# حدو — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AF%D9%88/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%AF%D9%88/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AF%D9%88.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: حدو

: ( و ( *!حَدا الإِبِلَ ، و ) حَدا ( بها *!حَدْواً ) ، بالفتْحِ ، ( *!وحُداءً ) ، كغُرابٍ ، ( *!وحِداءً ) ، ككِتابٍ ، ولم يَذْكُرِ الجَوْهريُّ الأَخِيرَةَ : ( زَجَرَها وساقها ) .
وقالَ الجَوْهريُّ : *!الحَدْوُ سَوْقُ الإِبِلِ والغِناءُ لها .
( و ) حَدا ( اللّيْلُ النَّهارَ ) ، وكذا كلّ شيءٍ : ( تَبِعَهُ ) ؛ ومنه لا أَفْعَله ما حَدَا الليلُ النَّهارَ ؛ ( *!كاحْتَدَاهُ ) ؛ عن أَبي حنيفَةَ ؛ وأَنْشَدَ :
حتى *!احتَدَاهُ سَنَنَ الدَّبُورِ ( *!وتَحادَتِ الإِبِلُ : ساقَ بعضُها بَعْضاً ) ؛ قالَ ساعِدَةُ بنُ جُؤَيَّة :
أرِقْتُ له حتَّى إذا ما عُرُوضُه
*!تَحادَتْ وهاجَتْها بُرُوقٌ تُطِيرُها ( وأَصْلُ *!الحُداءِ في دى دى ) كما سَيَأْتي .
( ورجُلٌ *!حادٍ *!وحَدَّاءُ ) ، ككَتَّان ؛ قالَ :
وكان *!حَدَّاءً قُراقِرِياَّ ( وبَيْنهم *!أُحدِيَّةٌ *!وأُحْدُوَّةٌ ) ، بضمِّهِما مع التَّشْديدِ : ( نَوْعٌ من الحُداءِ ) *!يحْدُونَ به ، عن اللحْيانيِّ .
( *!والحَوادِي : الأرْجُلُ لأنَّها تَتلُو الأَيْدِي ) ؛ قالَ :
طِوالُ الأَيادي والحوادِي كأنَّها
سَمَاحِيجُ قُبٌّ طارَ عَنْها نُسالُها ( *!والحَدْواءُ : رِيحُ الشَّمالِ ) لأَنَّها *!تَحْدُو السَّحابَ أَي تَسوقُه ؛ وأنْشَدَ الجَوهريُّ للعجَّاج :

*!حَدْواءُ جاءَتْ من بلادِ الطُّورِ
تُرْخِي أَراعِيلَ الجَهَامِ الخُورِقالَ : ولا يقالُ للمُذَكَّرِ احدى .
( و ) حَدْواءُ : ( ع ) بنَجْدٍ ، عن ابن دُرَيْدٍ .
( *!وحَدَوْدَى ) ، كَشَرَوْرَى : ( ع ) ؛ وفي بعضِ النُّسخِ *!حَدَوْدوى وهو غَلَطٌ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!الحَوادِي : أَواخِرُ كلِّ شيءٍ ؛ نَقَلَه الأَزهريُّ .
ويقالُ للعَيْرِ *!حَادِي ثَلاثٍ *!وحَادِي ثَمانٍ إذا قَدَّم أمامَه عِدَّة من أُتُنِه ، وأَنْشَدَ الجَوْهريُّ لذي الرُّمَّة :
كأَنَّه حينَ يرمِي خَلْفَهُنَّ به
حَادِي ثَلاثٍ منَ الحُقْبِ السَّماحِيج *!وحَدا الرِّيشُ السَّهْم : تَبِعَه .
والعَيْر أُتُنَه : تَبِعَها .
*!وحَداهُ عليه كذا أَي بَعَثَه وساقَهُ .
*!والحُدُوُّ ، كعُلُوَ : لُغَةٌ في الحِدَأَة لأَهْلِ مكَّة ، نَقَلَه الأزْهريُّ . وقد تقدَّمَ في الهَمْزةِ .
*!وحادِي النجْم : الدَّبَرَانُ .
وبَنُو *!حادٍ : بَطْنٌ مِن العَرَبِ .
وجَمْعُ *!الحادِي *!حداةٌ .

