# حذر (ح-ذ-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%B0%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Hızr (ha, zal) : Savaşta kullanılan savunma aleti, zırh gibi

- Harfler: ح - ذ - ر
- Kur'an'da: 21 geçiş · 19 ayet · 16 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (16)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [حَذَرَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1/siga/%D8%AD%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D8%B1%D9%8E.md) | فَعَلَ | Sakınmak | 2 | 2 | [2:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1/ayet/2:19.md) |
| [حِذْرَكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1/siga/%D8%AD%D9%90%D8%B0%D9%92%D8%B1%D9%8E%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فِعْلَكُمْ | Onların tedbiri; Tedbiriniz | 2 | 2 | [4:71](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1/ayet/4:71.md) |
| [وَيُحَذِّرُكُمُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D9%8A%D9%8F%D8%AD%D9%8E%D8%B0%D9%90%D9%91%D8%B1%D9%8F%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%8F.md) | وَيُفَعِّلُكُمُ | Sizi sakındırır | 2 | 2 | [3:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1/ayet/3:28.md) |
| [يَحْذَرُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%AD%D9%92%D8%B0%D9%8E%D8%B1%D9%8F.md) | يَفْعَلُ | Sakınır | 2 | 2 | [9:64](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1/ayet/9:64.md) |
| [يَحْذَرُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%AD%D9%92%D8%B0%D9%8E%D8%B1%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يَفْعَلُونَ | Sakınırlar | 2 | 2 | [9:122](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1/ayet/9:122.md) |
| [تَحْذَرُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%AD%D9%92%D8%B0%D9%8E%D8%B1%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | تَفْعَلُونَ | Sakınırsınız | 1 | 1 | [9:64](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1/ayet/9:64.md) |
| [حَاذِرُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1/siga/%D8%AD%D9%8E%D8%A7%D8%B0%D9%90%D8%B1%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | فَاعِلُونَ | Sakınanlar | 1 | 1 | [26:56](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1/ayet/26:56.md) |
| [حِذْرَهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1/siga/%D8%AD%D9%90%D8%B0%D9%92%D8%B1%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فِعْلَهُمْ | Onların tedbiri | 1 | 1 | [4:102](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1/ayet/4:102.md) |
| [فَاحْذَرُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A7%D8%AD%D9%92%D8%B0%D9%8E%D8%B1%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | فَافْعَلُوا | Öyleyse sakının | 1 | 1 | [5:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1/ayet/5:41.md) |
| [فَاحْذَرُوهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A7%D8%AD%D9%92%D8%B0%D9%8E%D8%B1%D9%8F%D9%88%D9%87%D9%8F.md) | فَافْعَلُوهُ | Hemen ondan sakının | 1 | 1 | [2:235](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1/ayet/2:235.md) |
| [فَاحْذَرُوهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A7%D8%AD%D9%92%D8%B0%D9%8E%D8%B1%D9%8F%D9%88%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَافْعَلُوهُمْ | Hemen onlardan sakının | 1 | 1 | [64:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1/ayet/64:14.md) |
| [فَاحْذَرْهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A7%D8%AD%D9%92%D8%B0%D9%8E%D8%B1%D9%92%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَافْعَلْهُمْ | Hemen onlardan sakın | 1 | 1 | [63:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1/ayet/63:4.md) |
| [فَلْيَحْذَرِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1/siga/%D9%81%D9%8E%D9%84%D9%92%D9%8A%D9%8E%D8%AD%D9%92%D8%B0%D9%8E%D8%B1%D9%90.md) | فَلْيَفْعَلِ | Sakınsın | 1 | 1 | [24:63](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1/ayet/24:63.md) |
| [مَحْذُورًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1/siga/%D9%85%D9%8E%D8%AD%D9%92%D8%B0%D9%8F%D9%88%D8%B1%D9%8B%D8%A7.md) | مَفْعُولًا | Sakınılan | 1 | 1 | [17:57](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1/ayet/17:57.md) |
| [وَاحْذَرُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%AD%D9%92%D8%B0%D9%8E%D8%B1%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | وَافْعَلُوا | Ve sakının | 1 | 1 | [5:92](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1/ayet/5:92.md) |
| [وَاحْذَرْهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%AD%D9%92%D8%B0%D9%8E%D8%B1%D9%92%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | وَافْعَلْهُمْ | Ve onlardan sakın | 1 | 1 | [5:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1/ayet/5:49.md) |

## Mücavir kökler — 157 mücavir (192 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [صوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8.md) — 3 ortak ayet · G² 12 · Sağanak yağmur demektir
2. [فتن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 12 · Fitne, Madeni curuftan temizlemek için eritmek demektir
3. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 13 ortak ayet · G² 12 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
4. [ثبي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Küme küme
5. [خشب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Haşeb (hı) : “Hatab” odun demektir
6. [سلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Silahlarınız
7. [سند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · “Sindiyan” palamut, pelit, meşe ağacı demektir
8. [لوذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B0.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · لِوَاذًا mufaale babından mastardır
9. [نفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · Avcılıkta veya savunmada oluşturulmuş çatışma grubu, sonra…
10. [وضع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B6%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Koyar
11. [رجو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Recv kuyunun çevresi demektir
12. [ودد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AF%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Vadi, bir ırmağın veya derenin içinde bulunduğu sahadır
13. [جسم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B3%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Cesese yere uzanmş ağaç kütüğü demektir
14. [رعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B9%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Gürleyen bulut demektir
15. [صبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Onların parmakları
16. [وسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B3%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Vesile
17. [جنح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AD.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Kanat demektir
18. [طوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Çeper demektir
19. [سلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Ağ demektir
20. [ميل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Eyik ağaç anlamındadır
21. [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) — 4 ortak ayet · G² 8 · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
22. [أمد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Medede direkleri (kolonları) birbirine bağlayan kirişlerdir
23. [حرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Haraf dağın sivri ucu, bıçağın ağzı demektir
24. [هامان](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Ve Haman
25. [صفح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Görüş
26. [عقد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Düğüm demektir
27. [عذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%A8.md) — 4 ortak ayet · G² 6 · Su yosunudur
28. [بلغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D8%BA.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · İş ayakkabısı
29. [عزم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B2%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Kesin karar
30. [مطر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B7%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Yağmur
31. [صعق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B9%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Yıldırım demektir
32. [سجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Sacid, meyvesinin bolluğundan dolayı dalları veya gövdesi…
33. [ولي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Veli arka demektir
34. [برق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Berg parlak taş demektir
35. [خطب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Hitbe: “Hetba” kına yakılmış el demektir
36. [قنت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “Kart”, “karet” sıvının katılaşması, donması, kurumuş kan…
37. [كنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%86%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Okların konduğu kap demektir
38. [بعض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…
39. [رأف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Riyf : Sulak, suya yakın, bol verimli, bitkili yer demektir
40. [صيح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Sayha(sin) düzlüğe akıp yayılan sudur, bağırdığı zaman…
41. [فوه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Onların ağızları ile
42. [عدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir
43. [كفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Avuç demektir
44. [سور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Sare” inişli çıkışlı dağ silsilesidir
45. [لبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Loblar
46. [أخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · Uhur ense demektir
47. [ألف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Lif ip yapılan ipliklerden herbirine denir
48. [نكح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Nikah
49. [حلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Halim meme ucu demektir
50. [فقه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%82%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Kavrarlar
51. [رود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur
52. [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
53. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 4 ortak ayet · G² 4 · Beyn topraktaki yarık demektir
54. [أذي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B0%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Başta saçlar arasında kepeklenmeyi yapan hastalığın adıdır
55. [جمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Yumruk demektir
56. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 4 · Hufre, çukur demektir
57. [سرع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Çabuk
58. [مرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Bürde” gocuk demektir
59. [خزي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Hizy (hı, ze) : Dikenli çalı demektir
60. [عجب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Acem” yabancı, dil bilmeyen demektir

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%B0%D8%B1/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | حذر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [خوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%88%D9%81.md), [وجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%84.md), [رهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%A8.md), [تقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%82%D9%8A.md) |
| Zıt Kök | [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Yaklaşan bir tehlikeye karşı duyuları açarak teyakkuza geçme ve savunma tedbiri alma |
| Çekirdek Özet 2 | Kötülüğe, cezaya veya gaflet anında gelebilecek saldırıya karşı fiilî ve zihnî hazırlık |
| Çekirdek Özet 3 | Pasif korku psikolojisinden sıyrılarak koruyucu donanım ve stratejik uyanıklık geliştirme |
| Kritik Hata Riski | Kökü çaresizce dehşete düşmek ve felç edici içsel korku duymak sanarak somut tedbir ve teyakkuz boyutunu yok saymak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| حذ | Keskinlik, sınır koyma, sert ve keskin biçimde çevirme veya koparma; nitekim [حذف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D9%81.md) eksiltip budamayı, [حذق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D9%82.md) maharetle kesip ayırmayı, [حذو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D9%88.md) ise tam ölçüsünde biçip eşitlemeyi gösterir | ر | Çekirdekteki keskin sınır ve uyanıklık hissine süreklilik, akış ve zihnî teyakkuz boyutu ekleyerek yaklaşan tehdide karşı savunma hattı kurma anlamını pekiştirmiştir |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ح | Çit, duvar | Tehlikeye karşı bir sınır ve muhafaza alanı çekme, dış etkilere karşı set oluşturma |
| ذ | Kapı; türetilmiş hareket | Eşiği ve geçiş noktasını sürekli gözetleme, sızma ihtimalini dikkate alma |
| ر | İnsan başı | Zihnin uyanıklığı, bilincin devrede olması ve tehlikeyi öngörme yetisi |
| حذر | Çitle çevrilen alanı korumak üzere zihnin kapı eşiğinde nöbet tutması | Zihnin yaklaşan zarara karşı duyuları keskinleştirip koruyucu bir savunma düzeni kurması hareketidir |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Pürüzlü, çetin ve basıldığında ayak inciten tehlikeli araziden حِذْرِيَة kaçınarak basacağı yeri kollamak; ani bir hücum ihtimaline karşı kalkan ve zırh kuşanarak tetikte beklemek |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şair el-A‘şâ tehlike anındaki uyanıklığı ve toplanan orduyu şu mısra ile tasvir eder: قوم بيوتهم أمن لجارهم / يوما إذا ضمت المحذورة الفزعا |
| Erken Arapça kullanım | Mızrakların hücumundan sakınmak ve uyanık bulunmak üzere haykırılan savaş nidası: حَذارِ من أرماحنا حَذارِ |

Kaynak: Lisânü’l-Arab, Mekâyîsü’l-Luğa, Esâsü’l-Belâga, Kitâbü’l-ʿAyn.

### Sami etimolojik katman

Sami dillerinde حذر kökü, duyu organlarının azami açıklığıyla bir tehlikeyi önceden sezme, sakınma, korunma zırhına bürünme ve teyakkuzda bulunma semantik çekirdeğine dayanır. Arapça kökteki ح ve ذ ses birleşimi, İbranice ve Aramice gibi Kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan aynı üçlü kökle korunmamış; kökün teyakkuz ve basiret boyutu İbranicede זהר (zâhar: aydınlanmak, uyarılmak, sakınmak) kökü ile fonetik ve semantik akrabalık gösterirken, gözetleme ve kalkan edinme yönü Aramice ve Süryanice [حور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B1.md) / [حزر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D8%B1.md) biçimlerinde göz ucuyla dikkatlice bakma ve tedbir alma zemininde hissedilir. Güney Sami (Arapça) kolunda kök, hem psikolojik uyanıklık ve korku ile karışık basireti hem de somut savunma zırhını ve teçhizatını içine alan çift yönlü bir gelişim göstermiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisânü’l-Arab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | حذر kökünün teyakkuz ve kalkan donanımı | Zihnin uyanık tutulması ve kalkan, silah gibi koruyucu nesneler kuşanılması tek bir koruma matrisinde birleşir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice זהר ve Aramice teyakkuz kökleri | Uyarılma, dikkat kesilme ve zarar verici unsurdan geri çekilme ortak semantik paydasıdır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik dış çeperde doğrulanmış düzenli fonetik soydaş tespit edilmedi | Veri bulunamadı |

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Gesenius, Mekâyîsü’l-Luğa.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| حذر | Anlamlı | Sakınmak, teyakkuzda olmak | Tehlikeye karşı duyuları açarak somut tedbir almak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [حرذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%B0.md) | Anlamlı | Çölde bir kertenkele cinsi, yere yapışıp kalma | Bir tehlike karşısında kımıldamadan yere sığınma hâli | Kur'an'da geçmez |
| [ذحر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%AD%D8%B1.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilişin kullanımda olmadığı kaydedilmiştir | Mühmel kök |
| [ذرح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%B1%D8%AD.md) | Anlamlı | Zehirli küçük böcek, serpmek | Yiyeceğe zehir karıştırmak veya tozu havaya saçmak | Kur'an'da geçmez |
| رحذ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap fonetiğinde bu ses dizilimiyle kök türetilmemiştir | Mühmel kök |
| رذح | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap fonetiğinde bu ses dizilimiyle kök türetilmemiştir | Mühmel kök |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| حذر | Merkez | Tehlikeye karşı uyanıklık ve fiilî tedbir | Sebeplere sarılarak ve kalkan kuşanarak tetikte olmayı ifade eder | Hem içsel teyakkuz hem dışsal donanımdır |
| [خوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%88%D9%81.md) | Komşu | Genel korku ve ürperti | Bir zararın gelebileceği ihtimalinden kaynaklanan saf duygusal tedirginliktir | Harekete geçmekten ziyade kalbî sarsıntıdır |
| [وجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%84.md) | Komşu | Ani ürperme ve sarsılma | Beklenmedik bir heybet veya baskın karşısında yüreğin titremesidir | Donanımdan ziyade anlık fizyolojik tepkidir |
| [رهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D8%A8.md) | Komşu | Sürekli saygı ve çekinme | Büyüklük karşısında duyulan ve süreklilik arz eden derin endişedir | Zihinsel tedbirden ziyade tazim kökenlidir |
| [تقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%82%D9%8A.md) | Komşu | Korunma ve takva | İki şey arasına engel koyarak cezadan korunmaktır | Ahlaki ve ilahi emirlere uyumla kalkan edinmedir |
| [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) | Zıt | Güvende olma, korkusuzluk | Tehdit algısının ortadan kalkması ve zihnin sükûnete kavuşmasıdır | Teyakkuz ve savunma ihtiyacının bulunmadığı hâldir |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | حذر | Teyakkuz, sakınma, tedbir donanımı | Tehlikeyi fark edip kalkan kuşanarak korunma hâlidir | Kesin |
| Latince | Cautio, cavere | İhtiyat, sakınma, tedbir alma | Hukuki ve fiilî tedbiri içerir; zırh veya silah donanımı imgesini tam vermez | Güçlü |
| İngilizce | Caution, vigilance, precaution | Uyanıklık, önlem alma, teyakkuz | Tehlikeyi önceden sezme ve savunma hazırlığını karşılar; duygu ile eylemi birleştirir | Kesin |
| Almanca | Vorsicht, Wachsamkeit | İhtiyat, uyanıklık, sakınma | Önceden görme ve tetikte bekleme yönünü karşılar | Güçlü |
| Fransızca | Précaution, vigilance | Önlem, uyanıklık | Zararı önceden kestirip hazırlıklı olma durumunu kapsar | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| حِذْر / خُذُوا حِذْرَكُمْ | Savunma donanımı, kalkan ve silah | Askerî tedbir, düşman baskınına karşı kalkan ve teçhizat kuşanma bağlamı (Nisâ [4:71](https://lisan.digital/tr/ayet/4:71.md), Nisâ [4:102](https://lisan.digital/tr/ayet/4:102.md)) |
| يَحْذَرُ / يَحْذَرُونَ | Ahiret azabından veya ifşa olmaktan çekinme | Kalbî ve ahlaki teyakkuz, münafıkların sırlarının açığa çıkmasından korkması ve müminin ahiret endişesi (Tevbe [9:64](https://lisan.digital/tr/ayet/9:64.md), Zümer [39:9](https://lisan.digital/tr/ayet/39:9.md)) |
| حَاذِرُونَ / حَذِرُونَ | Savaşa hazır, teçhizatlı ve uyanık ordu | Düşman tehdidine karşı silahlanmış, tetikte bekleyen topluluk (Şuarâ [26:56](https://lisan.digital/tr/ayet/26:56.md)) |
| يُحَذِّرُكُمُ اللَّهُ | Allah'ın kullarını azabına karşı uyarması | İlahi tehdit ve kulların sorumluluk bilincine çağrılması (Âl-i İmrân [3:28](https://lisan.digital/tr/ayet/3:28.md), Âl-i İmrân [3:30](https://lisan.digital/tr/ayet/3:30.md)) |
| حَذَرَ الْمَوْتِ | Ölüm korkusuyla kaçış ve sakınış | Gök gürültüsünden veya savaştan kaçarken ölümden korunma refleksi (Bakara [2:19](https://lisan.digital/tr/ayet/2:19.md), Bakara [2:243](https://lisan.digital/tr/ayet/2:243.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kader ve tedbir ilişkisi | Tedbirin (hizr) kaderi değiştirip değiştiremeyeceği, kulun iradesi ve sorumluluk sınırı | Sebeplere riayet ile takdire teslimiyet arasındaki ontolojik denge |
| Fıkıh | Savaş hukuku ve savunma | Düşmana karşı kalkan, silah edinme ve namazda dahi tedbiri elden bırakmama vecibesi | Bedensel ve stratejik korunma vasıtalarını kuşanmanın farziyeti |
| Tefsir | حاذرون ve [حذرون](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1%D9%88%D9%86.md) kıraatleri | Firavun kavminin hem korku içinde olduğunu hem de tam teçhizatlı silahlandığını izah | Psikolojik ürperti ile fiilî askerî hazırlığın ayrıştırılması |
| Hadis | Tehlikelerden korunma adabı | Veba bulunan yerden kaçmama, tedbir alma ve fitnelerden sakınma ilkeleri | Gafletin zıddı olarak basiretli ve uyanık yaşama ahlakı |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Takva ve ilahi sorumluluk | Teyakkuz hali | Günaha ve azaba karşı kalkan edinme | Dindarlık sadece temenni değil, nefse ve saptırıcı unsurlara karşı zihnî bir kalkan kuşanmaktır | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve eleştirel düşünce | Şüphe ve tahkik | Bilgiye sızabilecek yanılgı ve safsataları engelleme | Zihnin verileri sorgusuz kabul etmeyip süzgeçten geçirmesi ve metodik uyanıklığıdır | Güçlü |
| Siyasi | Kamu güvenliği ve savunma | Erken uyarı ve istihbarat | Dış tehditlere ve iç fitnelere karşı önleyici tedbir geliştirme | Devletin zafiyet anı yaşamamak için savunma mekanizmalarını daima hazır tutmasıdır | Kesin |
| İktisadi | Risk yönetimi ve rezerv | Kriz kalkanı | Piyasa dalgalanmalarına ve iflas riskine karşı sermayeyi koruma | Beklenmedik darbelere karşı ihtiyat akçesi ve sigorta tedbirleri oluşturulmasıdır | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Hata tespit ve koruma protokolü (error-checking / fault tolerance) | Sistemde bir sızıntı veya veri bozulması gerçekleşmeden önce eşik değerlerin sürekli taranması ve güvenlik duvarının devrede olması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Risk analizi ve savunmacı teyakkuz (proactive defense) | Bireyin ve toplumun maruz kalabileceği krizleri öngörerek savunma mekanizmalarını kurması ve zafiyet üretmemesi | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün anlamını yalnızca ürkmek, çekinmek ve köşeye sinmek gibi edilgen bir iç korkuya indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök sadece zihnî bir sakınma değil; bizzat kalkan, zırh, teçhizat ve stratejik savunma tertibatı alarak düşmana karşı koyma eylemidir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Müminlerin tedbir almayı terk edip pasif tevekküle kayması veya tehlike karşısında hazırlıksız kalarak mağlup olması |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın insanı pasif korkulara hapsolmuş bir varlık olarak değil, tehlikeyi hesaplayıp donanım kuşanan basiretli bir özne olarak inşa ettiğini gösterir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Savaş ve güvenlik emirlerinin verildiği ayetlerde (Nisâ [4:71](https://lisan.digital/tr/ayet/4:71.md), [4:102](https://lisan.digital/tr/ayet/4:102.md)), münafıkların deşifre olma psikolojisinde (Tevbe [9:64](https://lisan.digital/tr/ayet/9:64.md)) ve Allah'ın zatından sakındırdığı uyarılarda (Âl-i İmrân [3:28](https://lisan.digital/tr/ayet/3:28.md)) |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Tedbiri kaderin zıddı gören kaderci yaklaşımı ve tehlike anında kalkan veya silah edinmeyi tevekküle aykırı sayan zihniyeti kökten tashih eder |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Yaklaşan tehlikeye karşı kalkan kuşanmak, zırh giymek ve zemin pürüzlerini gözeterek tetikte yürümek.
- Soyut anlam: Zihnin duyuları tam kapasite açarak tehditleri önceden sezmesi, koruyucu zihinsel ve ahlaki tedbir geliştirmesi.
- Sistematik karşılık: Bir sistemin zafiyet noktalarını önceden kapatmak üzere oluşturulan aktif koruma ve erken uyarı mekanizması.
- LaTeX modeli: $$H = U \times (T + K)$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $H$ sakınma ve teyakkuz durumunu (حذر), $U$ tehlikeye karşı zihnî uyanıklık ve farkındalık katsayısını, $T$ öngörülen tehdit potansiyelini, $K$ ise kuşanılan fiilî donanım ve kalkan faktörünü temsil eder. Zihnî uyanıklık ($U$) sıfır olduğunda, fiilî donanım bulunsa dahi gerçek bir koruma ($H$) hasıl olmaz; kökün kemali zihnî teyakkuz ile somut tedbirin çarpımından doğar.

