# حد — Müfredât

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AF/sozluk/mufredat
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%AF/entries/mufredat

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AF.md)
- Müfredât: Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

## Madde başı: حد

- الحد: الحاجز بين الشيئين الذي يمنع اختلاط أحدهما بالآخر، يقال: حددت كذا: جعلت له حدا يميز، وحد الدار: ما تتميز به عن غيرها، وحد الشيء: الوصف المحيط بمعناه المميز له عن غيره، وحد الزنا والخمر سمي به لكونه مانعا لمتعاطيه من معاوده مثله، ومانعا لغيره أن يسلك مسلكه، قال الله تعالى: ﴿وتلك حدود الله ومن يتعد حدود الله﴾ [الطلاق/1]، وقال تعالى: ﴿تلك حدود الله فلا تعتدوها﴾ [البقرة/229]، وقال: ﴿الأعراب أشد كفرا ونفاقا وأجدر ألا يعلموا حدود ما أنزل الله﴾ [التوبة/97]، أي: أحكامه، وقيل: حقائق معانيه، وجميع حدود الله على أربعة أوجه:
- إما شيء لا يجوز أن يتعدى بالزيادة عليه ولا القصور عنه، كأعداد ركعات صلاة الفرض.
- وإما شيء تجوز الزيادة عليه ولا يجوز النقصان عنه (وذلك كالزكاة).
- وإما شيء يجوز النقصان عنه ولا تجوز الزيادة عليه (مثل مرات الوضوء، والتزوج بأربع فما دونها).
- وإما شيء يجوز كلاهما (كصلاة النفل المقيدة، مثل الضحى، فإنها ثمان، فتجوز الزيادة عليها والنقصان منها. وهذه الزيادة ليست في المخطوطة.
ذكر الراغب أن الحدود أربعة أوجه، وحين عدها ذكر ثلاثة فقط، وفي هامش إحدى مخطوطات الراغب: (وإما شيء يجوز كلاهما)، قال السمين: والراغب قال هي أربعة، ولم يذكر إلا ثلاثة، ولم يمثل إلا للأول. قال: والرابع: قسم بعكسه كالزكاة. أه. أي: بعكس).
وقوله تعالى: ﴿إن الذين يحادون الله ورسوله﴾ [المجادلة/5]، أي: يمانعون، فذلك إما اعتبارا بالممانعة وإما باستعمال الحديد. والحديد معروف، قال عز وجل: ﴿وأنزلنا الحديد فيه بأس شديد﴾ [الحديد/25]، وحددت السكين: رققت حده، وأحددته: جعلت له حدا، ثم يقال لكل ما دق في نفسه من حيث الخلقة أو من حيث المعنى كالبصر والبصيرة حديد، فيقال: هو حديد النظر، وحديد الفهم، قال عز وجل: ﴿فبصرك اليوم حديد﴾ [ق/22]، ويقال: لسان حديد، نحو: لسان صارم، وماض، وذلك إذا كان يؤثر تأثير الحديد، قال تعالى: : ﴿سلقوكم بألسنة حداد﴾ [الأحزاب/19]، ولتصور المنع سمي البواب حدادا، وقيل: رجل محدود: ممنوع الرزق والحظ.

### Türkçe

- **الحد**: İki şey arasındaki, bunlardan birinin ötekiyle karışmasını engelleyen engel; denir ki: **حددت كذا**: ona, ayırt eden bir sınır yaptım; ve evin sınırı: onunla başkasından ayırt edildiği şeydir; ve bir şeyin sınırı: onu başkasından ayırt eden, anlamını kuşatan vasıftır; ve **الزنا** ile **الخمر**’in sınırı buna adlandırıldı; çünkü onu işleyeni benzerini yeniden yapmaktan engelleyicidir ve başkasını da onun yolunu tutmaktan engelleyicidir. Yüce Allah dedi ki: ﴿وتلك حدود الله ومن يتعد حدود الله﴾ [الطلاق/1]، ve dedi ki: ﴿تلك حدود الله فلا تعتدوها﴾ [البقرة/229]، ve dedi ki: ﴿الأعراب أشد كفرا ونفاقا وأجدر ألا يعلموا حدود ما أنزل الله﴾ [التوبة/97]، yani: onun hükümleri; ve denildi: onun anlamlarının hakikatleri. Ve Allah’ın bütün sınırları dört vecih üzeredir:
- Ya bir şeydir ki, onun üzerine artırmakla da ondan eksiltmekle de aşılması caiz değildir; farz namazın rekât sayıları gibi.
- Ya bir şeydir ki, onun üzerine artırmak caizdir ve ondan eksiltmek caiz değildir (bu da zekât gibi).
- Ya bir şeydir ki, ondan eksiltmek caizdir ve onun üzerine artırmak caiz değildir (abdestin tekrarları ve dörde kadar ve daha aşağısıyla evlenmek gibi).
- Ya bir şeydir ki, ikisi de caizdir (kayıtlı nafile namaz gibi; **الضحى** gibi; çünkü o sekizdir; onun üzerine artırmak ve ondan eksiltmek caiz olur. Ve bu artırma yazmada yoktur.
Râgıb, sınırların dört vecih olduğunu zikretti; ve onları saydığında yalnız üçü zikretti; ve Râgıb’ın yazmalarından birinin kenarında: (Ya bir şeydir ki, ikisi de caizdir). Semîn dedi ki: Râgıb “o dört” dedi, fakat üçten başkasını zikretmedi ve yalnız birincisine örnek verdi. Dedi ki: ve dördüncü: onun tersine olan bir kısımdır, zekât gibi. Sonu. yani: tersine).
Ve O’nun sözü: ﴿إن الذين يحادون الله ورسوله﴾ [المجادلة/5]، yani: karşı koyarlar; şu hâlde bu, ya karşı koymayı dikkate alarak ya da demiri kullanmakla (olur). Ve demir bilinir; Aziz ve Celîl dedi ki: ﴿وأنزلنا الحديد فيه بأس شديد﴾ [الحديد/25]، ve **حددت السكين**: onun ağzını incelttim; ve **أحددته**: ona bir ağız yaptım. Sonra, yaratılış bakımından yahut anlam bakımından kendi içinde ince olan her şeye, görme ve basiret gibi, “keskin” denir; denir ki: o, bakışta keskindir ve anlayışta keskindir. Aziz ve Celîl dedi ki: ﴿فبصرك اليوم حديد﴾ [ق/22]، ve denir ki: keskin dil; şu söz gibi: keskin dil ve etkili; bu, demirin etkisi gibi etki edici olduğu zaman. Allah تعالى dedi ki: ﴿سلقوكم بألسنة حداد﴾ [الأحزاب/19]، ve engellemeyi tasavvur etmek için kapıcıya **حدادا** adı verildi; ve denildi: **رجل محدود**: rızkı ve nasibi engellenmiş (kimse).
