# حدم — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AF%D9%85/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%AF%D9%85/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حدم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AF%D9%85.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: حدم

الأَزهري: الحَدْمُ شدة إحماء الشيء بحَرِّ الشمس والنار، تقول: حَدَمَه كذا فاحْتَدَمَ؛ وقال الأَعشى:
وإدْلاجُ لَيْلٍ على غِرَّةٍ،
وهاجِرَة حَرُّهامحْتَدِمْ
الفراء: للنار حَدَمَةٌ وحَمَدَةٌ وهو صوت الإلتهاب. وحَدَمةُ النار، بالتحريك: صوت التهابها. وهذا يوم مُحْتَدِمٌ ومُحْتَمِدٌ: شديد الحر. والإحْتِدامُ: شدة الحر. وقال أَبو زيد: احْتَدَمَ يومُنا احْتَمَدَ. اين سيده: حَدْمُ النار والحرِّ وحَدَمُهما شدة احتراقهما وحَمْيُهما. الجوهري: احْتَدَمَت النار التهبت. غيره: احْتَدَمَتِ النارُ والحرُّ اتقدا. واحْتَدَمَ صدرُ فلان غيظاً واحْتَدَمَ عليَّ غيظاً وتَحَدَّمَ: تَحَرّقَ، وهو على التشبيه بذلك، وما أَدْرِي ما أَحْدَمَه. وكل شيء الْتهب فقد احْتَدَمَ.
والحَدَمَةُ: صوت جوف الأَسْود من الحيَّات. الأَزهري: قال أَبو حاتم الحَدَمَةُ من أصوات الحيَّة صوتُ حَفِّه كأَنه دَوِيٌّ يَحْتَدِمُ. واحْتَدَمَتِ القِدْرُ إذا اشتدّ غَلَيانُها. قال أَبو زيد: زَفِيرُ النارِ لَهَبُها وشَهِيقُها وحَدَمُها وحَمَدُها وكَلْحَبَتُها بمعنى واحد. واحْتَدَمَ الشرابُ إذا غَلَى؛ قال الجعدي يصف الخمر:
رُدَّتْ إلى أَكْلَفِ المَناكِبِ مَرْ
شومٍ مُقيمٍ في الطين مُحْتَدِمِ
قال الأَزهري: أَنشد أَبو عمرو
(* قوله «أنشد أبو عمرو إلخ» ليس محل
ذكره هنا بل محل مادة د ح م).
قالَتْ: وكيفَ وهو كالمُبَرْتَكِ؟
إني لطولِ الفَشْلِ فيه أَشْتَكِي،
فادْحَمْهُ شيئاً ساعةً ثم ابْرُكِ
ابن سيده: احْتَدَمَ الدمُ إذا اشتدت حمرته حتى يَسْوَدّ، وحدَمَهُ. الجوهري: قِدْرٌ حُدَمَةٌ سريعة الغَلْي، وهو ضد الصَّلُود. وفي حديث عليّ: يوشِكُ أَن تَغشاكم دَواجي ظُلَلِهِ واحْتِدامُ عِلَلِه أَي شدتها، وهو من احْتِدام النار أَي التهابها وشدة حرها.
وحُدْمَة: موضع
(* قوله «وحدمة موضع» عبارة المحكم: وحدمة مضبوطاً بالضم
وقيل حدمة مضبوطاً كهمزة موضع، وصرح بذلك كله في التكملة) معروف.

### Türkçe

الأَزهري: **الحَدْمُ** bir şeyin güneşin ve ateşin hararetiyle şiddetli ısıtılmasıdır; dersin ki: **حَدَمَه** şöyle (böyle) yaptı da **فاحْتَدَمَ**; ve **الأَعشى** dedi ki:
وإدْلاجُ لَيْلٍ على غِرَّةٍ،
وهاجِرَة حَرُّهامحْتَدِمْ

الفراء: Ateş için **حَدَمَةٌ** ve **حَمَدَةٌ** vardır; o, alevlenmenin sesidir. Ve ateşin **حَدَمةُ**si,
harekeli olarak: onun alevlenmesinin sesidir. Ve bu, **يوم مُحْتَدِمٌ** ve **مُحْتَمِدٌ** bir gündür: şiddetli sıcak. Ve **الإحْتِدامُ**: sıcağın şiddetidir. **أَبو زيد** dedi: **احْتَدَمَ يومُنا احْتَمَدَ**. **ابن سيده**: Ateşin ve sıcağın **حَدْمُ**u ve ikisinin **حَدَمُ**u, ikisinin yanmasının şiddeti ve ikisinin kızışmasıdır. **الجوهري**: **احْتَدَمَت النار** alevlendi. Başkası: **احْتَدَمَتِ النارُ والحرُّ** tutuştu. Ve falanın göğsü öfkeden **احْتَدَمَ** ve bana öfkeden **احْتَدَمَ** ve **تَحَدَّمَ**: yandı (içi yandı); bu, bununla benzetme üzerinedir; ve ben onun neyi **أَحْدَمَه** olduğunu bilmiyorum. Ve her şey alevlendiğinde, muhakkak **احْتَدَمَ**.

Ve **الحَدَمَةُ**: yılanlardan olan **الأَسْود**un (kara yılanın) iç boşluğunun sesidir. **الأَزهري**: **أَبو حاتم** dedi: **الحَدَمَةُ** yılanın seslerindendir; onun sürtünmesinin sesi, sanki **دَوِيٌّ**dür ki **يَحْتَدِمُ**. Ve **احْتَدَمَتِ القِدْرُ**: kaynaması şiddetlendiği zaman. **أَبو زيد** dedi: Ateşin **زَفِيرُ**u onun alevi, ve onun **شَهِيقُ**u ve onun **حَدَمُ**u ve onun **حَمَدُ**u ve onun **كَلْحَبَتُها**sı bir tek mânâdadır. Ve **احْتَدَمَ الشرابُ** kaynadığı zaman; **الجعدي** şarabı vasfederek dedi ki:
رُدَّتْ إلى أَكْلَفِ المَناكِبِ مَرْ
شومٍ مُقيمٍ في الطين مُحْتَدِمِ

**الأَزهري** dedi: **أَبو عمرو** okudu
(* «أنشد أبو عمرو إلخ» sözü burada zikredilme yeri değildir; bilakis **د ح م** maddesinin yeridir).
قالَتْ: وكيفَ وهو كالمُبَرْتَكِ؟
إني لطولِ الفَشْلِ فيه أَشْتَكِي،
فادْحَمْهُ شيئاً ساعةً ثم ابْرُكِ

**ابن سيده**: **احْتَدَمَ الدمُ** kızıllığı şiddetlendiği, ta ki kararana kadar, olduğu zaman; ve onu **حدَمَهُ**. **الجوهري**: **قِدْرٌ حُدَمَةٌ** çabuk kaynayan (tencere)dir; ve o, **الصَّلُود**un zıddıdır. Ve Ali’nin hadisinde: “Yakındır ki, gölgelerinin karanlıkları ve hastalıklarının **احْتِدامُ**u sizi bürüsün”; yani onların şiddeti; ve o, ateşin **احْتِدام**ındandır; yani onun alevlenmesi ve hararetinin şiddeti.

Ve **حُدْمَة**: bir yer
(* «وحدمة موضع» sözü: **المحكم**’in ibaresi şöyledir: **وحدمة** ضم ile ضبط edilmiş olarak; ve denildi ki **حدمة** bir yerin hemzesi gibi ضبط edilmiş olarak; ve bunun hepsi **التكملة**’de açıkça belirtilmiştir) mâruf.
