# حذذ — Esâsü'l-Belâğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B0/sozluk/esas
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%B0%D8%B0/entries/esas

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حذذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B0.md)
- Esâsü'l-Belâğa: Zemahşerî · 12. yy

## Madde başı: حذذ

ح ذ ذ
حذ الشيء وهذه‏:‏ أسرع قطعه وأعطاه حذة من لحم وحزة‏.‏
وفرس أحذ‏:‏ خفيـف هلـب الذنب أو مقطوعه‏.‏
وقطاة حذاء‏:‏ قليلة ريش الذنب أو سريعة الطيران‏.‏
وسيف أحذ‏:‏ سريع القطع‏.‏
وناقة حذاء‏:‏ سريعة السير‏.‏
وقرب حذحاذ وحثحاث‏:‏ سريع‏.‏
ومن المجاز‏:‏ قصيدة حذاء‏:‏ سيارة أو منقحة لا يتعلق بها عيب‏.‏
وحاجة حذاء‏:‏ سريعة النفاذ والنجح‏.‏
وعزيمة حذاء‏:‏ ماضية لا يلوي صاحبها على شيء‏.‏
قال الراعي‏:‏ وطوى الفؤاد على قضاء عزيمة حذاء واتخذ الزماع خليلا وحلف بيمين حذاء وهي المنكرة التي يقطع بها الحق‏.‏
وولت الدنيا حذاء مدبرة‏:‏ سريعة لم يتعلق أهلها منها بشيء‏.‏
وأمر أحذ‏:‏ منكر شديد منقطع الأشباه أو كأنه ينفلت من كل أحد لا يقدرون على تداركه وكفايته‏.‏
قال الطرماح‏:‏ يقري الأمور الحذ ذا إربة في ليها شزراً وإمرارهـا وسير أحذ‏:‏ شديد السرعة منكر‏.‏
قال‏:‏ فهاتي لنا سيراً أحذ عشنـزرا وقال الفرزدق‏:‏ بعثـت على العراق ووافديه فزار يا أحذ يد القميص أي خفيف الكم وصف الكم بالخفة والمراد خفة ما يشتمل عليه وهو اليد وأراد بخفة اليد السرقة وقيل سرقة فقطعت يده فكمه قصير خفيف‏.‏
وقال طرفة‏:‏ وأروع نبـاض أحـذ ململم كمرداة صخر في صفيح منضد أراد القلب وحذذه‏:‏ خفته وذكاؤه وسرعة إدراكه‏.‏
وقال حسان‏:‏ لا تعدمن رجلاً أحلك بغضـه نجـران في عيش أحذ لئيم فأراد خفة الحال والفقر من قولهـم‏:‏ رجـل أحـذ‏:‏ للخفيـف ذات اليـد أو أراد أنـه منقطـع عـن الخير، لا يتعلّق به منه شيء.

### Türkçe

ح ذ ذ
**حذ** şey’i ve **هذه**: onu kesmesini hızlandırdı; ve ona etten bir **حذة** ve bir **حزة** verdi.
Ve **فرس أحذ**: kuyruğu kılları hafif olan yahut kesilmiş olan.
Ve **قطاة حذاء**: kuyruğunun tüyü az olan yahut uçuşu hızlı olan.
Ve **سيف أحذ**: kesmesi hızlı olan.
Ve **ناقة حذاء**: yürüyüşü hızlı olan.
Ve **قرب حذحاذ** ve **حثحاث**: hızlı.
Ve mecazdan: **قصيدة حذاء**: akıcı yahut ayıklanmış; ona bir ayıp ilişmez.
Ve **حاجة حذاء**: nüfuzu ve başarıya erişmesi hızlı olan.
Ve **عزيمة حذاء**: yürürlükte/işler; sahibi hiçbir şeye dönüp bakmaz.
**قال الراعي**: “Ve gönlü, hızlı bir **عزيمة**’nin hükmü üzerine katladı; ve **الزماع**’ı dost edindi; ve hızlı bir yeminle yemin etti”; o, onunla hak kesilip bitirilen inkâr edilen (yemin)dir.
Ve dünya, yüz çevirip giden hızlı bir **حذاء** olarak döndü: hızlı; onun ehlinden ondan hiçbir şeye tutunan olmadı.
Ve **أمر أحذ**: inkâr edilen, şiddetli, benzerleri kesilmiş; yahut sanki herkesten sıyrılıp kaçıyor; onu telafi etmeye ve ona yetmeye güç yetiremezler.
**قال الطرماح**: “İşleri, içinde bir ihtiyacı bulunan **الحذ** (olanı), onun kıvrımında yan bakışlarla ve onu yürütmesiyle ağırlar.” Ve **سير أحذ**: çok şiddetli hız; inkâr edilen.
**قال**: “Haydi bize, çok hızlı, sert bir yürüyüş getir.” Ve **قال الفرزدق**: “Irak’a ve onun gelenlerine gönderildim; ey **أحذ** gömleğin eli, ziyaret etti”; yani kolu hafif; kolu hafiflikle niteledi; murat, onun içine aldığı şeyin hafifliğidir; o da eldir. Ve elin hafifliğiyle hırsızlığı murat etti. Ve “hırsızlık yaptı” denildi; böylece eli kesildi; kolu kısa, hafif oldu.
Ve **قال طرفة**: “Ve ürkütücü, çarpan, **أحذ** (olan), derli toplu; dizilmiş bir levha içinde kayanın yuvarlanan taşı gibi.” Kalbi murat etti; ve onun **حذذه**’si: onun hafifliği, zekâsı ve idraki çabuk kavrayışıdır.
Ve **قال حسان**: “Sakın, onun buğzu seni helâk etmiş bir adamı yitirme; **نجـران** (olan) bir yaşayışta, hafif, alçak.” Böylece, onların sözünden hâlin hafifliğini ve fakirliği murat etti: **رجـل أحـذ**: eli hafif olan için; yahut murat etti ki o, hayırdan kopuktur; ondan ona hiçbir şey ilişmez.
