# حذن (ح-ذ-ن) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D9%86
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%B0%D9%86

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ح - ذ - ن
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 5 sözlük

## Sözlükler (5)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D9%86/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والذال والنون معهما
ح ن ذ، ح ذ ن يستعملان فقط
حنذ:
الحَنْذُ: اشتِواءُ اللَّحْم المَحْنوذ بالحِجارة المُسَخَّنة، تقول: أَنا أَحْنِذُهُ حَنْذاً، قال العجاج:
ورَهِبا من حَنْذِه أنْ يَهْرَجا
يَعني الحُمرانَ يَحْنِذُها حَرُّ الشَّمْس على الحِجارة.
قال أبو أحمد: الحَنْذُ مصدر،والحَنيذ والحَنْذ اسمان للَّحْم، وقد يُسَمَّى الشَيءُ بالمصدر، إلاّ أنّ هذا لم يُرَدْ به المصدر، وقوله تعالى: "فما لَبِثَ أن جاءَ بعِجْلٍ حَنيذ" أي:مَشْويّ.
حذن: الحُذَنَّتانِ: الأُذُنان.

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **الذال** ve **النون**’un ikisiyle birlikte

**ح ن ذ**، **ح ذ ن** yalnızca kullanılırlar.

**حنذ**:
**الحَنْذُ**: ısıtılmış taşlarla **المَحْنوذ** etin pişirilmesidir; dersin ki: “Ben onu **حَنْذاً** olarak **أَحْنِذُهُ**.” **العجاج** dedi ki:
ورَهِبا من حَنْذِه أنْ يَهْرَجا
Yani iki kızılı; güneşin sıcağı taşların üzerinde onları **يَحْنِذُها**.

**أبو أحمد** dedi: **الحَنْذُ** bir mastardır; **الحَنيذ** ve **الحَنْذ** et için iki isimdir; ve bazen şey mastarla adlandırılır; ancak bu, mastar kastedilerek olmamıştır. Ve Yüce Allah’ın sözü: “فما لَبِثَ أن جاءَ بعِجْلٍ **حَنيذ**” yani: kızartılmış.

**حذن**: **الحُذَنَّتانِ**: iki kulak.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D9%86/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الحُذُنَّتان: الأذنان، بالضم والتشديد.