### Türkçe

: ( Ve ( **حَدا الإِبِلَ** , ve ) **حَدا** ( onunla **حَدْواً** ) , fetha ile, ( **وحُداءً** ) , **غُراب** gibi, ( **وحِداءً** ) , **كِتاب** gibi; ve Cevherî sonuncuyu zikretmedi: ( onu azarladı ve onu sevk etti ) .
Ve Cevherî dedi: **الحَدْوُ** develeri sevk etmek ve onlara şarkı söylemektir.
( Ve ) **حَدا** ( **اللّيْلُ النَّهارَ** ) , ve bunun gibi her şey: ( ona tâbi oldu ); ve ondandır: “Onu yapmam, **حَدَا الليلُ النَّهارَ** oldukça”; ( **كاحْتَدَاهُ** ); Ebû Hanîfe’den; ve inşâd etti:
Hattâ **احتَدَاهُ** **سَنَنَ الدَّبُورِ** ( Ve **تَحادَتِ الإِبِلُ**: bazısı bazısını sevk etti ); Sâ‘ide b. Cüeyye dedi:
Onun için uykusuz kaldım; nihayet, ne zaman ki onun arûzları
**تَحادَتْ** ve onu, onu uçuran şimşekler coşturdu
( Ve **الحُداءِ**’ın aslı “dî dî”dedir ) ileride geleceği üzere.
( Ve bir adam: **حادٍ** ve **حَدَّاءُ** ) , **كَتَّان** gibi; dedi ki:
Ve **حَدَّاءً** **قُراقِرِياَّ** idi
( Ve aralarında **أُحدِيَّةٌ** ve **أُحْدُوَّةٌ** vardır ) , ikisinin zammesiyle, teşdîd ile: ( **الحُداءِ**’dan bir tür ) onunla **يحْدُونَ** , Lihyânî’den.
( Ve **الحَوادِي**: ayaklardır; çünkü onlar elleri izler ) ; dedi ki:
Uzun eller ve **الحوادِي** sanki onlar
Kubbelerin semâhîcidir; onlardan nüsâlları uçup gitmiştir
( Ve **الحَدْواءُ**: kuzey rüzgârıdır ) çünkü o **تَحْدُو السَّحابَ** yani onu sevk eder; ve Cevherî, A‘câc’a ait olarak inşâd etti:

**حَدْواءُ** geldi **بلادِ الطُّورِ**’dan
**الجَهَامِ الخُورِ**’un arâ‘îlini salıverir
Dedi ki: Müzekker için “ihdâ” denilmez.
( Ve ) **حَدْواءُ**: ( bir yer adı ) Necd’dedir, İbn Düreyd’den.
( **وحَدَوْدَى** ) , **شَرَوْرَى** gibi: ( bir yer adı ); ve bazı nüshalarda **حَدَوْدوى** vardır, o yanlıştır.
Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:
**الحَوادِي**: her şeyin sonlarıdır; Ezherî onu nakletti.
Ve merkepe, önüne dişi eşeklerinden bir sayı takdim ettiğinde **حَادِي ثَلاثٍ** ve **حَادِي ثَمانٍ** denir; ve Cevherî, Zü’r-Rumme’ye ait olarak inşâd etti:
Sanki o, onların arkasına onunla attığı zaman
Semâhîc yüklerden **حَادِي ثَلاثٍ** gibidir
**وحَدا الرِّيشُ السَّهْم**: ona tâbi oldu.
Ve merkep, dişi eşeklerine: ona tâbi oldu.
Ve **وحَداهُ عليه** şöyle-böyle: yani onu sevk etti ve onu sürdü.
Ve **الحُدُوُّ** , **عُلُوَ** gibi: Mekke ehli için **الحِدَأَة** hakkında bir lugattır; Ezherî onu nakletti. Ve hemzede geçmişti.
Ve **وحادِي النجْم**: **الدَّبَرَانُ**’dır.
Ve **بَنُو حادٍ**: Araplardan bir batındır.
Ve **الحادِي**’nin cem‘i **حداةٌ**’dır.
