# حجو — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D9%88/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%AC%D9%88/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حجو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D9%88.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: حجو

حَجَا
1 حَجَا حج حجا , (S, K,) aor. يَحْجُو, (S, TA,) inf. n. حَجْوٌ, (TA,) He thought, or opined: (S, TA:) or he thought, or opined, a thing, and, doing so, claimed it (اِدَّعَاهُ), not being certain of it: (K:) [or he thought it and asserted it; as appears from a verse here following, cited in the TA as an ex. of the meaning explained as above in the K:] and بِظَنِّهِ ↓ تحجّى, and تحجّى alone, he thought, or opined, a thing, not being certain of it. (T, TA.) You say, أَنَا أَحْجُو بِهِ خَيْرًا I think, or opine, that there is good in him. (S, TA.) And Aboo-Shembel says, respecting Aboo-'Amr Esh-Sheybلnee,
قَدْ كُنْتُ أَحْجُو أَبَا عَمْرٍوأَخَاثِقَةٍ
حَتَّى أَلَمَّتْ بِنَا يَوْمًا مُلِمَّاتُ
[I used to think and assert Aboo-'Amr to be a trustworthy person, until, one day, misfortunes befell us]. (TA.) ― -b2- حَجَا القَوْمَ كَذَا وَكَذَا (S, K *) He repaid, requited, compensated, or recompensed, the people, or party, [with, or for, such and such things,] syn. جَزَاهُمْ; [so in my copies of the S, and in the K; but Freytag gives, as the reading found by him in the S, حزاهم, as though meaning he computed them by conjecture to be such and such in number; which is agreeable with what follows;] and he thought them to be so. (S.) -A2- He directed himself, or his course or aim, to, or towards, him, or it: (Az, TA:) and ↓ تحجّى الشَّىْءَ he directed himself, or his course or aim, to, or towards, the thing. (S, TA.) -A3- Also, (K,) inf. n. as above, (TA,) He kept a secret: (K:) or he concealed it: (AZ, TA:) [and ↓ حَاجِى has a similar meaning; for] you say, لَامُحَاجَاةَ عِنْدِى فِى كَذَا, i. e. There is no concealment with me in respect of such a thing; as also لا مُكَافَأَةَ. (TA.) ― -b2- لَا يَحْجُو اـِبِلَهُ, said of a pastor, He does not, or will not, keep and tend, or pasture and defend, his camels. (TA.) One says also of a pastor whose sheep or goats [and camels] are lost by him, and become dispersed, مَا يَحْجُو غَنَمَهُ وَلَا اـِبِلَهُ [He does not keep his sheep or goats, nor his camels, from being lost and becoming dispersed]. (TA.) ― -b3- سِقّآءٌ لَا يَحْجُو المَآءَ A skin that will not hold, or retain, water. (TA.) ― -b4- مَاحَجَوْتُ مِنْهُ شَيْئًا I did not keep, or retain in my memory, of it, aught; as also ما هَجَوْتُ. (Ks, TA.) -A4- Also, (K,) inf. n. as above, (TA,) He, or it, prevented, or withheld. (K, TA.) [See حِجًا.] -A5- حَاجَيْتُهُ فَحَجَوْتُهُ: see 3. -A6- حَجَا بِالْمَكَانِ, (S, K,) inf. n. as above, (K,) He remained, stayed, dwelt, or abode, in the place, (S, K, TA,) and became fixed [therein]; (TA;) as also بِهِ ↓ تحجّى. (S, K.) And حَجَا, (IAar, K,) inf. n. as above, (IAar,) He stopped, or paused. (IAar, K.) ― -b2- And حَجَا بِهِ, [inf. n. as above, (see Ham p. 523,)] He was, or became, tenacious, or avaricious, of it, namely, a thing; (S, K;) as also به ↓ تحجّى. (TA.) And حَجِى بِهِ, (Fr, S, K,) aor. حَجَوَ , inf. n. حَجًى [or حَجًا], (TK,) He was, or became attached to it, and clave to it; (Fr, S, K;) as also حَجِئَ به; and به ↓ تحجّى; (Fr, S;) and تحجّأبه. (Fr, TA.) ↓ تحجّى also signifies He kept to the حَجَا, or place of bending or turning of a valley. (TA.) And بِهٰذَا المَكَانِ ↓ تَحَجَّيْتُ I preceded you, or outwent you, to this place, and clave to it before you. (S, TA.) And [hence,] بِهِمْ ↓ تحجّى is said to mean (assumed tropical:) He was first, or foremost, or quick, to blame them. (TA.) ― -b3- حَجِىَ, (K, TA,) aor. حَجَوَ , (TA,) is also [said to be] syn. with عَدَا, (K,) He ran; (TK;) thus bearing two contr. significations: (K:) but this requires consideration. (TA.) ― -b4- [Golius, as on the authority of the KL, assigns to it also the meaning “ Hilaris et lubens fuit: ” but in this sense it is said in the KL to be with ء for its last radical letter: see art. حجأ.]

