# حذق (ح-ذ-ق) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D9%82
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%B0%D9%82

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ح - ذ - ق
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D9%82/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والقاف والذال معهما
ح ذ ق مستعمل فقط
حذق:
الحِذْقُ والحَذاقةُ: مَهارةٌ في كُلِّ شيءٍ. والحِذَقْ مصدر حَذَقَ وحَذِقَ معاً في عمله فهو حاذق. وحذَقَ القرآنَ حِذقاً وحَذاقاً، والاسم الحَذاقة. وحَذْقُك الشيءَ: مَدُّكَه، تقطَعُه بمِنْجَل ونحوه حتَّى لا يبقى منه شيء.
وانْحَذَقَ الشيْءُ: انقَطَعَ، قال:
يكادُ منه نِياطُ القَلْب يَنْحَذِقُ

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **القاف** ve **الذال** onlarla birlikte

ح ذ ق yalnızca kullanılmıştır

**حذق**:

**الحِذْقُ** ve **الحَذاقةُ**: her şeyde bir maharet. Ve **الحِذَقْ**, **حَذَقَ** ve **حَذِقَ**’ın ikisinin birden mastarıdır; işinde o, **حاذق**tır. Ve **حذَقَ** Kur’an’ı **حِذقاً** ve **حَذاقاً** (olarak) (okudu/işledi); isim **الحَذاقة**dır. Ve senin **حَذْقُك** bir şeyi: onu uzatmandır; onu orak ve benzeriyle kesersin, ondan hiçbir şey kalmayıncaya kadar.

Ve **انْحَذَقَ** şey: koptu; dedi ki:

Neredeyse ondan kalbin bağı **يَنْحَذِقُ**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D9%82/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

حَذَقَ الصبي القرآنَ والعملَ يَحْذِقُ حَذْقاً وحِذْقاً، وحَذاقَةً وحِذاقاً، إذا مَهَر فيه. وحَذِقَ بالكسر حِذْقاً، لغة فيه. ويقال لليوم الذي يَختِم فيه القرآن: هذا يوم حِذاقِهِ. وفلانٌ في صنعته حاذِقٌ باذِقٌ، وهو إتباعٌ له. وحَذَقْتُ الحبلَ أَحْذِقُهُ حَذْقاً: قطعته. والحاذِقُ: القاطعُ. قال أبو ذؤيب:
يُرى ناصَحاً فيما بَدا فإذا خَلا		فذلك سِكّينٌ على الحَلْقِ حاذِقُ
وحَذَقَ الخَلُّ يَحْذِقُ حُذوقاً، أي حمُض. وحَذَقَ فاهُ الخَلُّ حَذْقاً، أي حَمَزَهُ. والحَذيقُ: المقطوعُ. ومنه قول الشاعر:
وحَبْلُ الوَصْلِ مُنْتَكِثٌ حَذيقُ
قال: والحُذاقيُّ: الفصيحُ اللسان البيِّنُ اللَهجةِ.

##### Türkçe

**حَذَقَ** çocuk **القرآنَ**’ı ve işi **يَحْذِقُ** **حَذْقاً** ve **حِذْقاً**; ve **حَذاقَةً** ve **حِذاقاً** (olarak), onda maharet kazandığı zaman (denir). Ve kesre ile **حَذِقَ** (da) **حِذْقاً** (olarak), onda bir dildir (lehçedir). Ve **القرآن**’ı hatmettiği gün için denir: Bu, onun **حِذاقِهِ** günüdür. Ve falan kimse sanatında **حاذِقٌ باذِقٌ**’dur; ve o, ona tâbî kılınmış (pekiştirme)dir. Ve **حَذَقْتُ** ipi **أَحْذِقُهُ** **حَذْقاً**: onu kestim. Ve **الحاذِقُ**: kesen (kesen kimse)dir. Ebû Züeyb dedi ki:
Görünürde öğüt verici görülür; fakat yalnız kaldığında,
işte o, boğaz üzerinde keskin bir bıçaktır.

Ve **حَذَقَ** sirke **يَحْذِقُ** **حُذوقاً**; yani ekşidi. Ve sirke onun ağzını **حَذَقَ** **حَذْقاً**; yani onu yaktı (acıttı). Ve **الحَذيقُ**: kesilmiş olandır. Ondan şairin sözü:
Ve kavuşma ipi çözülmüş, kesilmiş (bir ip)tir.

Dedi ki: ve **الحُذاقيُّ**: dili fasih, lehçesi açık (belli) olandır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D9%82/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الحاء والقاف والذال
حذق ، قذح ، ذقح : ( مستعملات ) .
حذق : قال الليث : الحِذْقُ والحَذَاقَةُ : مهارَة في كل العَمَل . تقول : حَذَق وَحَذِق في عمله يَحْذِقُ ويَحْذَق فهو حاذِقٌ ، والغلام يَحْذِقُ القرآن حِذْقاً وحَذَاقاً ، والاسم الحَذَاقَةُ .
ابن السكيت عن أبي زيد : حَذَقَ الغلامُ القرآن والعمل يَحْذِق حِذْقاً وحَذْقاً وحَذاقاً وحَذَاقَةً ، وقد حَذِق يَحْذَقُ لُغَة . قال : وقد حَذَقْتُ الحَبْل أَحْذِقُهُ حَذْقاً إذا قَطَعْتَه ، بالفتح لا غَيْر . وقد حَذَق الخَلُّ يَحْذِقُ حُذُوقاً إذا كان حَامِضاً . وقال الليث : حَذَقْتُ الشيء وَأَنا أَحْذِقُه حَذْقاً ، وَهو مَدُّكَ الشيء تَقْطَعُه بِمِنْجَل ونَحْوِه حتى لا تُبْقِي منه شَيْئاً ، والفِعْلُ اللاَّزِمُ الانْحِذاقُ وَأَنْشَد : يَكَادُ مِنْهُ نِيَاطُ القَلْبِ يَنْحَذِقُ وأنْشَد ابن السِّكّيت : أَنَوْراً سَرْعَ مَاذَا يا فَرُوقُ وحَبْلُ الوَصْلِ مُنْتَكِثٌ حَذِيقُ أي مَقْطُوع . أبو عُبَيْد عن أبي زَيْد : الحُذَاقِيُّ : الفَصِيحُ اللّسَان البَيِّنُ اللَّهْجَةِ . وقال ابن شُمَيْل : حَذَقَ الْخَلُّ يَحْذِق إذا حَمُضَ وَخَلّ باسِلٌ ، وقد بَسَلَ بَسُولاً إذا طال تَرْكُه فَأَخْلف طَعْمُه وتَغَيَّر ، وخَلّ مُبَسَّلٌ . قذح : قال ابن الفَرَج : سَمِعْتُ خَلِيفةَ الحُصَينيّ يَقُول : المُقاذَحَة والمُقاذَعَةُ : المُشاتَمة ، وقَاذَحَنِي فُلاَنٌ وقابَحَنِي : شَاتَمنِي . ذقح : في ( نَوَادِرِ الأَعْراب ) : فُلاَنٌ مُتَذَقِّحٌ لِلشّرّ ، وَمُتَفَقِّح ، ومُتَنَقِّح ، ومُتَقَذِّذ ، ومُتَزَلِّم ، ومُتَشَذِّب ، ومُتَحَذِّف ، ومُتَلَقِّح بِمعْنى وَاحِد .

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **القاف** ve **الذال**
**حذق** , **قذح** , **ذقح** : (kullanılanlar).

**حذق** : **الليث** dedi: **الحِذْقُ** ve **الحَذَاقَةُ**: her işte maharet. Dersin ki: **حَذَق** ve **حَذِق** işinde, **يَحْذِقُ** ve **يَحْذَقُ**; o hâlde o **حاذِقٌ**’tir. Ve oğlan Kur’ân’ı **حِذْقاً** ve **حَذَاقاً** **يَحْذِقُ**; isim **الحَذَاقَةُ**’dır.