## Geçtiği ayetler (19 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%B0%D8%B1/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1/ayet/2:19.md) — حَذَرَ

أَوْ كَصَيِّبٍ مِنَ السَّمَاءِ فِيهِ ظُلُمَاتٌ وَرَعْدٌ وَبَرْقٌ يَجْعَلُونَ أَصَابِعَهُمْ فِي آذَانِهِمْ مِنَ الصَّوَاعِقِ حَذَرَ الْمَوْتِ وَاللَّهُ مُحِيطٌ بِالْكَافِرِينَ

Meal (IK): Yahut gökten inen sağnağa tutulmuş gibilerdir ki; onda karanlıklar, gök gürültüsü ve şimşek vardır. Yıldırımlardan ölmek korkusuyla parmaklarını kulaklarına tıkarlar. Allah kafirleri çepeçevre kuşatıcıdır.

### [Bakara 2:235](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1/ayet/2:235.md) — فَاحْذَرُوهُ

وَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيمَا عَرَّضْتُمْ بِهِ مِنْ خِطْبَةِ النِّسَاءِ أَوْ أَكْنَنْتُمْ فِي أَنْفُسِكُمْ عَلِمَ اللَّهُ أَنَّكُمْ سَتَذْكُرُونَهُنَّ وَلَكِنْ لَا تُوَاعِدُوهُنَّ سِرًّا إِلَّا أَنْ تَقُولُوا قَوْلًا مَعْرُوفًا وَلَا تَعْزِمُوا عُقْدَةَ النِّكَاحِ حَتَّى يَبْلُغَ الْكِتَابُ أَجَلَهُ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ مَا فِي أَنْفُسِكُمْ فَاحْذَرُوهُ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ غَفُورٌ حَلِيمٌ

Meal (IK): Böyle kadınları nikahlamak isteğinizi bildirmenizden veya bir arzuyu gönüllerinizde saklamanızdan dolayı size bir vebal yoktur. Allah bilmiştir k; siz, onları mutlaka hatırlayacaksınız, fakat uygun bir sözle söylememeniz müstesna, onlarla gizlice sözleşmeyin. İddeti nihayet bulmadıkça nikah bağını bağlamaya kalkmayın. Ve bilin ki; şüphesiz Allah, gönüllerinizde olanı bilir. Artık O’ndan sakının. Ve yine bilin ki; şüphesiz Allah, Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Bakara 2:243](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1/ayet/2:243.md) — حَذَرَ

أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ خَرَجُوا مِنْ دِيَارِهِمْ وَهُمْ أُلُوفٌ حَذَرَ الْمَوْتِ فَقَالَ لَهُمُ اللَّهُ مُوتُوا ثُمَّ أَحْيَاهُمْ إِنَّ اللَّهَ لَذُو فَضْلٍ عَلَى النَّاسِ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَشْكُرُونَ

Meal (IK): Binlerce oldukları halde ölüm korkusuyla yurtlarından çıkanları görmedin mi? Allh onlara; (ölün) dedi. Sonra da onları diriltti. Şüphesiz ki, Allah insanlara karşı lutuf sahibidir. Ama insanların pek çoğu şükretmezler.

### [Ali İmran 3:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1/ayet/3:28.md) — وَيُحَذِّرُكُمُ

لَا يَتَّخِذِ الْمُؤْمِنُونَ الْكَافِرِينَ أَوْلِيَاءَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنِينَ وَمَنْ يَفْعَلْ ذَلِكَ فَلَيْسَ مِنَ اللَّهِ فِي شَيْءٍ إِلَّا أَنْ تَتَّقُوا مِنْهُمْ تُقَاةً وَيُحَذِّرُكُمُ اللَّهُ نَفْسَهُ وَإِلَى اللَّهِ الْمَصِيرُ

Meal (IK): Mü’minler, Mü’minleri bırakıp da kafirleri dost edinmesinler. Kim böyle yaparsa; Allah ile dostluğu kalmaz. Ancak onlardan sakınmanız müstesnadır. Allah, size kendisinden korkmanızı emrediyor. Dönüş Allah’adır.

### [Ali İmran 3:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1/ayet/3:30.md) — وَيُحَذِّرُكُمُ

يَوْمَ تَجِدُ كُلُّ نَفْسٍ مَا عَمِلَتْ مِنْ خَيْرٍ مُحْضَرًا وَمَا عَمِلَتْ مِنْ سُوءٍ تَوَدُّ لَوْ أَنَّ بَيْنَهَا وَبَيْنَهُ أَمَدًا بَعِيدًا وَيُحَذِّرُكُمُ اللَّهُ نَفْسَهُ وَاللَّهُ رَءُوفٌ بِالْعِبَادِ

Meal (IK): O gün ki; herkes ne hayır işledi ise karşısında onu hazırlanmış bulacak. Kötülükten de ne yapmışsa; kendisiyle onun arasında uzun bir mesafe olmasını ister. Allah bizzat korkutuyor. Ve Allah kullarına Rauf’dur.

### [Nisa 4:71](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1/ayet/4:71.md) — حِذْرَكُمْ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا خُذُوا حِذْرَكُمْ فَانْفِرُوا ثُبَاتٍ أَوِ انْفِرُوا جَمِيعًا

Meal (IK): Ey iman edenler; korunma tedbirinizi alın da silahlanarak, birlikler halinde veya toptan seferber olun.

### [Nisa 4:102](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1/ayet/4:102.md) — حِذْرَهُمْ · حِذْرَكُمْ

وَإِذَا كُنْتَ فِيهِمْ فَأَقَمْتَ لَهُمُ الصَّلَاةَ فَلْتَقُمْ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ مَعَكَ وَلْيَأْخُذُوا أَسْلِحَتَهُمْ فَإِذَا سَجَدُوا فَلْيَكُونُوا مِنْ وَرَائِكُمْ وَلْتَأْتِ طَائِفَةٌ أُخْرَى لَمْ يُصَلُّوا فَلْيُصَلُّوا مَعَكَ وَلْيَأْخُذُوا حِذْرَهُمْ وَأَسْلِحَتَهُمْ وَدَّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ تَغْفُلُونَ عَنْ أَسْلِحَتِكُمْ وَأَمْتِعَتِكُمْ فَيَمِيلُونَ عَلَيْكُمْ مَيْلَةً وَاحِدَةً وَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ إِنْ كَانَ بِكُمْ أَذًى مِنْ مَطَرٍ أَوْ كُنْتُمْ مَرْضَى أَنْ تَضَعُوا أَسْلِحَتَكُمْ وَخُذُوا حِذْرَكُمْ إِنَّ اللَّهَ أَعَدَّ لِلْكَافِرِينَ عَذَابًا مُهِينًا

Meal (IK): Sen; içlerinde olup da namazlarını kıldırdığın zaman, bir kısmı seninle beraber namaza dursun ve silahlarını da alsınlar. Secdeye vardıklarında onlar arkanıza geçsinler, kılmayan öbür kısım gelsin, seninle beraber kılsınlar. Tedbirli olsunlar, silahlarını alsınlar. Kafirler size ansızın bir baskın vermek için silah ve eşyanızdan gafil bulunmanızı arzu ederler. Yağmurdan zarar görecekseniz veya hasta olursanız, silahlarınızı bırakmanıza bir beis yoktur. Fakat dikkatli olun. Allah; şüphesiz kafirlere horlayıcı bir azab hazırlamıştır.

### [Maide 5:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1/ayet/5:41.md) — فَاحْذَرُوا

يَاأَيُّهَا الرَّسُولُ لَا يَحْزُنْكَ الَّذِينَ يُسَارِعُونَ فِي الْكُفْرِ مِنَ الَّذِينَ قَالُوا آمَنَّا بِأَفْوَاهِهِمْ وَلَمْ تُؤْمِنْ قُلُوبُهُمْ وَمِنَ الَّذِينَ هَادُوا سَمَّاعُونَ لِلْكَذِبِ سَمَّاعُونَ لِقَوْمٍ آخَرِينَ لَمْ يَأْتُوكَ يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ مِنْ بَعْدِ مَوَاضِعِهِ يَقُولُونَ إِنْ أُوتِيتُمْ هَذَا فَخُذُوهُ وَإِنْ لَمْ تُؤْتَوْهُ فَاحْذَرُوا وَمَنْ يُرِدِ اللَّهُ فِتْنَتَهُ فَلَنْ تَمْلِكَ لَهُ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا أُولَئِكَ الَّذِينَ لَمْ يُرِدِ اللَّهُ أَنْ يُطَهِّرَ قُلُوبَهُمْ لَهُمْ فِي الدُّنْيَا خِزْيٌ وَلَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٌ

Meal (IK): Ey peygamber; ağızlarıyla inandık dedikleri halde kalbleriyle inanmayanlardan, yahudi olanlardan, yalan kulak verenler ve sana gelmeyen başka bir kavmin sözünü dnleyenlerden küfre koşanlar, sen, üzmesin. Sözlerin yerlerini değiştirirler de; size bu verilirse alın, verilmezse kaçının, derler. Allah, kimin de fitneye düşmesini isterse; onun için senin Allah’a karşı hiçbir şeye gücün yetmez. İşte onlar; Allah’ın kalblerini temizlemek istemediği kimselerdir. Dünyada rüsvaylık, onlaradır. Ve onlar için ahirette, büyük bir azab vardır.

### [Maide 5:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1/ayet/5:49.md) — وَاحْذَرْهُمْ

وَأَنِ احْكُمْ بَيْنَهُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ وَلَا تَتَّبِعْ أَهْوَاءَهُمْ وَاحْذَرْهُمْ أَنْ يَفْتِنُوكَ عَنْ بَعْضِ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ إِلَيْكَ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَاعْلَمْ أَنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ أَنْ يُصِيبَهُمْ بِبَعْضِ ذُنُوبِهِمْ وَإِنَّ كَثِيرًا مِنَ النَّاسِ لَفَاسِقُونَ

Meal (IK): Ve aralarında Allah’ın indirdiği ile hükmet. Onların heveslerine uyma. Seni Allah’ın sana indirdiğinden vazgeçirmelerinden sakın. Eğer yüz çevirirlerse; bil ki, bir kısım günahları yüzünden Allah onları cezalandırmak istiyor. Gerçekten insanların bir çoğu fasıklardır.

### [Maide 5:92](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1/ayet/5:92.md) — وَاحْذَرُوا

وَأَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَاحْذَرُوا فَإِنْ تَوَلَّيْتُمْ فَاعْلَمُوا أَنَّمَا عَلَى رَسُولِنَا الْبَلَاغُ الْمُبِينُ

Meal (IK): Allah’a itaat edin, Rasule itaat edin ve sakının. Yüz çevirecek olursanız, bilinki; peygamberimize düşen, yalnız açıkça tebliğ etmektir.

### [Tevbe 9:64](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1/ayet/9:64.md) — يَحْذَرُ · تَحْذَرُونَ

يَحْذَرُ الْمُنَافِقُونَ أَنْ تُنَزَّلَ عَلَيْهِمْ سُورَةٌ تُنَبِّئُهُمْ بِمَا فِي قُلُوبِهِمْ قُلِ اسْتَهْزِئُوا إِنَّ اللَّهَ مُخْرِجٌ مَا تَحْذَرُونَ

Meal (IK): Münafıklar; üzerlerine kalblerinde olanı haber verecek bir surenin indirilmesinden çekiniyorlar. De ki: Siz alay edin bakalım, Allah çekindiğinizi ortaya çıkarandır.

### [Tevbe 9:122](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1/ayet/9:122.md) — يَحْذَرُونَ

وَمَا كَانَ الْمُؤْمِنُونَ لِيَنْفِرُوا كَافَّةً فَلَوْلَا نَفَرَ مِنْ كُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ طَائِفَةٌ لِيَتَفَقَّهُوا فِي الدِّينِ وَلِيُنْذِرُوا قَوْمَهُمْ إِذَا رَجَعُوا إِلَيْهِمْ لَعَلَّهُمْ يَحْذَرُونَ

Meal (IK): Mü’minlerin hepsi de seferber olacak değildirler. Her topluluktan bir taifenin dinini iyi öğrenmek ve kendisine döndüklerinde kavmini uyarmak üzere geri kalmaları gerekmez mi? Olur ki kaçınırlar. 9

### [İsra 17:57](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1/ayet/17:57.md) — مَحْذُورًا

أُولَئِكَ الَّذِينَ يَدْعُونَ يَبْتَغُونَ إِلَى رَبِّهِمُ الْوَسِيلَةَ أَيُّهُمْ أَقْرَبُ وَيَرْجُونَ رَحْمَتَهُ وَيَخَافُونَ عَذَابَهُ إِنَّ عَذَابَ رَبِّكَ كَانَ مَحْذُورًا

Meal (IK): Onlar, Rabblarına vesile arayarak daha yakın olmak için bunlara taparlar. O’nun rahmetini umarlar, azabından korkarlar. Zira Rabbının azabı, sakınılmaya değerdir.

### [Nur 24:63](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1/ayet/24:63.md) — فَلْيَحْذَرِ

لَا تَجْعَلُوا دُعَاءَ الرَّسُولِ بَيْنَكُمْ كَدُعَاءِ بَعْضِكُمْ بَعْضًا قَدْ يَعْلَمُ اللَّهُ الَّذِينَ يَتَسَلَّلُونَ مِنْكُمْ لِوَاذًا فَلْيَحْذَرِ الَّذِينَ يُخَالِفُونَ عَنْ أَمْرِهِ أَنْ تُصِيبَهُمْ فِتْنَةٌ أَوْ يُصِيبَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): Peygamberin çağırmasını; kendi aranızda birbirinizi çağırmanız gibi saymayın. Allah; içinizden bir diğerini siper ederek sıvışıp gidenleri muhakkak bilir. Onun buyruğuna aykırı hareket edenler, başlarına bir bela gelmesinden veya elim bir azaba uğramaktan sakınsınlar.

### [Şuara 26:56](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1/ayet/26:56.md) — حَاذِرُونَ

وَإِنَّا لَجَمِيعٌ حَاذِرُونَ

Meal (IK): Doğrusu biz, topluca tedbirli olmalıyız.

### [Kasas 28:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1/ayet/28:6.md) — يَحْذَرُونَ

وَنُمَكِّنَ لَهُمْ فِي الْأَرْضِ وَنُرِيَ فِرْعَوْنَ وَهَامَانَ وَجُنُودَهُمَا مِنْهُمْ مَا كَانُوا يَحْذَرُونَ

Meal (IK): Ve onları memleketlerine yerleştirelim, Firavun’ a Haman’a ve ikisinin askerlerine çekinmekte oldukları şeyleri gösterelim.

### [Zümer 39:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1/ayet/39:9.md) — يَحْذَرُ

أَمَّنْ هُوَ قَانِتٌ آنَاءَ اللَّيْلِ سَاجِدًا وَقَائِمًا يَحْذَرُ الْآخِرَةَ وَيَرْجُو رَحْمَةَ رَبِّهِ قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَالَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ إِنَّمَا يَتَذَكَّرُ أُولُو الْأَلْبَابِ

Meal (IK): Yoksa o, geceleyin secde ederek, kıyamda durarak itaat eden, ahiretten korkan ve Rabbının rahmetini dileyen kimse gibi midir? De ki: Hiç bilenlerle bilmeyenler bir olur mu? Doğrusu ancak akıl sahipleri öğüt alıp düşünür.

### [Münafikun 63:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1/ayet/63:4.md) — فَاحْذَرْهُمْ

وَإِذَا رَأَيْتَهُمْ تُعْجِبُكَ أَجْسَامُهُمْ وَإِنْ يَقُولُوا تَسْمَعْ لِقَوْلِهِمْ كَأَنَّهُمْ خُشُبٌ مُسَنَّدَةٌ يَحْسَبُونَ كُلَّ صَيْحَةٍ عَلَيْهِمْ هُمُ الْعَدُوُّ فَاحْذَرْهُمْ قَاتَلَهُمُ اللَّهُ أَنَّى يُؤْفَكُونَ

Meal (IK): Onlara baktığında; gövdeleri hoşuna gider, konuşurlarsa; sözlerini dinlersin. Onlar giydirilmiş odunlar gibidir. Her gürültüyü kendi aleyhlerinde sanırlar. Düşman onlardır, sakın onlardan. Allah, canlarını alsın. Nasıl olup da döndürülüyorlar.

### [Tegabün 64:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1/ayet/64:14.md) — فَاحْذَرُوهُمْ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّ مِنْ أَزْوَاجِكُمْ وَأَوْلَادِكُمْ عَدُوًّا لَكُمْ فَاحْذَرُوهُمْ وَإِنْ تَعْفُوا وَتَصْفَحُوا وَتَغْفِرُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Ey iman etmiş olanlar; eşlerinizin ve çocuklarınızın içinde size düşmanlık edenler vardır. Onlardan sakının. Ama affeder, kusurlarını başlarına kakmaz ve örterseniz; şüphesiz ki Allah; Gafur’dur, Rahim’dir.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Hızr (ha, zal) : Savaşta kullanılan savunma aleti, zırh gibi.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والذال والراء معهما
ح ذ ر، ذ ر ح يستعملان فقط
حذر:
الحَذَر مصدرُ قولِكَ: حَذِرْتُ أحْذَرُ حَذَراً فأنا حاذِرٌ وحَذِر. وتُقَرأ الآية "وإنّا لجميعٌ حاذرون" أي مُسْتَعدّون" ومن قَرَأ: حَذِرون فمعناه: إنّا نخاف شَرَهَّم.
وأنا حذيرُك منه أي أُحذَرِّكُهَ. وحَذارِ يافُلان أي: احذَر، قال:
حَذارِ من أرماحنا حَذارِ
جُرَّتْ للجَزْم الذي في الأمر، وأُنِّثَتْ لأنَّها كلمة، يقال: سَمِعْتُ حَذارِ في عسكرهم ودُعِيَتْ نَزالِ بينَهم.
وحُذار: اسم أبي ربيعة قاضي العَرَب في الجاهليّة، وكان من بين أسد بنِ خُزَيمة.
ذرح:
الذُّرَحْرَحَةُ: واحدة من الذَّراريح، ويقال: ذَريحةٌ لواحدة، ويقال: طَعامٌ مَذْرُوح، وهو شّيءٌ أعظَمُ من الذُّباب قليلاً، مُجَزَّع مُبَرْقَشٌ بحُمرة وسَوادٍ وصُفْرة، لها جَناحان تطيرُ بهما، وهو سَمٌّ قاتِل، فإذا أرادوا كَسْرَ حَدِّ سَمِّهِ خَلَطُوه بالعَدَس فيَصير دَواءً لمنْ عَضَّه الكلبُ الكَلِبُ.
وبَنُو ذَريحٍ: حَيٌّ من العرب.
والذَّرَحُ: شجَرة يُتَّخَذُ منها الرِّحالة.