3 حَاْجَوَ ↓ حَاجَيْتُهُ فَحَجَوْتُهُ, (T, S, K,) inf. n. of the former مُحَاجَاةٌ and حِجَآءٌ, (K,) I contended, or vied, with him in intelligence or skill and knowledge, or in endeavouring to show my superiority in intelligence &c., (فَاطَنْتُهُ,) and I overcame him therein; (K;) from حِجًى [or حِجًا] meaning “ intelligence. ” (Har p. 9.) [And hence, I tried him with an enigma or enigmas, and overcame him therein: (see 6:) or] I proposed to him an enigma [&c.]: (T, TA:) [or I contended with him in proposing an enigma or enigmas, &c.]: i. e. دَاعَيْتُهُ فَغَلَبْتُهُ: (S:) so in the handwriting of Aboo-Zekereeyà, and in that of Aboo-Sahl, [and in my two copies of the S,] but in [some of the copies of] the S دعيته. (TA.) And حُوجِىَ بِهِ [He was tried with it as an enigma to be explained by him; or he had it proposed to him as an enigma]. (TA.) ― -b2- مُحَاجَاةٌ signifies [also] The asking a thing of one much, so as to weary; as also مُدَاعَاةٌ. (KL.) ― -b3- And حِجَآءٌ, (K, TA,) [accord. to the CK حَجًا, but correctly] like كِتَابٌ, (TA,) An engaging in conflict, or fight. (K, TA.) ― -b4- See also 1.

مَا أَحْجَاهُ
4 مَا أَحْجَاهُ ذ , and أَحَجِ بِهِ, How well adapted or disposed, or how apt, meet, suited, suitable, fitted, fit, competent, or proper, or how worthy, is he! (S, K, TA:) verbs of wonder having no corresponding verb of the measure فَعَلَ. (TA.) You say, مَا أَحْجَاهُ بِذٰلِكَ How well adapted or disposed, &c., is he for that! (S, TA.)

5 تَحَجَّوَ see 1, in eight places. ― -b2- You say also, تحجّى لَهُ, meaning He knew it, or understood it, readily, or with quickness of intelligence. (AHeyth, TA.)

تَحَاجَوْا
6 تَحَاجَوْا حاج حاجى تحاج تحاجوا They tried one another with enigmas: [or proposed enigmas, one to another: or contended, one with another, in proposing an enigma, or enigmas: (see 3:)] from حِجًى [or حِجًا] meaning “ intelligence. ” (Har p. 189.) You say, يَتَحَاجَوْنَ بِأُحْجِيَّةٍ [They try one another with an enigma: or contend, one with another, in proposing an enigma]: (S, TA:) التَّحَاجِى signifying التَّدَاعِى. (TA.)

احتجى
8 احتجى احتجى احتجي He found out, or discovered, (أَصَابَ,) that with which he was tried as an enigma to be explained by him. (TA.)

حَجًا
حَجًا حج حجا or حَجًى A side, region, quarter, or tract: (S, Msb, K, TA:) and an extremity: (TA:) pl. أَحَجَآءٌ. (S, Msb.) ― -b2- A refuge; a place to which one has recourse for refuge, or protection; as also ↓ مَحْجًى (Lh, TA) and مَحْجَأٌ. (Lh, K in art. حجأ.) ― -b3- Elevated ground. (TA.) ― -b4- A place of bending or turning of a valley. (TA.) ― -b5- Anything by which one is veiled, concealed, or protected; (Mgh, Msb, TA;) as also ↓ حِجًا. (Mgh, TA.) [Hence applied to A parapet on the top of a house; as is indicated in the Mgh and TA.] -A2- Bubbles upon water, arising from the drops of rain: pl. [or rather coll. gen. n.] of ↓ حَجَاةٌ: (S, K: [in the CK, erroneously, حِجاة:]) the latter word, which is like حَصَاةٌ, is explained by Az as signifying a bubble that rises upon water, like a flask; and as having for its pl. حَجَوَاتٌ: and the same word (حجاة) signifies also a pool of water, itself, such as is left by a torrent. (TA.) -A3- See also حَجِىٌّ. -A4- حَجَا is also used, by poetic license, for حَجَاج, q. v. (TA in art. حج.)