**ابن السكيت**’in **أبي زيد**’den rivayeti: Oğlan Kur’ân’ı ve işi **حَذَقَ**; **يَحْذِقُ**: **حِذْقاً** ve **حَذْقاً** ve **حَذاقاً** ve **حَذَاقَةً**. Ve (bir) lügat olarak **حَذِق** olmuştur; **يَحْذَقُ**. Dedi: Ve ben ipi **حَذَقْتُ**; onu **أَحْذِقُهُ** **حَذْقاً**: onu kestiğim zaman; fetha ile, başka değil. Ve sirke **حَذَق** eder; **يَحْذِقُ** **حُذُوقاً**: ekşi olduğu zaman. **الليث** dedi: Şeyi **حَذَقْتُ**; ben onu **أَحْذِقُه** **حَذْقاً**; o, senin şeyi uzatmandır; onu orak ve benzeriyle kesersin, ondan hiçbir şey bırakmayıncaya kadar. Lâzım fiil **الانْحِذاقُ**’tır. Ve (şu beyti) inşâd etti:
يَكَادُ مِنْهُ نِيَاطُ القَلْبِ يَنْحَذِقُ
Ve **ابن السِّكّيت** inşâd etti:
أَنَوْراً سَرْعَ مَاذَا يا فَرُوقُ
وحَبْلُ الوَصْلِ مُنْتَكِثٌ حَذِيقُ
Yani: kesilmiş.

**أبو عُبَيْد**’in **أبي زَيْد**’den rivayeti: **الحُذَاقِيُّ**: fasih dil(li), lehçesi açık olan.

**ابن شُمَيْل** dedi: Sirke ekşidiği zaman **حَذَقَ الْخَلُّ يَحْذِق**; ve (bu) **خَلّ باسِلٌ**’dir. Ve **بَسَلَ** eder; **بَسُولاً**: bırakılması uzadığı, tadı bozulduğu ve değiştiği zaman; ve (bu) **خَلّ مُبَسَّلٌ**’dir.

**قذح** : **ابن الفَرَج** dedi: **خَلِيفةَ الحُصَينيّ**’yi şöyle derken işittim: **المُقاذَحَة** ve **المُقاذَعَةُ**: sövüşme. Ve falan kimse bana **قَاذَحَنِي** ve bana **قابَحَنِي**: bana sövdü.

**ذقح** : (**نَوَادِرِ الأَعْراب**)’da: Falan kimse şerre karşı **مُتَذَقِّحٌ**, ve **مُتَفَقِّح**, ve **مُتَنَقِّح**, ve **مُتَقَذِّذ**, ve **مُتَزَلِّم**, ve **مُتَشَذِّب**, ve **مُتَحَذِّف**, ve **مُتَلَقِّح**; tek bir mânâ ile.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D9%82/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الحاء والذال وما يثلثهما)
(حذر) الحاء والذال والراء أصلٌ واحد، وهو من التحرُّز والتيقُّظ. يقال حَذِر يَحْذَر حَذَراً. ورَجُلٌ حَذِرٌ وحَذُورٌ وحِذْرِيانٌ: متيقِّظٌ متحرّز.‏
وحَذَارِ، بمعنى احذَرْ. قال:‏
* حَذَارِ من أرْماحِنا حَذَارِ(1) *‏
وقرئت: ﴿وَإنَّا لَجَمِيعٌ حَاذِرُونَ(2)﴾ [الشعراء 56]، قالوا: متأهِّبون. و(حَذِرُونَ): خائفون. والمحْذُورة: الفزَع. فأمّا الحِذْرِيَةُ فالمكانُ الغليظ: ويمكن أنْ يكون سُمّي بذلك لأنه يُحذَر المشْيُ عليه(3).‏
(حذق) الحاء والذال والقاف أصلٌ واحد، وهو القَطْع. يقال حَذَقَ السكِّين الشيءَ، إذا قطَعه. [قال]:‏
* فذلك سِكِّينٌ على الحَلْقِ حاذِق(4) *‏
ومن هذا القياس الرّجُل الحاذِق في صناعته، وهو الماهر، وذلك أنّه يَحْذِق الأمرَ يَقْطَعُه لا يدع فيه مُتَعلَّقا. ومنه حِذْق القرآن. ومن قياسِه الحُذَاقيُّ، وهو الفَصيحُ اللِّسان؛ وذلك أنّه يَفْصِل الأمورَ يَقطعها. ولذلك يسمَّى اللِّسان مِفْصَلاً. والباب كلُّه واحد.‏
ومن الباب حَذَقَ فاهُ الخلُّ إذا حَمَزَه، وذلك كالتَّقطيع يقَعُ فيه.‏
--------------------------------------------------------
(1) لأبي النجم العجلي، كما في اللسان (حذر). وأنشده ثعلب في أماليه 651.‏
(2) هذه قراءة ابن ذكوان، وهشام من طريق الداجواني، وعاصم، وحمزة، والكسائي وخلف. ووافقهم الأعمش. والباقون بحذف الألف. ومما يجدر ذكره أن كتابتهما في رسم المصحف (حذرون) بطرح الألف. انظر إتحاف فضلاء البشر 332.‏
(3) في الأصل: "بالمشي عليه".‏
(4) لأبي ذؤيب في ديوانه 151 واللسان (حذق). وصدره:‏
* يرى ناصحاً فيما بدا فإذا خلا *‏

ـ

##### Türkçe

(حâ ve ذâ ve bunların üçlüleri bâbı)
(**حذر**) **الحاء** ve **الذال** ve **الراء** tek bir asıldır; o da sakınmadan ve uyanıklıktandır. Denir: **حَذِر** **يَحْذَر** **حَذَراً**. Ve **رَجُلٌ حَذِرٌ** ve **حَذُورٌ** ve **حِذْرِيانٌ**: uyanık, sakınan.‏
Ve **حَذَارِ**, “sakın” mânâsınadır. Dedi ki:‏
* **حَذَارِ** من أرْماحِنا **حَذَارِ**(1) *‏
Ve şöyle okunmuştur: ﴿وَإنَّا لَجَمِيعٌ **حَاذِرُونَ**(2)﴾ [eş-Şuarâ 56]; dediler ki: hazırlıklı olanlar. Ve (**حَذِرُونَ**): korkanlar. Ve **المحْذُورة**: korku. Amma **الحِذْرِيَةُ** ise kalın (sert) yer: ve ona bu ad verilmiş olabilir; çünkü onun üzerinde yürümekten sakınılır(3).‏

(**حذق**) **الحاء** ve **الذال** ve **القاف** tek bir asıldır; o da kesmedir. Denir: **حَذَقَ** bıçak şeyi, onu kestiği zaman. [Dedi]:‏
* فذلك سِكِّينٌ على الحَلْقِ **حاذِق**(4) *‏
Ve bu kıyastandır: sanatında **الحاذِق** olan adam; o mahirdir; bu da şundandır ki o işi **يَحْذِق**; onu kesip bitirir, onda tutunacak bir şey bırakmaz. Ve ondandır: **حِذْق القرآن**. Ve onun kıyasındandır: **الحُذَاقيُّ**; o, dili fasih olandır; çünkü o işleri ayırır, kesip bitirir. Bundan dolayı dile **مِفْصَلاً** denir. Ve bâbın hepsi tektir.‏
Ve bâbdandır: **حَذَقَ** onun ağzını sirke, onu ekşittiği zaman; bu, onda meydana gelen parçalama gibidir.‏