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **الذال** ve **الراء** onlarla birlikte
**ح ذ ر**، **ذ ر ح** yalnızca kullanılırlar

**حذر**:
**الحَذَر** senin sözünün masdarıdır: **حَذِرْتُ** **أحْذَرُ** **حَذَراً**; artık ben **حاذِرٌ** ve **حَذِر**im. Âyet “**وإنّا لجميعٌ حاذرون**” diye okunur; yani “hazırlanmışlar”. “**حَذِرون**” diye okuyan kimseye gelince, onun mânâsı: “Biz onların şerrinden korkarız.”
Ve “Ben ondan senin **حذيرُك**’unum” yani “onu sana sakındırırım.” Ve “**حَذارِ** ey falan” yani: “sakın”, dedi ki:
**حَذارِ من أرماحنا حَذارِ**
Emirdeki cezm sebebiyle cezme çekilmiştir; ve kelime olduğu için müennes kılınmıştır. Denir ki: “Onların ordusunda **حَذارِ** işittim” ve aralarında “**نَزالِ**” diye çağrıldı.
Ve **حُذار**: câhiliyede Arapların kadısı Ebû Rabîa’nın adıdır; ve o, Esed b. Huzeyme arasından idi.

**ذرح**:
**الذُّرَحْرَحَةُ**: **الذَّراريح**’ten bir tanedir; ve bir tanesine **ذَريحةٌ** denir; ve **طَعامٌ مَذْرُوح** denir. O, **الذُّباب**’dan biraz daha büyük bir şeydir; kırmızı, siyah ve sarı ile parçalı, benekli; onunla uçtuğu iki kanadı vardır; ve o öldürücü bir zehirdir. Onun zehrinin keskinliğini kırmak istediklerinde onu mercimekle karıştırırlar; böylece kuduz köpeğin ısırdığı kimse için bir ilâç olur.
Ve **بَنُو ذَريحٍ**: Araplardan bir kabiledir.
Ve **الذَّرَحُ**: ondan **الرِّحالة** yapılan bir ağaçtır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الحَذَرُ والحِذْرُ: التَحَرُّزُ. وقد حَذَرْتُ الشيءَ أَحْذُرُهُ حَذَراً. ورجل حَذِرٌ وحَذُرٌ، متيَقِّظٌ مُتَحَرِّزٌ، والجمع حَذِرونَ وحَذارى وحَذُرونَ. وأنشد سيبويه في تعدِّيه:
حَذِرٌ أموراً لا تُخاف وآمِنٌما ليس مُنْجيهِ من الأقدار
والتَحْذيرٌ: التخويفُ. والحِذارُ: المُحاذَرَةُ. وقولهم: إنَّه لابنُ أَحْذارٍ، أي لابنُ حزْمٍ وحَذرٍ. وحَذارِ، بمعنى احْذَرْ.
وقال الشاعر:
حَذارِ من أرماحنا حَذار
والمَحْذورةُ: الفزعُ بعينه. وقرئ: وإنَّا لجميع حاذِرونَ" و"حَذِرونَ" و"حَذُرونَ" أيضاً بضم الدال، حكاه الأخفش. ومعنى حاذِرونَ: متأهِّبون. ومعنى حَذُِرون: خائفون. والحِذْرِيَةُ على فِعْلِيَةٍ: قِطعةٌ من الأرض غليظة، والجمع الحَذارى. ونَفَشَ الديك حِذْرِيَتَهُ، أي عِفْريتَهُ. ورجلٌ حِذْرِيانٌ: شديد الفزع والحَذَرِ.

##### Türkçe

**الحَذَرُ** ve **الحِذْرُ**: sakınma. Ve muhakkak ki ben şeyi sakındım; onu sakınırım; sakınma ile. Ve **حَذِرٌ** ve **حَذُرٌ** adam: uyanık, sakınan; çoğulu **حَذِرونَ** ve **حَذارى** ve **حَذُرونَ**’dur. Ve Sîbeveyh onun geçişli oluşu hakkında inşad etti:
حَذِرٌ أموراً لا تُخاف وآمِنٌما ليس مُنْجيهِ من الأقدار
Ve **التَحْذيرٌ**: korkutma. Ve **الحِذارُ**: sakınma (muhâzere). Ve onların sözü: “Muhakkak ki o, **أَحْذارٍ**’ın oğludur”; yani azim ve sakınmanın oğludur. Ve **حَذارِ**: **احْذَرْ** anlamında.
Ve şair dedi:
حَذارِ من أرماحنا حَذار
Ve **المَحْذورةُ**: bizzat korku. Ve şöyle okundu: “Ve muhakkak ki biz, elbette hepimiz **حاذِرونَ**” ve “**حَذِرونَ**” ve “**حَذُرونَ**” da, ayrıca **الدال**’ın zammesiyle; bunu el-Ahfeş nakletti. Ve **حاذِرونَ**’un anlamı: hazırlanmış olanlar. Ve **حَذُِرون**’un anlamı: korkanlar. Ve **الحِذْرِيَةُ** (فِعْلِيَةٌ üzere): yerden kalın bir parça; çoğulu **الحَذارى**’dır. Ve horoz **حِذْرِيَتَهُ**’yi kabarttı; yani ifritini. Ve **حِذْرِيانٌ** adam: korkusu ve sakınması şiddetli olan.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ح ذ ر
حذر ، ذرح
استعمل من وجوهها : حذر ، ذرح .
قال الليث : ينظر في ذحر فإن وجد مستعملاً ذكر ما فيه قلت : ولم أجذه مستعملاً في شيء من كلامهم .
حذر : قال الليث : الحَذَرُ : مَصْدَر قَوْلِك : حَذِرْتُ أحْذَرُ حَذَراً فأنا حاذِرٌ وحَذِرٌ قال : وتُقرأُ هَذِه الآية : ( وَإِنَّا لَجَمِيعٌ حَاذِرُونَ ) ( الشُّعَرَاء : 56 ) أي مُسْتَعِدُّون ومن قَرأَ ( حَذِرون ) فمعْناهُ إنَّا نخَافُ شَرَّهُم .
وقال الفرّاء في قَوْلِه ( حاذِرونَ ) ، رُوِي عن ابْنِ مسعود أنَّه قال : مُؤذُوْن ذَوُو أداةٍ من السِّلاح ، وقُرِىء ( حَذِرون ) ، قال : وكأنَّ الحاذر الذي يَحْذَرُك الآن ، وكأن الحَذِر المخلوقُ حَذِراً لا تلقاه إلا حَذِراً ، وقال : الزجاج : الحاذِرُ : المسْتَعِدُّ ، والحَذِرُ : المُتَيَقّظُ ، وقال شمر : الحاذِرُ : المُؤذِي الشَّاكُّ في السِّلاحِ وأنشد :
وبِزّةٍ فَوْقَ كَمِيَ حَاذِرِ
ونَثْرَةٍ سَلَبْتُها عن عَامِرِ
وحَرْبَةٍ مِثْلِ قُدَامَى الطّائر
أبو زيد : في العَيْن الحَذَرُ ، وهو ثِقَلٌ فيها من قَذًى يُصِيبُها . والحذَلُ : باللام طولُ البُكَاءِ ، وألاّ تجِفّ عَيْنُ الإنسان .
الليث : أنَا حَذِيرُك مِنْ فُلاَنٍ أي أُحَذِّرُكَهُ .
قلت : لم أسمع هذا الحَرْفَ لغَيْرِه ، وكأنَّه جاءَ به على لَفْظِ نَذِيرُك وعَذِيرك .
وقال الليث : يُقالُ حَذَارِ يا فلان أي احْذَرْ وأنشدَ :
حَذَارِ من أَرْمَاحِنا حَذَارِ
جُرَّتْ لِلْجَزْمِ الذي في الأمْر وأُنِّثَتْ لأنها كلمة ، وتقولُ : قد سَمِعْتُ حَذَارِ في عَسكَرِهم ودُعِيَتْ نَزَالِ بينَهم .
قال : وحُذَارُ : اسم أبي ربيعة بن حُذَارٍ قاضي العرب في الجاهِلية ، وكان مِنْ بَنِي أسدِ بن خُزَيمَة .
أبو عُبَيد عن الأصْمعي : الحِذْرِيَةُ مِن الأرضِ : الخَشِنَةُ والجمع حَذَارِيّ .
وقال النَّضْرُ : الحِذْرِيَةُ : الأرضُ الغَلِيظَة من القُفّ الخَشِنَةُ .
وقال أبو خَيْرَةَ : أَعْلى الجبَل إذا كان صُلْباً غليظاً مُسْتوِياً فهو حِذْرِيَةٌ ، ويقالُ : رَجُلٌ حِذْرِيانُ إذا كانَ حَذِراً عَلَى فِعْلِيَانٍ .
ذرح : ابن المُظفَّر : الذُّرَحْرَحَةُ : الواحِدَةُ مِنَ الذَّرَارِيح ، ومنهم مَنْ يقول : ذَرِيحة واحدةٌ وتقولُ : طعَامٌ مَذْرُوحٌ وهي أعظم من الذُّبَاب شيئاً ، مُجَزَّعٌ مُبَرْقَشٌ بحُمْرَة وسوَادٍ وصُفْرَةٍ لها جناحان تطيرُ بهما ، وَهُوَ سَمٌّ قاتلٌ فإذا أرَادُوا أَنْ يَكْسِرُوا حَدَّ سَمِّه خَلَطُوه بالعَدَس فيصير دوَاءً لِمَنْ عَضَّهُ الكلْبُ الكَلِبُ .
قال : وبَنو ذَرِيحٍ : من أحياءِ العربِ .
والذَّرَحُ : شَجَرةٌ يُتَّخَذُ مِنها الرِّحَالةُ .
عَمْرُو عنْ أبيه : الذَّرَائح : هَضَباتٌ تُبْسَطُ عَلَى الأرْض حُمْرٌ ، واحدتُها ذَريحة .
ثعلب عن ابن الأعرابي : ذَرَّحَ إذا صَبَّ في لَبَنِه ماءً ليَكْثُرَ .
أبو حاتم قال أبو زيد : المَذِيقُ والضَّيْحُ ، والمُذَرِّحُ ، والذُّرَّاح والذُّلاَّحُ والمُذَرّقُ كلُّه : اللَّبَنُ الذي مُزِجَ بالماءِ .
عمرو عنْ أبيه : ذَرَّحَ إذا طَلى إداوَتَه الجديد بالطين لتطيب رائحتها . وقال ابن الأعرابي مرّخ إداوته بهذا المَعْنَى .
قال : ويقال : أَحْمَرُ ذَرِيحِيٌّ إذا كانَ شديدَ الحُمْرَة قال : وذَرَّحْتُ الزَّعْفَرَان وغيرَهُ في الماءِ إذا جَعَلْتَ منهُ فيهِ شيئاً يَسِيراً .

##### Türkçe

ح ذ ر
**حذر** , **ذرح**
Onun vecihlerinden kullanıldı: **حذر** , **ذرح** .
Leys dedi: **ذحر** hakkında bakılır; eğer kullanılmış bulunursa, onda olan zikredilir. Dedim: Onu onların sözlerinden hiçbir şeyde kullanılmış bulmadım.

**حذر** : Leys dedi: **الحَذَرُ**: “Senin sözün”ün masdarıdır: **حَذِرْتُ** **أحْذَرُ** **حَذَراً**; ben **حاذِرٌ** ve **حَذِرٌ**’im. Dedi: Ve bu âyet okunur: ( **وَإِنَّا لَجَمِيعٌ حَاذِرُونَ** ) ( **الشُّعَرَاء : 56** ) yani “hazır olanlar”. Ve kim ( **حَذِرون** ) okursa, onun mânası: “Biz onların şerrinden korkarız”dır.
Ferrâ, onun sözü hakkında ( **حاذِرونَ** ) dedi: İbn Mes‘ûd’dan rivayet olundu ki o dedi: “Eziyet edenler; silahtan âlet sahibi olanlar.” Ve ( **حَذِرون** ) okundu. Dedi: Sanki **الحاذر** şimdi seni sakınan kimsedir; sanki **الحَذِر** ise “sakınır” olarak yaratılmıştır; onu ancak sakınır hâlde bulursun. Dedi: Zeccâc: **الحاذِرُ**: “hazır olan”; **الحَذِرُ**: “uyanık olan”dır. Şemir dedi: **الحاذِرُ**: “eziyet eden, silahta şâk (silah kuşanmış)”dır. Ve inşâd etti:
Ve bir elbise ile, kolumun üstünde **حَاذِرِ**
Ve bir burun halkası; onu Âmir’den soydum
Ve bir mızrak; kuşun ön tarafı gibi

Ebû Zeyd: Gözde **الحَذَرُ** vardır; o, ona isabet eden bir çapaktan dolayı onda bir ağırlıktır. Ve **الحذَلُ**: **باللام** (lâm ile), ağlamanın uzunluğu ve insanın gözünün kurumamasıdır.
Leys: “Ben falândan senin **حَذِيرُك**’um” (yani) “onu sana sakındırırım” denir.
Dedim: Bunu onun dışındakine dair bu “harf”i işitmedim; sanki onu **نَذِيرُك** ve **عَذِيرك** lafzı üzere getirmiştir.
Leys dedi: “**حَذَارِ** ya falan” denir; yani “sakın!” Ve inşâd etti:
**حَذَارِ** bizim mızraklarımızdan, **حَذَارِ**

Emirde olan cezme (cezm hâline) çekildi ve “kelime” olduğu için müennes kılındı. Ve dersin ki: “Onların askerinde **حَذَارِ**’ı işittim” ve aralarında **نَزَالِ** çağrıldı.
Dedi: Ve **حُذَارُ**: Câhiliyede Arapların kadısı olan Ebû Rabîa b. **حُذَارٍ**’ın adıdır; ve o, Benî Esed b. Huzeyme’dendi.
Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: Yerden **الحِذْرِيَةُ**: “sert/iri taneli olan”dır; cem‘i **حَذَارِيّ**’dir.
Nadr dedi: **الحِذْرِيَةُ**: sert kaba taşlı yerden, “kalın olan, sert olan” arazidir.
Ebû Hayra dedi: Dağın üstü, eğer katı, kalın, düz olursa o **حِذْرِيَةٌ**’dir. Ve denir: **رَجُلٌ حِذْرِيانُ**; eğer **حَذِراً** ise, **عَلَى فِعْلِيَانٍ** üzere.

**ذرح** : İbnü’l-Muzaffer: **الذُّرَحْرَحَةُ**: **الذَّرَارِيح**’ten bir tanedir. Ve onlardan kimisi “bir tane **ذَرِيحة**” der. Ve dersin: **طعَامٌ مَذْرُوحٌ**; o, sinekten daha büyük bir şeydir; kırmızı, siyah ve sarı ile parçalı, benekli; onunla uçtuğu iki kanadı vardır. Ve o, öldürücü bir zehirdir. Onlar onun zehrinin keskinliğini kırmak istediklerinde onu mercimekle karıştırırlar; böylece kuduz köpeğin ısırdığı kimse için bir ilaç olur.
Dedi: Ve **بَنو ذَرِيحٍ**: Arapların kabilelerinden bir kabiledir.
Ve **الذَّرَحُ**: Ondan eyer (binit semeri) yapılan bir ağaçtır.
Amr, babasından: **الذَّرَائح**: yere yayılmış kırmızı tepeciklerdir; onun bir tanesi **ذَريحة**’dir.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **ذَرَّحَ**; eğer çoğalsın diye sütüne su dökerse.
Ebû Hâtim; Ebû Zeyd dedi: **المَذِيقُ** ve **الضَّيْحُ** ve **المُذَرِّحُ** ve **الذُّرَّاح** ve **الذُّلاَّحُ** ve **المُذَرّقُ**; hepsi: su ile karıştırılmış süttür.
Amr, babasından: **ذَرَّحَ**; eğer yeni su tulumunu çamurla sıvarsa, kokusu güzel olsun diye. İbnü’l-A‘râbî dedi: **مرّخ** onun tulumunu bu mânada.
Dedi: Ve denir: **أَحْمَرُ ذَرِيحِيٌّ**; eğer kızıllığı şiddetli ise. Dedi: Ve **ذَرَّحْتُ** safranı ve başkasını suda; eğer ondan onda az bir şey kılarsan.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الحاء والذال وما يثلثهما)
(حذر) الحاء والذال والراء أصلٌ واحد، وهو من التحرُّز والتيقُّظ. يقال حَذِر يَحْذَر حَذَراً. ورَجُلٌ حَذِرٌ وحَذُورٌ وحِذْرِيانٌ: متيقِّظٌ متحرّز.‏
وحَذَارِ، بمعنى احذَرْ. قال:‏
* حَذَارِ من أرْماحِنا حَذَارِ(1) *‏
وقرئت: ﴿وَإنَّا لَجَمِيعٌ حَاذِرُونَ(2)﴾ [الشعراء 56]، قالوا: متأهِّبون. و(حَذِرُونَ): خائفون. والمحْذُورة: الفزَع. فأمّا الحِذْرِيَةُ فالمكانُ الغليظ: ويمكن أنْ يكون سُمّي بذلك لأنه يُحذَر المشْيُ عليه(3).‏
(حذق) الحاء والذال والقاف أصلٌ واحد، وهو القَطْع. يقال حَذَقَ السكِّين الشيءَ، إذا قطَعه. [قال]:‏
* فذلك سِكِّينٌ على الحَلْقِ حاذِق(4) *‏
ومن هذا القياس الرّجُل الحاذِق في صناعته، وهو الماهر، وذلك أنّه يَحْذِق الأمرَ يَقْطَعُه لا يدع فيه مُتَعلَّقا. ومنه حِذْق القرآن. ومن قياسِه الحُذَاقيُّ، وهو الفَصيحُ اللِّسان؛ وذلك أنّه يَفْصِل الأمورَ يَقطعها. ولذلك يسمَّى اللِّسان مِفْصَلاً. والباب كلُّه واحد.‏
ومن الباب حَذَقَ فاهُ الخلُّ إذا حَمَزَه، وذلك كالتَّقطيع يقَعُ فيه.‏
--------------------------------------------------------
(1) لأبي النجم العجلي، كما في اللسان (حذر). وأنشده ثعلب في أماليه 651.‏
(2) هذه قراءة ابن ذكوان، وهشام من طريق الداجواني، وعاصم، وحمزة، والكسائي وخلف. ووافقهم الأعمش. والباقون بحذف الألف. ومما يجدر ذكره أن كتابتهما في رسم المصحف (حذرون) بطرح الألف. انظر إتحاف فضلاء البشر 332.‏
(3) في الأصل: "بالمشي عليه".‏
(4) لأبي ذؤيب في ديوانه 151 واللسان (حذق). وصدره:‏
* يرى ناصحاً فيما بدا فإذا خلا *‏

ـ

##### Türkçe

(باب **الحاء** ve **الذال** ve ikisini üçleyen şeyler)

(**حذر**) **الحاء** ve **الذال** ve **الراء** tek bir asıldır; o da sakınma ve uyanıklık cinsindendir. Denir: **حَذِر** **يَحْذَر** **حَذَراً**. Ve **رَجُلٌ حَذِرٌ** ve **حَذُورٌ** ve **حِذْرِيانٌ**: uyanık, sakınan.