حَجٍ
حَجٍ حج : see حَجِىٌّ. -A2- اـِنَّهُ لَحَجِىٌ اـِلَى بَنِى فُلَانٍ means لَا جِئٌ لَهُمْ [i. e. Verily he is betaking himself for refuge, or protection, to the sons of such a one; like لَحَجِئٌ: but by rule it should be لَحَجٍ; and thus, perhaps, it is correctly written]. (AZ, TA.)

حِجًا
حِجًا حج حجا or حِجًى Intelligence, or understanding; (S, Msb, K;) sagacity, or skill and knowledge: (K:) [said to be] from حَجَا meaning “ he, or it, prevented, or withheld; ” because it prevents, or withholds, a man from doing that which is bad, or corrupt. (TA.) -A2- And i. q. مِقْدَارٌ [Quantity, measure, &c.]: pl. أَحْجَآءٌ. (K.) -A3- See also حَجًا. -A4- [Also said by Golius, as on the authority of J, to signify “ an enigma, ” as though syn. with أُحْجِيَّةٌ; but I have not found it in this sense in any copy of the S, nor in any other lexicon.]

حَجَاةٌ
حَجَاةٌ حج حجا حجاه حجاة : see حَجًا.

حَجْوَى
حَجْوَى حجوى حجوي a subst. signifying مُحَاجَاةٌ [i. e. A contention in intelligence &c.; and particularly, in trying with an enigma or enigmas; in proposing an enigma or enigmas; or simply the proposal of an enigma; see 3]; (T, TA;) the subst. denoted by حَاجَيْتُهُ فَحَجَوْتُهُ; (K;) [or rather by the verb حَاجَيْتُ, agreeably with the foregoing explanation from the T;] as also ↓ حُجَيَّا, (S, K, TA,) with a dammeh, (K, TA,) and with teshdeed of the ى; (TA; [in some copies of the K erroneously written حُجْيُا;]) and ↓ أُحْجِيَّةٌ: (S:) or ↓ حُجَيًّا is the dim. of حَجْوَى: (T, TA:) and ↓ أُحْجِيَّةٌ signifies a saying of which the meaning differs from the letter, as also ↓ أُحْجُوَّةٌ, (K,) but احجيّة is preferable, (T, TA,) and كَلِمَةٌ ↓ مُحْجِيَةٌ, (K,) like مُحْسِنَةٌ; (TA; [in the CK, erroneously, مُحْجِيَّةٌ;]) [i. e.] ↓ أُحْجِيَّةٌ signifies an enigma; a riddle; (MA, PS, TK;) and so ↓ حُجَيَّا; (PS;) or a question put to one with the view of causing him to make a mistake; (TA;) and is from حِجًى [or حِجًا] meaning “ intelligence, ” because مُحَاجَاةٌ is like a vying, or contending, in intelligence: (Har p. 9:) the pl. of ↓ أُحْجِيَّةٌ is أَحَاجِىُّ and أَحَاجٍ, (MA, and Har ubi suprà,) agreeably with a general rule relating to words of its measure, as أُثْفِيَّةٌ and أُمْنِيَّةٌ. (Seer, in Har ubi suprà.) One says, مَاكَانَ ↓ حُجَيَّاكَ كَذَا وَكَذَا [The question of contention with thee in trying thine intelligence by an enigma, or the enigma proposed to thee, is, What is, or was, such a thing, and such a thing?]: it means a certain game, and a question put with the view of causing one to make a mistake: A 'Obeyd says, It is like their saying, Disclose what is in my hand, and thou shalt have such a thing. (S.) One says also, فِى هٰذَا ↓ أَنَا حُجَيَّاكَ, meaning مَنْ يُحَاجِيكَ [i. e. I am he who contends with thee in intelligence, or in trying with an enigma, &c., respecting this thing]. (S.) And ↓ بَيْنَهُمْ أُحْجِيَّةٌ يَتَحَاجَونَ بِهَا [Between them is a contention in intelligence, or in proposing enigmas, or between them is an enigma, with which they try one another]. (S.)