--------------------------------------------------------
(1) Ebû’n-Necm el-‘Aclî’nindir; Lisân’da (**حذر**)’de olduğu gibi. Sa‘leb onu Emâlî’sinde 651’de inşâd etti.‏
(2) Bu, İbn Zekvân’ın kıraati; ve Dâcuvânî tarikiyle Hişâm’ın; ve Âsım’ın; ve Hamza’nın; ve Kisâî’nin ve Halef’indir. A‘meş de onlara muvafakat etti. Geri kalanlar elifin hazfiyle. Şunu da anmak gerekir ki ikisinin yazımı mushaf رسم’inde (**حذرون**) şeklindedir; elif atılarak. Bk. İthâf Fuḍalâ’i’l-Beşer 332.‏
(3) Asılda: “onun üzerinde yürümekle”.‏
(4) Ebû Züeyb’indir; Dîvân’ında 151’de ve Lisân’da (**حذق**)’ta. Ve onun صدر’ü:‏
* يرى ناصحاً فيما بدا فإذا خلا *‏

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D9%82/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ح ذ ق
حذق السكين الشيء‏:‏ قطعه وسكين حاذق وحذاقي‏.‏
قال ابو ذؤيب‏:‏ يرى ناصحاً فيما بدا وإذا خلا فذلك سكين على الحلق حاذق وحبل أحذاق‏:‏ مقطع ومـن المجـاز‏:‏ حـذق القـرآن‏:‏ أتـم قراءتـه وقطعهـا‏.‏
وحـذق فـي صناعته وهو حاذق فيها بين الحذق والحذاقـة‏.‏
وخـل حـاذق وحذاقي وحذق الخل واللبن‏:‏ أحرق اللسان‏:‏ حديده بينه وإنه ليتحذلق علينا إذا أظهر الحذق وادعى أكثر مما عنده وفيه حذلقة وتحذلق وهو من المتحذلقين والللام مزيدة.

##### Türkçe

ح ذ ق
**حذق** bıçağın şeyi: onu kesti; ve **سكين حاذق** ve **حذاقي**.

Ebû Züeyb dedi:
“Görünen şeyde öğüt verici görür; fakat yalnız kaldığında, işte o, boğaz üzerinde keskin, kesici bir bıçaktır.”
ve **حبل أحذاق**: kesik; ve mecazdan: **حذق القرآن**: onun okuyuşunu tamamladı ve onu kesti (bölümlere ayırdı).

Ve o, sanatında **حذق**; ve o, onda **حاذق**tır; **الحذق** ile **الحذاقة** arasında.

Ve **خل حاذق** ve **حذاقي**; ve **حذق الخل واللبن**: dili yaktı: keskinliği; onun arasında. Ve şüphesiz o, bize karşı **يتحذلق** eder; **الحذق**ı ortaya koyduğu ve kendisinde olandan daha çoğunu iddia ettiği zaman. Ve onda **حذلقة** ve **تحذلق** vardır; ve o, **المتحذلقين**dendir; ve **اللام** ziyadedir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D9%82/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الحِذْقُ والحَذاقةُ: المَهارة في كل عمل، حذَق الشيءَ يَحْذِقُه وحَذِقَه حَذْقاً وحِذْقاً وحَذاقاً وحِذاقاً وحَذاقة وحِذاقة، فهو حاذق من قوم حُذَّاق. الأَزهري: تقول حَذَق وحَذِق في عمله يَحْذِق ويَحْذَق، فهو حاذق ماهر، والغلامُ يَحْذِق القرآنَ حِذْقاً وحِذاقاً، والاسم الحِذاقة. أَبو زيد: حذَقَ الغلامُ القرآن والعمل يَحذِقُ حِذْقاً وحَذْقاً وحِذاقاً وحَذاقاً وحِذاقة وحَذاقة مهرَ فيه، وقد حَذِقَ يحذَق لغة. وفي حديث زيد بن ثابت: فما مرَّ بي نصف شهر حتى حَذَقْته وعرَفْته وأتقَنْته، والاسم الحذقة مأْخوذ من الحَذْق الذي هو القطع. ويقال لليوم الذي يَختم فيه الصبيُّ القرآن: هذا يوم حِذاقِه. وفلان في صنعته حاذق باذق، وهو إتباع له. ابن سيده: وحذَق الشيءَ يَحْذِقه حَذْقاً، فهو مَحْذوق وحَذِيقٌ، مدَّه وقطعه بِمِنْجَل ونحوه حتى لا يبقى منه شيء، والفعل اللازم الانحذاق؛ وأنشد:
يكادُ منه نِياطُ القَلبِ يَنحذِقُ
والحَذِيقُ: المقطوع؛ وأنشد ابن السكيت لزُغْبةَ الباهِلي: أنَوْراً سَرْعَ ماذا يا فَرُوقُ؟
وحَبْلُ الوَصْلِ مُنْتَكِثٌ حَذِيقُ
أي مقطوع. والحاذِقُ: القاطع؛ قال أبو ذؤيب:
يُرى ناصِحاً فيما بدا، فإذا خلا،
فذلك سِكِّينٌ على الحَلْقِ حاذِقُ
وحَبْل أحْذاق أخْلاق: كأنه حُذِق أي قُطِع، جعلوا كل جزءٍ منه حَذِيقاً؛ حكاه اللحياني؛ وقيل: الحَذْق القَطْع ما كان. وانْحَذَق الشيءُ: انقطَع. وحذقَ الرِّباطُ يدَ الشاة: أثَّر فيها بقَطْع. الأَزهري: حذقْت الحبل أحْذِقُه حَذْقاً إذا قطعته، بالفتح لا غير. وحذَق الخَلُّ يَحْذِقُ حُذوقاً: حَمُض. وحذَق اللبن والنبيذ ونحوهما يَحْذِق حُذوقاً: حَمُض. وحذَق اللبن والنبين ونحوها يَحْذِق حُذوقاًحذَى اللسانَ. والحاذِقُ أيضاً: الخبيث الحموضة. وقال أبو حنيفة: الحاذق من الشراب المُدْرِكُ البالغ؛ وأنشد:
يُفِخْن بَوْلاً كالشَّرابِ الحاذِقِ،
ذا حَرْوةٍ يَطِير في المَناشِقِ
وحذَق الخلُّ فاه: حَمَزَه.
والحُذاقيُّ: الفصيحُ اللسانِ البيِّنُ اللَّهجة؛ قال طرَفةُ: إني كفانيَ، من أمرٍ هَمَمْتُ به،
جارٌ كجارِ الحُذاقيِّ الذي اتَّصفا
يعني أبا دُواد الإياديّ الشاعر، وكان أبو دُوادٍ جاوَرَ كعْبَ بن مامةَ، وقوله اتصفا أي صار مُتواصِفاً؛ وقال أبو دواد:
ودارٍ يقولُ لها الرَّائدُو
نَ: وَيْلُ امِّ دارِ الحُذاقيّ دارا
يعني بالحُذاقي نفْسَه، وحُذاقٌ: رهطُ أبي دواد؛ وقال أَيضاً: ورِجال من الأَقارِبِ كانوا
مِن حُذاقٍ، همُ الرؤُوسُ الخِيار
قال ابن بري: وأَما قول الآخر:
وقولُ الحُذاقيّ قد يُستَمَعْ،
وقَوْليَ ذُرَّ عليه الصَّبِرْ
فقد يجوز أَن يريد به واحداً بعينه، وقد يجوز أَن يريد به الرجل الفصيح. وفي الحديث: أَنه خرج على صَعْدةٍ يَتْبَعُها حُذاقيٌّ؛ هو الجَحش، والصَّعْدةُ الأَتان.
وما في رحله حُذاقةٌ أي شيءٌ من طعام. وأَكَل الطعام فما ترك منه حُذاقةً وحُذافةً، بالفاء. واحتَمل رحلَه فما ترك منه حُذاقةً. وبنو حُذاقةَ: بطن من إياد، وكلٌّ من العرب حُذافة، بالفاء، غير هذا فإنه بالقاف. وورد في شعر أبي دُواد حُذاق بغير هاء، وقد تقدم بيته آنفاً: كانوا من حُذاق.
وقال ابن سيده في ترجمة حدق: الحدَق الباذِنْجان، ووجدنا بخط علي بن حمزة الحذَق الباذنجان، بالذال منقوطة، قال: ولا أعرفها.