##### Türkçe

**الحُذُنَّتان**: iki kulak; (başındaki) damme ile ve şeddeli olarak.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D9%86/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ح ذ ن
حنذ ، حذن
استعمل من وجوهه : حنذ ، حذن .
حنذ : قال الليث : الحَنْذُ : اشْتِوَاءُ اللحْمِ بالحِجَارة المُسَخَّنة ، تقول : حَنَذْتُه حَنْذاً ، وقال في قولِ الله جلّ وعزّ : ( فَمَا لَبِثَ أَن جَآءَ بِعِجْلٍ حَنِيذٍ ) ( هُود : 69 ) . قال : مَحْنوذٌ مَشْوِيٌّ .
سَلَمَةُ عنِ الفرَّاء قال : الحَنِيذُ : ما حفَرْت له في الأرْضِ ثمَّ غَمَمْته وهوَ من فِعْلِ أهلِ البادِيَةِ معْرُوف ، وهو مَحْنوذٌ في الأصْل ، قدْ حُنِذَ فهُوَ مَحْنوذٌ ، كما قيلَ : طَبِيخٌ ومَطْبُوخٌ .
وقال في كتاب ( المصادِرِ ) : الخَيْل تُحنَّذُ إذا أُلْقِيَتْ عَلَيْها الجِلاَلُ بعضُها عَلَى بَعض لِتَعْرَقَ .
قال : ويقال : إذا سَقَيْتَ فاحْنِذْ يَعني أخْفِسْ ، يُرِيدُ أقِلَّ الماء وأَكثِر النَّبِيذ . قال : وأَعْرَق في مَعْنى أَخْفَسَ .
وأَخبرني المُنْذري عن أبي الهيْثَم أَنّه أَنكرَ ما قاله الفرَّاء في الإحنْاذِ أنّه بمعْنى أخْفسَ وأعْرَقَ وعَرَفَ الإخفاس والإعْرَاقَ .
وقال أبو عمر : قال أبو العباس : قال ابن الأعرابي : شَرَابٌ مُحْنَذٌ ومُخْفَسٌ ومُمْذًى ومُمْهًى إذا أُكثِرَ مِزَاجُه بالماء ، وهذا ضِدُّ ما قاله الفرَّاء .
وقال أبو الهيْثَم : أصلُ الحَنِيذِ من حِناذ الخيْل إذا ضُمِّرَتْ . وحِناذها أن يُظاهَرَ عليهَا جُلٌّ فوق جُلَ حتى تُجلَّلَ بأَجلاَلٍ خمسةٍ أو ستة ليَعْرَقَ الفرسُ تحْتَ تلك الْجِلاَلِ ويُخْرِجَ العَرَقُ شحمَه كيلاَ يتنفس تنفُّساً شديداً إذا أُجرى . قال : والشِّوَاءُ المحنوذُ الذي قد أَلْقيت فوقه الحجارَةَ المَرْضُوفَةَ بالنار حتى يَنْشَوى انْشِواءً شديداً فَيتهَرَّى تحتها .
ويقال : حنَذْنا الفرسَ نحنِذُه حَنْذاً وحِناذاً أي ظاهَرنا عليه الجِلاَلَ حتى يعرق تَحْتَها .
وقال أبو عُبَيْد : الحَنِيذُ : الشِّوَاءُ الذي لم يُبَالَغْ في نُضْجه ، قال : ويقال : هو الشِّوَاءُ المَغْمُومُ . وقال شمر : الحنيذ من الشواء : الحار الذي يقطر ماؤه وقد شُوِي ، وروى عن شَمِر ابن عَطِيَّة أنه قال في قوله : ( جَآءَ بِعِجْلٍ حَنِيذٍ ) ( هود : 69 ) هو الذي يَقْطُر مَاؤُه وقد شُوِي وهذا أَحْسنُ ما قيل فيه .
وقال شمر : الحَنِيذُ : الماءُ السُّخْنُ . وأَنْشَد لابن مَيَّادَةَ :
إذا بَاكَرَتْه بالْحَنِيذ غَوَاسِلُهُ
قال شمر : الحَنِيذُ من الشِّوَاءِ : النَّضِيجُ وهو أن تَدُسَّه في النَّار وقد حَنَذَه يَحْنِذُه حَنْذاً ويقال : أَحْنِذِ اللَّحْمَ أي أنضجه .
قلت : وَقَدْ رأيتُ بوادي السِّتَارَيْن من ديار بني سَعْد عَيْنَ ماء عليه نَخْلٌ زَيْنٌ عامِرٌ وقُصُورٌ من قُصُورِ مياه العرب يقال لذلك الماء : حَنِيذ ، وكان نَشِيلُه حارّاً فإذا حُقِنَ في السِّقَاء وعُلِّق في الهواء حتى تَضْرِبَه الرِّيحُ عَذُبَ وطابَ .
وفي أَعْرَاضِ مدينة رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) قَرْيَةٌ فيها نَخْلٌ كثير يقالُ لها : حَنَذ . وأَنْشَدَ ابْنُ السِّكِّيت لبعض الرُّجازِ يصفُ النَّخْلَ وأنه بحذاء حَنَذ ويُتَأَبَّرُ منه دون أن يُؤْبَر فقال :
تَأبَّرِي من حَنَذٍ فَشُولي
تَأَبَّرِي يا خَيْرَةَ الفَسِيلِ
إذْ ضَنَّ أَهْلُ النَّخْلِ بالْفُحُولِ
ومعنى تَأَبري أي تلقَّحي وإن لم تُؤَبَّري برائحة حِرْق فحاحيل حَنَذ : وذلك أَنَّ النَّخْلَ إذا كان بحذاء حائِطٍ فيه فُحّالٌ مما يلي مَهَبَّ الجنوبِ فأنها تَتَأَبَّرُ برَوَائحها وإن لم تُؤَبَّرْ ، وقوله : فَشُولي ، شبَّهها بالنَّاقَةِ التي تَلْقَح فَتَشُولُ ذَنَبها أي ترفَعُه .
حذن : أبو عُبَيْد عن الأَحْمَرِ : الحُذُنَّتَانِ : الأذُنَانِ . قلت : والواحدة حُذُنَّةٌ وحُذْنُ الرَّجُلِ وحُذْلُه : حجزته .
والْحَوْذَانَةُ : بَقْلةٌ من بُقُولِ الرِّياضِ رَأَيتُها في رياض الصَّمَّان وقِيعَانها ، ولها نَوْرٌ أصفرُ رائحتُه طيِّبَةٌ وتجمعُ الحوذَان .

