# حذم — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D9%85/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%B0%D9%85/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حذم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D9%85.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: حذم

باب الحاء والذال والميم معهما
ح ذ م، م ذ ح يستعملان فقط
حذم:
الحَذْم: القَطْعُ الوَحِيُّ، تقول: حَذَمَ يَحْذِم. وسَيْفٌ حَذيم أي: حاذِمٌ قاطع.
وحَذامِِ: اسم امرأة، قال: إذا قالتْ حذامِ فصدِّقوها فإنَّ القَوْلَ ما قالتْ حَذامِ جَرَّتْها العَرَبُ في موضع الرَّفع والنَّصب، وكذلك فَجارِ وفَساقِ وخبَاثِ، ولم يُلقُوا عليها صَرْف الكلام لأنّه نَعْتٌ مؤنَّتٌ مَعدُولٌ عن جهته، وهي حاذَمةٌ وفاجرةٌ وفاسقة وخبيثة، فلما صُرِفَ إلى فَعالِ كُسِرتْ أواخر الحروف، لأنَّهم وَجَدوا أكثر حالات المؤنث الكسر، كقولهم: أنتِ عليكِ، إليكِ. وفيه قول آخر، يقال: لما صُرِف عن جهته حُمِلَ على إعْرابِ الأصوات والحكايات والزَّجْر ونحوه مجروراً كما تقول في زَجْر البعير: ياهٍ ياهٍ، إنما هو تَضاعُف ياهٍ مرَّتَيْن، قال:
يُنـادي بِـيَهْـياهٍ وياهٍ كــأنَّـــه		صُوَيْتُ الرُّوَيْعي ضَلَّ باللَّيْل صاحِبُهْ
يقول: لمّا سُكِّنَ الحَرف الذي قبل الحرف الأخير حرَّكْتَ آخرَه بكَسرةٍ، وإذا تحرَّك الحرف قبلَ الحرفِ الآخِر وسُكِّن الأخيرُ جَزَمْتَ كقولكَ: بَجَلْ وأجَلْ. وأمّا حَسْب وجَيْرِ فكَسَرْت الآخِر وحرَّكْتَ لسكون السين والياء:
مذح:
مَذِحَ الرَّجُلُ، ومَذحَت فَخِذاه ، مَذَحاً وهو التِواءٌ فيهما إذا مَشَى انسَحَجَتْ إحداهما بالأخرى، قال حسان.
إنّكِ لو صاحبتِنـا مَـذِحْـتِ		وحَكَّكِ الحِنْوَانِ ف انْفَشَحْتِ

### Türkçe

باب **الحاء** ve **الذال** ve **الميم** onlarla birlikte

**ح ذ م**, **م ذ ح** yalnızca kullanılırlar

**حذم**:
**الحَذْم**: çabuk kesme; dersin ki: **حَذَمَ يَحْذِم**. Ve **سَيْفٌ حَذيم** yani: kesen **حاذِمٌ**.

Ve **حَذامِ**: bir kadının adıdır; dedi ki: “**حذامِ** söylediği zaman onu tasdik edin; çünkü söz, **حَذامِ**’ın söylediğidir.” Araplar onu رفع ve نصب yerinde جرّ ettiler; aynı şekilde **فَجارِ** ve **فَساقِ** ve **خبَاثِ**; ve ona sözün sarfını ilka etmediler; çünkü o, yönünden عدول edilmiş مؤنث bir sıfattır; o ise **حاذَمةٌ** ve **فاجرةٌ** ve **فاسقة** ve **خبيثة**’dir. Artık **فَعالِ**’e sarf edilince harflerin sonları kırıldı; çünkü onlar, مؤنثin hâllerinin çoğunu kesre buldular; onların sözü gibi: “sen, senin üzerine; sana.” Ve onda başka bir söz vardır: denir ki, yönünden sarf edilince seslerin ve hikâyelerin ve azarlamanın ve benzerinin i‘rabı üzerine, mecrur olarak حمل edildi; senin deve azarlamanda dediğin gibi: “**ياهٍ ياهٍ**”; ancak o, **ياهٍ**’ın iki defa teضاعفudur. Dedi ki:

يُنـادي بِـيَهْـياهٍ وياهٍ كــأنَّـــه		صُوَيْتُ الرُّوَيْعي ضَلَّ باللَّيْل صاحِبُهْ

Der ki: son harften önceki harf sükûnlu kılınınca, onun sonunu bir kesre ile harekeledin; ve son harften önceki harf harekeli olup son sükûnlu kılınınca cezmettin; senin sözün gibi: **بَجَلْ** ve **أجَلْ**. Ama **حَسْب** ve **جَيْرِ**’e gelince, sonu kırdın ve **السين** ve **الياء**’ın sükûnu için harekeledin:

**مذح**:
**مَذِحَ** adam; ve **مَذحَت** onun iki uyluğu, **مَذَحاً**; ve o, ikisinde bir bükülmedir: yürüdüğü zaman birisi ötekine sürtündü. Hassân dedi:

إنّكِ لو صاحبتِنـا مَـذِحْـتِ		وحَكَّكِ الحِنْوَانِ ف انْفَشَحْتِ