Ve **حَذَارِ**; “sakın” mânâsında. Dedi ki:
* **حَذَارِ** من أرْماحِنا **حَذَارِ**(1) *

Ve şöyle okunmuştur: ﴿وَإنَّا لَجَمِيعٌ **حَاذِرُونَ**(2)﴾ [الشعراء 56]; “hazırlıklı olanlar” dediler. Ve (**حَذِرُونَ**): korkanlar. Ve **المحْذُورة**: korku. Amma **الحِذْرِيَةُ** ise kalın/sert yer (mekân)dır; ve onun böyle adlandırılmış olması mümkündür; çünkü onun üzerinde yürümekten sakınılır(3).

(**حذق**) **الحاء** ve **الذال** ve **القاف** tek bir asıldır; o da kesmedir. Denir: **حَذَقَ** bıçak şeyi; onu kestiği zaman. [Dedi]:
* فذلك سِكِّينٌ على الحَلْقِ **حاذِق**(4) *

Ve bu kıyastandır: adamın sanatında **الحاذِق** olması; o, mahirdir; bu da şundandır ki o işi **يَحْذِق**; onu kesip bitirir, onda asılı kalmış bir şey bırakmaz. Ve ondandır: **حِذْق القرآن**. Ve onun kıyasındandır: **الحُذَاقيُّ**; o, dili fasih olandır; çünkü o işleri ayırır, onları kesip bitirir. Bundan dolayı dile **مِفْصَلاً** denir. Bütün bab tek bir şeydir.

Ve babdandır: **حَذَقَ** onun ağzını sirke, onu ekşittiği zaman; ve bu, onda meydana gelen kesip-parçalama gibidir.

--------------------------------------------------------
(1) Ebû’n-Necm el-‘Aclî’nindir; Lisân’da (**حذر**)da olduğu gibi. Sa‘leb onu Emâlî’sinde 651’de inşâd etmiştir.

(2) Bu, İbn Zekvân’ın kıraati; ve Hişâm’ın ed-Dâcuvânî tarikiyle; ve Âsım’ın; ve Hamza’nın; ve el-Kisâî’nin ve Halef’indir. el-A‘meş de onlara muvafakat etmiştir. Geri kalanlar elifin hazfiyle (okumuştur). Ve zikredilmeye değer olan şundandır ki ikisinin yazımı mushaf رسم’inde (**حذرون**) şeklindedir; elif atılarak. Bkz. İthâfu Fudalâ’i’l-Beşer 332.

(3) Asılda: “بالمشي عليه”.

(4) Ebû Züeyb’indir; Dîvân’ında 151’de ve Lisân’da (**حذق**)da. Ve onun صدر’ü:
* يرى ناصحاً فيما بدا فإذا خلا *

ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الحذر: احتراز من مخيف، يقال: حذر حذرا، وحذرته، قال عز وجل: ﴿يحذر الآخرة﴾ [الزمر/9]، وقرئ: ﴿وإنا لجميع حذرون﴾، و ﴿حاذرون﴾ (سورة الشعراء: آية 56. وقرأ ﴿حاذرون﴾ ابن ذكوان وهشام من طريق الدجواني، وعاصم وحمزة والكسائي وخلف، وقرأ الباقون ﴿حذرون﴾. راجع: الإتحاف ص 232)، وقال تعالى: ﴿ويحذركم الله نفسه﴾ [آل عمران/28]، وقال عز وجل: ﴿خذوا حذركم﴾ [النساء/71]، أي: ما فيه الحذر من السلاح وغيره، وقوله تعالى: ﴿هم العدو فاحذرهم﴾ [المنافقون/4]، وقال تعالى: ﴿إن من أزواجكم وأولادكم عدوا لكم فاحذروهم﴾ [التغابن/14]، وحذار، أي: احذر، نحو: مناع، أي: امنع.

##### Türkçe

- **الحذر**: korkutucudan sakınma; denilir: **حذر** **حذرا**; ve **حذرته**. Aziz ve celil olan dedi: ﴿**يحذر الآخرة**﴾ [ez-Zümer/9]; ve şöyle okunmuştur: ﴿**وإنا لجميع حذرون**﴾ ve ﴿**حاذرون**﴾ (eş-Şu‘arâ sûresi: âyet 56. Ve **حاذرون**’u İbn Zekvân ve Hişâm ed-Dücâvânî tarikiyle, ayrıca Âsım, Hamza, el-Kisâî ve Halef okudu; geri kalanlar **حذرون** okudu. Bkz.: el-İthâf s. 232). Ve Allah Teâlâ dedi: ﴿**ويحذركم الله نفسه**﴾ [Âl-i İmrân/28]; ve Aziz ve celil olan dedi: ﴿**خذوا حذركم**﴾ [en-Nisâ/71], yani: silah ve başkası gibi, içinde sakınma bulunan şey. Ve O’nun sözü Teâlâ: ﴿**هم العدو فاحذرهم**﴾ [el-Münâfikûn/4]. Ve Allah Teâlâ dedi: ﴿**إن من أزواجكم وأولادكم عدوا لكم فاحذروهم**﴾ [et-Teğâbün/14]. Ve **حذار**; yani: sakın, şu misal gibi: **مناع**; yani: engelle.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ح ذ ر
حذرته وحاذرته وفر حذر الموت وحذا الموت‏.‏
ووقـاك اللـه كـل مكـروه ومحـذور‏.‏
وتقـول‏:‏ ذر لا تحذر‏.‏
وقال‏:‏ حذار من أرماحنا حذار أي احذر‏.‏
وصبحتهم المحذورة وهي الخيل المغيرة أو الصيحة‏.‏
قال الأعشى‏:‏ قـوم بيوتهـم أمـن لجارهـم يوماً إذا ضمت المحذورة الفزعا أي جمعت الفزع كله‏.‏
ورجل حذريانٌ‏:‏ شديد الحذر‏.‏
ومن الكناية‏:‏ رجل حذر وحذر‏:‏ متيقظ محترز‏.‏
وحاذر‏:‏ مستعد‏.‏
قال‏:‏ فلا غرو إلا يوم جاءت محارب إلينـا بألـف حـاذر قـد تكتبا لأن الفزع متيقظ ومتأهب‏.‏

##### Türkçe

ح ذ ر
**حذرته** ve **حاذرته**; ve **فر حذر الموت** ve **حذا الموت**.
Ve Allah seni her **مكروه** ve **محذور**dan korusun.
Ve dersin: **ذر**; **لا تحذر**.
Ve dedi: **حذار** min **أرماحنا** **حذار**; yani **احذر**.
Ve onları sabahladım: **المحذورة**; o, baskın yapan atlar yahut çığlıktır.
**الأعشى** dedi:
قـوم بيوتهـم أمـن لجارهـم يوماً إذا ضمت **المحذورة** الفزعا
yani bütün korkuyu topladı.
Ve bir adam **حذريانٌ**: şiddetli sakınan.
Ve kinayeden: bir adam **حذر** ve **حذر**: uyanık, sakınan.
Ve **حاذر**: hazır.
Dedi:
فلا غرو إلا يوم جاءت محارب إلينـا بألـف **حـاذر** قـد تكتبا
çünkü korku uyanık ve hazırlanmıştır.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الحِذْرُ والحَذَرُ: الخيفة. حَذِرَهُ يَحْذَرُهُ حَذَراً واحْتَذَرَهُ؛ الأَخيرة عن ابن الأَعرابي، وأَنشد:
قلتُ لقومٍ خَرجُوا هَذالِيلْ:
احْتَذِرُوا لا يَلْقَكُمْ طَمالِيلْ
ورجلُ حَذِرٌ وحَذُرٌ
(* قوله: «وحذر» بفتح الحاء وضم الذال كما هو
مضبوط بالأَصل، وجرى عليه شارح القاموس خلافاً لما في نسخ القاموس من ضبطه بالشكل بسكون الذال) وحاذُورَةٌ وحِذْرِيانٌ: متيقظ شديد الحَذَرِ والفَزَعِ، متحرّز؛ وحاذِرٌ: متأَهب مُعِدٌّ كأَنه يَحْذَرُ أَن يفاجَأَ؛ والجمع حَذِرُونَ وحَذارَى. الجوهري: الحَذَرُ والحِذْرُ التحرّز؛ وأَنشد سيبويه في تعدِّيه:
حَذِرٌ أُمُوراً لا تُخافُ، وآمِنٌ
ما ليسَ مُنْجِيهِ من الأَقدْارِ
وهذا نادر لأَن النعت إِذا جاء على فَعِلٍ لا يتعدى إِلى مفعول. والتحذير: التخويف. والحذارُ: المُحاذَرَةُ. وقولهم: إِنه لابْنُ أَحْذارٍ أَي لابْنُ حَزْمٍ وحَذَرٍ. والمَحْذُورَةُ: الفزع بعينه. وفي التنزيل العزيز: وإِنا لجميعٌ حاذِرُونَ، وقرئ: حَذِرُونَ وحَذُرونَ أَيضاً، بضم الذال، حكاه الأَخفش؛ ومعنى حاذرون متأَهبون، ومعنى حذرون خائفون، وقيل: معنى حذرون مُعِدُّونَ. الأَزهري: الحَذَرُ مصدر قولك حَذِرْتُ أَحْذَرُ حَذَراً، فَأَنا حاذِرٌ وحَذِرٌ، قال: ومن قرأَ: وإِنا لجميع حاذرون؛ أَي مستعدون. ومن قرأَ: حذرون، فمعناه إِنا نخاف شرهم. وقال الفرّاء في قوله: حاذرون، روي عن ابن مسعود أَنه قال مُؤْدُونَ: ذَوُو أَداةٍ من السلاح. قال: وكأَنَّ الحاذِرَ الذي يَحْذَرُكَ الآن. وكَأَنَّ الحَذِرَ المَخْلُوقُ حَذِراً لا تلقاه إِلاَّ حَذِراً. وقال الزجاج: الحاذِرُ المستعدُّ، والحَذِرُ المتيقظ؛ وقال شمر: الحاذِرُ المُؤْدِي الشَّاكُّ في السلاح؛ وأَنشد:وبِزَّةٍ مِن فَوْقِ كُمَّيْ حاذِرِ،
ونَثْرَةٍ سَلَبْتُها عن عامِرِ،
وحَرْبَةٍ مِثْلِ قُدَامَى الطَّائِرِ
ورجل حِذْرِيانٌ إِذا كان حَذِراً، على فِعْليانٍ.
وقوله تعالى: ويُحَذِّرُكم الله نفسه؛ أَي يحذركم إِياه. أَبو زيد: في العين الحَذَرُ، وهو ثِقَلٌ فيها من قَذىً يصيبها؛ والحَذَلُ باللام، طول البكاء وأَن لا تجف عين الإِنسان. وقد حَذَّرَهُ الأَمَر وأَنا حَذُيرُكَ منه مُحَذِّرك منه أُحَذِّرُكَهُ. قال الأَصمعي: لم أَسمع هذا الحرف لغير الليث، وكأَنه جاء به على لفظ نَذِيرُكَ وعَذِيرُكَ. وتقول: حَذَارِ يا فلان أَي احْذرْ؛ وأَنشد لأَبي النجم:
حَذارِ مِنْ أَرْماحِنا حَذارِ
أَوْ تَجْعَلُوا دُونَكُمُ وَبارِ
وتقول: سُمِعَتْ حَذارِ في عسكرهم ودُعِيَتْ نَزال بينهم. والمَحْذُورَةُ: كالحَذَرِ مصدر كالمَصْدُوقَةِ والمَلْزُومَة، وقيل: هي الحرب. ويقال: حَذارِ مثل قَطامِ لأَأَي احْذرْ، وقد جاء في الشعر حَذار وأَنشد اللحياني:
حَذارِ حَذارٍ مِنْ فَوارِسِ دارِمٍ،
أَبا خالِدٍ مِنْ قَبْلِ أَنْ تَتَنَدَّما
فنوّن الأَخيرة ولم يكن ينبغي له ذلك غير أَن الشاعر أَراد أَن يتم به الجزء. وقالوا. حَذارَيْكَ، جعلوه بدلاً من اللفظ بالفعل، ومعنى التثنية أَنه يريد: ليكن منك حَذَرٌ بعد حَذَرٍ. ومن أَسماء الفعل قولهم: حَذَرَكَ زَيْداً وحَذارَكَ زيداً إِذا كنت تُحَذِّرُه منه. وحكى اللحياني: حَذارِك، بكسر الراء، وحُذُرَّى صيغة مبنية من الحَذَرِ؛ وهي اسم حكاها سيبويه.وأَبو حَذَرٍ: كُنْيَةُ الحِرْباء.
والحِذْرِيَةُ والحِذْرِياءُ: الأَرضُ الخَشِنَةُ؛ ويقال لها حَذارِ اسم معرفة. النضر: الحِذْرِيَةُ الأَرض الغليظة من القُفِّ الخَشِنَةُ، والجمع الحَذارَى. وقال أَبو الخَيْرَةِ: أَعلى الجبل إِذا كان صُلْباً غليظاً مستوياً، فهو حِذْرِيةٌ، والحِذْرِيَةُ على فِعْليَةٍ قطعة من الأَرض غليظة، والجمع الحَذارَى، وتسمى إِحدى حَرَّتَيْ بني سُلَيْمٍ الحِذْرِيَةَ.
واحْذَأَرَّ الرجلُ: غَضِبَ فاحرْ نَفْشَ وتَقَبَّضَ.
والإِحْذارُ: الإِنذار. والحُذارِياتُ: المنذورون.
ونَفَشَ الديكُ حِذْرِيَتَهُ أَي عِفْرِيَتَهُ.
وقد سمَّتْ مَحْذُوراً وحُذَيْراً. وأَبو مَحْذُورَةَ: مؤَذن النبي، صلى الله عليه وسلم، وهو أَوْسُ بن مِعْيَرٍ أَحد بني جُمَحٍ؛ وابنُ حُِذارٍ: حَكَمُ بن أَسَدٍ، وهو أَحد بني سعد بن ثعلبة بن ذودان يقول فيه الأَعشى:
وإِذا طَلَبْتَ المَجْدَ أَيْنَ مَحَلُّهُ،
فاعْمِدْ لبيتِ رَبيعَةَ بنِ حُذارِ
قال الأَزهري: وحُِذارُ اسم إِبي ربيعة بن حُذارٍ قاضي العرب في الجاهلية، وهو من بني أَسد بن خزيمة.

##### Türkçe

**الحِذْرُ** ve **الحَذَرُ**: korku. **حَذِرَهُ يَحْذَرُهُ حَذَراً** ve **احْتَذَرَهُ**; sonuncusu İbnü’l-A‘râbî’den; ve inşâd etti:

Dedim, şu **هَذالِيلْ** olarak çıkan bir kavme:
**احْتَذِرُوا**; size **طَمالِيلْ** rastlamasın

Ve bir adam **حَذِرٌ** ve **حَذُرٌ**
(* sözü: «**وحذر**»; **الحاء**’ın fethi ve **الذال**’ın zammı ile, asılda ضبط edildiği üzere; ve Kāmûs şârihi bunun üzerine yürümüştür, Kāmûs nüshalarında **الذال**’ın sükûn ile şekillenmiş olmasına aykırı olarak) ve **حاذُورَةٌ** ve **حِذْرِيانٌ**: uyanık, şiddetli **الحَذَرِ** ve **الفَزَعِ** sahibi, sakınan; ve **حاذِرٌ**: hazırlıklı, hazırlayan; sanki ansızın yakalanmaktan sakınır; çoğulu **حَذِرُونَ** ve **حَذارَى**. el-Cevherî: **الحَذَرُ** ve **الحِذْرُ** sakınmadır; ve Sîbeveyh onun geçişliliği hakkında inşâd etti:

**حَذِرٌ** işler(den), korkulmaz; ve emniyette
kaderlerden kendisini kurtaracak olmayan şey(den)

Bu nâdirdir; çünkü sıfat **فَعِلٍ** üzere geldiğinde mef‘ûle geçişli olmaz.
Ve **التحذير**: korkutma. Ve **الحذارُ**: **المُحاذَرَةُ**. Ve onların sözü: “O, **ابْنُ أَحْذارٍ**’dır”; yani “**ابْنُ حَزْمٍ** ve **حَذَرٍ**’dır.” Ve **المَحْذُورَةُ**: bizzat korku. Ve aziz tenzîlde: **وإِنا لجميعٌ حاذِرُونَ**; ve **حَذِرُونَ** ve **حَذُرونَ** diye de okundu; **الذال**’ın zammı ile; bunu el-Ahfeş nakletti; **حاذرون**’un mânası: hazırlıklı olanlar; **حذرون**’un mânası: korkanlar; ve denildi: **حذرون**’un mânası: hazırlayanlar. el-Ezherî: **الحَذَرُ**, “**حَذِرْتُ أَحْذَرُ حَذَراً**” sözünün masdarıdır; ben **حاذِرٌ** ve **حَذِرٌ**’im, dedi: “Kim **وإِنا لجميع حاذرون** okursa; yani hazır olanlarız. Kim **حذرون** okursa, mânası: onların şerrinden korkarız.” Ferrâ, “**حاذرون**” sözü hakkında dedi: İbn Mes‘ûd’dan rivayet olundu ki o “**مُؤْدُونَ**” dedi: silâhtan âlet sahibi olanlar. Dedi: sanki **الحاذِرَ**, şimdi senden sakınan kimsedir. Ve sanki **الحَذِرَ**, yaratılıştan **حَذِراً** olan; onu ancak **حَذِراً** olarak bulursun. Zeccâc dedi: **الحاذِرُ** hazır olan; **الحَذِرُ** uyanık olan. Şemmer dedi: **الحاذِرُ** silâhta **المُؤْدِي** olan, silâhla kuşanmış olan; ve inşâd etti:

Ve iki kolun üstünde **حاذِرِ** bir elbise ile,
Âmir’den aldığım bir **نَثْرَةٍ** ile,
Uçan kuşun ön tarafı gibi bir **حَرْبَةٍ** ile

Ve bir adam **حِذْرِيانٌ**, **حَذِراً** olduğunda; **فِعْليانٍ** üzere.
Ve O’nun sözü: **ويُحَذِّرُكم الله نفسه**; yani sizi O’ndan sakındırır. Ebû Zeyd: gözde **الحَذَرُ** vardır; o, ona isabet eden bir çapaktan dolayı onda bir ağırlıktır; ve **الحَذَلُ** ( **اللام** ile): ağlamanın uzaması ve insanın gözünün kurumamasıdır. Ve onu iş **حَذَّرَهُ**; ve ben ondan seni **حَذُيرُكَ**’ım; ondan seni sakındıran, onu sana sakındırırım. el-Asma‘î dedi: Bu harfi Leys’ten başkası için işitmedim; sanki onu **نَذِيرُكَ** ve **عَذِيرُكَ** lafzı üzere getirmiştir.
Ve dersin: **حَذَارِ** ey falan; yani **احْذرْ**; ve Ebû’n-Necm için inşâd etti:

**حَذارِ** bizim mızraklarımızdan, **حَذارِ**
Yahut önünüze **وَبارِ** koyarsınız

Ve dersin: Onların askerinde **حَذارِ** işitildi ve aralarında **نَزال** çağrıldı.
Ve **المَحْذُورَةُ**: **الحَذَرِ** gibi; **المَصْدُوقَةِ** ve **المَلْزُومَة** gibi bir masdar; ve denildi: o, savaştır. Ve denir: **حَذارِ**; **قَطامِ** gibi; yani **احْذرْ**; ve şiirde **حَذار** gelmiştir; ve el-Lihyânî inşâd etti:

