# حدل — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AF%D9%84/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%AF%D9%84/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حدل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AF%D9%84.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: حدل

باب الحاء والدال واللام معهما
ح د ل، د ح ل، ل ح د، د ل ح مستعملات
حدل:
الأحْدَلُ: ذو الخُصْيَة الواحدة من كُلِّ شيء، ويقال لمِائِل الشِّقَّينْ أيضاً.
والخَوْدَل: المُذَكَّر من القِرْدان.
وبَنو حُدال: حَيُّ نُسبوا إلى محَلَّة كانوا ينزلونها.
والتَّحادُل: الانحناءُ على القوس.
دحل:
الدَّحْل: مَدْخلٌ تحتَ الجُرْف أو في عُرْض جَنْب البئر في أسفلِها، أو نحوه من المناهِل والموارد، ورُبَّ بيت من بُيُوت الأَعراب يُجْعَل له دَحْل تدخُلُ المرأةُ فيه إذا دَخَلَ عليهم داخِلٌ، وجمعُه دُحْلان وأدحال، قال:
دَحْلُ أبي المِرقال خيرُ الأدْحالْ
والداحُول وجمعه دَواحيل: خَشَباتٌ على رُؤوسها خِرَقٌ كأنهَّا طَرّاداتٌ قِصارٌ، تُرْكَز في الأرض لصيد الحُمُر.
والدَّحِل: العظيم البطن، ويقال: الخَدّاع.
لحد:
اللَّحْد: ما حُفِرَ في عُرْضِ القَبْر، وقَبْرٌ مُلْحَد، ويقال: مَلْحُود، ولَحَدوا لَحْداً، قال ذو الرمة:
أَناسِيُّ مَلحُودٌ لها في الحَواجِبِ
شبَّه إنسانَ العَيْن تحت الحاجِب باللَّحْد، حين غارت عُيون الإبِل من تَعَب السَّيْر.
والرجل يلْتَحِد إلى الشَيء: يلجأُ إليه ويميَل، يقال: أَلْحَد إليه ولَحَدَ إليه بلسانه أيْ: مال، ويُقرأ: لسانُ الذي يُلِحدون ويَلْحَدون.
وأَلْحَد في الحَرَم، ولا يقال: لَحَدَ إذا تَرَكَ القَصد ومال إلى الظلم، ومنه قولُه تعالى: من يُرِد فيه بإلحادٍ يعني في الحَرَم، قال حميد الأرقط:
لما رَأَى المُلْحِدُ حينَ أَلْحَـمـا		صواعِقَ الحجّاج يَمْطُرنَ دَما
دلح:
دَلَح البعيرُ فهو دالِحٌ إذا تثاقَلَ في مَشْيِه من ثِقَلِ الحِمْل.
والسَّحابةُ تَدْلَح في سَيْرها من كَثْرة مائِها، كأنَّما تَنْخَزِلُ انخِزالاً، قال:
بينما نحن مُرتِعون بَفَلْجٍ		قالتْ الدُلَّحُ الرِّواءُ أَنِيهِ.
أي صُبَّي وافعَلي.

### Türkçe

باب **الحاء** ve**الدال** ve**اللام** onlarla birlikte
**ح د ل**، **د ح ل**، **ل ح د**، **د ل ح** kullanımdadırlar.

**حدل**:
**الأحْدَلُ**: her şeyden tek **خُصْيَة** sahibi olan; ve iki yanın eğik olanına da söylenir.
Ve **الخَوْدَل**: **القِرْدان**’dan erkek olan.
Ve **بَنو حُدال**: nisbet edildikleri bir **محَلَّة**’ye nisbet edilmiş bir kabiledir; oraya konaklarlardı.
Ve **التَّحادُل**: yay üzerine eğilmedir.

**دحل**:
**الدَّحْل**: yarın altında yahut kuyunun yan genişliğinde, alt tarafında bir giriş; yahut menhiller ve varidlerden bunun benzeri; ve bazen bedevîlerin evlerinden bir ev, kendisi için bir **دَحْل** yapılır; içeri bir giren girdiğinde kadın onun içine girer; çoğulu **دُحْلان** ve **أدحال**’dır. Dedi ki:
**دَحْلُ** Ebî’l-Mirqāl, **الأدْحال**’ın hayırlısıdır.

Ve **الداحُول** ve çoğulu **دَواحيل**: başlarında bez parçaları bulunan tahta parçalarıdır; sanki kısa **طَرّادات** gibidirler; yaban eşeklerini avlamak için yere dikilirler.
Ve **الدَّحِل**: büyük karınlı; ve denilir: **الخَدّاع**.

**لحد**:
**اللَّحْد**: kabrin yan genişliğinde kazılan şeydir; ve **قَبْرٌ مُلْحَد**; ve denilir: **مَلْحُود**; ve **لَحَدوا** bir **لَحْداً**. Zû’r-Rumme dedi ki:
**أَناسِيُّ مَلحُودٌ لها في الحَواجِبِ**

Devenin gözleri yürüyüş yorgunluğundan çöktüğü vakit, kaşın altındaki göz bebeğini **اللَّحْد**’e benzetti.
Ve adam bir şeye **يلْتَحِد**: ona sığınır ve meyleder; denilir: ona **أَلْحَد** ve diliyle ona **لَحَدَ**; yani: meyletti. Ve okunur: **لسانُ الذي يُلِحدون ويَلْحَدون**.
Ve **أَلْحَد** haremde; ve denilmez: **لَحَدَ**; kastı terk edip zulme meylettiği zaman. Ondan, yüce sözüdür: **من يُرِد فيه بإلحادٍ**; yani haremde. Humeyd el-Arqat dedi ki:
**لما رَأَى المُلْحِدُ حينَ أَلْحَـمـا		صواعِقَ الحجّاج يَمْطُرنَ دَما**

**دلح**:
Deve **دَلَح** eder; o **دالِحٌ**’tir: yükün ağırlığından yürüyüşünde ağırlaştığı zaman.
Ve bulut, suyunun çokluğundan yürüyüşünde **تَدْلَح** eder; sanki bir **انخِزالاً** ile **تَنْخَزِلُ** eder. Dedi ki:
**بينما نحن مُرتِعون بَفَلْجٍ		قالتْ الدُلَّحُ الرِّواءُ أَنِيهِ.**
Yani: dök ve yap.