هُوَحَجِىٌّ بِهِ
هُوَحَجِىٌّ بِهِ هوحجي به هوحجي بة He is adapted, disposed, apt, meet, suited, suitable, fitted, fit, competent, or proper, for it; or worthy of it; as also ↓ حَجٍ, (S, M, K, TA,) of which the pl. is حَجُونَ; (TA;) and ↓ حَجًى, (S, M, K, TA,) which last has no fem. nor dual nor pl. form, (S, M,) retaining the same form as fem. and dual and pl.: (M:) and in like manner you say, أَنْ يَفْعَلَ ذٰلِكَ ↓ اـِنَّهُ لَمَحْجَاةٌ Verily he is adapted, &c., to do that; (S, K; *) and اـِنَّهَا لَمَحْجَاةٌ; and اـِنَّهُمْ لَمَحْجَاةٌ. (S.) ― -b2- حَجِىٌّ is also syn. with حَرِيصٌ [Vehemently desirous, eager, &c.]. (KL.)

حُجَيَّا
حُجَيَّا حجي حجيا : see حَجْوَى, in five places. -A2- Respecting this word in the phrase حثجْ حُجَيَّاكَ, see حَاجَةٌ (in art. حوج), near the end of the paragraph.

أحْجَى
أحْجَى ذ More, and most, adapted, disposed, apt, meet, suited, suitable, fitted, fit, competent, proper, or worthy: (TA, Ham p. 523:) so in the saying, هُوَ أَحْجَى أَنْ يَكُونَ كَذَا [He is more, or most, adapted, &c., to be thus; or worthy of being thus]: (TA:) and فُلَانٌ أَحْجَى بِكَذَا [Such a one is more, or most, adapted, &c., for such a thing; or worthy of it]. (Ham ubi suprà.) Hence, in a trad., مَعَاشِرُ هَمْدَانَ أَحْجَى حَىٍّ بِالكُوفَةِ [The companies of Hemdلn are the most worthy tribe in El-Koofeh]: or, as some say, the meaning is, the most intelligent tribe. (TA.)

أُحْجُوَّةٌ
أُحْجُوَّةٌ ذ : see حَجْوَى.

أُحْجِيَّةٌ
أُحْجِيَّةٌ ذ : see حَجْوَى, in five places.

مَحْجًى
مَحْجًى محج محجى محجي محجيي : see حَجًا.

مُحْجٍ
مُحْجٍ محج Niggardly, tenacious, or avaricious. (K.) -A2- كَلَمَةٌ مُحْجِيَةٌ: see حَجْوَى.

مَحْجَاةٌ
مَحْجَاةٌ محج محجاه محجاة : see حَجِىٌّ.