**حَذارِ حَذارٍ** Dârim’in süvarilerinden,
Ey Ebû Hâlid, pişman olmadan önce

Sonuncusunu tenvînledi; hâlbuki ona bu gerekmezdi; ancak şair, onunla cüz’ü tamamlamak istedi. Ve dediler: **حَذارَيْكَ**; onu fiil lafzından bedel kıldılar; ikilemenin mânası: “Senden bir sakınma, sakınmadan sonra olsun” istemesidir. Fiil isimlerinden onların sözü: **حَذَرَكَ زَيْداً** ve **حَذارَكَ زيداً**; onu ondan sakındırdığında. el-Lihyânî nakletti: **حَذارِك**; **الراء**’ın kesri ile. Ve **حُذُرَّى**, **الحَذَرِ**’den bina edilmiş bir sigadır; o, Sîbeveyh’in naklettiği bir isimdir. Ve **أَبو حَذَرٍ**: kertenkele’nin künyesidir.
Ve **الحِذْرِيَةُ** ve **الحِذْرِياءُ**: sert yer; ona marife isim olarak **حَذارِ** denir. en-Nadr: **الحِذْرِيَةُ**, sert **القُفِّ**’ten kalın yer, pürüzlü olan; çoğulu **الحَذارَى**. Ebû’l-Hayra dedi: dağın üstü, sert, kalın, düz olduğunda; o, **حِذْرِيةٌ**’dir; ve **الحِذْرِيَةُ** **فِعْليَةٍ** üzere, yerden kalın bir parçadır; çoğulu **الحَذارَى**; Benî Süleym’in iki **حَرَّة**sinden birine **الحِذْرِيَةَ** adı verilir.
Ve **احْذَأَرَّ** adam: öfkelendi; tüyünü kabarttı ve büzüldü.
Ve **الإِحْذارُ**: **الإِنذار**. Ve **الحُذارِياتُ**: uyarılanlar.
Ve horoz **حِذْرِيَتَهُ** kabarttı; yani **عِفْرِيَتَهُ**.
Ve **مَحْذُوراً** ve **حُذَيْراً** diye adlandırmıştır. Ve **أَبو مَحْذُورَةَ**: Peygamber’in, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, müezzinidir; o, Benî Cümah’tan olan Evs b. Mi‘yer’dir. Ve **ابنُ حُِذارٍ**: Hakem b. Esed’dir; o, Sa‘d b. Sa‘lebe b. Zûdân’ın oğullarından biridir; el-A‘şâ onun hakkında şöyle der:

Şanı aradığında, onun yeri nerededir,
Rabî‘a b. **حُذارِ**’ın evine yönel

el-Ezherî dedi: Ve **حُِذارُ**, câhiliyede Arapların kadısı olan Rabî‘a b. **حُذارٍ**’ın babasının adıdır; o, Benî Esed b. Huzeyme’dendir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ح ذ ر * * الحَذَرُ * و * الحِذْرُ * التحرز وقد * حَذِرَهُ * وبابه طرب ورجل * حَذِرٌ * بكسر الذال وضمها أي متيقظ متحرز والجمع * حَذِرُونَ * و * حَذَارَى * بفتح الراء و * التحذِيرُ * التخويف و * الحِذَارُ * بالكسر * المُحَاذَرةُ * وقُرئ قوله تعالى ﴿وإنا لجميع حاذرون﴾ و * حَذِرُون * و * حَذُرونَ * أيضا بالضم ومعنى * حاذِرون * متأهبون ومعنى * حذِرُون * خائفون

##### Türkçe

* ح ذ ر * * **الحَذَرُ** * ve * **الحِذْرُ** * sakınmadır; ve muhakkak * **حَذِرَهُ** * (ondan sakındı); ve onun bâbı طرب’dır. Ve bir adam * **حَذِرٌ** * (ذال’in kesresiyle ve onun zammıyla), yani uyanık, sakınan; ve cem‘i * **حَذِرُونَ** * ve * **حَذَارَى** * (راء’in fethasıyla). Ve * **التحذِيرُ** * korkutmadır. Ve * **الحِذَارُ** * (kesre ile) * **المُحَاذَرةُ** *’dır. Ve Yüce Allah’ın sözü ﴿وإنا لجميع حاذرون﴾ diye okundu; ve * **حَذِرُون** * ve * **حَذُرونَ** * da (zamma ile). Ve * **حاذِرون** *’un manası: hazırlıklı olanlar; ve * **حذِرُون** *’un manası: korkanlar.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الحذر، بالكسر، ويحرك: الخفية، وقيل: هو الاحتراز وفسره قوم بالتحرز، وقوم بالاستعداد والتأهب، وقوم بالفزع. قال شيخنا: ولعلها متقاربة في المعنى، ورجح بعض التحريك، كالاحتذار وهذه عن اللحياني. حذره يحذره حذرا، واحتذره، وأنشد:

  قلت لقوم خرجوا هذاليل                      احتذروا لا يلقكم طماليل. والمحذورة، كالمصدوقة والمكذوبة. والفعل حذر، كعلم وهو حاذورة، وحذريان، بالكسر على فعليان، وحذر ككتف، وحذر كندس، ج حذرون وحذارى، أي متيقظ شديد الحذر، والفزع.
 وحاذر: متأهب معد، كأنه يحذر أن يفاجأ. وأنشد سيبويه في تعديه:
  حذر أمورا لا تخاف وآمن                      ما ليس منجيه من الأقدار. وهذا نادر، لأن النعت إذا جاء على فعل لا يتعدى إلى مفعول.
 من المجاز: يقال: هو ابن أحذار، أي ابن حزم وحذر. والمحذورة: الفزع بعينه. المحذورة: الداهية التي تحذر. في الأساس: وصبحتهم المحذورة. وهي الخيل المغيرة، أو الصيحة. قيل: المحذورة الحرب. يقال: حذار حذار يا فلان، وقد ينون الثاني، وقد جاء في الشعر. وأنشد اللحياني:
  حذار حذار من فوارس دارم                      أبا خالد من قبل أن تتندمـا. فنون الأخيرة، قال: ولم يكن له ذلك، غير أن الشاعر أراد أن يتم به الجزء. أي احذر. قال أبو النجم:
  حذار من أرماحنا حذار                      أو تجعلوا دونكم وبار. وربيعة بن حذار بن عامر العكلي كغراب جواد، م أي معروف، وهو الذي تحاكم إليه عبد المطلب بن هاشم، وحرب بن أمية، وفي هذا يقول الأعشى:
  وإذا أردت بأرض عكل نائلا                      فاعمد لبيت ربيعة بن حذار. وذكر ابن حبيب عن ابن الكلبي مثل ذلك، وفيه زيادة بعد قوله: عكلي: من بني عوف بن عبد مناة بن أد بن طابخة. وفيه: فحكم لعبد المطلب.
 قلت: وهو غير ابن حذار الأسدي، حكم العرب الآتي ذكره. قال الصغاني: وإياه عنى الذبياني بقوله:
  رهط ابن كوز محقبى أدراعهم                      فيها ورهط ربيعة بن حـذار. وذو حذار من ألهان بن مالك بن زيد بن أوسلة بن ربيعة بن الخيار أخي همدان بن مالك.
 وحبيبة بنت عبد العزى بن حذار، شاعرة توصف بالكرم، وهي من بني ثعلبة بن سعد بن ذبيان. وربيعة بن حذار الأسدي من بني أسد بن خزيمة، ثم بني سعد بن ثعلبة بن دودان وحذار هو ابن مرة بن الحارث بن سعد بن ثعلبة بن دودان، والمشهور بالنسبة إليها: قبيصة بن جابر بن وهب بن مالك بن عميرة بن حذار بن مرة الأسدي الحذاري: من التابعين، ذكره السمعاني، وذكر ابن الكلبي قيس بن الربيع الأسدي الكوفي من ولد عميرة بن حذار بن مرة: حكم العرب وقاضيها في الجاهلية، ويقال له أيضا: حكم بني أسد، وفيه يقول الأعشى:
  وإذا طلبت المجد أين محلـه                      فاعمد لبيت ربيعة بن حذار. أو هو حذار ككتاب، وهكذا كان يروي الأصمعي قول الذبياني. يقال: أنا حذيرك منه، أي محذرك منه، أحذركه: قال الأصمعي: لم أسمع هذا الحرف لغير الليث، وكأنه جاء به على لفظ: نذيرك وعذيرك.
 عن النضر: الحذرية كالهبرية: القطعة الغليظة من الأرض. وقال أبو الخيرة: أعلى الجبل إذا كان صلبا غليظا مستويا فهو حذرية. الحذرية: حرة لبني سليم، وهما حرتان، وهذه إحداهما.

  الحذرية: الأرض الخشنة، والأكمة الغليظة، الحذرياء. الحذرية: عفرية الديك، وزنا ومعنى، يقال: نفش الديك حذريته. ج حذارى وحذار. وحذرى، كغلبى صيغة مبنية من الحذر، وهي اسم حكاها سيبويه، ومعناه الباطل، نقله الصغاني. وحذران وحذير، كعثمان وزبير: علمان، وكذلك محذر، كمحدث. والحذاريات، وفي بعض النسخ زيادة: بالضم: القوم الذين يحذرون، أي يخوفون، ولو قال: المنذرون، كما عبر به غيره لكان أحسن. واحذأر الرجل: غضب فاحرنفش وتقبض، وفي بعض النسخ: وتغيظ، والأولى هي الموافقة لما في الأصول.
 من أسماء الفعل قولك: حذرك زيدا، وحذاريك زيدا، إذا كنت تحذره منه. وحذارك، وحكى اللحياني: حذارك، بكسر الراء. وقيل: معنى التثنية أنه يريد: ليكن منك حذر بعد حذر. وأبو حذر، محركة: كنية الحرباء لتقلبه كثيرا. وأبو محذورة: سمرة بن معير ويقال: أوس بن معير بن لوذان أحد بني جمح، مؤذن النبي صلى الله عليه وسلم، له صحبة ورواية. وعمر بن محمد بن علي بن حيذر بالذال المعجمة: محدث عن أبي الخير بن أبي عمران هكذا ضبطه تلميذه الإمام أبو القاسم بن عساكر في تاريخ دمشق. قال الحافظ: وهو نقطها. قلت: فالعهدة عليه. والمحاذرة والحذار بين اثنين كما هو مقتضى باب المفاعلة.
 ومما يستدرك عليه: التحذير: التخويف. وفي الكتاب العزيز:  وإنا لجميع حاذرون  وقرأ:  حذرون  و  حذرون  أيضا، بضم الذال، حكاه الأخفش، ومعنى: حاذرون: متأهبون، ومعنى: حذرون: خائفون، وقيل: معدون. وروي عن ابن مسعود أنه قال: مؤدون: ذو أداة من السلاح. وقال الزجاج: الحاذر: المستعد. والحذر: المتيقظ. وقال شمر: الحاذر: المؤدي الشاك في السلاح،وأنشد:
  وبزة فوق كمـي حـاذر.
  ونثرة سلبتها عن عامـر.
  وحربة مثل قدامى الطائر. وقوله تعالى:  ويحذركم الله نفسه  أي يحذركم إياه. وعن أبي زيد: في العين الحذر، وهو ثقل فيها من قذى يصيبها. وقد حذره الأمر. وتقول: سمعت حذار في عسكرهم، ودعيت نزال بينهم. وسموا محذورا. وكعب بن الحذارية، له صحبة وذكر في حديث لابن رزين العقيلي.

##### Türkçe

**الحذر**, kesre ile, ve harekelenir: gizlilik; ve denildi ki: o sakınmadır; ve bir topluluk onu **التحرز** ile tefsir etti, ve bir topluluk **الاستعداد والتأهب** ile, ve bir topluluk **الفزع** ile. Şeyhimiz dedi: ve belki onlar manada birbirine yakındır; ve bazıları harekele(n)dirilmeyi tercih etti, **كالاحتذار**; ve bu, **اللحياني**’dendir. Onu sakındırdı, onu sakındırır, sakındırma; ve ondan sakındı; ve inşad etti:

قلت لقوم خرجوا هذاليل                      احتذروا لا يلقكم طماليل.

Ve **المحذورة**, **كالمصدوقة والمكذوبة**. Ve fiil **حذر**, **كعلم**; ve o **حاذورة**, ve **حذريان**, kesre ile **على فعليان**; ve **حذر** **ككتف**, ve **حذر** **كندس**, çoğulu **حذرون** ve **حذارى**; yani uyanık, şiddetli sakınan; ve korku.
Ve **حاذر**: hazır, hazırlanmış; sanki o, ansızın yakalanmaktan sakınır. Ve **سيبويه** onun geçişli oluşunda inşad etti:

حذر أمورا لا تخاف وآمن                      ما ليس منجيه من الأقدار.

Ve bu nadirdir; çünkü sıfat **فعل** üzere geldiği zaman bir mef’ûle geçişli olmaz.

Mecazdan: denilir: o **ابن أحذار**’dır; yani **ابن حزم وحذر**. Ve **المحذورة**: korkunun ta kendisi. **المحذورة**: sakınılan musibet. **الأساس**’ta: **وصبحتهم المحذورة**. Ve o, baskın yapan atlılardır; yahut çığlıktır. Denildi: **المحذورة** savaş(tır). Denilir: **حذار حذار** ey falan; ve ikinci bazen tenvinlenir; ve şiirde gelmiştir. Ve **اللحياني** inşad etti:

حذار حذار من فوارس دارم                      أبا خالد من قبل أن تتندمـا.

Sonuncuyu tenvinledi; dedi: ve ona bu yoktu; ancak şair, onunla cüz’ü tamamlamak istedi. Yani: sakın. **أبو النجم** dedi:

حذار من أرماحنا حذار                      أو تجعلوا دونكم وبار.

Ve **ربيعة بن حذار بن عامر العكلي** **كغراب**: cömert; m: yani meşhur; ve o, **عبد المطلب بن هاشم** ile **حرب بن أمية**’nin kendisine muhakeme oldukları kimsedir; ve bunun hakkında **الأعشى** der ki:

وإذا أردت بأرض عكل نائلا                      فاعمد لبيت ربيعة بن حذار.

Ve **ابن حبيب** **ابن الكلبي**’den bunun benzerini zikretti; ve onda, **عكلي** sözünden sonra bir ziyade vardır: **من بني عوف بن عبد مناة بن أد بن طابخة**. Ve onda: böylece **عبد المطلب** lehine hükmetti.

Dedim: ve o, ileride zikri gelecek Arapların hakemi olan **ابن حذار الأسدي** değildir. **الصغاني** dedi: ve **الذبياني** şu sözüyle onu kastetti:

رهط ابن كوز محقبى أدراعهم                      فيها ورهط ربيعة بن حـذار.

Ve **ذو حذار**: **ألهان بن مالك بن زيد بن أوسلة بن ربيعة بن الخيار**’dandır; **همدان بن مالك**’in kardeşi.

Ve **حبيبة بنت عبد العزى بن حذار**, cömertlikle vasfedilen bir şairdir; ve o, **بني ثعلبة بن سعد بن ذبيان**’dandır. Ve **ربيعة بن حذار الأسدي**, **بني أسد بن خزيمة**’dendir; sonra **بني سعد بن ثعلبة بن دودان**’dandır; ve **حذار**, **مرة بن الحارث بن سعد بن ثعلبة بن دودان**’ın oğludur. Ve ona nisbetle meşhur olan: **قبيصة بن جابر بن وهب بن مالك بن عميرة بن حذار بن مرة الأسدي الحذاري**: tâbiîndendir; onu **السمعاني** zikretti. Ve **ابن الكلبي**, **قيس بن الربيع الأسدي الكوفي**’yi, **عميرة بن حذار بن مرة** neslinden olarak zikretti: cahiliyede Arapların hakemi ve kadısı; ve ona ayrıca **حكم بني أسد** da denilir; ve onun hakkında **الأعشى** der ki:

وإذا طلبت المجد أين محلـه                      فاعمد لبيت ربيعة بن حذار.

Yahut o, **حذار** **ككتاب**’tır; ve **الأصمعي**, **الذبياني**’nin sözünü böyle rivayet ederdi. Denilir: ben ondan sana **حذيرك**’im; yani ondan sana **محذرك**’im; onu sana sakındırırım. **الأصمعي** dedi: bu harfi **الليث**’ten başkasına işitmedim; ve sanki onu şu lafız üzere getirmiştir: **نذيرك** ve **عذيرك**.

**النضر**’dan: **الحذرية** **كالهبرية**: yerden kalın parça. Ve **أبو الخيرة** dedi: dağın üstü, eğer sert, kalın, düz olursa o **حذرية**’dir. **الحذرية**: **بني سليم**’e ait bir **حرة**’dir; ve onlar iki **حرة**’dir; ve bu, ikisinden biridir.

**الحذرية**: pürüzlü yer; ve kalın tümsek; **الحذرياء**. **الحذرية**: horozun ibiği; vezin ve mana bakımından; denilir: horoz **حذريته**’sini kabarttı. Çoğulu **حذارى** ve **حذار**. Ve **حذرى**, **كغلبى**: **الحذر**’den bina edilmiş bir sigadır; ve o, **سيبويه**’nin hikâye ettiği bir isimdir; ve manası bâtıldır; onu **الصغاني** nakletti. Ve **حذران** ve **حذير**, **كعثمان وزبير**: iki özel addır; ve كذلك **محذر**, **كمحدث**. Ve **الحذاريات**; ve bazı nüshalarda bir ziyade: damme ile: sakınan kavim; yani korkutanlar; ve eğer “**المنذرون**” deseydi, başkasının ifade ettiği gibi, daha iyi olurdu. Ve **احذأر** adam: öfkelendi; böylece tüyleri kabardı ve büzüldü; ve bazı nüshalarda: ve öfkelendi; ve evlâ olan, asıllarda olana uygun olandır.

Fiil isimlerinden: senin sözün: **حذرك** Zeyd’i; ve **حذاريك** Zeyd’i; onu ondan sakındırdığın zaman. Ve **حذارك**; ve **اللحياني** hikâye etti: **حذارك**, **بالكسر الراء**. Ve denildi: tesniyenin manası, onun şunu murad etmesidir: senden sakınma üstüne sakınma olsun. Ve **أبو حذر**, harekeli: çokça dönüp durmasından dolayı bukalemunun künyesidir. Ve **أبو محذورة**: **سمرة بن معير**; ve denilir: **أوس بن معير بن لوذان**; **بني جمح**’dan biridir; Nebî صلى الله عليه وسلم’in müezzinidir; onun sohbeti ve rivayeti vardır. Ve **عمر بن محمد بن علي بن حيذر** **بالذال المعجمة**: **أبي الخير بن أبي عمران**’dan hadis rivayet eden; onu talebesi imam **أبو القاسم بن عساكر** **تاريخ دمشق**’te böyle ضبط etti. **الحافظ** dedi: ve o, onun noktalanmasıdır. Dedim: öyleyse sorumluluk onun üzerinedir. Ve **المحاذرة** ve **الحذار** iki kişi arasındadır; **باب المفاعلة**’nin gerektirdiği üzere.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **التحذير**: korkutma. Ve Kitab-ı Aziz’de: **وإنا لجميع حاذرون**; ve okudu: **حذرون** ve **حذرون** da, **بضم الذال**; onu **الأخفش** hikâye etti. Ve **حاذرون**’un manası: hazır olanlar; ve **حذرون**’un manası: korkanlar; ve denildi: hazırlanmışlar. Ve **ابن مسعود**’dan rivayet edildi ki dedi: **مؤدون**: silah aletine sahip olan. Ve **الزجاج** dedi: **الحاذر**: hazır olan. Ve **الحذر**: uyanık olan. Ve **شمر** dedi: **الحاذر**: silah içinde şüphe eden, silah kuşanmış olan; ve inşad etti:

وبزة فوق كمـي حـاذر.
ونثرة سلبتها عن عامـر.
وحربة مثل قدامى الطائر.

