# حدد — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AF%D8%AF/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%AF%D8%AF/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AF%D8%AF.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: حدد

الحدّ الحاجز بين الشيئين. وحَدُّ الشيء: منتهاه. تقول: حَدَدْتُ الدار أَحُدُّها حَدّاً. والتحديد مثله. وفلان حَديدُ فلان: إذا كان أرضه إلى جنب أرضه. والحَدُّ: المَنْعُ، ومنه قيل للبوّاب: حَدَّاد. ويقال للسَّجان حدّاد، لأنه يمنع منا لخروج، أو لأنه يعالج الحديد من القيود. قال الشاعر:
يقولُ لي الحَـدَّادُ وهـو يقـودنـي		إلى السِجْنِ لا تَجْزَعْ فما بك من باسِ
والمَحدود: الممنوع من البَخْت وغيره. وهذا أَمْرٌ حَدَدٌ: أي منيعٌ حَرامٌ لا يَحِلُّ ارتكابه. ودعوةٌ حَدَدٌ: أي باطلة. ودونه حَدَدٌ: أي مَنْعٌ. وقال الشاعر زيد بن عمرو بن نفيل:
لا تعْبُدُنَّ إلهاً دُونَ خالِقِكُـمْ		فإن دُعيتُمْ فقولوا دونَهُ حَدَدُ
ومالي عن هذا الأَمْر حَدَدٌ: أي بُدٌّ. وقول الكميت:
حَدَدٌ أن يكون سَيْبُكُ فينازَرماً أو يَجيئَنا تمصيرا
أي حَراماً. كما تقول: مَعاذَ الله، قد حَدّ?َ اللهُ ذاك عنّا. وحَدَدْتُ الرَجُل: أقمتُ عليه الحَدَّ لأنّه يَمْنَعُهُ من المُعاودة. وأَحَدَّتِ المرأة: أي امتَنَعت من الزينة والخِضابِ بعد وفاة زوجها. وكذلك حَدَّتْ تَحِدّث وتَحُدُّ حِداداً، وهي حادٌّ. ولم يَعْرِفِ الأصمعي إلاّ أَحَدَّتْ فهي مُحِدّ. والمُحادَّةُ: المُخالفة، ومَنْعُ ما يَجِبُ عليك. وكذلك التَحادُّ?. والحَديدُ معروف، لأنّه مَنيعٌ. والحَديدَةُ أَخَصُّ منه، والجمع الحَدائِدُ. وحَدّث كُلِّ شيءٍ: شَباتُه. وحَدُّ الرَجُلِ: بأْسُهُ. وحَدّث الشَرابِ. صلابَتُه. قال الأعشى:
وكأسٍ كعين الديكِ باكرتُ حَدَّهابِفِتْيانِ صِدْقٍ والنَواقيسُ تَضْرَبُ
وقد حَدَّ السَيْفُ يَحِدُّ حِدَّةً، أي صارَ حادَّاً وحَديداً، وسُيوفٌ حِدادٌ، وأَلسِنَةٌ حِدادٌ. والحِداد أيضاً: ثِياب المَأْتَمِ السودُ. وحكى أبو عمرو: سَيْفٌ حُدَّادٌ بالضم والتشديد. والحِدَّةُ: ما يَعْتَري الإنسانَ من النَّزَقِ والغَضب. تقول: حَدَدْتُ على الرجُلِ أَحِدُّ حِدَّةً وحَدَّاً. وتحديد الشَفْرَةِ وإحْدادها واستحدادُها، بمعنىً. والاستحداد أيضاً: حَلْق شعرِ العانَةِ. وأَحْدَدْتُ النَظَرَ إلى فلان. واحتدَّ فلانٌ من الغَضَب فهو مُحْتَدٌّ. وقولهم: ما أَجِدُ منه مُحْتَدَّاً ولا مُلْتَدَّاً، أي بُدّاً.