### Türkçe

**حَجَا**
1 **حَجَا** حج حجا, (S, K,) muzâri‘i **يَحْجُو**, (S, TA,) mastarı **حَجْوٌ**, (TA,) düşündü, yahut kanaat getirdi: (S, TA:) yahut bir şeyi düşündü, yahut kanaat getirdi ve bunu yaparken onu iddia etti (**اِدَّعَاهُ**), ondan emin olmadığı hâlde: (K:) [yahut onu düşündü ve onu ileri sürdü; nitekim burada ardından gelen bir beyitten anlaşıldığı üzere; TA’da, K’daki yukarıda açıklanan mânaya örnek olarak zikredilmiştir:] ve **بِظَنِّهِ** ile ↓ **تحجّى**, ve yalnız **تحجّى**, bir şeyi düşündü, yahut kanaat getirdi, ondan emin olmadığı hâlde. (T, TA.) Şöyle dersin: **أَنَا أَحْجُو بِهِ خَيْرًا** “Onun hakkında hayır bulunduğunu düşünüyorum, yahut kanaat getiriyorum.” (S, TA.) Ve Aboo-Shembel, Aboo-’Amr Esh-Sheybلnee hakkında şöyle der:
قَدْ كُنْتُ أَحْجُو أَبَا عَمْرٍوأَخَاثِقَةٍ
حَتَّى أَلَمَّتْ بِنَا يَوْمًا مُلِمَّاتُ
[Ben, Aboo-’Amr’ı güvenilir bir kimse diye düşünür ve ileri sürerdim; ta ki bir gün başımıza musibetler gelinceye kadar]. (TA.) ― -b2- **حَجَا القَوْمَ كَذَا وَكَذَا** (S, K *) kavmi, yahut topluluğu, [şu ve şu şeylerle, yahut şu ve şu şeyler karşılığında] karşılık verdi, mukabele etti, telafi etti, ödedi; eş anlamlısı **جَزَاهُمْ**; [S nüshalarımda ve K’da böyledir; fakat Freytag, S’de kendisinin bulduğu okunuş olarak **حزاهم** verir; sanki “onları zanna dayanarak şu ve şu sayıda diye hesapladı” mânasında; bu, aşağıda gelenle uyumludur;] ve onları öyle sandı. (S.) -A2- Ona, yahut ona doğru, yöneldi; yahut yönünü veya maksadını ona, yahut ona doğru çevirdi: (Az, TA:) ve ↓ **تحجّى الشَّىْءَ** şeye yöneldi; yahut yönünü veya maksadını şeye, yahut şeye doğru çevirdi. (S, TA.) -A3- Yine, (K,) mastarı yukarıdaki gibi, (TA,) bir sır sakladı: (K:) yahut onu gizledi: (AZ, TA:) [ve ↓ **حَاجِى** de benzer bir mânaya sahiptir; zira] şöyle dersin: **لَامُحَاجَاةَ عِنْدِى فِى كَذَا**, yani “Bende şu hususta gizleme yoktur”; tıpkı **لا مُكَافَأَةَ** gibi. (TA.) ― -b2- **لَا يَحْجُو اـِبِلَهُ**, bir çoban hakkında söylenir: Develerini gütmez ve gözetmez; yahut gütmeyecek ve gözetmeyecek. (TA.) Yine, koyunları yahut keçileri [ve develeri] kendisinden kaybolup dağılan bir çoban hakkında şöyle denir: **مَا يَحْجُو غَنَمَهُ وَلَا اـِبِلَهُ** [“Koyunlarını yahut keçilerini develerini de kaybolup dağılmaktan korumaz”]. (TA.) ― -b3- **سِقّآءٌ لَا يَحْجُو المَآءَ** Su tutmayan, yahut suyu muhafaza etmeyen bir tulum. (TA.) ― -b4- **مَاحَجَوْتُ مِنْهُ شَيْئًا** Ondan hiçbir şeyi (hafızamda) tutmadım, yahut aklımda muhafaza etmedim; **ما هَجَوْتُ** da böyledir. (Ks, TA.) -A4- Yine, (K,) mastarı yukarıdaki gibi, (TA,) engelledi, yahut alıkoydu. (K, TA.) [Bk. **حِجًا**.] -A5- **حَاجَيْتُهُ فَحَجَوْتُهُ**: 3’e bak. -A6- **حَجَا بِالْمَكَانِ**, (S, K,) mastarı yukarıdaki gibi, (K,) mekânda kaldı, durdu, ikamet etti, yahut barındı, (S, K, TA,) ve [orada] yerleşip sabitlendi; (TA;) ve ayrıca بِهِ ↓ **تحجّى**. (S, K.) Ve **حَجَا**, (IAar, K,) mastarı yukarıdaki gibi, (IAar,) durdu, yahut ara verdi. (IAar, K.) ― -b2- Ve **حَجَا بِهِ**, [mastarı yukarıdaki gibi, (bk. Ham s. 523,)] ona karşı (bir şeye karşı) cimri ve sıkı tutucu oldu; (S, K;) ve ayrıca به ↓ **تحجّى**. (TA.) Ve **حَجِى بِهِ**, (Fr, S, K,) muzâri‘i **حَجَوَ**, mastarı **حَجًى** [yahut **حَجًا**], (TK,) ona bağlandı ve ona yapıştı; (Fr, S, K;) ve ayrıca **حَجِئَ به**; ve به ↓ **تحجّى**; (Fr, S;) ve **تحجّأبه**. (Fr, TA.) ↓ **تحجّى** ayrıca, vadinin bükülme yahut dönme yeri olan **حَجَا**’ya tutundu, orada kaldı, mânasına gelir. (TA.) Ve **بِهٰذَا المَكَانِ** ↓ **تَحَجَّيْتُ** “Bu yere senden önce vardım ve senden önce ona tutundum.” (S, TA.) Ve [bundan dolayı] بِهِمْ ↓ **تحجّى** “(mecazen:) Onları ayıplamada ilk, yahut önde, yahut çabuk oldu” mânasında söylenir. (TA.) ― -b3- **حَجِىَ**, (K, TA,) muzâri‘i **حَجَوَ**, (TA,) ayrıca **عَدَا** ile eş anlamlı olduğu [söylenir], (K,) koştu; (TK;) böylece iki zıt mânayı taşır: (K:) fakat bu, düşünmeyi gerektirir. (TA.) ― -b4- [Golius, KL’ye dayanarak ona ayrıca “Hilaris et lubens fuit” mânasını da verir; fakat bu mânada KL’de son kök harfi ء ile olduğu söylenir: **حجأ** maddesine bak.]