Ve O’nun تعالى sözü: **ويحذركم الله نفسه**: yani sizi ondan sakındırır. Ve **أبو زيد**’den: gözde **الحذر** vardır; ve o, ona isabet eden bir çöp sebebiyle onda bir ağırlıktır. Ve iş onu sakındırdı. Ve dersin: onların askerinde **حذار** işittim; ve aralarında **نزال** diye çağrıldım. Ve **محذورا** diye adlandırdılar. Ve **كعب بن الحذارية**: onun sohbeti vardır; ve **ابن رزين العقيلي**’nin bir hadisinde zikredildi.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

حَذِرَ
1 حَذِرَ ذ , aor. حَذَرَ , inf. n. حَذَرٌ; and ↓ احتذر; (Msb, K;) He was cautious, wary, or vigilant; was on his guard; took care; (K, TA;) was in a state of preparation; (Msb;) was in fear; feared. (TA.) [You say, حَذِرَ مِنْ أَمْرٍ and ↓ احتذر مِنْهُ He was cautious, &c., of a thing, or an event. And حَذِرَ عَلَيْهِ مِنْ كَذَا and ↓ احتذر He was cautious, &c., for him, of such a thing. And both verbs are also trans.: for you say,] حَذِرَهُ, (S, A, Msb,) aor. and inf. n. as above; (S;) and ↓ احتذرهُ, (TA,) and ↓ حاذرهُ; (A;) He was cautious of it; guarded, or was on his guard, against it; (S, A;) prepared, prepared himself, or was in a state of preparation, against it; (TA;) feared it. (Msb, TA.) [And حَذِرَ أَنْ يَفْعَلَهُ and ↓ احتذر He was cautious of doing it; or he feared doing it.] And حُذِرَ الشَّىْءُ فَحَذِرَهُ The thing was an object of fear, and so he feared it. (Msb.) And حُذِرَ المَوْتِ [Death was an object of fear]: and المَوْتَ ↓ حاذر [He feared death]. (A.)

تَحْذِيرٌ
2 تَحْذِيرٌ ذ [The cautioning another; putting him on his guard; making him to be cautious or wary or vigilant, to be on his guard, to take care, or to be in a state of preparation;] the making to fear, or be in fear. (S, TA.) [You say, حذّرهُ مِنْ أَمْرٍ He cautioned him against a thing. And the verb is also doubly trans.: you say,] حذّرهُ الأَمْرَ [He cautioned him against, or made him to fear, the thing, or event]. (TA.) And أَحَذِّرُكَهُ [I caution thee against him, or it]. (K.) And it is said in the Kur [iii. 27 and 28], يُحَذِّرُكُمُ اللّٰهُ نَفْسَهُ God maketh you to fear Himself. (TA.)

حَاذَرَا
3 حَاذَرَا ذ , (TK,) inf. n. مُحَاذَرَةٌ (S, K) and حِذَارٌ, (S,) They two were cautious, or in fear, each of the other; were on their guard, or in a state of preparation, each against the other. (TK.) حِذَارٌ is syn. with مُحَاذَرَةٌ, (S,) and مُحَاذَرَةٌ is between two. (K.) ― -b2- See also 1, in two places.

8 اـِحْتَذَرَ see 1, in five places.

احدارّ
11 احدارّ احدار He was angry, (K,) and prepared himself to do mischief, (TA,) and drew himself together (تَقَبَّضَ): so in some copies of the K and in other lexicons: or became enraged (تَغَيَّظَ): so in other copies of the K. (TA.)

حِذْرٌ
حِذْرٌ ذ : see what next follows, in two places.

حَذَرٌ
حَذَرٌ ذ and ↓ حِذْرٌ, (S, A, Msb, K,) the former an inf. n., (S, Msb,) and the latter a simple subst., (Msb,) Caution, wariness, vigilance, guard, or care; (S, A, K;) as also ↓ مَحْذُورَةٌ; (K;) or a state of preparation; (Msb;) or fear; (Mgh, * TA;) and so ↓ مَحْذُورَةٌ: (S, Msb, K:) [pl. أَحْذَارٌ.] You say, ↓ أَخَذَ حِذْرَهُ He took care; was cautious, or vigilant. (Bd in iv. 73 and 103.) And هُوَ ابْنُ أَحْذَارٍ (tropical:) He is a son [i. e. a person] of resolution, or determination, and caution, or wariness. (S, K.) And حَذَرَكَ زَيْدًا: see حَذَارِ. ― -b2- أَبُو حَذَرٍ The male chameleon: (K:) because of its frequent changes. (TA.)

حَذُرٌ
حَذُرٌ ذ , and its pl.: see what next follows.

حَذِرٌ
حَذِرٌ ذ (S, A, Msb, K) and ↓ حَذُرٌ (S, A, K) Cautious; wary; vigilant; on his guard; careful; (S;) or in a state of preparation; (Msb;) as also ↓ حَاذِرٌ; (S, A, Msb;) and fearful: (S:) or very cautious or wary or vigilant or careful; as also ↓ حَاذُورَةٌ (K) and ↓ حِذْرِيَانٌ: (A, K:) or this last signifies very fearful and cautious &c.: (S:) pl. of the first حَذِرُونَ and حَذَارَى. (S, K.) Sb cites, as an ex. of حَذِرٌ used transitively,
حَذِرٌ أُمُورًا لَا تُخَافُ وَ آمِنٌ
مَا لَيْسَ مُنْجِيهِ مِنَ الأَقْدَارِ
[Cautious, or very cautious, of things not to be feared, and trusting in that which will not save him from the decrees of destiny]: but this is extr.; for an epithet of the measure فَعِلٌ is not [regularly] trans., so as to govern an objective complement. (S, TA.) In the Kur xxvi. 56, some read ↓ حَاذِرُونَ; and some, حَذِرُونَ and ↓ حَذُرُونَ: حاذرون signifying in a state of preparation; (Zj, S;) or fully equipped with arms: (Sh:) and حذرون, in a state of fear; (S;) or in a state of preparation; (TA;) or in a state of preparation with the accoutrements of war; (Ibn-Mes'ood;) or cautious, or vigilant. (Zj.)

حِذْرِيَةٌ
حِذْرِيَةٌ ذ A rugged piece of ground: (S, K:) or the top of a mountain, when it is hard and rugged, but level: (Aboo-Kheyreh:) and rough ground: (TA:) and a rugged [hill such as is termed] أَكَمَة; as also ↓ حِذْرِيَآءُ: (K:) pl. حَذَارَى and حَذَارٍ. (S.) -A2- Also The عِفْرِيَة [or feathers of the back of the neck] of a cock: (S, K:) pl. as above. (K)

حِذْرِيَآءُ
حِذْرِيَآءُ ذ : see what next precedes.

حِذْرِيَانٌ
حِذْرِيَانٌ ذ : see حَذِرٌ.

الحُذُرَّى
الحُذُرَّى ذ , [like البُذُرَّى,] What is false, vain, or ineffectual; syn. البَاطِلُ. (K.)

حَذَارِ
حَذَارِ ذ [an imperative verbal noun] meaning Beware; be cautious, wary, or on thy guard; or take care. (S, A, K.) The poet (Abu-n-Nejm, TA) says,
حَذَارِ مِنْ أَرْمَاحِنَا حَذَارِ
 Beware of our spears: beware. (S, A.) And you say, سُمِعَتْ حَذَارِ فِى عَسْكَرِهِمْ [The cry “ Beware ” was heard in their army]. (TA.) When the word is repeated, the second is sometimes with tenween: (K:) but this is only in poetry, when required by the metre, as in the following verse, cited by Lh:
حَذَارِ حَذَارٍ مِنْ فَوَارِسِ دَارِمٍ
أَبَا خَالِدٍ مِنْ قَبْلِ أَنْ تَتَنَدَّمَا
[Beware, beware of the horsemen of Dلrim, O Aboo-Khلlid, before that thou repent]. (TA.) You say also, حَذَارِكَ, [with the ك of allocution,] meaning Beware thou. (Lh, TA.) And when you caution a person [against another], ↓ حَذَرَكَ زَيْدًا [Beware thou of Zeyd]; (K, * TA;) and حَذَارَيْكَ زَيْدًا, (K,) which latter means Beware thou, and beware thou again, of Zeyd: both then [also] being verbal nouns. (TA.)

حَذِيرٌ
حَذِيرٌ ذ [A cautioner]. You say, أَنَا حَذِيرُكَ مِنْهُ i. e. مُحَذِّرُكَ [I am thy cautioner against him, or it]; (TA;) or أُحَذِّرُكَهُ [I caution thee against him, or it]: (K:) known to As as heard only from Lth. (TA.) [See also what next follows.]

حُذَارِيَاتٌ
حُذَارِيَاتٌ ذ Persons who make others to fear: (K:) or rather, as others than F explain it, مُنْذِرُونَ [cautioners, or warners, &c.]. (TA.)

حَاذِرٌ
حَاذِرٌ ذ and حَاذِرُونَ: see حَذِرٌ.

حَاذُورَةٌ
حَاذُورَةٌ ذ : see حَذِرٌ.

أَحْذَرُ
أَحْذَرُ ذ [More, and most, cautious, wary, vigilant, careful, or fearful]. You say, أَحْذَرُ مِنَ الغُرَابِ More fearful [or cautious, &c.] than the raven: a prov. (Mgh.)

مَحْذُورٌ
مَحْذُورٌ ذ A thing that is feared. (Msb.) One says, وَقَاكَ اللّٰهُ كُلَّ مَحْذُورٍ [May God preserve thee from everything that is feared]. (A.)

مَحْذُورَةٌ
مَحْذُورَةٌ ذ A calamity that is feared, or regarded with caution: (K:) or a troop of horse making a hostile attack, or incursion, upon a people: or i. q. صَيْحَةٌ [app. as meaning a hostile attack, or incursion, when it comes upon a tribe suddenly, or unexpectedly; or it may here mean a punishment, or chastisement; or a crying-out, which is the primary signification]: (A:) and war. (K.) ― -b2- See also حَذَرٌ, in two places.

##### Türkçe

حَذِرَ
1 **حَذِرَ** **ذ** , muzâri‘i **حَذَرَ** , mastar ismi **حَذَرٌ**; ve ↓ **احتذر**; (Msb, K;) O, sakındı, çekindi veya uyanık oldu; tetikte oldu; ihtiyat etti; (K, TA;) bir hazırlık hâlinde oldu; (Msb;) korku içinde oldu; korktu. (TA.) [Şöyle dersin, **حَذِرَ مِنْ أَمْرٍ** ve ↓ **احتذر مِنْهُ** O, bir şeyden yahut bir olaydan sakındı, vb. Ve **حَذِرَ عَلَيْهِ مِنْ كَذَا** ve ↓ **احتذر** O, onun için, böyle bir şeyden sakındı, vb. Ve her iki fiil de geçişli olarak da gelir: zira şöyle dersin,] **حَذِرَهُ**, (S, A, Msb,) muzâri‘i ve mastar ismi yukarıdaki gibi; (S;) ve ↓ **احتذرهُ**, (TA,) ve ↓ **حاذرهُ**; (A;) O, ondan sakındı; ona karşı korundu, yahut ona karşı tetikte oldu; (S, A;) ona karşı hazırlandı, kendini hazırladı, yahut bir hazırlık hâlinde oldu; (TA;) ondan korktu. (Msb, TA.) [Ve **حَذِرَ أَنْ يَفْعَلَهُ** ve ↓ **احتذر** O, onu yapmaktan sakındı; yahut onu yapmaktan korktu.] Ve **حُذِرَ الشَّىْءُ فَحَذِرَهُ** Şey korku konusu oldu; böylece o da ondan korktu. (Msb.) Ve **حُذِرَ المَوْتِ** [Ölüm korku konusu oldu]: ve **المَوْتَ** ↓ **حاذر** [O, ölümden korktu]. (A.)

تَحْذِيرٌ
2 **تَحْذِيرٌ** **ذ** [Başkasını sakındırma; onu tetikte kılma; onu sakınır yahut çekinir yahut uyanık olur, tetikte olur, ihtiyat eder, yahut bir hazırlık hâlinde olur kılma;] korkutma, yahut korku içinde kılma. (S, TA.) [Şöyle dersin, **حذّرهُ مِنْ أَمْرٍ** O, onu bir şeye karşı sakındırdı. Ve fiil iki mef‘ûllü olarak da gelir: şöyle dersin,] **حذّرهُ الأَمْرَ** [O, onu şeyden yahut olaydan sakındırdı; yahut onu şeyden yahut olaydan korkutur kıldı]. (TA.) Ve **أَحَذِّرُكَهُ** [Ben seni ondan yahut ondan sakındırırım]. (K.) Ve Kur’ân’da [iii. 27 ve 28] şöyle denilmiştir: **يُحَذِّرُكُمُ اللّٰهُ نَفْسَهُ** Allah size Kendisinden korkutur. (TA.)

حَاذَرَا
3 **حَاذَرَا** **ذ** , (TK,) mastar ismi **مُحَاذَرَةٌ** (S, K) ve **حِذَارٌ**, (S,) İkisi, birbirinden sakındı, yahut birbirinden korktu; birbirine karşı tetikte oldu, yahut birbirine karşı bir hazırlık hâlinde oldu. (TK.) **حِذَارٌ**, **مُحَاذَرَةٌ** ile eşanlamlıdır, (S,) ve **مُحَاذَرَةٌ** iki kişi arasındadır. (K.) ― -b2- Ayrıca 1’e bak, iki yerde.

8 **اـِحْتَذَرَ** 1’e bak, beş yerde.

احدارّ
11 **احدارّ** **احدار** O, öfkelendi, (K,) ve kötülük yapmak için hazırlandı, (TA,) ve kendini topladı (**تَقَبَّضَ**): K’nin bazı nüshalarında ve diğer sözlüklerde böyledir: yahut hiddetlendi (**تَغَيَّظَ**): K’nin diğer nüshalarında böyledir. (TA.)

حِذْرٌ
**حِذْرٌ** **ذ** : hemen ardından gelen şeye bak, iki yerde.

حَذَرٌ
**حَذَرٌ** **ذ** ve ↓ **حِذْرٌ**, (S, A, Msb, K,) birincisi mastar ismidir, (S, Msb,) ikincisi ise yalın isimdir, (Msb,) Sakınma, çekinme, uyanıklık, tetikte olma, yahut ihtiyat; (S, A, K;) bunun gibi ↓ **مَحْذُورَةٌ** da; (K;) yahut bir hazırlık hâli; (Msb;) yahut korku; (Mgh, * TA;) ve böylece ↓ **مَحْذُورَةٌ** da: (S, Msb, K:) [çoğulu **أَحْذَارٌ**.] Şöyle dersin, ↓ **أَخَذَ حِذْرَهُ** O, ihtiyat etti; sakındı, yahut uyanık oldu. (Bd in iv. 73 and 103.) Ve **هُوَ ابْنُ أَحْذَارٍ** (mecazen:) O, azim yahut kararlılık ve sakınma yahut çekinme sahibi bir oğuldur [yani bir kimsedir]. (S, K.) Ve **حَذَرَكَ زَيْدًا**: **حَذَارِ** maddesine bak. ― -b2- **أَبُو حَذَرٍ** Erkek bukalemun: (K:) sık sık değişmesinden dolayı. (TA.)

حَذُرٌ
**حَذُرٌ** **ذ** , ve onun çoğulu: hemen ardından gelen şeye bak.

حَذِرٌ
**حَذِرٌ** **ذ** (S, A, Msb, K) ve ↓ **حَذُرٌ** (S, A, K) Sakınan; çekinen; uyanık; tetikte; ihtiyatlı; (S;) yahut bir hazırlık hâlinde; (Msb;) bunun gibi ↓ **حَاذِرٌ** de; (S, A, Msb;) ve korkan: (S:) yahut çok sakınan yahut çekinen yahut uyanık yahut ihtiyatlı; bunun gibi ↓ **حَاذُورَةٌ** (K) ve ↓ **حِذْرِيَانٌ** da: (A, K:) yahut bu sonuncusu, çok korkan ve sakınan vb. demektir: (S:) birincinin çoğulu **حَذِرُونَ** ve **حَذَارَى**’dır. (S, K.) Sb, **حَذِرٌ**’in geçişli kullanılışına örnek olarak şunu nakleder:
**حَذِرٌ أُمُورًا لَا تُخَافُ وَ آمِنٌ**
**مَا لَيْسَ مُنْجِيهِ مِنَ الأَقْدَارِ**
[Korkulmayacak şeylerden sakınan, yahut çok sakınan, ve kaderin hükümlerinden onu kurtarmayacak şeye güvenen]: fakat bu şâzdır; zira vezni **فَعِلٌ** olan bir sıfat, [düzenli olarak] geçişli değildir; böylece bir mef‘ûl tamamlayıcısını yönetmez. (S, TA.) Kur’ân xxvi. 56’da bazıları ↓ **حَاذِرُونَ** okur; bazıları ise **حَذِرُونَ** ve ↓ **حَذُرُونَ**: **حاذرون**, hazırlık hâlinde olma demektir; (Zj, S;) yahut silahlarla tam donanmış: (Sh:) ve **حذرون**, korku hâlinde; (S;) yahut hazırlık hâlinde; (TA;) yahut savaş teçhizatıyla hazırlık hâlinde; (Ibn-Mes'ood;) yahut sakınan, yahut uyanık. (Zj.)

حِذْرِيَةٌ
**حِذْرِيَةٌ** **ذ** Engebeli bir yer parçası: (S, K:) yahut bir dağın tepesi; sert ve engebeli, fakat düz olduğunda: (Aboo-Kheyreh:) ve pürüzlü yer: (TA:) ve engebeli bir [tepe ki] **أَكَمَة** diye adlandırılır; bunun gibi ↓ **حِذْرِيَآءُ** da: (K:) çoğulu **حَذَارَى** ve **حَذَارٍ**. (S.) -A2- Ayrıca Horozun **عِفْرِيَة**’si [yahut ensesinin tüyleri]: (S, K:) çoğulu yukarıdaki gibidir. (K)

حِذْرِيَآءُ
**حِذْرِيَآءُ** **ذ** : hemen önce gelene bak.

حِذْرِيَانٌ
**حِذْرِيَانٌ** **ذ** : **حَذِرٌ**’e bak.

الحُذُرَّى
**الحُذُرَّى** **ذ** , [**البُذُرَّى** gibi,] Yalan, boş, yahut etkisiz olan şey; eşanlamlısı **البَاطِلُ**. (K.)

حَذَارِ
**حَذَارِ** **ذ** [emir mânâsında bir fiilî mastar] “Sakın”; sakınır ol, çekinir ol, yahut tetikte ol; yahut ihtiyat et, mânâsındadır. (S, A, K.) Şair (Abu-n-Nejm, TA) der ki,
**حَذَارِ مِنْ أَرْمَاحِنَا حَذَارِ**
Mızraklarımızdan sakın: sakın. (S, A.) Ve şöyle dersin, **سُمِعَتْ حَذَارِ فِى عَسْكَرِهِمْ** [“Sakın” nidası onların ordusunda işitildi]. (TA.) Kelime tekrarlandığında, ikincisi bazen tenvinli olur: (K:) fakat bu yalnız şiirdedir; vezin gerektirdiğinde; Lh’nin naklettiği şu beyitte olduğu gibi:
**حَذَارِ حَذَارٍ مِنْ فَوَارِسِ دَارِمٍ**
**أَبَا خَالِدٍ مِنْ قَبْلِ أَنْ تَتَنَدَّمَا**
[Dârim’in süvarilerinden sakın, sakın; ey **أَبَا خَالِدٍ**, pişman olmadan önce]. (TA.) Yine şöyle dersin, **حَذَارِكَ**, [hitap **ك**’si ile,] “Sakın sen” mânâsında. (Lh, TA.) Ve bir kimseyi [başkasına karşı] sakındırdığında, ↓ **حَذَرَكَ زَيْدًا** [Zeyd’den sakın sen]; (K, * TA;) ve **حَذَارَيْكَ زَيْدًا**, (K,) ki bu ikincisi “Sakın sen, ve yine sakın sen, Zeyd’den” mânâsındadır: her ikisi de o hâlde [ayrıca] fiilî mastarlardır. (TA.)