##### Türkçe

**الحِذْقُ** ve **الحَذاقةُ**: her işte maharet; **حذَق الشيءَ يَحْذِقُه** ve **حَذِقَه** **حَذْقاً** ve **حِذْقاً** ve **حَذاقاً** ve **حِذاقاً** ve **حَذاقة** ve **حِذاقة** (yapar); o hâlde o **حاذق**tır; **حُذَّاق** bir kavimdendir. **الأَزهري**: **حَذَق** ve **حَذِق** dersin, işinde; **يَحْذِق** ve **يَحْذَق**; o hâlde o, **حاذق** mahirdir; ve oğlan **القرآنَ**ı **حِذْقاً** ve **حِذاقاً** **يَحْذِق**; isim **الحِذاقة**dır. **أَبو زيد**: oğlan **القرآن**ı ve işi **حذَقَ**; **حِذْقاً** ve **حَذْقاً** ve **حِذاقاً** ve **حَذاقاً** ve **حِذاقة** ve **حَذاقة** **يَحذِقُ**; onda mahir oldu; ve **حَذِقَ يَحذَق** bir lugattır. Ve Zeyd b. Sâbit hadîsinde: “Bana yarım ay geçmedi ki onu **حَذَقْته** ve onu bildim ve onu sağlamlaştırdım”; isim **الحذقة**dır; **الحَذْق**tan alınmıştır ki o kesmedir. Ve çocuğun **القرآن**ı hatmettiği güne denir: “Bu, onun **حِذاقِه** günüdür.” Ve falan, sanatında **حاذق باذق**tır; o, ona tâbî kılınmıştır. İbn Sîde: ve **حذَق الشيءَ يَحْذِقه حَذْقاً**; o hâlde o **مَحْذوق** ve **حَذِيقٌ**tur: onu orak ve benzeriyle uzattı ve kesti; ondan hiçbir şey kalmayıncaya kadar; lâzım fiil **الانحذاق**tır; ve şu beyit okunmuştur:
يكادُ منه نِياطُ القَلبِ يَنحذِقُ

Ve **الحَذِيقُ**: kesilmiş olan; ve İbnü’s-Sikkît, Zuğbe el-Bâhilî’ye ait olarak şu beyiti okuttu:
أنَوْراً سَرْعَ ماذا يا فَرُوقُ؟
وحَبْلُ الوَصْلِ مُنْتَكِثٌ حَذِيقُ
yani: kesilmiş. Ve **الحاذِقُ**: kesen; Ebû Züeyb dedi ki:
يُرى ناصِحاً فيما بدا، فإذا خلا،
فذلك سِكِّينٌ على الحَلْقِ حاذِقُ

Ve **وحَبْل أحْذاق أخْلاق**: sanki o **حُذِق** (yani kesildi); onun her bir parçasını **حَذِيقاً** kıldılar; el-Lihyânî bunu nakletti; ve denildi ki: **الحَذْق** kesmedir, ne olursa olsun. Ve **انْحَذَق الشيءُ**: koptu. Ve **حذقَ الرِّباطُ يدَ الشاة**: onda kesmeyle iz bıraktı. **الأَزهري**: **حذقْت الحبل أحْذِقُه حَذْقاً** derim, onu kestiğim zaman; fetha ile, başka değil. Ve **حذَق الخَلُّ يَحْذِقُ حُذوقاً**: ekşidi. Ve **حذَق اللبن والنبيذ ونحوهما يَحْذِق حُذوقاً**: ekşidi. Ve **حذَق اللبن والنبين ونحوها يَحْذِق حُذوقاًحذَى اللسانَ**. Ve **الحاذِقُ** ayrıca: ekşilikte habîs olan. Ebû Hanîfe dedi ki: içkiden **الحاذق**: erişmiş, olgun olan; ve şu beyit okunmuştur:
يُفِخْن بَوْلاً كالشَّرابِ الحاذِقِ،
ذا حَرْوةٍ يَطِير في المَناشِقِ

Ve **حذَق الخلُّ فاه**: onu ekşitti.
Ve **الحُذاقيُّ**: dili fasih, lehçesi açık olan; Tarafe dedi ki:
إني كفانيَ، من أمرٍ هَمَمْتُ به،
جارٌ كجارِ الحُذاقيِّ الذي اتَّصفا
yani: İyâdî şair Ebû Duvâd’ı; Ebû Duvâd, Ka‘b b. Mâme’ye komşu olmuştu; ve “**اتصفا**” sözü: yani mütevasıf oldu; ve Ebû Duvâd dedi ki:
ودارٍ يقولُ لها الرَّائدُو
نَ: وَيْلُ امِّ دارِ الحُذاقيّ دارا
**الحُذاقي** ile kendisini kastediyor; ve **حُذاقٌ**: Ebû Duvâd’ın güruhu; ve yine dedi ki:
ورِجال من الأَقارِبِ كانوا
مِن حُذاقٍ، همُ الرؤُوسُ الخِيار
İbn Berrî dedi ki: ama başkasının şu sözüne gelince:
وقولُ الحُذاقيّ قد يُستَمَعْ،
وقَوْليَ ذُرَّ عليه الصَّبِرْ
onda, onunla belirli bir tek kişiyi kastetmesi caizdir; ve onunla fasih adamı kastetmesi de caizdir. Ve hadîste: “O, bir **صَعْدةٍ** üzerine çıktı; onu bir **حُذاقيٌّ** takip ediyordu”; o, sıpadır; **الصَّعْدةُ** ise dişi eşektir.

Ve onun eyer takımında **حُذاقةٌ** yoktur, yani yiyecekten bir şey. Ve yemeği yedi; ondan **حُذاقةً** ve **حُذافةً** (fâ ile) bırakmadı. Ve eyer takımını taşıdı; ondan **حُذاقةً** bırakmadı.
Ve **بنو حُذاقةَ**: İyâd’dan bir batındır; ve Araplardan her biri **حُذافة**dır (fâ ile); bunun dışındaysa, o kāf iledir. Ebû Duvâd’ın şiirinde, hâ’sız **حُذاق** vârid olmuştur; az önce onun beyti geçti:
كانوا من حُذاق.
Ve İbn Sîde, **حدق** tercümesinde dedi ki: **الحدَق** patlıcandır; ve Ali b. Hamza’nın hattıyla **الحذَق** patlıcandır (ذال noktalı olarak) bulduk; dedi ki: onu bilmiyorum.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D9%82/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ح ذ ق * * حَذَقَ * الصبي القرآن والعمل به إذا مهر وبابه ضرب و * حِذْقاً * و * حِذَاقاً * بكسر أولهما و * حَذَاقَةً * أيضا بالفتح * وحَذِقَ * بالكسر * حِذْقاً * لغة فيه وفلان في صنعته * حاذِقٌ * باذق وهو اتباع و * حَذَقَ * الخل حمُض وبابه جلس وحذق فاه الخل حمزة و * حَذْلَقَ * الرجل * تَحَذْلَق * بزيادة اللام إذا أظهر الحذق فادّعى أكثر مما عنده

##### Türkçe

* ح ذ ق * **حَذَقَ** çocuk Kur’an’ı ve onunla amel etmeyi, maharet kazandığı zaman; babı **ضرب**’dır. Ve **حِذْقاً** ve **حِذَاقاً** (ikisinin de evveli kesre ile) ve ayrıca **حَذَاقَةً** (fetha ile). Ve **حَذِقَ** (kesre ile), onda bir dil olarak **حِذْقاً**. Ve falan kimse sanatında **حاذِقٌ**’dur; **باذق** (o, tâbidir). Ve **حَذَقَ** sirke ekşidi; babı **جلس**’tir. Ve “**حذق فاه الخل**” (Hamza). Ve **حَذْلَقَ** adam, **تَحَذْلَق** (lâmın ziyadesiyle): mahareti izhar ettiği zaman; böylece, yanında olandan daha çoğunu iddia etti.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D9%82/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