3 **حَاْجَوَ** ↓ **حَاجَيْتُهُ فَحَجَوْتُهُ**, (T, S, K,) ilkinin mastarı **مُحَاجَاةٌ** ve **حِجَآءٌ**, (K,) zekâda yahut maharette ve bilgide, yahut zekâ vb. hususlarda üstünlüğümü göstermeye çalışmada onunla çekiştim, yarıştım, (**فَاطَنْتُهُ**) ve bunda ona galip geldim; (K;) “zekâ” mânasındaki **حِجًى** [yahut **حِجًا**]’dan. (Har s. 9.) [Ve buradan: Onu bir bilmece yahut bilmecelerle denedim ve bunda ona galip geldim: (bk. 6:) yahut] ona bir bilmece [&c.] sundum: (T, TA:) [yahut onunla bilmece yahut bilmeceler sunmada çekiştim, &c.]: yani **دَاعَيْتُهُ فَغَلَبْتُهُ**: (S:) Aboo-Zekereeyà’nın yazısında ve Aboo-Sahl’ın yazısında [ve S’nin iki nüshamda] böyledir; fakat S’nin [bazı nüshalarında] **دعيته**. (TA.) Ve **حُوجِىَ بِهِ** [O, kendisine açıklaması için bir bilmece olarak bununla denendi; yahut ona bir bilmece olarak bu sunuldu]. (TA.) ― -b2- **مُحَاجَاةٌ** [ayrıca] bir kimseden bir şeyi çokça istemek, onu yormak mânasına gelir; **مُدَاعَاةٌ** da böyledir. (KL.) ― -b3- Ve **حِجَآءٌ**, (K, TA,) [CK’ye göre **حَجًا**, fakat doğrusu] **كِتَابٌ** gibi, (TA,) çatışmaya yahut dövüşe girişme. (K, TA.) ― -b4- 1’e de bak.

**مَا أَحْجَاهُ**
4 **مَا أَحْجَاهُ** ذ, ve **أَحَجِ بِهِ**, Ne kadar uygun mizaçlı yahut ne kadar yatkın; ne kadar elverişli, münasip, uygun, yerinde, ehil, layık! (S, K, TA:) فَعَلَ vezninde karşılığı olmayan taaccüb fiilleridir. (TA.) Şöyle dersin: **مَا أَحْجَاهُ بِذٰلِكَ** “Buna ne kadar uygun mizaçlı, &c.!” (S, TA.)

5 **تَحَجَّوَ**: 1’e bak, sekiz yerde. ― -b2- Yine şöyle dersin: **تحجّى لَهُ**, mânası: Onu kolayca bildi, yahut onu çabuk kavradı, yahut zekâ çevikliğiyle anladı. (AHeyth, TA.)

**تَحَاجَوْا**
6 **تَحَاجَوْا** حاج حاجى تحاج تحاجوا Birbirlerini bilmecelerle denediler: [yahut birbirlerine bilmeceler sundular: yahut bir bilmece yahut bilmeceler sunmada birbirleriyle çekiştiler: (bk. 3:)]; “zekâ” mânasındaki **حِجًى** [yahut **حِجًا**]’dan. (Har s. 189.) Şöyle dersin: **يَتَحَاجَوْنَ بِأُحْجِيَّةٍ** [Bir bilmece ile birbirlerini denerler: yahut bir bilmece sunmada birbirleriyle çekişirler]: (S, TA:) **التَّحَاجِى**’nin **التَّدَاعِى** mânasına gelmesiyle. (TA.)

**احتجى**
8 **احتجى** احتجى احتجي Kendisine açıklaması için bir bilmece olarak denendiği şeyi buldu, keşfetti, (**أَصَابَ**). (TA.)

**حَجًا**
**حَجًا** حج حجا yahut **حَجًى** Bir yan, bölge, taraf, yöre, yahut saha: (S, Msb, K, TA:) ve bir uç: (TA:) çoğulu **أَحَجَآءٌ**. (S, Msb.) ― -b2- Bir sığınak; sığınma yahut korunma için başvurulan yer; ayrıca ↓ **مَحْجًى** (Lh, TA) ve **مَحْجَأٌ**. (Lh, K, **حجأ** maddesinde.) ― -b3- Yüksek yer. (TA.) ― -b4- Vadinin bükülme yahut dönme yeri. (TA.) ― -b5- Kişinin örtündüğü, gizlendiği yahut korunduğu her şey; (Mgh, Msb, TA;) ayrıca ↓ **حِجًا**. (Mgh, TA.) [Bundan, bir evin damının üstündeki parapete uygulanır; Mgh ve TA’da işaret edildiği üzere.] -A2- Yağmur damlalarından doğan, su üzerindeki kabarcıklar: ↓ **حَجَاةٌ**’nın çoğulu [yahut daha doğrusu cins ismi]: (S, K: [CK’de yanlışlıkla **حِجاة**:]) bu son kelime, **حَصَاةٌ** gibi olup, Az tarafından “su üzerinde, şişe gibi yükselen bir kabarcık” diye açıklanır; ve çoğulunun **حَجَوَاتٌ** olduğu söylenir: ve aynı kelime (**حجاة**) ayrıca, selin bıraktığı türden, bizzat bir su birikintisi mânasına da gelir. (TA.) -A3- **حَجِىٌّ**’ye de bak. -A4- **حَجَا**, şiir zaruretiyle, **حَجَاج** yerine de kullanılır; bk. (TA, **حج** maddesinde.)