حَذِيرٌ
**حَذِيرٌ** **ذ** [Sakındıran]. Şöyle dersin, **أَنَا حَذِيرُكَ مِنْهُ** yani **مُحَذِّرُكَ** [Ben senin ona yahut ona karşı sakındıranınım]; (TA;) yahut **أُحَذِّرُكَهُ** [Ben seni ona yahut ona karşı sakındırırım]: (K:) As’a göre, Lth’den yalnız işitilmiş olarak bilinir. (TA.) [Ayrıca hemen ardından gelene bak.]

حُذَارِيَاتٌ
**حُذَارِيَاتٌ** **ذ** Başkalarını korkutan kimseler: (K:) yahut daha doğrusu, F’den başkalarının açıkladığı üzere, **مُنْذِرُونَ** [sakındıranlar, yahut uyaranlar, vb.]. (TA.)

حَاذِرٌ
**حَاذِرٌ** **ذ** ve **حَاذِرُونَ**: **حَذِرٌ**’e bak.

حَاذُورَةٌ
**حَاذُورَةٌ** **ذ** : **حَذِرٌ**’e bak.

أَحْذَرُ
**أَحْذَرُ** **ذ** [Daha çok, ve en çok, sakınan, çekinen, uyanık, ihtiyatlı, yahut korkan]. Şöyle dersin, **أَحْذَرُ مِنَ الغُرَابِ** Kargadan daha korkak [yahut daha sakınan, vb.]: bir darb-ı meseldir. (Mgh.)

مَحْذُورٌ
**مَحْذُورٌ** **ذ** Korkulan bir şey. (Msb.) Şöyle denir, **وَقَاكَ اللّٰهُ كُلَّ مَحْذُورٍ** [Allah seni korkulan her şeyden korusun]. (A.)

مَحْذُورَةٌ
**مَحْذُورَةٌ** **ذ** Korkulan, yahut sakınılan bir musibet: (K:) yahut bir kavme düşmanca saldırı yahut akın yapan bir süvari birliği: yahut **صَيْحَةٌ** ile aynı mânâda [görünüşe göre, bir kabileye ansızın yahut beklenmedik biçimde geldiğinde düşmanca saldırı yahut akın mânâsında; yahut burada bir ceza yahut azap mânâsına gelebilir; yahut bir bağırış ki asıl mânâ budur]: (A:) ve savaş. (K.) ― -b2- Ayrıca **حَذَرٌ**’e bak, iki yerde.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

حَذِرَ
حَذِرَ A ( n. ac. حِذْر 2 ,  حَذَر 4 )
a.  [ Min ], Was on his guard against, was beware of; mistrusted.

حَذَّرَ
حَذَّرَ II ,
a.  Put on his guard, warned, cautioned.

b.  Alarmed, frightened.

حَاْذَرَ
حَاْذَرَ III ,
a.  Avoided, mistrusted one another.

b.  see V (b) . V, VIII [ Min ],  see I (a) .

b.  Feared, apprehended.

حِذْر
حِذْر 2 ,  حَذَر 4 , ( pl. أَحْذَاْر 38 ),
a.  Care, caution, wariness, vigilance, circumspection.

b.  Mistrust, distrust.

حَذِر
حَذِر 5 ,  حَذُر 6 ,
a.  Cautious, wary, vigilant, circumspect, guarded, on his guard.

حَذِيْر
حَذِيْر 25 ,
a.  Warner, monitor.

مُحَاذَرَة
مُحَاذَرَة ( N. Ac. حَاْذَرَ III [ 2 ]),
a.  Mistrust, distrust, suspicion.

b.  Vigilance, circumspection.

حَذَارِ
حَذَارِ
a.  Beware!

##### Türkçe

**حَذِرَ**
**حَذِرَ** A ( n. ac. **حِذْر** 2 ,  **حَذَر** 4 )
a.  [ Min ], -e karşı tetikte oldu, -den sakındı; güvensizlik duydu.

**حَذَّرَ**
**حَذَّرَ** II ,
a.  Tetikte kıldı, uyardı, sakındırdı.

b.  Korkuttu, ürküttü.

**حَاْذَرَ**
**حَاْذَرَ** III ,
a.  Kaçındı, birbirlerine güvensizlik duydular.

b.  bkz. V (b) . V, VIII [ Min ],  bkz. I (a) .

b.  Korktu, endişe etti.

**حِذْر**
**حِذْر** 2 ,  **حَذَر** 4 , ( pl. **أَحْذَاْر** 38 ),
a.  İhtiyat, sakınma, tedbirlilik, uyanıklık, basiret.

b.  Güvensizlik, itimatsızlık.

**حَذِر**
**حَذِر** 5 ,  **حَذُر** 6 ,
a.  İhtiyatlı, sakınan, uyanık, basiretli, tedbirli, tetikte.

**حَذِيْر**
**حَذِيْر** 25 ,
a.  Uyaran, ikaz eden.

**مُحَاذَرَة**
**مُحَاذَرَة** ( N. Ac. **حَاْذَرَ** III [ 2 ]),
a.  Güvensizlik, itimatsızlık, şüphe.

b.  Uyanıklık, basiret.

