# حدم — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AF%D9%85/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%AF%D9%85/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حدم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AF%D9%85.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: حدم

| | ( حَدْمُ النّارِ ) بالفَتْح ( ويُحَرَّكُ : شِدَّةُ | احْتِراقِها وحَمْيِها ) وكذلك حَدْمُ الحَرّ ، |

| بالفتح والتَّحْريك . وفي التَّهْذيب : | الحَدْمُ : شِدَّة إِحْماء الشّيْءِ بحَرّ | الشّمس والنارِ . وقال أبو زَيْد : | زَفْرُ النارِ : لَهَبُها وشَهِيقُها ، | وحَدَمُها وحَمَدُها وكَلْحَبَتُها بِمَعْنًى | واحد . ( وأَحْدَمَت النارُ والحَرُّ : | اتَّقَدَا ) ، هكَذا في النُّسَخِ ، | والصَّوابُ : احْتَدَمتِ النّارُ والحَرُّ : | كما في الأُصول الصَّحِيحة . | | ( و ) من المَجازِ : ( احْتَدَمَ ) فلانٌ | ( عَلَيْه غَيْظاً ) : إذا ( تَحَرَّقَ ) ، وكذا | احْتَدَم صَدْرُه ، ( كَتَحَدَّمَ ) ، أي : تَغَيَّظَ | وَتَحَرَّقَ . | | ( و ) احْتَدَمَت ( النارُ : الْتَهَبَتْ ) ، نقله | الجوهريُّ . وفي التهذيب : كُلُّ شيءٍ | الْتَهَبَ فقد احْتَدَم . | | ( و ) احْتَدَم ( الدَّمُ : اشْتَدَّتْ حُمْرَتُه | حَتَّى يَسْوَدَّ ) ، كما في الصِّحاح ، وهو | مجاز . | | ( والحَدَمَةُ ، مُحَرَّكَةً : النارُ ) نَفْسها ، | | ( و ) قيل : ( صَوْتُها ) ، وفي الصحاح : | صَوْتُ الْتِهابِها . وقال الفَرّاء : للنّارِ | حَدَمَةٌ وَحَمَدَةٌ ، وهو صَوْتُ الْتِهابِها . | | ( و ) الحَدَمَةُ : ( صَوْتُ جَوْفِ | الحَيَّةِ ) ، وخَصّ بعضُهم الأَسْوَد من | الحَيَّات . وقال أبو حاتِم : الحَدَمَةُ من | أَصْواتِ الحَيَّات : صَوْتُ حَفِيفِه كَأَنَّهُ | دَوِيٌّ مُحْتَدِمٌ ، ( أو صَوْتٌ في الجَوْفِ | كَأَنَّهُ تَغَيُّظٌ ) وتَحَرُّقٌ . | | ( و ) الحُدْمَةُ ، ( بالضَّمّ أو كَهُمَزَةِ : | ع ، م ) معروف . | | ( و ) الحَدِمَةُ ، ( كَفَرِحَةٍ : السَّرِيعَةُ | الغَلْي من القُدُورِ ) . والذي في | الصحاح نقلاً عن الفَرّاء : قِدْرٌ | حُدَمَةٌ : سَرِيْعَة الغَلْي ، وهي ضدّ | الصَّلُودِ ، هكذا ضَبَطَهُ كَهُمَزَةٍ ، وفي | الأساس : قِدْرٌ حُدَمَةٌ كَحُطَمَةٍ : سَرِيعة | الغَلْي ، وضدّها الصَّلُود . فَظَهَر بِذلِك | أَنَّ المصنّف وَهَمَ في ضَبْطِه بقوله | كَفَرِحَة ، وأيضاً فإنَّ المَوْضِع الذي | ذكر فيه الضَّبْطَيْن فإنَّ الصَحِيحَ أَنّه | بالضَّمّ فقط ، فتأَمّل ذلِك ، فإنّ | المُصَنِّفَ لم يُحَرِّرْه . | | [ ] وَمِمّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْه : |

| احْتَدَمَ النَّهارُ : اشْتَدَّ حَرُّه . وخَرَجْتُ | في نَهارٍ من القَيْظِ مُحْتَدِم . وقال | الأَعْشَى : | % ( وإِدْلاجُ لَيْلٍ على غِرَّةٍ % | وهاجِرَةٍ حَرُّها مُحْتَدِمْ ) % | | وقال أبو زَيْد : احْتَدَمَ يَوْمُنا ، | واحْتَمَد . واحْتَدَمَت القِدْرُ : اشْتَدَّ | غَلَيانُها . واحْتَدَم الشَّرابُ : إذا غَلاَ ، | وهو مجاز . وسَمِعْتُ حَدَمَةَ السِّنَّوْرِ ؛ | أي : صَوْتَ حَلْقِهِ ، شُبّه بِصَوْتِ | اللَّهَب ، وكذا حَطَمَتُه وهَزَمَتُه . |