حذق الصبي القرآن، أو العمل، كضرب، وعلم، حذقا، وحذاقا، وحذاقة ويكسر الكل، أو الحذاقة، بالكسر الاسم: إذا تعلمه كله، ومهر فيه فهو حاذق من حذاق ، وفي حديث زيد بن ثابت فما مر بي نصف شهر حتى حذقته أي: عرفته، وأتقنته، وهو مجاز ، مأخوذ كل من الحذق، وهو القطع، كما صرح به الزمخشري. ويقال: هذا يوم حذاقه بالكسر، أي: يوم ختمه للقرآن. وحذق الشيء يحذقه بالكسر حذاقة وحذقا بفتحهما: إذا قطعه، أو مده ليقطعه بمنجل ونحوه حتى لابقى منه شيء فهو حاذق: قاطع ، وأنشد الجوهري لأبي ذؤيب:
  يرى ناصحا فيما بدا فإذا خلا                      فذلك سكين علا الحلق حاذق وحذيق محذوق: مقطوع وأنشد ابن السكيت لزغبة الباهلي، وقال الصاغاني: هو لجزء الباهلي:
  أنورا سرع ماذا يا فـروق                      وحبل الوصل منتكث حذيق ومن المجاز: حذق الخل حذوقا كقعود وحذقا بالفتح ويكسر: إذا حمض فلذع باللسان، وكذلك اللبن. ومن المجاز: حذق الرباط، يد الشاة: إذا أثر فيها بالقطع، عن ابن دريد. وحذق الخل فاه: إذا حمزه عن ابن دريد وقبضه وكذلك اللبن، والنبيذ، ونحوهما. وحذاقة، كثمامة: جد لأبي دؤاد الشاعر الإيادي وأبو بطن من إياد هكذا في سائر النسخ بواو العطف، والصواب حذفها، وهو حذاقة بن زهير بن إياد بن نزار بن معد بن عدنان، وأبو دؤاد اسمه: جارية بن الحجاج بن حمران بن بحر بن عصام ابن نبهان بن منبه بن حذاقة، وأسقط ابن الكلبي الحجاج بين جارية وحمران، وكل من من العرب سواهم حذافة بالفاء، وورد في شعر أبي دؤاد حذاق بغير هاء، وهو قوله:
  ورجال من الأقارب كـانـوا                      من حذاق هم الرؤوس الخيار ويقال: ما عنده حذاقة أي: شيء من طعام وكذا قولهم: ما في رحله حذاقة ، وأكل الطعام فما ترك منه حذاقة وحذافة، بالقاف وبالفاء، وبالقاف رواه أصحاب أبي عبيد، كما في ح ذ ف واحتمل رحله فما ترك منه حذاقة وكل ذلك مجاز. والحذاقي، كغرابي: الجحش وبه فسر الحديث: أنه خرج على صعدة يتبعها حذاقي عليها قوصف لم يبق منها إلا قرقرها والصعدة: الأتان. ومن المجاز: الحذاقي: الرجل الفصيح اللسان، البين اللهجة، قال طرفة:
  إني كفاني من أمر هممت بـه                      جار كجار الحذاقي الذي اتصفا قال الجوهري: يعني أبا دؤاد الإيادي الشاعر، وكان جار كعب بن مامة. والحذاقي: السكين المحدد عن ابن عباد. ومحمد بن يوسف وأخوه إسحاق الحذاقيان من أهل صنعاء اليمن، روى محمد عن عبد الرزاق وغيره، وعنهما عبيد بن محمد الكشوري. وحذاقي بن حميد بن المستنير ابن حذاقي بالضم، القمي، روى عن آبائه، وعنه الطبراني: محدثون. ويقال: تركت الحبل حذاقا، ككتاب وغراب، أي: قطعا، الواحدة حذقة، بالكسر. ويقال حبل أحذاق : أي أخلاق، كأنه حذق، أي: قطع، جعلوا كل جزء منه حذيقا، حكاه اللحياني. وقد انحذق الحبل، أي: انقطع، ومنه قول الشاعر:
  يكاد منه نياط القلب ينحذق ومما يستدرك عليه: فلان في صنعته حاذق باذق، أي: ماهر ، وهو إتباع له، وهنا نقله الجوهري، ومر للمصنف في بذق. والحاذق: الخبيث، وهو مجاز. وقال أبو حنيفة: الحاذق من الشراب: المدرك البالغ وأنشد:
  يفخن بولا كالشراب الحاذق
  ذا حروة يطير في المناشق

  وخل حذافي: حاذق ، وهو مجاز . وأحذق الحر: جعله حاذقا. وهو يتحذق علينا، أي: يظهر الحذق. وقال الدارقطني: وحذاقة: بطين في قضاعة، نسبوا إلى جشم قال: ومنهم من قاله بالفاء.

##### Türkçe

**حذق** çocuğun Kur’ân’ı, yahut işi, **ضرب** ve **علم** gibi, **حذقا** ve **حذاقا** ve **حذاقة** (hepsi de kesrelenir) yahut **الحذاقة** (kesre ile) isimdir: onu bütünüyle öğrendiği, onda maharet kazandığı zaman; o, **حاذق**tir, **حذاق**tandır. Zeyd b. Sâbit’in hadisinde: “Bana yarım ay geçmedi ki onu **حذقته**” yani: onu bildim ve onu sağlamlaştırdım; bu mecazdır; **الحذق**tan alınmıştır; o da kesmedir; Zemahşerî’nin açıkça belirttiği gibi. Ve denir: “Bu, **يوم حذاقه** (kesre ile)dir”, yani: onun Kur’ân’ı hatmettiği gündür. Ve **حذق** bir şeyi, onu (kesre ile) **يحذقه**; **حذاقة** ve **حذقا** (ikisini de fetha ile): onu kestiği zaman; yahut onu, orak ve benzeriyle kesmek için uzattığı zaman, ondan hiçbir şey kalmayıncaya kadar; o, **حاذق**tir: kesen. Cevherî, Ebû Züeyb’den şu beyti şahit getirdi:
  Görünürde öğüt verici görür; fakat yalnız kalınca
  işte o, boğazın üstüne yükselmiş keskin bir bıçaktır.

Ve **حذيق** **محذوق**: kesilmiş. İbnü’s-Sikkît, Zağabe el-Bâhilî’den şahit getirdi; Sâğânî dedi ki: o, Cüz’ el-Bâhilî’nindir:
  Aydınlatıcı mısın, çabuk nedir ey Furûk?
  ve vuslat ipi, çözülmüş, kesilmiş.

Ve mecazdan: **حذق** sirkeyi **حذوقا** ( **قعود** gibi) ve **حذقا** (fetha ile; kesrelenir de): ekşidiği, dilde yakıcı olduğu zaman; süt de böyledir. Ve mecazdan: **حذق** bağı, koyunun elini: kesmeyle onda iz bıraktığı zaman; İbn Düreyd’den. Ve **حذق** sirke onun ağzını: onu ekşittiği (İbn Düreyd’den) ve onu büzüştürdüğü zaman; süt, nebîz ve benzerleri de böyledir. Ve **حذاقة** ( **ثمامة** gibi): İyâdî şair Ebû Dü’âd’ın dedesi; ve İyâd’dan bir karın babasıdır; bütün nüshalarda atıf vâv’ıyla böyledir; doğrusu onun hazfıdır; o, **حذاقة** b. Züheyr b. İyâd b. Nizâr b. Ma‘d b. Adnân’dır. Ebû Dü’âd’ın adı: Câriye b. el-Haccâc b. Humrân b. Bahr b. ‘Isâm b. Nebhân b. Münebbih b. **حذاقة**’dır. İbnü’l-Kelbî, Câriye ile Humrân arasındaki el-Haccâc’ı düşürdü. Araplardan onların dışındaki herkes **حذافة** ( **الفاء** ile)dir. Ebû Dü’âd’ın şiirinde **حذاق** ( **هاء**sız) vârid olmuştur; o da onun şu sözüdür:
  Ve akrabalardan erkekler vardı ki
  **حذاق**tandılar; onlar seçkin başlardır.