### Türkçe

**الحدّ**: iki şey arasındaki engel. Ve **حَدُّ** şey: onun sonu. Dersin ki: **حَدَدْتُ** evi, onu **أَحُدُّها** **حَدّاً** (sınırlandırdım). Ve **التحديد** onun gibidir. Ve falan, falanın **حَديدُ**’idir: eğer onun arazisi, onun arazisinin yanına ise. Ve **الحَدُّ**: men’dir (engelleme); bundan dolayı kapıcıya **حَدَّاد** denilmiştir. Ve zindancıya da **حدّاد** denilir; çünkü çıkmaktan men eder, yahut çünkü bağlardan olan demiri işler. Şair dedi ki:
يقولُ لي الحَـدَّادُ وهـو يقـودنـي		إلى السِجْنِ لا تَجْزَعْ فما بك من باسِ

Ve **المَحدود**: bahttan ve başkasından men edilmiş olandır. Ve bu, **أَمْرٌ حَدَدٌ**’dir: yani sağlam, haram; onu işlemek helâl olmaz. Ve **دعوةٌ حَدَدٌ**: yani bâtıl. Ve onun önünde **حَدَدٌ** vardır: yani men’. Ve şair Zeyd b. Amr b. Nüfeyl dedi ki:
لا تعْبُدُنَّ إلهاً دُونَ خالِقِكُـمْ		فإن دُعيتُمْ فقولوا دونَهُ حَدَدُ

Ve benim bu işten **حَدَدٌ**’üm yoktur: yani kaçınılmazlık (çare) yoktur. Ve Kümeyt’in sözü:
حَدَدٌ أن يكون سَيْبُكُ فينازَرماً أو يَجيئَنا تمصيرا
yani haram. Nitekim dersin ki: **مَعاذَ الله**; Allah bunu bizden men etmiştir. Ve **حَدَدْتُ** adamı: ona **الحَدَّ** ikame ettim; çünkü onu tekrar etmeye dönmekten men eder. Ve kadın **أَحَدَّتِ**: yani kocasının vefatından sonra süsten ve kınadan men etti. Yine **حَدَّتْ**; **تَحِدّث** ve **تَحُدُّ** **حِداداً**; ve o **حادٌّ**dır. Asmaî, **أَحَدَّتْ**’ten başka bilmedi; o hâlde o **مُحِدّ**dir. Ve **المُحادَّةُ**: muhalefettir ve sana vacip olanı men etmektir. Yine **التَحادُّ?** da böyledir. Ve **الحَديدُ** mâlûmdur; çünkü o sağlamdır. Ve **الحَديدَةُ** ondan daha özeldir; cem’i **الحَدائِدُ**’dir. Ve her şeyin **حَدّث**’i: onun keskinliğidir. Ve adamın **حَدُّ**’u: onun şiddetidir. Ve içkinin **حَدّث**’i: onun sertliğidir. A‘şâ dedi ki:
وكأسٍ كعين الديكِ باكرتُ حَدَّهابِفِتْيانِ صِدْقٍ والنَواقيسُ تَضْرَبُ

Ve kılıç **حَدَّ** eder; **يَحِدُّ** **حِدَّةً**: yani keskin ve demir gibi oldu; ve **سُيوفٌ حِدادٌ** ve **أَلسِنَةٌ حِدادٌ**. Ve **الحِداد** da: matem elbiseleri olan siyah elbiselerdir. Ebû Amr nakletti: **سَيْفٌ حُدَّادٌ** (damme ile ve teşdîd ile). Ve **الحِدَّةُ**: insana hafiflik ve öfkeden arız olan şeydir. Dersin ki: **حَدَدْتُ** adama karşı; **أَحِدُّ** **حِدَّةً** ve **حَدَّاً**. Ve **تحديد الشَفْرَةِ** ve **إحْدادها** ve **استحدادُها**, bir mânâdadır. Ve **الاستحداد** da: kasık kıllarını tıraş etmektir. Ve **أَحْدَدْتُ** bakışı falana. Ve falan öfkeden **احتدَّ** etti; o hâlde o **مُحْتَدٌّ**dür. Ve onların sözü: ondan **مُحْتَدَّاً** da **مُلْتَدَّاً** da bulmuyorum; yani bir kaçınılmazlık (çare) bulmuyorum.