**حَذَارِ**
**حَذَارِ**
a.  Sakın!

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

حذر
حَذِرَ - يَحْذَرُ - حَذَر - حاذِر - حاذِرُوْن - حِذْر - مَحْذُوْر - حَذَّرَ - يُحَذِّرُ
حَذِرَ - يَحْذَرُ + كائن + كائناً أو شيئاً أو أمراً: يستعد ويتهيأ لأمر بتوقع الأسوأ منه، فيدخله في حسبانه: يبني استجابته على توقع الأسوأ من احتمالات التعامل مع موقف أو فعل، وذلك عندما تكون المعلومات عنه غير واضحة وغير ظاهرة
﴿هم العدو فاحذرهم﴾
﴿واحذرهم أن يفتنوك عن بعض ما أنزل الله إليك﴾
حَذَر: على وزن " فـَعـَل": اسم فعل " حَذِرَ - يَحْذَرُ ": الاستعداد والتهيؤ لأمر بناء على توقع الأسواء فيه
حَاذِر: اسم فاعل صفة مشبهة من " حَذِرَ - يَحْذَرُ "
حَاذِرُون: جمع " حَاذِر "
حِذْر: على وزن " فـِعـْل" اسم فعل بمعنى مفعول من " حَذِرَ - يَحْذَرُ ": اسم آلة منه:  الشيء الذي يُعَدْ ويُهَيَّأ حين توقع الأسوأء تحسباً لمواجهته
مَحْذُوْر: اسم مفعول من " حَذِرَ - يَحْذَرُ "  الموقف أو الفعل الذي نستجيب له " بحذر "
حَذَّرَ - يُحَذِّرُ: + كائن + كائناً + كائناً آخر أو شيئاً أو أمراً: على وزن "فـَعـَّلَ" من " حَذِرَ - يَحْذَرُ ": جعله " يَحْذَرُه" على وجه التكرار والشدة: يطلب من آخر أن يحذر شيئاً أو أمرا باستمرار حين يتعامل معه
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الميل للقيام بفعل مع الخوف والخشية من الفشل أو المكروه"، وهي:
رَهِبَ - يَرْهَبُ، خَافَ - يَخَافُ، خَشيَ - يَخْشَى، نَذِرَ - يَنْذَرُ، حَذِرَ - يَحْذَرُ، شَفِقَ - يَشْفَقُ
حَذِرَ - يَحْذَرُ - احْذر
 	﴿ولا جناح عليكم فيما عرضتم به من خطبة النساء أو أكننتم في أنفسكم علم الله أنكم ستذكرونهن ولكن لا تواعدوهن سرا إلا أن تقولوا قولا معروفا ولا تعزموا عقدة النكاح حتى يبلغ الكتاب أجله واعلموا أن الله يعلم ما في أنفسكم فاحذروه واعلموا أن الله غفور حليم(235)﴾ البقرة ﴿وأطيعوا الله وأطيعوا الرسول واحذروا فإن توليتم فاعلموا أنما على رسولنا البلاغ المبين(92)﴾ المائدة
 	﴿وأن احكم بينهم بما أنزل الله ولا تتبع أهواءهم واحذرهم أن يفتنوك عن بعض ما أنزل الله إليك فإن تولوا فاعلم أنما يريد الله أن يصيبهم ببعض ذنوبهم وإن كثيرا من الناس لفاسقون(49)﴾ المائدة ﴿وإذا رأيتهم تعجبك أجسامهم وإن يقولوا تسمع لقولهم كأنهم خشب مسندة يحسبون كل صيحة عليهم هم العدو فاحذرهم قاتلهم الله أنى يؤفكون(4)﴾ المنافقون
 	﴿ياأيها الذين آمنوا إن من أزواجكم وأولادكم عدوا لكم فاحذروهم وإن تعفوا وتصفحوا وتغفروا فإن الله غفور رحيم(14)﴾ التغابن
 	﴿ياأيها الرسول لا يحزنك الذين يسارعون في الكفر من الذين قالوا آمنا بأفواههم ولم تؤمن قلوبهم ومن الذين هادوا سماعون للكذب سماعون لقوم آخرين لم يأتوك يحرفون الكلم من بعد مواضعه يقولون إن أوتيتم هذا فخذوه وإن لم تؤتوه فاحذروا ومن يرد الله فتنته فلن تملك له من الله شيئا أولئك الذين لم يرد الله أن يطهر قلوبهم لهم في الدنيا خزي ولهم في الآخرة عذاب عظيم(41)﴾ المائدة
 	﴿أمن هو قانت آناء الليل ساجدا وقائما يحذر الآخرة ويرجو رحمة ربه قل هل يستوي الذين يعلمون والذين لا يعلمون إنما يتذكر أولوا الألباب(9)﴾ الزمر
 	﴿لا تجعلوا دعاء الرسول بينكم كدعاء بعضكم بعضا قد يعلم الله الذين يتسللون منكم لواذا فليحذر الذين يخالفون عن أمره أن تصيبهم فتنة أو يصيبهم عذاب أليم(63)﴾ النور
 	﴿وما كان المؤمنون لينفروا كافة فلولا نفر من كل فرقة منهم طائفة ليتفقهوا في الدين ولينذروا قومهم إذا رجعوا إليهم لعلهم يحذرون(122)﴾ التوبة
 	﴿يحذر المنافقون أن تنزل عليهم سورة تنبئهم بما في قلوبهم قل استهزئوا إن الله مخرج ما تحذرون (64)﴾ التوبة ﴿ونمكن لهم في الأرض ونري فرعون وهامان وجنودهما منهم ما كانوا يحذرون(6)﴾ القصص
حَذَر
 	﴿أو كصيب من السماء فيه ظلمات ورعد وبرق يجعلون أصابعهم في آذانهم من الصواعق حذر الموت والله محيط بالكافرين(19)﴾ البقرة ﴿ألم تر إلى الذين خرجوا من ديارهم وهم ألوف حذر الموت فقال لهم الله موتوا ثم أحياهم إن الله لذو فضل على الناس ولكن أكثر الناس لا يشكرون(243)﴾ البقرة
حِذر
	﴿ياأيها الذين آمنوا خذوا حذركم فانفروا ثبات أو انفروا جميعا(71)﴾ النساء ﴿وإذا كنت فيهم فأقمت لهم الصلاة فلتقم طائفة منهم معك وليأخذوا أسلحتهم فإذا سجدوا فليكونوا من ورائكم ولتأت طائفة أخرى لم يصلوا فليصلوا معك وليأخذوا حذرهم وأسلحتهمود الذين كفروا لو تغفلون عن أسلحتكم وأمتعتكم فيميلون عليكم ميلة واحدة ولا جناح عليكم إن كان بكم أذى من مطر أو كنتم مرضى أن تضعوا أسلحتكم وخذوا حذركم إن الله أعد للكافرين عذابا مهينا(102)﴾ النساء
محذور
 	﴿أولئك الذين يدعون يبتغون إلى ربهم الوسيلة أيهم أقرب ويرجون رحمته ويخافون عذابه إن عذاب ربك كان محذورا(57)﴾ الإسراء
حاذرون
 	﴿وإنا لجميع حاذرون(56)﴾ الشعراء
حَذَّر - يحذِّر
 ﴿لا يتخذ المؤمنون الكافرين أولياء من دون المؤمنين ومن يفعل ذلك فليس من الله في شيء إلا أن تتقوا منهم تقاة ويحذركم الله نفسه وإلى الله المصير(28)﴾ آل عمران ﴿يوم تجد كل نفس ما عملت من خير محضرا وما عملت من سوء تود لو أن بينها وبينه أمدا بعيدا ويحذركم الله نفسه والله رءوف بالعباد(30)﴾ آل عمران
مختار الصحاح
● [حذر] ح ذ ر: الحَذَرُ و الحِذْرُ التحرز وقد حَذِرَهُ وبابه طرب ورجل حَذِرٌ بكسر الذال وضمها أي متيقظ متحرز والجمع حَذِرُونَ و حَذَارَى بفتح الراء و التحذِيرُ التخويف و الحِذَارُ بالكسر المُحَاذَرةُ وقُرئ قوله تعالى ﴿وإنا لجميع حاذرون﴾ و حَذِرُون و حَذُرونَ أيضا بالضم ومعنى حاذِرون متأهبون ومعنى حذِرُون خائفون
الراغب
حذر
- الحذر: احتراز من مخيف، يقال: حذر حذرا، وحذرته، قال عز وجل: }يحذر الآخرة﴿[الزمر/9]، وقرئ:﴾وإنا لجميع حذرون﴿، و﴾حاذرون﴿(سورة الشعراء: آية 56. وقرأ﴾حاذرون﴿ابن ذكوان وهشام من طريق الدجواني، وعاصم وحمزة والكسائي وخلف، وقرأ الباقون﴾حذرون﴿. راجع: الإتحاف ص 232)، وقال تعالى:﴾ويحذركم الله نفسه﴿[آل عمران/28]، وقال عز وجل:﴾خذوا حذركم﴿[النساء/71]، أي: ما فيه الحذر من السلاح وغيره، وقوله تعالى:﴾هم العدو فاحذرهم﴿[المنافقون/4]، وقال تعالى:﴾إن من أزواجكم وأولادكم عدوا لكم فاحذروهم{ [التغابن/14]، وحذار، أي: احذر، نحو: مناع، أي: امنع.
ملخص اللسان
1.     حَذِرَهُ يَحْذَرُهُ حَذَراً  واحْتَذَرَهُ؛ الحِذْرُ والحَذَرُ: الخيفة.
2.     وحاذُورَةٌ وحِذْرِيانٌ: متيقظ شديد الحَذَرِ  والفَزَعِ،
3.     وحاذِرٌ: متأَهب مُعِدٌّ كأَنه يَحْذَرُ أَن يفاجَأَ؛
4.     والتحذير: التخويف
5.     والمَحْذُورَةُ: الفزع بعينه.
6.      حاذرون متأَهبون،
7.     حذرون مُعِدُّونَ.
8.      الحاذِرُ المُؤْدِي الشَّاكُّ في السلاح؛
9.     ويُحَذِّرُكم الله نفسه؛ أَي يحذركم إِياه.
10.                        في  العين الحَذَرُ، وهو ثِقَلٌ فيها من قَذىً يصيبها؛
11.                        حَذَارِ يا فلان أَي احْذرْ؛
12.                        والمَحْذُورَةُ: هي الحرب.
13.                        حَذَرَكَ  زَيْداً وحَذارَكَ زيداً إِذا كنت تُحَذِّرُه منه.
14.                        وأَبو حَذَرٍ: كُنْيَةُ الحِرْباء.
15.                        والحِذْرِيَةُ والحِذْرِياءُ: الأَرضُ الخَشِنَةُ؛ ويقال لها حَذارِ اسم  معرفة. النضر:
16.                         الحِذْرِيَةُ الأَرض الغليظة من القُفِّ الخَشِنَةُ،
17.                        واحْذَأَرَّ الرجلُ: غَضِبَ فاحرْ نَفْشَ وتَقَبَّضَ.
18.                         والإِحْذارُ: الإِنذار.
19.                         والحُذارِياتُ: المنذورون.
20.                         ونَفَشَ الديكُ حِذْرِيَتَهُ أَي عِفْرِيَتَهُ.
21.                        وأَبو مَحْذُورَةَ: مؤَذن النبي، صلى  الله عليه وسلم،
22.                       وابنُ  حُِذارٍ: حَكَمُ بن أَسَدٍ،
لسان العرب
● - حذر: الحِذْرُ والحَذَرُ: الخيفة. حَذِرَهُ يَحْذَرُهُ حَذَراً  واحْتَذَرَهُ؛ الأَخيرة عن ابن الأَعرابي، وأَنشد:  قلتُ لقومٍ خَرجُوا هَذالِيلْ:  احْتَذِرُوا لا يَلْقَكُمْ طَمالِيلْ  ورجلُ حَذِرٌ وحَذُرٌ  (* قوله: «وحذر» بفتح الحاء وضم الذال كما هو  مضبوط بالأَصل، وجرى عليه شارح القاموس خلافاً لما في نسخ القاموس من ضبطه  بالشكل بسكون الذال) وحاذُورَةٌ وحِذْرِيانٌ: متيقظ شديد الحَذَرِ  والفَزَعِ، متحرّز؛ وحاذِرٌ: متأَهب مُعِدٌّ كأَنه يَحْذَرُ أَن يفاجَأَ؛ والجمع  حَذِرُونَ وحَذارَى. الجوهري: الحَذَرُ والحِذْرُ التحرّز؛ وأَنشد سيبويه  في تعدِّيه:  حَذِرٌ أُمُوراً لا تُخافُ، وآمِنٌ  ما ليسَ مُنْجِيهِ من الأَقدْارِ  وهذا نادر لأَن النعت إِذا جاء على فَعِلٍ لا يتعدى إِلى مفعول.  والتحذير: التخويف. والحذارُ: المُحاذَرَةُ. وقولهم: إِنه لابْنُ أَحْذارٍ أَي  لابْنُ حَزْمٍ وحَذَرٍ. والمَحْذُورَةُ: الفزع بعينه. وفي التنزيل العزيز:  وإِنا لجميعٌ حاذِرُونَ، وقرئ: حَذِرُونَ وحَذُرونَ أَيضاً، بضم الذال،  حكاه الأَخفش؛ ومعنى حاذرون متأَهبون، ومعنى حذرون خائفون، وقيل: معنى  حذرون مُعِدُّونَ. الأَزهري: الحَذَرُ مصدر قولك حَذِرْتُ أَحْذَرُ  حَذَراً، فَأَنا حاذِرٌ وحَذِرٌ، قال: ومن قرأَ: وإِنا لجميع حاذرون؛ أَي  مستعدون. ومن قرأَ: حذرون، فمعناه إِنا نخاف شرهم. وقال الفرّاء في قوله:  حاذرون، روي عن ابن مسعود أَنه قال مُؤْدُونَ: ذَوُو أَداةٍ من السلاح. قال:  وكأَنَّ الحاذِرَ الذي يَحْذَرُكَ الآن. وكَأَنَّ الحَذِرَ المَخْلُوقُ  حَذِراً لا تلقاه إِلاَّ حَذِراً. وقال الزجاج: الحاذِرُ المستعدُّ،  والحَذِرُ المتيقظ؛ وقال شمر: الحاذِرُ المُؤْدِي الشَّاكُّ في السلاح؛  وأَنشد:وبِزَّةٍ مِن فَوْقِ كُمَّيْ حاذِرِ،  ونَثْرَةٍ سَلَبْتُها عن عامِرِ،  وحَرْبَةٍ مِثْلِ قُدَامَى الطَّائِرِ  ورجل حِذْرِيانٌ إِذا كان حَذِراً، على فِعْليانٍ.  وقوله تعالى: ويُحَذِّرُكم الله نفسه؛ أَي يحذركم إِياه. أَبو زيد: في  العين الحَذَرُ، وهو ثِقَلٌ فيها من قَذىً يصيبها؛ والحَذَلُ باللام، طول  البكاء وأَن لا تجف عين الإِنسان. وقد حَذَّرَهُ الأَمَر وأَنا حَذُيرُكَ  منه مُحَذِّرك منه أُحَذِّرُكَهُ. قال الأَصمعي: لم أَسمع هذا الحرف  لغير الليث، وكأَنه جاء به على لفظ نَذِيرُكَ وعَذِيرُكَ.  وتقول: حَذَارِ يا فلان أَي احْذرْ؛ وأَنشد لأَبي النجم:  حَذارِ مِنْ أَرْماحِنا حَذارِ  أَوْ تَجْعَلُوا دُونَكُمُ وَبارِ  وتقول: سُمِعَتْ حَذارِ في عسكرهم ودُعِيَتْ نَزال بينهم.  والمَحْذُورَةُ: كالحَذَرِ مصدر كالمَصْدُوقَةِ والمَلْزُومَة، وقيل: هي الحرب. ويقال:  حَذارِ مثل قَطامِ لأَأَي احْذرْ، وقد جاء في الشعر حَذار وأَنشد  اللحياني:  حَذارِ حَذارٍ مِنْ فَوارِسِ دارِمٍ،  أَبا خالِدٍ مِنْ قَبْلِ أَنْ تَتَنَدَّما  فنوّن الأَخيرة ولم يكن ينبغي له ذلك غير أَن الشاعر أَراد أَن يتم به  الجزء. وقالوا. حَذارَيْكَ، جعلوه بدلاً من اللفظ بالفعل، ومعنى التثنية  أَنه يريد: ليكن منك حَذَرٌ بعد حَذَرٍ. ومن أَسماء الفعل قولهم: حَذَرَكَ  زَيْداً وحَذارَكَ زيداً إِذا كنت تُحَذِّرُه منه. وحكى اللحياني:  حَذارِك، بكسر الراء، وحُذُرَّى صيغة مبنية من الحَذَرِ؛ وهي اسم حكاها  سيبويه.وأَبو حَذَرٍ: كُنْيَةُ الحِرْباء.  والحِذْرِيَةُ والحِذْرِياءُ: الأَرضُ الخَشِنَةُ؛ ويقال لها حَذارِ اسم  معرفة. النضر: الحِذْرِيَةُ الأَرض الغليظة من القُفِّ الخَشِنَةُ،  والجمع الحَذارَى. وقال أَبو الخَيْرَةِ: أَعلى الجبل إِذا كان صُلْباً  غليظاً مستوياً، فهو حِذْرِيةٌ، والحِذْرِيَةُ على فِعْليَةٍ قطعة من الأَرض  غليظة، والجمع الحَذارَى، وتسمى إِحدى حَرَّتَيْ بني سُلَيْمٍ  الحِذْرِيَةَ.  واحْذَأَرَّ الرجلُ: غَضِبَ فاحرْ نَفْشَ وتَقَبَّضَ.  والإِحْذارُ: الإِنذار. والحُذارِياتُ: المنذورون.  ونَفَشَ الديكُ حِذْرِيَتَهُ أَي عِفْرِيَتَهُ.  وقد سمَّتْ مَحْذُوراً وحُذَيْراً. وأَبو مَحْذُورَةَ: مؤَذن النبي، صلى  الله عليه وسلم، وهو أَوْسُ بن مِعْيَرٍ أَحد بني جُمَحٍ؛ وابنُ  حُِذارٍ: حَكَمُ بن أَسَدٍ، وهو أَحد بني سعد بن ثعلبة بن ذودان يقول فيه  الأَعشى:  وإِذا طَلَبْتَ المَجْدَ أَيْنَ مَحَلُّهُ،  فاعْمِدْ لبيتِ رَبيعَةَ بنِ حُذارِ  قال الأَزهري: وحُِذارُ اسم إِبي ربيعة بن حُذارٍ قاضي العرب في  الجاهلية، وهو من بني أَسد بن خزيمة.
مقاييس اللغة:
(حذر) الحاء والذال والراء أصلٌ واحد، وهو من التحرُّز والتيقُّظ. يقال حَذِر يَحْذَر حَذَراً. ورَجُلٌ حَذِرٌ وحَذُورٌ وحِذْرِيانٌ: متيقِّظٌ متحرّز.‏
وحَذَارِ، بمعنى احذَرْ. قال:‏
* حَذَارِ من أرْماحِنا حَذَارِ(1) *‏
وقرئت: ﴿وَإنَّا لَجَمِيعٌ حَاذِرُونَ(2)﴾ [الشعراء 56]، قالوا: متأهِّبون. و(حَذِرُونَ): خائفون. والمحْذُورة: الفزَع. فأمّا الحِذْرِيَةُ فالمكانُ الغليظ: ويمكن أنْ يكون سُمّي بذلك لأنه يُحذَر المشْيُ عليه(3).‏
القاموس المحيط:
الحِذْرُ، بالكسر ويحركُ الاحترازُ، كالاحتذارِ والمَحْذُورَةِ، والفعل كَعَلِمَ. وهو حاذورةٌ وحِذْرِيانُ وحَذِرٌ وحَذُرٌ ج حَذِرونَ وحَذَارَى، أي مُتيقظٌ شديدُ الحذرِ. وهو ابنُ أحذارٍ، أي حزمٍ وحَذَرٍ. والمَحْذورَةُ الفَزَعُ، والداهيةُ التي تُحْذَرُ، والحربُ.وحذارِ حذارِ، وقد ينونُ الثاني، أي احذرْ. وربيعةُ بنُ حُذارٍ، كغرابٍ جوادٌ م، وذُو حُذارٍ من ألهانَ بنِ مالكٍ، وحبيبةُ بنتُ عبدِ العُزَّى بنِ حُذارٍ شاعِرةٌ، وربيعةُ بنُ حُذارٍ الأسديُّ حَكَمُ العربِ، أو هو ككِتَابٍ. وأنا حذيرُكَ منه، أي أُحَذِّرُكَهُ. والحِذْرِيَةُ، كالهِبريةِ القِطْعَةُ الغليظَةُ من الأرضِ، وحَرَّةٌ لبني سُلَيْمٍ، والأكمةُ الغليظةُ، كالحِذْرِياءِ، وعِفْرِيَةُ الديكِ ج حَذارِي وحَذَارٍ. وحُذُرَّى، كغُلُبَّى الباطِلُ. وحُذْرَانُ، كعُثْمَانَ وزُبَيْرٍ عَلَمَانِ. والحُذَارِياتُ، بالضم القومُ الذين يحذِّرُونَ، أي يُخوِّفونَ. واحذأَرَّ غَضب وتغيَّظَ. وحَذَرَكَ وحَذَارَيْكَ زَيْداً إذا كنتَ تُحَذِّرُهُ منه. وأبو حَذَرٍ الحِرْبَاءُ. وأبو مَحْذُورَةَ سَمُرَةُ بنُ مِعْيَرٍ مُؤذنُ النبي، صلى الله عليه وسلم، وعمرُ بنُ محمدِ بنِ عليِّ بنِ حَيْذَرٍ محدثٌ، ضبطَهُ ابنُ عساكرَ. والمُحَاذَرَةُ بينَ اثنينِ.
تاج العروس:
ح ذ ر
الحِذْرُ بالكسر ويُحَرَّكُ : الخِفية وقيل : هو الاحْتِرازُ وفَسَّرَه قَومٌ بالتَّحَرُّزِ وقومٌ بالاستعداد والتَّأَهُّبِ وقومٌ بالفَزَعِ . قال شيخُنا : ولعلَّها متقاربةٌ في المعنى ورجَّح بعضٌ التحريكَ كالاحْتِذارِ وهذه عن اللِّحْيَانِيّ . حَذِرَه يَحْذَرُه حَذَراً واحْتذرَه وأَنشد :
قلْتُ لقَومٍ خَرَجُوا هَذَالِيلْ ... احْتَذِرُوا لا يَلْقَكُمْ طَمَالِيلْ . والمَحْذُورَةِ كالمَصْدُوقَةِ والمَكْذُوبَةِ . والفِعْلُ حَذِرَ كعَلِمَ وهو حاذُورَةٌ وحِذْرِيانُ بالكسر على فِعْلِيان وحَذِرٌ ككَتِف وحَذُرٌ كنَدُس ج حَذِرُون وحَذَارَى أَي مُتَيَقِّظٌ شديدُ الحَذَرِ والفَزَع
وحاذِرٌ : متأَهِّبٌ مُعِدٌّ كأنَّه يَحْذَرُ أن يُفاجَأَ . وأَنشدَ سيبَوَيْهِ في تَعَدِّيه :
حَذِرٌ أُمُوراً لا تُخَافُ وآمِنٌ ... ما ليس مُنْجِيه مِن الأَقْدارِ . وهذا نادرٌ لأَن النَّعْتَ إِذا جاءَ على فَعِلٍ لا يَتَعَدَّى إِلى مَفْعُول
مِن المَجاز : يقال : هو ابنُ أَحْذارٍ أَي ابنُ حَزْمٍ وحَذَرٍ . والمَحْذُورَةُ : الفَزَعُ بعَيْنِه . المَحْذُورَةُ : الدَّاهِيَةُ التي تُحْذَرُ . في الأساس : وصَبَّحَتُهم المَحْذَورَةُ . وهي الخيلُ المُغَيرَةُ أو الصَّيْحَةُ . قيل : المَحْذُورَةُ الحَرْبُ . يقال : حَذَارِ حَذَارِ يا فُلانُ وقد يُنَوَّنُ الثاني وقد جاءَ في الشِّعر . وأَنشدَ اللِّحْيَانيُّ :
حَذَارِ حَذارِ مِن فَوَارِسِ دارِمٍ ... أَبا خالِدٍ مِن قَبْلِ أَن تَتَنَدَّمَا . فَنَّونَ الأَخِيرَةَ قال : ولم يَكن له ذلك غيرَ أنَّ الشاعرَ أَرادَ أَن يُتِمَّ به الجُزْءَ . أَي احْذَرْ . قال أَبو النَّجْم :
حَذَارِ مِن أَرماحِنا حَذار ... أَو تَجْعَلُوا دُونَكُمُ وَبَارِ . ورَبِيعَة بنُ حُذَارِ بن عامر العُكْلِيُّ كغُرَابٍ جَوَادٌ م أي معروفٌ وهو الذي تَحَاكَمَ إليه عبدُ المُطَّلبِ بنُ هاشمٍ وحَرْبُ بنُ أُمَيَّةَ وفي هذا يقولُ الأَعْشَى :
وإِذا أَرَدْتَ بأَرْضِ عُكْلٍ نائِلاً ... فاعْمِدْ لبَيْتِ رَبِيعَةَ بنِ حُذَارِ . وذَكَرَ ابنُ حَبِيب عن ابن الكَلْبِيّ مثلَ ذلك وفيه زيادةٌ بعد قوله : عُكْلِيٌّ : مِن بَنِي عَوْفِ بنِ عبدِ مَنَاةَ بنِ أُدِّ بنِ طابِخَةَ . وفيه : فحَكَمَ لعبدِ المُطَّلِبِ
قلْتُ : وهو غيرُ ابنِ حُذَارٍ الأَسَدِيِّ حَكَمِ العرب الآتِي ذِكْرُه . قال الصّغانِيّ : وإِيّاه عَنَى الذُّبْيَانِيُّ بقوله :
رَهْطُ ابْنِ كُوزٍ مُحْقِبِى أَدْرَاعِهِم ... فيها ورَهْطُ رَبِيعَةَ بنِ حُذَارِ . وذو حُذَارٍ مِن أَلْهانَ بنِ مالكِ بن زيدِ بنِ أَوْسَلَةَ بنِ ربيعةَ بنِ الخيارِ أَخِي هَمْدانَ بنِ مالكٍ
وحَبِيبَةُ بنتُ عبدِ العُزَّى بنِ حُذَارٍ شاعرةٌ تُوصَفُ بالكَرَمِ وهي من بَنِي ثَعْلَبَةَ بنِ سعْدِ بنِ ذُبْيَانَ . ورَبِيعَةُ بنُ حُذَارٍ الأَسَدِيُّ مِن بَني أَسَدِ بنِ خُزَيْمَةَ ثم بَنِي سعْدِ بنِ ثَعْلَبَةَ بنِ دُودانَ وحُذَار ٌهو ابنُ مُرَّةَ بنِ الحارثِ بنِ سعدِ بنِ ثَعلبةَ بنِ دُودَانَ والمشهورُ بالنِّسْبة إليها : قَبِيصَةُ بنُ جابرٍ بنِ وَهْبٍ بنِ مالكِ بنِ عُمَيْرَةَ بنِ حُذَارِ بنِ مُرَّةَ الأَسَدِيُ الحُذاريُّّ : من التّابِعِين ذَكَرَه السّمْعَانِيُّ وذَكَرَ ابنُ الكَلْبِيِّ قَيْسَ بنَ الرَّبِيعِ الأَسَدِيَّ الكُوفِيَّ مِن وَلَدِ عميرَةَ بنِ حُذَارِ بنِ مُرَّةَ : حَكَم العَرَبِ وقاضِيها في الجاهليَّة ويُقَال له أَيضاً : حَكَمُ بَنِي أَسَدٍ وفيه يقولُ الأعْشَى :
وإِذا طَلَبْتَ المَجْدَ أَين مَحَلُّه ... فاعْمَدْ لبيتِ رَبِيعَةَ بنِ حُذَارِ . أَو هو حِذَارٌ ككِتَابٍ وهكذا كان يَرْوِي الأَصمعيُّ قولَ الذُّبيانِيِّ . يقال : أَنا حَذِيرُكَ منه أي مُحَذِّرُكَ منه أُحَذِّرُكَه : قال الأَصمعيّ : لم أسمع هذا الحَرْفَ لغَيْر الَّليْث وكأنه جاءَ به على لفْظِ : نَذيرُكَ وعَذِيرُكَ
عن النَّضْر : الحِذْريَةُ كالهِبْريَةِ : القطعةُ الغليظةُ من الأرض . وقال أبو الخَيْرَةِ : أعلَى الجَبَلِ إذا كان صُلْباً غليظاً مُسْتَوِياً فهو حِذْرِيَةُ . الحِذْرِيَةُ : حَرَّةٌ لبني سُلَيْمٍ وهما حَرّتانِ وهذه إحداهما
الحِذْرِيَةُ : الأَرضُ الخَشِنَةُ والأَكَمَةُ الغليظةُ الحِذْرِيَاءَ . الحِذْرِيَةُ : عِفْرِيَة الدِّيكِ وَزْناً ومعنىً يقال : نَفَشَ الدِّيكُ حِذْرِيَتَه . ج حَذَارَى وحَذَارٍ . وحُذُرَّى كغُلُبَّى صِيغَةٌ مَبْنِيَّةٌ مِن الحَذَر وهي اسمٌ حَكَاهَا سِيبَوَيْهِ ومعناه الباطِلُ نقلَه الصغانيُّ . وحُذْرَانُ وحُذَيْرٌ كعُثْمَانَ وزُبَيْرٍ : عَلَمانِ وكذلك مُحَذِّرٌ كمحدِّث . والحُذَارِيَاتُ وفي بعض النُّسَخ زيادة : بالضمِّ : القومُ الذين يُحَذِّرُون أَي يُخَوِّفون ولو قال : المُنْذِرُون كما عَبَّر به غيرُه لكان أَحسنَ . واحْذَأرَّ الرجلُ : غَضِبَ فاحْرَنْفَشَ وتَقَبَّضَ وفي بعض النُّسَخ : وتَغَيَّظَ والأُولَى هي الموافِقَةُ لما في الأُصول
مِن أَسماءِ الفِعْل قولُك : حُذُرُكُ زيداً وحُذُارُيْكَ زَيْداً إذَا كنْتَ تُحَذِّرُه منه . وحَذارَكَ وحَكَى اللِّحْيَانيُّ : حَذَارِكَ بكسر الراءِ . وقيل : معنَى التَّثْنِيَةِ أَنه يُريدُ : لِيَكُنْ منكَ حَذَرٌ بعدَ حَذَرٍ . وأبو حَذَرٍ محرَّكَةً : كُنْيَةُ الحِرْباءِ لتَقَلُّبِه كثيراً . وأبو مَحْذُورَةَ : سَمُرَةُ بنُ مِعْيَرٍ ويقال : أَوْسُ بنُ مِعْيَرِ بنِ لَوْذَان أَحَدُ بَنِي جُمَحَ مُؤَذِّنُ النبيِّ صلّى اللهُ عليه وسلّم له صُحْبَةٌ وروايةٌ . وعُمَرُ بن محمّدِ بنِ عليِّ بنِ حَيْذرٍ بالذّال المعجَمة : محدِّثٌ عن أَبي الخَيْرِ بنِ أَبي عِمْرَانَ هكذا ضَبَطَه تلميذُه الإمامُ أبو القاسمِ بنُ عَساكِرَ في تاريخ دمشقَ . قال الحافظُ : وهو نَقطَها . قلت : فالعُهْدَةُ عليه . والمُحَاذَرَةُ والحِذَارُ بين اثْنَيْنِ كما هو مُقْتَضَى بابِ المُفَاعَلَةِ
ومّما يُستدرَك عليه : التَّحْذِيرُ : التَّخْوِيفُ . وفي الكتاب العزيز : " وإِنّا لَجَمِيعٌ حاذِرُونَ " وقُرِأَ : " حَذِرُونَ " و " حَذُرُونَ " أيضاً بضمِّ الذّالِ حكاه الأخْفَشُ ومعنَى : حاذِرُون : مُتَأَهِّبُون ومعنَى : حَذِرُون : خائِفُون وقيل : مُعِدُّونَ . ورُوِيَ عن ابن مسعودٍ أَنه قال : مُؤْدُونَ : ذو أَداة من السِّلاح . وقال الزَّجّاج : الحاذِرُ : المُسْتَعِدُّ . والحَذْرُ : المُتَيَقِّظُ . وقال شَمِرٌ : الحاذِرُ : المُؤْدِي الشّاكُّ في السِّلاح وأنشدَ :
" وبِزَّةٍ فَوقَ كَمِيٍّ حاذِرِ
" ونَثْرَةٍ سَلَبْتُها عن عامِرِ
" وحَرْبَة مثْلِ قُدَامَى الطَّائِرِ . وقولُه تعالَى : " ويُحَذِّرُكم اللهُ نَفْسَه " أي يُحَذِّرُكم إِيّاه . وعن أَبي زَيْد : في العَيْن الحَذَرُ وهو ثِقَلٌ فيها من قَذىً يُصِيبُها . وقد حَذَّرَه الأَمْرَ . وتقول : سُمِعَتْ حَذَارِ في عَسْكَرِهم ودُعِيَتْ نَزَالِ بينهم . وَسمَّوْا مَحْذُوراً . وكَعْبُ بنُ الحُذَارِيَّة له صُحْبَةٌ وذِكْرٌ في حديثٍ لابنِ رَزِينٍ العُقَيْلِيِّ

_Türkçe çeviri henüz yok_