Ve denir: “Onun yanında **حذاقة** yoktur”, yani: yiyecekten bir şey; onların “Onun yükünde **حذاقة** yoktur” sözü de böyledir. Ve yemeği yedi de ondan **حذاقة** ve **حذافة** bırakmadı; **القاف** ile ve **الفاء** ile. **القاف** ile olanı Ebû Ubeyd’in ashabı rivayet etti; **ح ذ ف**’te olduğu üzere. Ve yükünü taşıdı da ondan **حذاقة** bırakmadı; bütün bunlar mecazdır. Ve **الحذاقي** ( **غرابي** gibi): tay; bununla hadis tefsir edildi: “Sa‘de’ye çıktı; onu, üzerinde **حذاقي** takip ediyordu; üzerinde, ondan yalnızca gırtlağı kalmış bir **قوصف** vardı.” **الصعدة**: dişi eşektir. Ve mecazdan: **الحذاقي**: dili fasih, lehçesi açık adam. Tarafe dedi ki:
  Benim için, niyet ettiğim bir işten,
  sıfatlanan **الحذاقي**’nin komşusu gibi bir komşu yeter.

Cevherî dedi ki: İyâdî şair Ebû Dü’âd’ı kastediyor; o, Ka‘b b. Mâme’nin komşusuydu. Ve **الحذاقي**: keskinleştirilmiş bıçak; İbn ‘Abbâd’dan. Ve Muhammed b. Yûsuf ve kardeşi İshâk **الحذاقيان**, Yemen San‘â ehlindendir; Muhammed, Abdürrezzâk ve başkalarından rivayet etti; onlardan da Ubeyd b. Muhammed el-Keşûrî (rivayet etti). Ve **حذاقي** b. Humeyd b. el-Müstenîr b. **حذاقي** (zamme ile), el-Kummî; atalarından rivayet etti; ondan da Taberânî: muhaddislerdir. Ve denir: “İpi **حذاقا** ( **كتاب** ve **غراب** gibi) bıraktım”, yani: parçalar hâlinde; bir tanesi **حذقة**dır (kesre ile). Ve denir: **حبل أحذاق**: yani: yıpranmış; sanki o, **حذق**tır, yani: kesildi; onun her parçasını **حذيقا** yaptılar; Lihyânî bunu nakletti. Ve ip **انحذق** etti, yani: koptu; şairin sözü de bundandır:
  Neredeyse ondan kalbin bağı kopacak.

Ve ona ek olarak istidrâk edilenlerdendir: “Falan, sanatında **حاذق باذق**tır”, yani: mahirdir; o, ona tâbidir; Cevherî bunu burada nakletti; musannif için **بذق**’ta geçti. Ve **الحاذق**: habîs; bu mecazdır. Ebû Hanîfe dedi ki: içkiden **الحاذق**: erişmiş, olgunlaşmış olandır. Şu beyit şahit getirildi:
  **الحاذق** içki gibi bir idrarla ağırlaştırır,
  atılışlarda uçan bir **حروة** sahibi.

Ve **خل حذافي**: **حاذق**; bu mecazdır. Ve **أحذق** sıcağı: onu **حاذق** yaptı. Ve o, bize karşı **يتحذق** eder, yani: **الحذق**ı gösterir. Dârakutnî dedi ki: ve **حذاقة**: Kudâ‘a’da bir karındır; Cüşm’e nisbet ettiler. Dedi ki: ve onlardan onu **الفاء** ile söyleyen de vardır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D9%82/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

حَذَقَهُ
1 حَذَقَهُ ذ , aor. حَذِقَ , inf. n. حَذْقٌ (S, K, TA, in the CK حِذْق) and حَذَاقَةٌ, (K, TA, in the CK حِذاقَة,) He cut it; (S, K;) namely, a rope, (S,) or a thing: (K:) or he stretched it, or extended it, to cut it with a reaping-hook and the like, (K, TA,) so that there remained not of it anything. (TA.) ― -b2- حَذَقَ الرِّبَاطُ يَدَ الشَّاةِ The bond made an impression upon the fore leg of the sheep, or goat, (IDrd, K,) by cutting. (IDrd.) ― -b3- حَذَقَ فَاهُ, (IDrd, S, K,) inf. n. حَذْقٌ, (S,) said of vinegar, (IDrd, S, K,) and of milk [when sour], and of the beverage called نَبِيذ, and the like, (TA,) (tropical:) It stung, bit, or burned, his mouth, by its strength and sharpness, (IDrd, S, K, TA,) and contracted it. (K.) ― -b4- And حَذَقَ, (S, Msb, K,) aor. حَذِقَ , (Msb, K,) inf. n. حُذُوقٌ, said of vinegar, (S, Msb, K,) and of milk, (TA,) (tropical:) It was, or became, sour, (S, Msb, K, TA,) in the utmost degree, (Msb,) so that it burned the tongue. (Msb, TA.) ― -b5- حَذَقَ القُرْآنَ, and (so in the S, but in the K “ or ”) العَمَلَ, aor. حَذِقَ ; and حَذِقَ, aor. حَذَقَ ; (S, K;) or حَذَقَ فِيهِ, and حَذِقَ; (TA;) inf. n. (of both, S) حِذْقٌ and (of the former, S) حَذْقٌ and حِذَاقٌ and حَذَاقَةٌ (S, K) and حَذَاقٌ and حِذَاقَةٌ; or ↓ this last is a simple subst.; (K;) (tropical:) He (a boy) was, or became, skilled in the Kur-لn, and the work; (S) or learned the whole of it, and was, or became, skilled in it: (K, TA:) from الحَذْقُ signifying “ the act of cutting. ” (Z, TA.) You say, هٰذَا يَوْمُ حِذَاقِهِ This is the day of his finishing [the learning or reciting] of the Kur-لn. (S, K.) And حَذَقَ فِى صَنْعَتِهِ, [and بِهَا also,] aor. حَذِقَ ; and حَذِقَ, aor. حَذَقَ ; (assumed tropical:) He was, or became, skilled in his art, or habitual work or occupation, and knew its abstrusities and niceties. (Msb.)

تَحْذِيقٌ
2 تَحْذِيقٌ ذ , [inf. n. of حذّقهُ (assumed tropical:) He, or it, made, or rendered, him skilful,] from الحِذْقُ, rests upon analogy, not upon the authority of hearsay. (Mgh.)

احذقهُ
4 احذقهُ ذ (assumed tropical:) It (the heat) rendered it sour, so that it burned the tongue; namely, vinegar. (TA.)

تحذّق
5 تحذّق ذ (assumed tropical:) He feigned, or made a show of, skilfulness to us. (TA.) And ↓ حَذْلَقَ, (S, K, mentioned in the latter in art. حذلق,) with an augmentative ل, (S,) inf. n. حَذْلَقَةٌ, (A, TA,) (tropical:) He feigned, or made a show of, skilfulness, and [in some copies of the K “ or ”] laid claim to more than he possessed; as also ↓ تَحَذْلَقَ: (S, K, TA:) or ↓ حَذْلَقَةٌ signifies (assumed tropical:) the employing oneself, or using art or artifice, with skilfulness, cleverness, or ingeniousness: and فِى ↓ تحذلق كَلَامِهِ (assumed tropical:) he feigned, or made a show of, skilfulness, cleverness, or ingeniousness, in his speech. (L.) You say, ↓ فِيهِ حَذْلَقَةٌ and ↓ تَحَذْلُقٌ (tropical:) [In him is a quality of feigning, or making a show of, skilful ness, &c.]. (A, TA.)

