# حذف — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D9%81/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%B0%D9%81/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حذف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D9%81.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: حذف

ح ذ ف
حذف ، وذح
استعمل من وجوهها : حذف ، فذح .
حذف : قال ابْنُ المُظَفَّر : الحَذُف : قَطْفُ الشَّيءِ من الطَّرَفِ كما يُحْذَفُ ذنب الدَّابَّة . قال : والمَحْذُوفُ : الزِّقُّ ، وأنشد :
قاعداً حَوْلَهُ النَّدَامى فما يَنْ
فَكُّ يُؤْتَى بمُوكَرٍ مَحْذُوفِ
المُوكَرُ : الزِّقُّ الملآنُ ، ورَوَاهُ شمر عن ابْن الأَعْرَابي مَجْدُوف ومَجْذُوف بالجيم وبالدَّال أو بالذَّال . قال : ومَعْناهُما المقَطُوعُ ، ورَواه أبو عُبَيد مَنْدُوف ، فأَمَّا مَحْذُوف فما رَواه غير الليث . قال : والحذْفُ : الرَّمْيُ عن جانِبٍ . تقول : حَذَفَ يحْذِفُ حَذْفاً .
وتقول : حَذَفني فُلانٌ بجائِزَةٍ أَيْ وَصَلني .
قال : وَحَذَفَه بالسَّيف إذا ضَرَبَه .
ابن شميل : الأبْقَعُ : الغُرَابُ الأبْيَضُ الجَنَاح .
قال : والحَذْفُ : الصِّغَارُ السُّودُ ، والواحدة حَذَفَةٌ وهي الزِّيغَانُ التي تُؤكَل ، والحَذَفُ : الصِّغارُ مِنَ النِّعاج ، قال : والحَذَفُ : شاءٌ صِغارٌ ليست لها أذنابٌ ولا آذانٌ يُجاءُ بها مِنْ جُرَشَ .
وفي حديث النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( تَرَاصُّوا بَيْنَكُم في الصلاة لا تَتَخَلَّلُكُم الشياطينُ كأنها بناتُ حَذَفٍ ) .
قال أبو عُبَيد : الحَذَفُ هي هذه الغَنمُ الصِّغار الحجازية واحدتها حَذَفَة ، ويقال لها : النَّقَدُ أيضاً . قال : وقد فُسِّر الحَذَفُ في بعض الرِّواية أنها ضَأنٌ سُودٌ جُرْدٌ صِغارٌ تكون باليمن .
قال أبو عُبَيد : وهذا أحبُّ التَّفسيرين إليَّ لأَنَّه في الحديث .
والعربُ تقولُ : حَذَفَه بالْعَصَا إذا رَمَاهُ بها .
قلت : وقد رأيتُ رُعْيانَهم يَحْذِفُونَ الأرانب بِعِصيِّهم إذا عَدَتْ ودَرَمَتْ بين أيديهم فرُبَّما أصابت العصا قَوَائِمَها فيصيدُونها ويذبحُونها .
وأما الخَذْفُ بالخاء فإنه الرَّمْيُ بالحَصَى الصِّغار بأطراف الأصابع ، يقال : خذَفَه بالحَصَى خَذْفاً .
ورُوِي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه نَهَى عن الخَذْفِ بالحَصى ، وقال : ( إنه يَفْقَأُ العَيْنَ ولا يَنْكِي عَدُوّاً ولا يُحْرِزُ صَيْداً ) ، ورَمْيُ الجِمَارِ يكون بِمِثْل حَصَى الخَذْف وهي صِغارٌ .
ورَوَى الحَرَّاني عن ابن السِّكِّيت أنه قال : يقال : ما في رَحْلِهِ حُذَافَةٌ أي شيءٌ من طعام ، وأكلَ الطَّعام فما ترك منه حُذَافَةً ، واحتملَ رَحْلَهُ فما ترك منه حُذَافَةً .
قلتُ : وأصحابُ أبي عُبَيْدٍ رَوَوْا هذا الحرف في باب النَّفي حُذَافَةٌ بالقاف ، وأنكره شَمِر ، والصَّواب ما قاله ابن السّكِّيت ونحو ذلك قاله اللِّحْياني بالفاءِ في ( نوادره ) وقال : حُذَافَةُ الأَدِيم : ما رُمِيَ منه .
قلت : وتَحْذِيفُ الشَّعَرِ تَطْرِيرُه وتسويته ، وإذا أخذتَ من نواحيه ما تُسوِّيهِ به فقد حَذَّفْتَه ، وقال امْرؤْ القيس :
لها جَبْهةٌ كَسَرَاة المِجَنْ
نِ حَذَّفَهُ الصَّانِعُ المُقْتدِر
وقال النَّضْرُ : التَحْذِيفُ في الطُّرَّةِ أن تُجْعَلَ سُكَيْنِيَّةً كما يفعل النَّصارى .
فذح : أهمله الليثُ .
وقال ابن دُريد : تَفَذَّحَتِ النَّاقةُ وانْفَذَحَت إذا تَفَاجّتْ لِتَبولَ .
قلتُ : ولم أسمع هذا الحرف لغيرِه ، والمعروفُ في كلامهم بهذا المعنى تَفَشِّحَتْ وتَفَشَّجَتْ بالحاء والجيم .

