# حدث — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AF%D8%AB/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%AF%D8%AB/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حدث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AF%D8%AB.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: حدث

ح د ث
حدث
استعمل من وجوهه : ( حدث ) .
حدث : قال : الحَدَث من أَحْدَاث الدَّهْر : شِبْهُ النَّازِلَة .
قال : والحَدِيثُ : ما يُحدِّثُ به المُحَدِّثُ تحديثاً . ورجُلٌ حِدْثٌ أي كثير الحدِيث .
والأحاديثُ في الفقه وغيره معروفة ، قلت : واحدة الأحاديث أُحْدُوثة .
وقال الليث : شابٌّ حَدَثٌ : فَتِيُّ السِّنِّ . والحَدِيثُ : الجديدُ من الأشياء .
ويقال : صار فلانٌ أُحْدُوثَةً أي أكثروا فيه الأحاديث .
والحَدَثُ : الإبْدَاءُ .
وقال اللحياني : رجل حَدَثٌ وحِدْث إذا كان حسَنَ الحديث .
شمِر عن ابن الأعرابي : رجل حَدِثٌ وحِدْثٌ وحِدِّيثٌ ومُحدِّثٌ بمعنى واحد .
ثعلب عن الأعرابي : الحَدَثَانُ : الفأْسُ وجمعه حِدْثان . وأنشد :
وجَوْنٌ تَزْلَقُ الحَدَثانُ فيه
إذا أُجَراؤُه نَحَطُوا أَجابَا
قال : أراد بجَوْنٍ جَبَلاً ، وقوله : أَجابا يعني صَدَى الجَبل تسمعه .
وقال غيره : حَدَثانُ الدهرِ : حَوادِثُه وربما أَنَّثَتِ العربُ الحَدثان يذهبون به إلى الحوادث ، وأنشد الفراء :
أَلاَ هَلَكَ الشِّهابُ المستنيرُ
ومِدْرَهُنا الكَمِيُّ إذا نُغِيرُ
وحَمَّالُ المِئينِ إذا أَلَمَّتْ
بنا الحَدَثانُ والإنِفُ النَّصُورُ
وقال الفراء : يقولون : أَهْلَكَنا الحدَثان ، وأمّا حِدْثانُ الشبابِ فبكسرِ الحاءِ وسكون الدال .
قال أبو عمرو الشيباني : يقال : أَتيْتُه في رُبَّى شبابِه ورُبَّان شَبابِه وحُدْثَي شبابِه وحديث شَبابِه وحِدْثانِ شبابِه بمعنى واحد .
وقال غيره : يقال : هؤلاء قومٌ حُدْثانٌ جمعُ حَدَث ، وهو الفَتِيُّ السنّ .
والعرَب تقول : أَخَذَني ما قَدُمَ وما حَدُث بضم الدال من حَدُث ، أتبعوه قَدُم ، والأصلُ فيه حدَث ، قال ذلك الأصمعيُّ وغيرُه .
ويقال : أَحْدَث الرجلُ إذا صَلَّع أو فَصَّع أو خَصَف ، أيَّ ذلك فعل فهو مُحْدِث .
وأَحْدثَ الرجلُ وأحدثَتِ المرأةُ إذا زَنَيا ، يُكنَى بالإحداثِ عن الزِّنى .
ومُحْدَثاتُ الأمور : ما ابتدعَه أهلُ الأهواء من الأشياء التي كان السلفُ الصالح على غيرها .
وقال ( صلى الله عليه وسلم ) ( كلُّ مُحدَثِ بِدْعة ، وكلُّ بدعةٍ ضلالة ) .
ويقال : فلانٌ حِدْثُ نِساءٍ كقولك : تِبْعُ نساء وزِيرُ نساء .
ويقال : أَحدثَ الرجلُ سيْفَه ، وحادثَه إذا جَلاَه .
ورُوِيَ عن الحَسَنِ أنه قال : ( حادِثوا هذه القلوب فإنها سريعةُ الدُّثور ) معناه اجلوها بالمواعظ وشوِّفوها حتى تَنْفُوا عنها الطَّبَع والصَّدأَ الذي تَرَاكبَ عليها من الذنوب وقال لبيد :
كنَصْلِ السَّيْف حُودِثَ بالصِّقَال

