# حجف — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D9%81/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%AC%D9%81/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حجف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D9%81.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: حجف

الحَجَفُ: ضَرْب من التِّرَسَةِ، واحدتها حَجَفةٌ، وقيل: هي من الجُلودِ خاصَّة، وقيل: هي من جلود الإبل مُقَوَّرةً، وقال ابن سيده: هي من جلودِ الإبل يُطارَقُ بعضُها ببعض؛ قال الأَعشى:
لَسْنا بِعِيرٍ، وبَيْتِ اللّه، مائرةٍ،
لَكِنْ عَلَيْنا دُروعُ القَوْمِ والحَجَفُ.
ويقال للتُّرْس إذا كان من جلود ليس فيه خشَب ولا عَقَبٌ: حَجَفةٌ ودَرَقةٌ، والجمع حَجَفٌ؛ قال سُؤْرُ الذِّئْب:
ما بالُ عَيْنٍ عن كَراها قد جَفَتْ،
وشَفَّها مِن حُزْنِها ما كَلِفَتْ؟
كأَنَّ عُوَّاراً بها، أَو طُرِفَتْ
مسْبَلةً، تَسْتَنُّ لَـمَّا عَرَفَتْ
داراً لِلَيْلى بَعْدَ حَوْلٍ قد عَفَتْ،
كأَنـَّها مَهارِقٌ قد زُخْرِفَتْ
تَسْمَعُ لِلحَلْيِ، إذا ما انْصَرَفَتْ،
كَزَجَلِ الرِّيح، إذا ما زَفْزَفَتْ
ما ضَرَّها أَم ما علَيْها لوْ شَفَتْ
مُتَيَّماً بنَظْرةٍ، وأَسْعَفَتْ؟
قد تَبَلَتْ فُؤَادَه وشَغَفَتْ،
بل جَوْزِ تَيْهاءَ كَظَهْرِ الحَجَفَتْ،
قَطَعْتُها إذا المَها تَجَوَّفَتْ،
مَآرِناً إلى ذَراها أَهْدَفَتْ
يريد رُبَّ جَوْزِ تَيْهاء، ومن العرب من إذا سكت على الهاء جعلها تاء فقال: هذا طلحتْ، وخُبز الذُّرتْ. وفي حديث بناء الكعبة: فَتَطَوَّقَتْ بالبيت كالحَجَفةِ؛ هي التُّرْس.
والـمُحاجِفُ: الـمُقاتِلُ صاحِبُ الحَجَفةِ. وحاجَفْتُ فلاناً إذا عارَضْته ودافَعْته. واحتَجَفْتُ نفسي عن كذا واحْتَجَنْتها (* قوله
«واحتجنتها» كذا بالأصل، والذي في شرح القاموس: واجتحفتها.) أَي ظَلَفْتُها.والحُجافُ: ما يَعْتَري من كثرة الأَكل أَو من أَكل شيء لا يلائم فيأْخذُه البطنُ اسْتِطْلاقاً، وقيل: هو أَن يقع عليه الـمَشْيُ والقَيء من التُّخَمةِ، ورجل مَحْجُوفٌ؛ قال رؤبةُ:
يا أَيـُّها الدَّارِئُ كالـمَنْكُوفِ،
والـمُتَشكِّي مَغْلَة الـمَحْجُوفِ
الدَّارِئُ: الذي دَرَأَت غُدّتُه أَي خرجت، والـمَنْكُوفُ: الذي يَتَشَكَّى نَكَفَته وهما الغُدّتانِ اللَّتانِ في رَأْدي اللَّحْيَيْنِ، وقال الأَزهري: هي أَصل اللِّهْزِمةِ، وقال: الـمَحْجُوفُ والـمَجْحُوفُ واحد، قال: وهو الحُجاف والجُحاف مَغَسٌ في البطن شديد.
وحَجَفةُ: أَبو ذَرْوة بن حَجَفةَ، قال ثعلب: هو من شعرائهم.