### Türkçe

| | (**حَدْمُ النّارِ**) fetha ile (ve harekelenir: onun yanmasının ve kızışmasının şiddeti) ve yine **حَدْمُ الحَرّ** , |

| fetha ile ve harekeleme ile. Ve **التَّهْذيب**’de: | **الحَدْمُ**: güneşin ve ateşin hararetiyle bir şeyin kızdırılmasının şiddeti. Ve Ebû Zeyd dedi: | **زَفْرُ النارِ**: onun alevi ve soluyuşudur; | ve onun **حَدَمُها**’sı ve **حَمَدُها**’sı ve **كَلْحَبَتُها**’sı tek bir mânâdadır. (**وأَحْدَمَت النارُ والحَرُّ**: ikisi tutuştu), nüshalarda böyle; | doğrusu: **احْتَدَمتِ النّارُ والحَرُّ**: sahih asıllarda olduğu gibi. | | (Ve) mecazdan: (**احْتَدَمَ**) falan kimse | (ona karşı öfkeyle): eğer (yandı/tutuştu) ise; ve yine | **احْتَدَم** göğsü, (**كَتَحَدَّمَ**) gibi; yani: öfkelendi | ve yandı/tutuştu. | | (Ve) **احْتَدَمَت** (**النارُ**: alevlendi), bunu | Cevherî nakletti. Ve **التهذيب**’de: her şey | alevlenmişse, muhakkak **احْتَدَم** etmiştir. | | (Ve) **احْتَدَم** (**الدَّمُ**: kızıllığı şiddetlendi | ta ki kararsın), **الصِّحاح**’ta olduğu gibi; bu | mecazdır. | | (**والحَدَمَةُ** , harekeli olarak: ateş) bizzat kendisi, | | (Ve) denildi: (onun sesi). Ve **الصحاح**’ta: | onun alevlenmesinin sesi. Ferrâ dedi: ateşin | **حَدَمَةٌ**’si ve **حَمَدَةٌ**’si vardır; bu, onun alevlenmesinin sesidir. | | (Ve) **الحَدَمَةُ**: (yılanın iç boşluğunun | sesi)dir; bazıları yılanlardan siyah olanı tahsis etti. Ebû Hâtim dedi: | yılanların seslerinden **الحَدَمَةُ**: onun hışırtısının sesi; sanki | kızışmış bir uğultudur; (yahut içte bir ses; | sanki öfkelenme) ve yanıp-tutuşmadır. | | (Ve) **الحُدْمَةُ** , (damme ile yahut **كَهُمَزَةِ** gibi: | ع , م) bilinen(şey)dir. | | (Ve) **الحَدِمَةُ** , (**كَفَرِحَةٍ** gibi: tencerelerden hızlı | kaynayan)dır. Ve **الصحاح**’ta Ferrâ’dan naklen olan: **قِدْرٌ** | **حُدَمَةٌ**: hızlı kaynayan; o, | **الصَّلُودِ**’un zıddıdır; onu **كَهُمَزَةٍ** gibi ضبط etti. Ve | **الأساس**’ta: **قِدْرٌ حُدَمَةٌ كَحُطَمَةٍ**: hızlı | kaynayan; onun zıddı **الصَّلُود**’dur. Böylece ortaya çıktı ki | musannif, “**كَفَرِحَة** gibi” sözüyle onun ضبطında yanıldı; | ayrıca, iki ضبطı zikrettiği yer(ler)de sahih olan, onun | yalnız damme ile olmasıdır; bunu düşün; çünkü | musannif onu tahkik etmedi. | | [ ] Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: |

| **احْتَدَمَ النَّهارُ**: harareti şiddetlendi. Ve çıktım | kızgınlığın bir gününde, kızışmış. Ve A‘şâ dedi: | % (Ve bir gecenin ansızın yürüyüşü % | ve öğle sıcağı; onun harareti kızışmış) % | | Ve Ebû Zeyd dedi: **احْتَدَمَ** günümüz, | ve **احْتَمَد**. Ve **احْتَدَمَت** tencere: onun | kaynaması şiddetlendi. Ve **احْتَدَم** içki: kaynadığı zaman; | bu mecazdır. Ve işittim **حَدَمَةَ السِّنَّوْرِ**’i; | yani: onun boğazının sesini; alevin | sesine benzetildi; ve yine onun **حَطَمَتُه**’si ve **هَزَمَتُه**’si. |