##### Türkçe

ح ذ ن
**حنذ** , **حذن**
Onun vecihlerinden kullanıldı: **حنذ** , **حذن** .

**حنذ** : Leys dedi: **الحَنْذُ**: ısıtılmış taşlarla etin pişirilmesidir; dersin ki: **حَنَذْتُه** **حَنْذاً**. Ve Allah’ın (azze ve celle) sözü hakkında dedi: ( **فَمَا لَبِثَ أَن جَآءَ بِعِجْلٍ حَنِيذٍ** ) (Hûd: 69). Dedi: **مَحْنوذٌ**: kızartılmıştır.

Seleme, Ferrâ’dan: dedi: **الحَنِيذُ**: onun için yerde kazdığın, sonra onu örttüğün şeydir; ve o, bedevîlerin fiilinden bilinen (bir şey)dir. Ve o aslında **مَحْنوذٌ**dur; **حُنِذَ** olmuştur, o hâlde o **مَحْنوذٌ**dur; nitekim denildi: **طَبِيخٌ** ve **مَطْبُوخٌ**.

Ve ( **المصادِرِ** ) kitabında dedi: Atlar, üzerlerine örtüler bazısı bazısının üzerine atıldığı zaman terlesin diye **تُحنَّذُ**.

Dedi: Ve denilir: Sen suladığın zaman **فاحْنِذْ**; yani azalt; suyu azalt ve nebîzi çoğalt demek ister. Dedi: Ve **أَعْرَق** , **أَخْفَسَ** manasındadır.

Ve Münzirî bana Ebü’l-Heysem’den haber verdi: Ferrâ’nın **الإحنْاذِ** hakkında söylediğini, onun **أخْفسَ** ve **أعْرَقَ** manasında olduğunu inkâr etti; ve **الإخفاس** ile **الإعْرَاق**ı bildi.

Ve Ebû Ömer dedi: Ebü’l-Abbâs dedi: İbnü’l-A‘râbî dedi: **شَرَابٌ مُحْنَذٌ** ve **مُخْفَسٌ** ve **مُمْذًى** ve **مُمْهًى**; su ile karıştırması çoğaltıldığı zaman; ve bu, Ferrâ’nın söylediğinin zıddıdır.

Ve Ebü’l-Heysem dedi: **الحَنِيذِ**in aslı, atların zayıflatıldığı zaman **حِناذ**ındandır. Ve onun **حِناذ**ı: üzerine bir örtünün üstüne bir örtü bindirilmesidir; ta ki beş veya altı örtü ile örtülünceye kadar, at o örtülerin altında terlesin ve ter yağı(nı) çıkarsın diye; ta ki koşturulduğu zaman şiddetli bir soluk alıp vermesin. Dedi: Ve **الشِّوَاءُ المحنوذُ**: üzerine ateşle yığılmış taşları attığın kızartmadır; ta ki şiddetli bir kızarma ile kızarsın da onun altında parçalanıp dağılsın.

Ve denilir: Atı **حنَذْنا**; onu **نحنِذُه** **حَنْذاً** ve **حِناذاً**; yani üzerine örtüleri bindirdik, ta ki onların altında terlesin.

