: engelleme ve barışma. Meselde: “Eğer **المُناجَزة** istersen, **المُحاجَزة**’den önce.” Yani savaşmadan önce. Ve **تَحاجَزا**: birbirlerini engellediler. Ondandır mesel: “Kavim arasında **رِمِّيَّا** vardı, sonra **حِجِّيزى**.” Yani atıştılar, sonra birbirlerini engellediler. Ve **الحَجائِز** sanki **حَجِيزَة**’nin çoğuludur: **ع**; ve o, **اليَمامة**’da **العارِض**’ın az sularındandır. Ve **حَجازَيْك** (fetha ile) **حنانَيْك** gibi: yani kavim arasında **حَجْزَاً**dan sonra **حَجْزَاً** ayır; sanki diyor ki: onu kesme; bir kısmı bir kısmına bağlı olsun. Ve **شِدَّةُ الحُجْزَةِ**: sabır ve dayanıklılıktan kinayedir; ve o, **شديدُ الحُجْزَة**’dir: yani şiddet ve meşakkat üzerine sabırlı. Ondandır Ali رضي الله عنه hadisi; ve **بني أُميَّة** hakkında soruldu da dedi ki: “Onlar bizim en şiddetli **حُجَزاً** olanımızdır.” Bir rivayette: **حُجْزَة**; ve iş için en çok talep edenimizdir; elde edilmez de onlar onu elde ederler. Denir ki: o, **داني الحُجْزَة**’dir: yani iki böğrü doludur; bu bir ayıptır; ve bu da mecazdır. Ve denir ki: develer, ötre sonra fetha ile **حُجَزٌ**’leri olduğu halde suya geldiler: yani tok, karınları büyük olarak geldiler; bu da mecazdır. Ve üzerinde istidrâk edilenlerdendir: **الحاجِزُ**: iki şey arasındaki ayırıcı; **الحِجاز** gibi. Ve **الحِجاز**: dağlar; ondandır şairin sözü:
“Ve biz, toprağımızda **حِجازَ** olmayan kimseleriz”
Ve kavim **تَحاجَزَ** etti ve **انْحَجَزوا** ve **احْتَجزوا**: ayrıldılar. Ve o, **طَيِّبُ الحُجْزَة**’dir: yani iffetlidir. Ondandır **النابغة**’nin sözü:
“İnce nal(lı)lar; onların **حُجُزاتُهمْ**’i temizdir ... **السَّباسِبِ** günü reyhanla selamlanırlar”
Çünkü onunla ferclerden kinaye yaptı. Fuhuştan uzak iffetlileri ister; bu mecazdır. Ve bununla **ابْن الأَعْرابِيّ**, şairin sözünü tefsir etti:
“Öyleyse, soyu ve **الحِجْزِ** kerim olanı öv”

Dedi: yani o iffetli, temizdir. **الحِجْزُ**: iffetli (kimse). **الحِجْزَة** (kesre ile): **المُحتَجِز**’in heyeti (durumu). Ve denir: falan **كريمُ الحِجْزَة** ve **طَيِّبُ الحِجْزَة**; bununla iffetten ve izarın (bel bağının) temizliğinden kinaye ederler. Ve denir: **أَخَذْت بحُجْزَتِه** yani ona tutundum ve ona sığındım, himaye isteyen olarak. Ve **الأساس**’ta: onunla arka edindim; bu mecazdır. Ve ondan hadis: “Şüphesiz **الرَّحِمَ** **الرَّحمن**’ın **حُجْزَة**’sine tutundu.” İbnü’l-Esîr dedi: ve denildi ki, manası: **الرَّحِم** ismi **الرحمن** isminden türemiştir; sanki isme ilişmiş, onun ortasına tutunmuş gibidir. **الحُجْزَة**’nin aslı izarın bağlandığı yerdir; sonra komşuluk (yakınlık) sebebiyle izara **حُجْزَة** denildi. Ve ondan başka bir hadis: “Ve Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem, Allah Teâlâ’nın **حُجْزَة**’sine tutunucudur.” yani O’ndan bir sebebe (vesileye). **الحُجُز** (iki damme ile): **الحُجوز** gibi, mîzerlerdir (bel örtüleri). El-Hattâbî dedi: sonuncusu cem‘u’l-cem‘dir; sanki kesre ile **حِجَز**’ın cem‘i ve onun cem‘i **حُجوز**’dur. Ez-Zemahşerî dedi: kesre ile **الحِجْزُ**: **الحُجْزَة**’dir. **المُحْتَجِز**: ortası sıkıca bağlanmış olandır. Ümmü’r-Rihâl dedi: “Söz, **العِكْم** içinde hapsedilmez; **العَبَاءُ** hapsedildiği gibi.” **العِكْم**: yük bağı (denk); ve **الحَجْزُ**: ipin onun üzerine dürülmesi, sonra sıkılmasıdır. Ebû Hanîfe dedi: **الحِجاز**: **العِكْم**’in onunla sıkıldığı iptir. **واحْتَجزَ به**: çekindi/kaçındı. **تَحاجَزَ القومُ**: bazısı bazısının **حُجَز**’lerine tutundu. Ve denir: bu, bazısı bazısının **حُجْزَة**’sine tutunan bir sözdür; yani düzenli, uyumlu; bu mecazdır. Ve meselde: “Falan **العِكْم** içinde hapsedilmez.” yani **الأساس**’ta olduğu gibi, onun işini gizlemeye güç yetirilmez. **وحاجِزٌ**: bir isimdir. Ali b. el-Furât el-Hicâzî, hakkında konuşulmuş bir muhaddistir. Ve Şihâb Ebû’t-Tayyib Ahmed b. Muhammed el-Hicâzî, el-Veliyy el-Irâkî’yi ve Hâfız İbn Hacer’i ve başkalarını dinledi; o, yedi Şihâb’dan biridir; Hâfız es-Süyûtî onu şeyhlerinin mu‘ceminde zikretti. Ve Şems Muhammed b. Şuayb b. Muhammed b. Ahmed b. Ali el-Hicâzî, Mısır köylerinden biri olan Ebşiye el-Melak’ta yerleşik; Mısır’ın meşhur şeyhlerindendir; Şeyhu’l-İslâm Zekeriyyâ’dan ve başkasından aldı. Ve **حِجازيّ**: Mısır’da Câmiu’l-Müeyyed’de vaiz olan, uzun ömürlü müsnid Şemsüddîn Muhammed b. Abdirrahman el-Ensârî eş-Şa‘râvî’nin lakabıdır; Şihâb Ahmed b. Yeşbek el-Yûsufî’den ve Şems el-Gumrî’den ve Şeyhu’l-İslâm’dan âlî olarak aldı; Şems el-Bâbilî ve Ebû’l-İzz el-Acemî ve başkaları ondan hadis rivayet etti. Ve salih kul Nûrüddîn el-Hasen b. Muhammed et-Tur‘î; künyesi Ebû **حِجازٍ**’dır; meşâyihimizin şeyhlerindendir. Yine Ebû’l-İhlâs **حِجازيّ** b. Muhammed el-Mesîrî, el-Mahalletü’l-Kübrâ’da yerleşik; şeyhlerimizden bazısı ondan rivayet etti.
