# حدس — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AF%D8%B3/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%AF%D8%B3/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حدس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AF%D8%B3.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: حدس

باب الحاء والسين والدال معهما
ح س د، س د ح، ح د س، د ح س مستعملات
حسد:
الحَسَدُ: معروف، والفعل: حَسَدَ يَحْسُد حَسَداً، ويقال: فلانٌ يُحْسَدُ على كذا فهو مَحْسود.
سدح:
السَّدْحُ : ذبحُكَ الحيوانَ وبَسْطُكَهُ على وجه الأرض، ويكونُ إضجاعك الشّيءَ على الأرضِ سَدْحاً، نحو القِرْبة المملوءة المسدوحة إلى جَنْبك. قال أبو النجم:
يأخذ فيه الحيّةَ النَّبوحا
ثمَّ يَبيتُ عنده مَذْبوحا
مُشَدَّخَ، الهامةِ أو مَسْدوحا
حدس:
الحَدْسُ: التَّوهّمُ في معاني الكلام والأُمور. وتقول: بَلَغني عنه أمرٌ فأنا أَحْدِسُ فيه، أي: أقول فيه بالظَّنّ. والحَدْسُ: سُرْعةٌ في السَّيْر، ومُضِيُّ على طريقةٍ مُسْتمرّة. قال:
كأَنَّها من بَعْدِ سيرٍ حَدْسِ
وحُدَسُ: حيٌّ من اليَمَن بالشّام. والعربُ تختلف في زَجْرِ البَغْل، فيقول: عَدَس، وبعض يقول: حَدَس، والحاءُ أصوبُ.
ويقال: إنّ حَدَساً قومٌ كانوا بَغّالينَ على عهد سُلَيْمانَ بن داودَ عليهما السّلام، وكانوا يَعْنُفُون على البغال، فإذا ذُكِروا نفرتِ البغالُ خوفاً مما كانت تَلْقَى منهم.
دحس:
الدَّحْسُ: التَّدْسيسُ للأمْرِ تَسْتبطِنُه وتَطْلُبُهُ أَخْفَى ما تَقْدِر عليه، ولذلك سُمّيت دوردة تحت التراب دحّاسة. وهي صَفْراء صُلْبة داهية، لها رأسٌ مُشَعَّب يَشُدُّه الصّبيان في الفخاخِ لصَيْد العصافير، لا تؤذي. قال: في الدّحس بمعنى الاستيطان:
ويَعْتِلونَ مَنْ مَأَى في الدَّحْسِ
من مأى: أي: من نمَّ. والمَأْيُ النّميمة. مَأَتُّ بين القوم: نَمَمْتُ.

### Türkçe

باب **الحاء** ve **السين** ve **الدال** onlarla birlikte

**ح س د**، **س د ح**، **ح د س**، **د ح س** kullanımdadırlar.

**حسد**:
**الحَسَدُ**: bilinen (şey)dir; fiil: **حَسَدَ يَحْسُد حَسَداً**. Ve denilir: falan kimse şu şeye karşı **يُحْسَدُ**; o hâlde o **مَحْسود**dur.

**سدح**:
**السَّدْحُ**: hayvanı boğazlaman ve onu yerin yüzü üzerine yaymandır. Ve bir şeyi yere yatırman **سَدْحاً** olur; senin yanına doğru serilmiş dolu kırba gibi. Ebû’n-Necm dedi:
içinde yılanı, havlayan(ı) alır
sonra onun yanında boğazlanmış olarak geceleyip kalır
baş(ı) yarılmış, yahut serilmiş

**حدس**:
**الحَدْسُ**: sözün mânâlarında ve işlerde vehmetmedir. Ve dersin: ondan bana bir iş ulaştı; ben onda **أَحْدِسُ**; yani: onda zan ile söylerim. Ve **الحَدْسُ**: yürüyüşte bir sürattir ve sürekli bir yol üzere gitmedir. Dedi:
sanki o, **حَدْسِ** bir yürüyüşten sonra

Ve **حُدَسُ**: Şam’da Yemen’den bir kabiledir. Ve Arap, katırı ürkütmede ihtilaf eder; der ki: **عَدَس**; bazısı da der ki: **حَدَس**; ve **الحاء** daha isabetlidir.

Ve denilir: **حَدَساً** (adıyla anılan) bir kavim, Süleyman b. Dâvûd -ikisine de selâm olsun- zamanında katırcılar idiler; ve katırlara sert davranırlardı; onlar anıldığında, katırlar, onlardan görmekte oldukları şeyden korkarak ürkerdi.

**دحس**:
**الدَّحْسُ**: işi içten içe edinip onu araman; gücünün yettiği kadar gizli olanını istemendir; bundan dolayı toprağın altında (bulunan) **دوردة**ya **دحّاسة** adı verilmiştir. O, sarı, sert, belâlı (bir şey)dir; onun çatallı bir başı vardır; çocuklar onu serçe avlamak için tuzaklarda bağlarlar; zarar vermez. Dedi: **الدّحس**’ta, yerleşme mânâsında:
**الدَّحْسِ**’te sığınan kimseye musallat olurlar

**من مأى**: yani: kim gammazlık etti. Ve **المَأْيُ** gammazlıktır. Kavim arasında **مَأَتُّ**: gammazlık ettim.