انحذق
7 انحذق ذ It (a rope) was, or became, cut. (K, TA.) Hence the saying of the poet,
يَكَادُ مِنْهُ نِيَاطُ القَلْبِ بَنْحَذِقُ
[The suspensory of the heart is near to becoming severed in consequence thereof]. (TA.)

حَذْلَقَ
Q. Q. 1 حَذْلَقَ ذ , inf. n. حَذْلَقَةٌ: see 5, in three places. -A2- Also, [perhaps originally,] It was, or became, sharpened. (TA.)

تَحَذْلَقَ
Q. Q. 2 تَحَذْلَقَ ذ : see 5, in three places.

خِذْقَةٌ
خِذْقَةٌ ذ A piece, or portion cut off, of a rope: pl. حِذَاقٌ and حُذَاقٌ; as in the phrase, تَرَكْتُ الحَبْلَ حِذَاقًا and حُذَاقًا [I left the rope in pieces]. (K.) [See also what next follows.]

حَذِيقٌ
حَذِيقٌ ذ (S, K) and ↓ مَحْذُوقٌ (K) Cut: (S, K, * TA:) pl. أَحْذَاقٌ. (Lh, TA.) One says حَبْلٌ أَحْذَاقٌ A rope altogether worn out; as though it were cut: (Lh, K, * TA:) every part of it being termed حَذِيق. (Lh, TA.)

مَاعِنْدَهُ حُذَاقَةٌ
مَاعِنْدَهُ حُذَاقَةٌ ذ (tropical:) He has not aught of food. (K, TA.) [See also حُذَافَةٌ, with ف.]

حِذَاقَةٌ
حِذَاقَةٌ ذ : see 1.

حُذَاقِىٌّ
حُذَاقِىٌّ ذ Sharpened: applied to a knife: (Ibn- 'Abbلd, K:) and ↓ حِذْلَاقٌ signifies the same, applied to a thing [of any kind]. (TA.) ― -b2- See also حَاذِقٌ. ― -b3- (tropical:) A man chaste, or eloquent, of tongue; (S, K, * TA;) perspicuous in language. (S.) -A2- A young ass; syn. حَجْشٌ. (K.)

حِذْلِقٌ
حِذْلِقٌ ذ (assumed tropical:) A loquacious man; who affects to be commended for, or glories in, that which he does not possess. (TA.)

حِذْلَاقٌ
حِذْلَاقٌ ذ : see حُذَاقِىٌّ.

حَاذِقٌ
حَاذِقٌ ذ Cutting, or sharp: (S, K: *) applied to a knife [&c.]. (S.) ― -b2- (tropical:) Wine (شَرَاب) that has attained to its full maturity [of strength, so that it stings, bites, or burns; the tongue; see 1]: (AHn, TA:) likewise applied to vinegar [in the same sense; or as meaning sour, or sour in the utmost degree, so that it burns the tongue; see again 1]; as also ↓ حُذَاقِىٌّ. (TA.) ― -b3- (tropical:) Skilled, or skilful, and thoroughly learned, [so as to know abstrusities and niceties, (see 1,)] in an art, or a habitual work or occupation, and in the Kur-لn: pl. حُذَّاقٌ. (TA.) You say, فُلَانٌ فِى صَنْعَتِهِ حَاذِقٌ بَاذِقٌ (S, TA) (tropical:) Such a one is skilled, or skilful, &c., in his art, or habitual work or occupation; (TA;) using the latter word as an imitative sequent. (S, TA.) ― -b4- (tropical:) Bad, evil, wicked, mischievous, or the like; syn. خَبِيثٌ. (TA.)

مَحْذُوقٌ
مَحْذُوقٌ ذ : see حَذِيقٌ.

مُتَحَذْلِقٌ
مُتَحَذْلِقٌ ذ Feigning, or making a show of, skilfulness, cleverness, or ingeniousness: or desiring to exceed his due bounds. (L.) [See 5.]

##### Türkçe

**حَذَقَهُ**
1 **حَذَقَهُ** ذ , muzâri‘i **حَذِقَ** , mastar ismi **حَذْقٌ** (S, K, TA, CK’de **حِذْق**) ve **حَذَاقَةٌ**, (K, TA, CK’de **حِذاقَة,**) Onu kesti; (S, K;) yani bir ipi, (S,) yahut bir şeyi: (K:) yahut onu, orak ve benzeri ile kesmek için gerdi yahut uzattı, (K, TA,) öyle ki ondan hiçbir şey kalmadı. (TA.) ― -b2- **حَذَقَ الرِّبَاطُ يَدَ الشَّاةِ** Bağ, kesmek suretiyle koyunun yahut keçinin ön ayağı üzerinde iz bıraktı. (IDrd, K,) (IDrd.) ― -b3- **حَذَقَ فَاهُ**, (IDrd, S, K,) mastar ismi **حَذْقٌ**, (S,) sirke hakkında, (IDrd, S, K,) ve [ekşidiği zaman] süt hakkında, ve **نَبِيذ** denilen içecek ve benzerleri hakkında, (TA,) (mecaz:) Gücü ve keskinliği sebebiyle onun ağzını sızlattı, ısırdı yahut yaktı, (IDrd, S, K, TA,) ve onu büzdü. (K.) ― -b4- Ve **حَذَقَ**, (S, Msb, K,) muzâri‘i **حَذِقَ**, (Msb, K,) mastar ismi **حُذُوقٌ**, sirke hakkında, (S, Msb, K,) ve süt hakkında, (TA,) (mecaz:) En ileri derecede ekşi oldu yahut ekşidi, (S, Msb, K, TA,) (Msb,) öyle ki dili yaktı. (Msb, TA.) ― -b5- **حَذَقَ القُرْآنَ**, ve (S’de böyle, fakat K’de “veya”) **العَمَلَ**, muzâri‘i **حَذِقَ**; ve **حَذِقَ**, muzâri‘i **حَذَقَ**; (S, K;) yahut **حَذَقَ فِيهِ**, ve **حَذِقَ**; (TA;) mastar ismi (ikisinin de, S) **حِذْقٌ** ve (birincinin, S) **حَذْقٌ** ve **حِذَاقٌ** ve **حَذَاقَةٌ** (S, K) ve **حَذَاقٌ** ve **حِذَاقَةٌ**; yahut ↓ bu sonuncusu basit bir isimdir; (K;) (mecaz:) O (bir çocuk) Kur’ân’da ve işte mahir oldu yahut mahirleşti; (S) yahut onun tamamını öğrendi ve onda mahir oldu yahut mahirleşti: (K, TA:) **الحَذْقُ** “kesme fiili” anlamına geldiğinden. (Z, TA.) Şöyle dersin: **هٰذَا يَوْمُ حِذَاقِهِ** Bu, onun Kur’ân’ı bitirme [öğrenme yahut okuma] günüdür. (S, K.) Ve **حَذَقَ فِى صَنْعَتِهِ**, [ve **بِهَا** da,] muzâri‘i **حَذِقَ**; ve **حَذِقَ**, muzâri‘i **حَذَقَ**; (varsayılan mecaz:) Sanatında yahut alışılmış işinde/mesleğinde mahir oldu yahut mahirleşti ve onun güçlüklerini ve inceliklerini bildi. (Msb.)

**تَحْذِيقٌ**
2 **تَحْذِيقٌ** ذ , [**حذّقهُ**’nun mastar ismidir (varsayılan mecaz:) O, yahut o şey, onu mahir kıldı yahut mahir hâle getirdi,] **الحِذْقُ**’tan; kıyasa dayanır, işitme rivayetinin otoritesine değil. (Mgh.)