**حَجٍ**
**حَجٍ** حج : **حَجِىٌّ**’ye bak. -A2- **اـِنَّهُ لَحَجِىٌ اـِلَى بَنِى فُلَانٍ** demek, **لَا جِئٌ لَهُمْ** demektir [yani: “Şüphesiz o, falanın oğullarına sığınmaktadır yahut korunma için onlara yönelmektedir”; **لَحَجِئٌ** gibi: fakat kaideye göre **لَحَجٍ** olmalıdır; ve böylece, belki de doğru yazılışı budur]. (AZ, TA.)

**حِجًا**
**حِجًا** حج حجا yahut **حِجًى** Zekâ, yahut anlayış; (S, Msb, K;) feraset, yahut maharet ve bilgi: (K:) [denilmiştir ki] “engelledi yahut alıkoydu” mânasındaki **حَجَا**’dan gelir; çünkü insanı kötü yahut bozuk olanı yapmaktan engeller yahut alıkoyar. (TA.) -A2- Ve **مِقْدَارٌ** ile aynı mânadadır [miktar, ölçü, &c.]: çoğulu **أَحْجَآءٌ**. (K.) -A3- **حَجًا**’ya da bak. -A4- [Golius, J’ye dayanarak bunun “bilmece” mânasına da geldiğini, sanki **أُحْجِيَّةٌ** ile eş anlamlıymış gibi söyler; fakat ben bunu bu mânada S’nin hiçbir nüshasında, ne de başka bir sözlükte bulmadım.]

**حَجَاةٌ**
**حَجَاةٌ** حج حجا حجاه حجاة : **حَجًا**’ya bak.

**حَجْوَى**
**حَجْوَى** حجوى حجوي **مُحَاجَاةٌ** mânasına gelen bir isimdir [yani: zekâ vb. hususunda çekişme; ve özellikle, bilmece yahut bilmecelerle deneme; bilmece yahut bilmeceler sunma; yahut sadece bir bilmece sunma; bk. 3]; (T, TA;) **حَاجَيْتُهُ فَحَجَوْتُهُ**’nun delalet ettiği isim; (K;) [daha doğrusu, T’den yapılan yukarıdaki açıklamaya uygun olarak **حَاجَيْتُ** fiilinin delalet ettiği;] ve ayrıca ↓ **حُجَيَّا**, (S, K, TA,) damme ile, (K, TA,) ve ى’nin şeddeli olmasıyla; (TA; [K’nın bazı nüshalarında yanlışlıkla **حُجْيُا** yazılmıştır;]) ve ↓ **أُحْجِيَّةٌ**: (S:) yahut ↓ **حُجَيًّا**, **حَجْوَى**’nın tasğîridir: (T, TA:) ve ↓ **أُحْجِيَّةٌ**, mânası lafzından farklı olan bir söz mânasına gelir; ayrıca ↓ **أُحْجُوَّةٌ**, (K,) fakat **احجيّة** daha tercihe şayandır, (T, TA,) ve ↓ **كَلِمَةٌ مُحْجِيَةٌ**, (K,) **مُحْسِنَةٌ** gibi; (TA; [CK’de yanlışlıkla **مُحْجِيَّةٌ**;]) [yani] ↓ **أُحْجِيَّةٌ** bir bilmece; bir muamma; (MA, PS, TK;) ve aynı şekilde ↓ **حُجَيَّا**; (PS;) yahut bir kimseye, onu hataya düşürmek maksadıyla sorulan soru; (TA;) ve “zekâ” mânasındaki **حِجًى** [yahut **حِجًا**]’dandır; çünkü **مُحَاجَاةٌ**, zekâda yarışma yahut çekişme gibidir: (Har s. 9:) ↓ **أُحْجِيَّةٌ**’nın çoğulu **أَحَاجِىُّ** ve **أَحَاجٍ**’dir, (MA, ve Har, yukarıda anılan yerde,) veznindeki kelimelere dair genel bir kaideye uygun olarak; **أُثْفِيَّةٌ** ve **أُمْنِيَّةٌ** gibi. (Seer, Har’ın yukarıda anılan yerinde.) Şöyle denir: **مَاكَانَ** ↓ **حُجَيَّاكَ كَذَا وَكَذَا** [“Seninle, zekânı bir bilmeceyle denemede çekişme sorusu, yahut sana sunulan bilmece, şu ve şu şey nedir, yahut ne idi?”]: bu, belli bir oyun ve bir kimseyi hataya düşürmek maksadıyla sorulan bir soru demektir: A ’Obeyd der ki: “Bu, onların ‘Elimde olanı açıkla, sana şu verilecek’ demeleri gibidir.” (S.) Yine şöyle denir: **فِى هٰذَا** ↓ **أَنَا حُجَيَّاكَ**, mânası **مَنْ يُحَاجِيكَ** [yani: “Bu hususta seninle zekâda çekişen, yahut bilmeceyle denemede çekişen kimse benim”]. (S.) Ve ↓ **بَيْنَهُمْ أُحْجِيَّةٌ يَتَحَاجَونَ بِهَا** [Aralarında zekâda çekişme vardır, yahut bilmece sunmada çekişme vardır; yahut aralarında, birbirlerini onunla denedikleri bir bilmece vardır]. (S.)