### Türkçe

**الحَجَفُ**: **التِّرَسَةِ**’den bir tür darbedir; onun bir tanesi **حَجَفةٌ**’dir. Ve denildi: o, özellikle **الجُلودِ**’dendir. Ve denildi: o, deve derilerindendir, oyulmuş olarak. İbn Sîde dedi: o, deve derilerindendir; onların bir kısmı bir kısmıyla dövülür; **الأَعشى** dedi:

Biz bir **بِعِيرٍ** değiliz, Allah’ın evi hakkı için, sütü bol (deve) de değiliz,
Lâkin üzerimizde kavmin zırhları ve **الحَجَفُ** vardır.

Ve **التُّرْس** için, eğer derilerden ise, içinde ne tahta ne de sinir bulunmazsa: **حَجَفةٌ** ve **دَرَقةٌ** denilir; çoğulu **حَجَفٌ**’tır; **سُؤْرُ الذِّئْب** dedi:

Ne oldu da bir göz, uykusundan uzaklaşıp kurudu,
Ve hüznünden alıştığı şey onu inceltti?
Sanki onda bir ağrı var, yahut göz ucu değdi,
Sarkık (göz kapağı) olarak; tanıyınca (yaş) akıtır,
Bir yıl sonra silinmiş olan Leylâ’nın bir yurdunu,
Sanki o, süslenmiş **مَهارِقٌ** gibidir,
Döndüğü vakit, süs için işitir,
Rüzgârın uğultusu gibi, estiği vakit.
Ona ne zarar verdi yahut ona ne (olur) eğer şifa bulsa,
Bir bakışla tutkun olmuş (kimseyi) ve yardım etse?
Onun gönlünü yıprattı ve **شَغَفَتْ** etti,
Hatta **جَوْزِ تَيْهاءَ**’nın (ortası), **الحَجَفَتْ**’in sırtı gibi (oldu),
Onu, onun suyu çekildiği vakit kestim,
Burnu yukarılarına doğru hedeflenmiş.

“**رُبَّ جَوْزِ تَيْهاء**”yı kasteder; ve Araplardan, **الهاء** üzerinde sükûn edince onu **تاء** yapan kimse vardır; böylece: “bu **طلحتْ**” ve “**خُبز الذُّرتْ**” der. Ve Kâbe’nin inşası hadîsinde: “Evin etrafına **الحَجَفةِ** gibi kuşandı”; o, **التُّرْس**’tür.

Ve **الـمُحاجِفُ**: **الحَجَفةِ** sahibi savaşçı. Ve “**حاجَفْتُ** falancayı” (demek), ona karşı çıktığım ve onu savdığım zamandır. Ve “**احتَجَفْتُ** kendimi şundan” ve **احْتَجَنْتها** (* onun sözü: “**واحتجنتها**” asılda böyle; **شرح القاموس**’ta olan ise: “**واجتحفتها**”.) yani onu korudum. Ve **الحُجافُ**: çok yemekten yahut uygun düşmeyen bir şey yemekten dolayı arız olan şeydir; böylece karın onu ishal olarak alır. Ve denildi: o, tokluktan dolayı yürüyüş ve kusmanın onun üzerine düşmesidir. Ve **مَحْجُوفٌ** adam; **رؤبةُ** dedi:

Ey **الدَّارِئُ** olan, **الـمَنْكُوفِ** gibi,
Ve **الـمَحْجُوفِ**’un **مَغْلَة**’sinden şikâyet eden!

**الدَّارِئُ**: **غُدّتُه** (bezi) çıkan, yani çıkmış olan kimsedir. Ve **الـمَنْكُوفُ**: **نَكَفَته**’sinden şikâyet eden kimsedir; ikisi, iki çenenin iki yanındaki iki bezdir. Ve **الأَزهري** dedi: o, **اللِّهْزِمةِ**’nin aslıdır. Ve dedi: **الـمَحْجُوفُ** ile **الـمَجْحُوفُ** birdir. Dedi: ve o, **الحُجاف** ve **الجُحاف**’tır; karında şiddetli bir sancıdır.

Ve **حَجَفةُ**: **حَجَفةَ**’nin oğlu **أَبو ذَرْوة**’dir. **ثعلب** dedi: o, onların şairlerindendir.