### Türkçe

ح ذ ف
**حذف** , ve **وذح**
Onun vecihlerinden kullanıldı: **حذف** , **فذح** .
**حذف** : İbnü’l-Muzaffer dedi: **الحَذُف**: şeyin uçtan koparılmasıdır; tıpkı binen hayvanın kuyruğunun **يُحْذَفُ** edilmesi gibi. Dedi: ve **المَحْذُوفُ**: tulumdur; ve inşad etti:
قاعداً حَوْلَهُ النَّدَامى فما يَنْ
فَكُّ يُؤْتَى بمُوكَرٍ مَحْذُوفِ
**المُوكَرُ**: dolu tulumdur; ve Şemmer onu İbnü’l-A‘râbî’den **مَجْدُوف** ve **مَجْذُوف** diye rivayet etti; **الجيم** ile ve **الدَّال** ile yahut **الذَّال** ile. Dedi: ve ikisinin manası: kesilmiş olandır. Ve Ebû ‘Ubeyd onu **مَنْدُوف** diye rivayet etti. Amma **مَحْذُوف** ise onu Leys’ten başkası rivayet etmedi. Dedi: ve **الحذْفُ**: yandan atmadır. Dersin ki: **حَذَفَ** **يحْذِفُ** **حَذْفاً**.
Ve dersin ki: falan kimse beni bir **جائِزَةٍ** ile **حَذَفني** etti; yani bana ulaştırdı.
Dedi: ve onu kılıçla **حَذَفَه** ettiğinde, onu vurduğunda (böyledir).
İbn Şümeyl: **الأبْقَعُ**: kanadı beyaz kargadır.
Dedi: ve **الحَذْفُ**: siyah küçüklerdir; tekili **حَذَفَةٌ**’dir; o, yenilen **الزِّيغَانُ**’dır. Ve **الحَذَفُ**: koyunların küçükleridir. Dedi: ve **الحَذَفُ**: kuyrukları ve kulakları olmayan küçük koyunlardır; **جُرَشَ**’tan getirilir.
Ve Nebî’nin (sallallahu aleyhi ve sellem) hadisinde: (Namazda aranızda sıkı durun; şeytanlar aranıza girmesin; sanki onlar **بناتُ حَذَفٍ**’dir.)
Ebû ‘Ubeyd dedi: **الحَذَفُ** Hicazlı bu küçük koyunlardır; tekili **حَذَفَة**’dir; ve onlara **النَّقَدُ** da denir. Dedi: ve **الحَذَفُ** bazı rivayette, Yemen’de bulunan siyah, tüysüz, küçük koyunlar diye tefsir edilmiştir.
Ebû ‘Ubeyd dedi: ve bu, iki tefsirin bana daha sevimli olanıdır; çünkü o hadistedir.
Ve Araplar der ki: onu sopa ile **حَذَفَه** ettiğinde, onu onunla attı.
Dedim: ve onların çobanlarını gördüm; tavşanlar koşup önlerinde sıçrayıp kabardığında, onları sopalarıyla **يَحْذِفُونَ**; belki sopa onların ayaklarına isabet eder de onları avlarlar ve boğazlarlar.
Ama **الخَذْفُ** ( **الخاء** ile) ise, küçük çakıl taşlarını parmak uçlarıyla atmaktır; denir ki: onu çakıl ile **خذَفَه** etti, **خَذْفاً**.
Ve Nebî’den (sallallahu aleyhi ve sellem) rivayet edildi ki, çakıl ile **الخَذْفِ**’i yasakladı ve dedi: (Şüphesiz o gözü patlatır; bir düşmanı yaralamaz ve bir avı elde etmez.) Ve **الجِمَارِ**’ın atılması, **حَصَى الخَذْف** misliyle olur; ve o, küçüklerdir.
Ve el-Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten rivayet etti ki o dedi: denir ki: onun eyerinde **حُذَافَةٌ** yoktur; yani yiyecekten bir şey (yoktur). Ve yemeği yedi de ondan **حُذَافَةً** bırakmadı. Ve eyerini yükledi de ondan **حُذَافَةً** bırakmadı.
Dedim: ve Ebû ‘Ubeyd’in ashabı bu harfi nefy babında **حُذَافَةٌ** ( **القاف** ile) diye rivayet ettiler; Şemmer onu inkâr etti. Ve doğru olan, İbnü’s-Sikkît’in söylediğidir. Ve bunun benzerini el-Lihyânî **الفاءِ** ile ( **نوادره**’de) söyledi ve dedi: **حُذَافَةُ الأَدِيم**: ondan atılan şeydir.
Dedim: ve **تَحْذِيفُ الشَّعَرِ** onun kenarlarını saçaklamak ve düzeltmektir; ve onunla düzeltmek için çevrelerinden aldığında, onu **حَذَّفْتَه** etmiş olursun. Ve İmru’ül-Kays dedi:
لها جَبْهةٌ كَسَرَاة المِجَنْ
نِ حَذَّفَهُ الصَّانِعُ المُقْتدِر
Ve en-Nadr dedi: **التَحْذِيفُ** perçemde, Hristiyanların yaptığı gibi onu **سُكَيْنِيَّةً** kılmandır.
**فذح** : Leys onu ihmal etti.
Ve İbn Düreyd dedi: deve **تَفَذَّحَتِ** ve **انْفَذَحَت**; bevletmek için bacaklarını açtığında.
Dedim: bu harfi ondan başkası için işitmedim; ve onların sözünde bu manayla bilinen, **تَفَشِّحَتْ** ve **تَفَشَّجَتْ**’tir; **الحاء** ve **الجيم** ile.