Ve Ebû Ubeyd dedi: **الحَنِيذُ**: pişirilmesinde mübalağa edilmeyen kızartmadır. Dedi: Ve denilir: o, **الشِّوَاءُ المَغْمُومُ**dur. Ve Şemir dedi: Kızartmadan **الحنيذ**: pişirilmiş olduğu hâlde suyu damlayan sıcaktır. Ve Şemir b. Atıyye’den rivayet edildi ki ( **جَآءَ بِعِجْلٍ حَنِيذٍ** ) (Hûd: 69) sözü hakkında dedi: o, pişirilmiş olduğu hâlde suyu damlayandır; ve bu, onun hakkında söylenenin en güzeli( )dir.

Ve Şemir dedi: **الحَنِيذُ**: sıcak sudur. Ve İbn Meyyâde’ye ait olarak inşad etti:
إذا بَاكَرَتْه بالْحَنِيذ غَوَاسِلُهُ

Şemir dedi: Kızartmadan **الحَنِيذُ**: pişkindir; ve o, onu ateşe gömmendir. Ve onu **حَنَذَه**; onu **يَحْنِذُه** **حَنْذاً**. Ve denilir: **أَحْنِذِ اللَّحْمَ**; yani onu pişir.

Dedim: Ben Benî Sa‘d diyarından Vâdî es-Sitârayn’da üzerinde güzel, mamur hurmalık ve köşkler bulunan bir su gözü gördüm; Arap sularının köşklerinden (bir köşk)tir; o suya **حَنِيذ** denilir. Ve onun çıkarılanı sıcaktı; sonra kırbaya doldurulup havaya asıldığı zaman, ta ki rüzgâr ona vursun, tatlılaştı ve hoş oldu.

Ve Resûlullah şehrinin (sallallahu aleyhi ve sellem) çevrelerinde, içinde çok hurma bulunan bir köy vardır; ona **حَنَذ** denilir. Ve İbnü’s-Sikkît, bazı recez söyleyenlerden, hurmayı ve onun **حَنَذ** hizasında olduğunu ve ondan, aşılanmadan, aşılandığını vasfederek inşad etti; şöyle dedi:
تَأبَّرِي من حَنَذٍ فَشُولي
تَأَبَّرِي يا خَيْرَةَ الفَسِيلِ
إذْ ضَنَّ أَهْلُ النَّخْلِ بالْفُحُولِ

Ve **تَأَبَّري**nin manası: kokulan; ve eğer **تُؤَبَّري** olmazsan da, **حَنَذ**ın erkek hurmalarının yakma kokusunun kokusuyla (kokulan). Bu, şudur: Hurma, güney rüzgârının estiği tarafta erkek hurmalar bulunan bir duvarın hizasında olduğu zaman, aşılanmasa da onların kokularıyla **تَتَأَبَّرُ**. Ve onun sözü: **فَشُولي**; onu, gebe kalıp kuyruğunu kaldıran deveye benzetti; yani onu yükseltir.

**حذن** : Ebû Ubeyd, Ahmer’den: **الحُذُنَّتَانِ**: iki kulaktır. Dedim: ve tekili **حُذُنَّةٌ**dur. Ve adamın **حُذْنُ**u ve **حُذْلُه**: onu alıkoydu.

Ve **الْحَوْذَانَةُ**: çayırların otlarından bir ottur; onu Sammân’ın çayırlarında ve düzlüklerinde gördüm. Ve onun sarı bir çiçeği vardır; kokusu hoştur. Ve **الحوذَان** diye çoğul yapılır.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D9%86/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الحُذُنَّتان: الأُذُنان، بالضم والتشديد؛ قال جرير:
يا ابنَ التي حُذُنَّتاها باعُ.
وتُفْرَد فيقال: حُذُنَّة. ورجل حُذُنَّة وحُذُنٌّ: صغير الأُذنين خفيفُ الرأْسِ. وحُذْنُ الرجُلِ وحُذْلُه: حُجْزَتُه. وفي الحديث: مَن دخَل حائطاً فلْيأْكُلْ منه غيرَ آخذٍ في حُذْنِه شيئاً؛ قال ابن الأَثير: هكذا جاء في رواية، وهو مثل الحُذْل، باللام، وهو طرفُ الإِزار أَو حُجْزةُ القميص وطرَفُه. والحَوْذانةُ: بَقْلة من بُقول الرياض؛ قال الأَزهري: رأَيتُها في رِياض الصَّمّان وقِيعانِها، ولها نَوْر أَصفرُ رائحتُه طيبة، وتجمع الحَوْذانَ.