**هُوَحَجِىٌّ بِهِ**
**هُوَحَجِىٌّ بِهِ** هوحجي به هوحجي بة O, ona uygundur, elverişlidir, yatkındır, münasiptir, uygun düşer, yerindedir, ehildir, layıktır; yahut ona değerdir; ayrıca ↓ **حَجٍ**, (S, M, K, TA,) bunun çoğulu **حَجُونَ**’dur; (TA;) ve ↓ **حَجًى**, (S, M, K, TA,) bu sonuncunun müennesi, tesniyesi ve çoğulu yoktur, (S, M,) müennes ve tesniye ve çoğulda aynı şekli korur: (M:) ve aynı şekilde şöyle dersin: **أَنْ يَفْعَلَ ذٰلِكَ** ↓ **اـِنَّهُ لَمَحْجَاةٌ** “Şüphesiz o, bunu yapmaya uygundur, &c.”; (S, K; *) ve **اـِنَّهَا لَمَحْجَاةٌ**; ve **اـِنَّهُمْ لَمَحْجَاةٌ**. (S.) ― -b2- **حَجِىٌّ** ayrıca **حَرِيصٌ** ile eş anlamlıdır [şiddetle arzulayan, istekli, &c.]. (KL.)

**حُجَيَّا**
**حُجَيَّا** حجي حجيا : **حَجْوَى**’ya bak, beş yerde. -A2- Bu kelime hakkında, **حثجْ حُجَيَّاكَ** terkibinde, paragrafın sonuna yakın, **حَاجَةٌ**’ye bak (**حوج** maddesinde).

**أحْجَى**
**أحْجَى** ذ Daha çok, ve en çok, uygun, elverişli, yatkın, münasip, uygun düşen, yerinde, ehil, layık: (TA, Ham s. 523:) şu sözde olduğu gibi: **هُوَ أَحْجَى أَنْ يَكُونَ كَذَا** [O, böyle olmaya daha uygun, yahut en uygun; yahut buna daha layık, yahut en layıktır]: (TA:) ve **فُلَانٌ أَحْجَى بِكَذَا** [Falan kimse, şu şeye daha uygun, yahut en uygun; yahut ona daha layık, yahut en layıktır]. (Ham, aynı yerde.) Buradan, bir rivayette: **مَعَاشِرُ هَمْدَانَ أَحْجَى حَىٍّ بِالكُوفَةِ** [Hemdلn toplulukları, El-Koofeh’de en layık kabiledir]: yahut bazılarına göre mânası: en zeki kabiledir. (TA.)

**أُحْجُوَّةٌ**
**أُحْجُوَّةٌ** ذ : **حَجْوَى**’ya bak.

**أُحْجِيَّةٌ**
**أُحْجِيَّةٌ** ذ : **حَجْوَى**’ya bak, beş yerde.

**مَحْجًى**
**مَحْجًى** محج محجى محجي محجيي : **حَجًا**’ya bak.

**مُحْجٍ**
**مُحْجٍ** محج Cimri, sıkı tutucu, yahut pinti. (K.) -A2- **كَلَمَةٌ مُحْجِيَةٌ**: **حَجْوَى**’ya bak.

**مَحْجَاةٌ**
**مَحْجَاةٌ** محج محجاه محجاة : **حَجِىٌّ**’ye bak.