**احذقهُ**
4 **احذقهُ** ذ (varsayılan mecaz:) O (sıcak), onu dili yakacak derecede ekşitti; yani sirkeyi. (TA.)

**تحذّق**
5 **تحذّق** ذ (varsayılan mecaz:) Bize karşı maharet tasladı yahut maharet gösterisi yaptı. (TA.) Ve ↓ **حَذْلَقَ**, (S, K, ikincide madde **حذلق**’ta zikredilmiş,) artırma bir **ل** ile, (S,) mastar ismi **حَذْلَقَةٌ**, (A, TA,) (mecaz:) Maharet tasladı yahut maharet gösterisi yaptı, ve [K’nin bazı nüshalarında “veya”] sahip olduğundan fazlasını iddia etti; ↓ **تَحَذْلَقَ** da böyledir: (S, K, TA:) yahut ↓ **حَذْلَقَةٌ** (varsayılan mecaz:) maharet, zekâ yahut ince buluşluluk ile kendini işe koşmak yahut sanat/hile kullanmak anlamına gelir: ve **فِى** ↓ **تحذلق كَلَامِهِ** (varsayılan mecaz:) sözünde maharet, zekâ yahut ince buluşluluk tasladı yahut gösterisi yaptı. (L.) Şöyle dersin: ↓ **فِيهِ حَذْلَقَةٌ** ve ↓ **تَحَذْلُقٌ** (mecaz:) [Onda maharet vb. taslama yahut gösteriş yapma niteliği vardır]. (A, TA.)

**انحذق**
7 **انحذق** ذ O (bir ip) kesildi yahut kesilmiş oldu. (K, TA.) Bundan şairin sözü:
يَكَادُ مِنْهُ نِيَاطُ القَلْبِ بَنْحَذِقُ
[Onun sebebiyle kalbin askısı neredeyse kopacak olur]. (TA.)

**حَذْلَقَ**
Q. Q. 1 **حَذْلَقَ** ذ , mastar ismi **حَذْلَقَةٌ**: 5’e bak, üç yerde. -A2- Ayrıca, [belki aslında,] Keskinleşti yahut keskin oldu. (TA.)

**تَحَذْلَقَ**
Q. Q. 2 **تَحَذْلَقَ** ذ : 5’e bak, üç yerde.

**خِذْقَةٌ**
**خِذْقَةٌ** ذ Bir ipin kesilip ayrılmış parçası yahut bölümü: çoğulu **حِذَاقٌ** ve **حُذَاقٌ**; şu ibarede olduğu gibi: **تَرَكْتُ الحَبْلَ حِذَاقًا** ve **حُذَاقًا** [İpi parça parça bıraktım]. (K.) [Ayrıca hemen ardından gelen şeye de bak.]

**حَذِيقٌ**
**حَذِيقٌ** ذ (S, K) ve ↓ **مَحْذُوقٌ** (K) Kesilmiş: (S, K, * TA:) çoğulu **أَحْذَاقٌ**. (Lh, TA.) Şöyle denir: **حَبْلٌ أَحْذَاقٌ** Tamamen yıpranmış bir ip; sanki kesilmiş gibidir: (Lh, K, * TA:) onun her bir parçasına **حَذِيق** denir. (Lh, TA.)

**مَاعِنْدَهُ حُذَاقَةٌ**
**مَاعِنْدَهُ حُذَاقَةٌ** ذ (mecaz:) Onun yanında yiyecekten hiçbir şey yoktur. (K, TA.) [Ayrıca **حُذَافَةٌ**’ye bak, **ف** ile.]

**حِذَاقَةٌ**
**حِذَاقَةٌ** ذ : 1’e bak.

**حُذَاقِىٌّ**
**حُذَاقِىٌّ** ذ Keskinleştirilmiş: bıçağa uygulanır: (Ibn- 'Abbād, K:) ve ↓ **حِذْلَاقٌ** aynı şeyi ifade eder, herhangi bir şeye uygulanır. (TA.) ― -b2- Ayrıca **حَاذِقٌ**’a da bak. ― -b3- (mecaz:) Dili iffetli yahut beliğ bir adam; (S, K, * TA;) dilde açık-seçik. (S.) -A2- Genç bir erkek eşek; eş anlamlısı **حَجْشٌ**. (K.)

**حِذْلِقٌ**
**حِذْلِقٌ** ذ (varsayılan mecaz:) Çok konuşan bir adam; sahip olmadığı şeyle övülmeyi isteyen yahut onunla övünen. (TA.)

**حِذْلَاقٌ**
**حِذْلَاقٌ** ذ : **حُذَاقِىٌّ**’a bak.

**حَاذِقٌ**
**حَاذِقٌ** ذ Kesen yahut keskin: (S, K: *) bıçağa [&c.] uygulanır. (S.) ― -b2- (mecaz:) Tam olgunluğuna [gücüne] erişmiş şarap (**شَرَاب**) [öyle ki sızlatır, ısırır yahut yakar; dili; 1’e bak]: (AHn, TA:) aynı şekilde sirkeye de uygulanır [aynı anlamda; yahut ekşi, yahut dili yakacak derecede en ileri derecede ekşi anlamında; yine 1’e bak]; ↓ **حُذَاقِىٌّ** da böyledir. (TA.) ― -b3- (mecaz:) Bir sanatta yahut alışılmış işte/meslekte ve Kur’ân’da mahir yahut maharetli ve tam öğrenmiş, [öyle ki güçlükleri ve incelikleri bilir, (1’e bak,)] : çoğulu **حُذَّاقٌ**. (TA.) Şöyle dersin: **فُلَانٌ فِى صَنْعَتِهِ حَاذِقٌ بَاذِقٌ** (S, TA) (mecaz:) Falanca, sanatında yahut alışılmış işinde/mesleğinde mahirdir, maharetlidir, &c.; (TA;) ikinci kelimeyi taklitî bir ardıl olarak kullanarak. (S, TA.) ― -b4- (mecaz:) Kötü, fena, şerli, muzır, yahut benzeri; eş anlamlısı **خَبِيثٌ**. (TA.)

**مَحْذُوقٌ**
**مَحْذُوقٌ** ذ : **حَذِيقٌ**’a bak.

**مُتَحَذْلِقٌ**
**مُتَحَذْلِقٌ** ذ Maharet, zekâ yahut ince buluşluluk taslayan yahut gösterisi yapan: yahut haddini aşmayı isteyen. (L.) [5’e bak.]

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D9%82/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

حَذَقَ
حَذَقَ I ( n. ac. حَذْق 1 ,  حَذَاْقَة 22t ),
a.  Was proficient, skilled, well versed in.

b.  Cut.

c.  ( n. ac. حُذُوْق 27 ), Was sharp, biting ( vinegar ).

حَذِقَ
حَذِقَ A ( n. ac. حِذْق 2 ),
a.  see supra (a) .

تَحَذَّقَ
تَحَذَّقَ V ,
a.  see I (a) .

اِنْحَذَقَ
اِنْحَذَقَ VII ,
a.  Was cut, severed, broken off.

حِذْق
حِذْق 2 ,
a.  Skill.

b.  Sagacity, penetration.

حَاْذِق
حَاْذِق 21 , ( pl. حُذَّاْق 29 ),
a.  Skilled, proficient, skilful, well-versed in.

b.  Sharp, biting.

##### Türkçe

**حَذَقَ**
**حَذَقَ** I ( mastar: **حَذْق** 1, **حَذَاْقَة** 22t ),
a. Usta idi, mahirdi, iyi vâkıftı.

b. Kesti.

c. ( mastar: **حُذُوْق** 27 ), keskin idi, yakıcı idi (sirke).

**حَذِقَ**
**حَذِقَ** A ( mastar: **حِذْق** 2 ),
a. yukarıya bak (a).

**تَحَذَّقَ**
**تَحَذَّقَ** V ,
a. I (a)’ya bak.

**اِنْحَذَقَ**
**اِنْحَذَقَ** VII ,
a. Kesildi, koparıldı, kırılıp ayrıldı.

**حِذْق**
**حِذْق** 2 ,
a. Maharet.

b. Sezgi, nüfuz.

**حَاْذِق**
**حَاْذِق** 21 , (çoğulu: **حُذَّاْق** 29 ),
a. Mahir, usta, becerikli, iyi vâkıf.

b. Keskin, yakıcı.