### Türkçe

ح د ث
**حدث**
Kullanıldı, vecihlerinden: (**حدث**).
**حدث**: dedi: **الحَدَث** dehrin **أَحْدَاث**’ından: nâzileye benzer (şey)dir.
Dedi: ve **الحَدِيثُ**: **المُحَدِّثُ**’in onu **تحديثاً** olarak kendisiyle haber verdiği şeydir. Ve bir adam **حِدْثٌ**; yani çok **الحدِيث** (söyleyen).
Ve **الأحاديثُ** fıkıhta ve başkasında bilinir; dedim: **الأحاديث**’in bir tanesi **أُحْدُوثة**’dir.
Ve Leys dedi: genç **حَدَثٌ**: yaşça delikanlı. Ve **الحَدِيثُ**: eşyanın yenisi.
Ve denilir: falan **أُحْدُوثَةً** oldu; yani onun hakkında **الأحاديث**’i çoğalttılar.
Ve **الحَدَثُ**: ibdâ (ortaya koyma)dır.
Ve Lihyânî dedi: adam **حَدَثٌ** ve **حِدْث**; eğer güzel **الحديث** (konuşma) sahibi ise.
Şemmir, İbnü’l-A‘râbî’den: adam **حَدِثٌ** ve **حِدْثٌ** ve **حِدِّيثٌ** ve **مُحدِّثٌ**; tek bir mânâ ile.
Sa‘leb, A‘râbî’den: **الحَدَثَانُ**: balta; çoğulu **حِدْثان**. Ve inşâd etti:
وجَوْنٌ تَزْلَقُ الحَدَثانُ فيه
إذا أُجَراؤُه نَحَطُوا أَجابَا
Dedi: **جَوْنٍ** ile bir dağı murad etti; ve sözü: **أَجابا** yani dağın sadâsı; onu işitirsin.
Ve başkası dedi: **حَدَثانُ الدهرِ**: onun hâdiseleri; ve belki Araplar **الحَدثان**’ı müennes yapmıştır; onu **الحوادث**’e götürürler. Ve Ferrâ inşâd etti:
أَلاَ هَلَكَ الشِّهابُ المستنيرُ
ومِدْرَهُنا الكَمِيُّ إذا نُغِيرُ
وحَمَّالُ المِئينِ إذا أَلَمَّتْ
بنا الحَدَثانُ والإنِفُ النَّصُورُ
Ve Ferrâ dedi: derler: **أَهْلَكَنا الحدَثان**; ama **حِدْثانُ الشبابِ** ise **الحاءِ**’ın kesri ve **الدال**’ın sükûnu iledir.
Ebû Amr eş-Şeybânî dedi: denilir: onun yanına gençliğinin **رُبَّى**’sında ve gençliğinin **رُبَّان**’ında ve gençliğinin **حُدْثَي**’sında ve gençliğinin **حديث**’inde ve gençliğinin **حِدْثانِ**’ında geldim; tek bir mânâ ile.
Ve başkası dedi: denilir: bunlar bir kavim **حُدْثانٌ**; **حَدَث**’ın cem‘idir; o da yaşça delikanlıdır.
Ve Araplar der: beni, **قَدُمَ** ve **حَدُث** ( **الدال**’ın zammı ile) olan şey aldı; onu **قَدُم**’a tâbi kıldılar; aslında onda **حدَث** vardır; bunu Asma‘î ve başkası söyledi.
Ve denilir: adam **أَحْدَث** etti; eğer saçının önü açıldı yahut saçının önü açıldı yahut ayakkabısını yamadı; bunlardan hangisini yaparsa o **مُحْدِث**’tir.
Ve adam **أَحْدثَ** etti ve kadın **أحدثَتِ** etti; eğer zinâ ettilerse; **الإحداث** ile zinâdan kinâye yapılır.
Ve işlerin **مُحْدَثاتُ**’ı: hevâ ehlinin, sâlih selefin üzerinde olmadığı şeylerden icat ettiği şeydir.
Ve (sallallahu aleyhi ve sellem) dedi: (her **مُحدَثِ** bir **بِدْعة**’dır; ve her **بدعةٍ** bir dalâlettir).
Ve denilir: falan **حِدْثُ نِساءٍ**; senin sözün gibi: **تِبْعُ نساء** ve **زِيرُ نساء**.
Ve denilir: adam kılıcını **أَحدثَ** etti; ve onu **حادثَه**; eğer onu cilâladıysa.
Ve Hasan’dan rivayet olundu ki dedi: (**حادِثوا** bu kalpleri; çünkü onlar çabuk **الدُّثور** sahibidir) mânâsı: onları öğütlerle cilâlayın ve onları parlatın; tâ ki günahlardan, üzerlerine yığılmış olan tabiatı ve pası onlardan gidersin. Ve Lebîd dedi:
كنَصْلِ السَّيْف حُودِثَ بالصِّقَال