##### Türkçe

**الحُذُنَّتان**: iki kulak; zamme ile ve şeddeli. Cerîr dedi ki:

Ya ibn(a) o(nun) ki **حُذُنَّتاها** bir arşın(dır).

Tekil yapılır da şöyle denir: **حُذُنَّة**. Ve **رجل حُذُنَّة** ve **حُذُنٌّ**: iki kulağı küçük, başı hafif (olan). Ve **حُذْنُ الرجُلِ** ve **حُذْلُه**: onun kuşağıdır. Hadiste: “Kim bir bahçeye girerse ondan yesin; **حُذْنِه** içinde bir şey alıcı olmaksızın.” İbnü’l-Esîr dedi ki: Rivayette böyle gelmiştir; o, **الحُذْل** gibidir, **باللام**; ve o, izârın ucu yahut gömleğin kuşağı ve ucudur. Ve **الحَوْذانةُ**: çayırların otlarından bir ottur; Ezherî dedi ki: Onu **رِياض الصَّمّان**’da ve onun çukur yerlerinde gördüm; onun sarı bir çiçeği vardır, kokusu hoştur; ve **الحَوْذانَ** (diye) çoğul yapılır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D9%86/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( الحُذْنُ ، بالضَّمِّ : الحُجْزَةُ ) للقَمِيصِ أَو طَرَفُه .
وقيلَ : هو طَرَفُ الإِزارِ ؛ ومنه حَدِيْث : ( مَنْ دَخَلَ حائِطاً فلْيأْكُلْ منه غيرَ آخِذٍ في حُذْنِه شيئاً ) ، ويُرْوَى : في حُذْلِه باللامِ ، وهي لُغَةٌ ، وقد تقدَّمَ .
( والحُذُنَّةُ ، كعُتُلَّةٍ : القَصيرُ ) مِن الرِّجالِ .
( و ) أَيْضاً : ( الرَّجُلُ الصَّغيرُ الأُذُنِ .
( و ) أَيْضاً : ( ما اقْتُعِدَ من القِعْدانِ صَغيراً وأُذِلَّ حتى يَضْخمَّ بَطْنُهُ ويَذْهَبَ سَنامُهُ .
( و ) حُذُنَّةُ : ( ع قُرْبَ اليَمامَةِ ) ممَّا يَلِي وادِي الحائِلِ ؛ قالَهُ نَصْر .
( والحُذُنَّتانِ : الأَسْكَتانِ .
( و ) قيلَ : ( الخُصْيَتانِ .
( و ) قيلَ : ( الأُذُنانِ ) ؛ ) وعليه اقْتَصَرَ الجَوْهرِيُّ ؛ وأَنْشَدَ أَبو عَمْرٍ و لجريرٍ :
يا ابنَ الذي حُذُنَّتاها باعُ ويُفْرَدُ فيُقالُ : حُذُنَّة .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
الحُذُنُّ ، كعُتُلَ : الخَفِيفُ الرأْسِ الصَّغيرُ الأُذُنَيْنِ مِن الرِّجالِ .
والحَوْذانَةُ : بَقْلَةٌ مِن بُقولِ الرِّياضِ .
قالَ الأَزْهرِيُّ : رأَيْتُها في رِياضِ الصّمَّانِ وقِيعانِها ، ولها نَوْرٌ أَصْفَرُ له رائحةٌ طيِّبةٌ .

##### Türkçe

: ( **الحُذْنُ** ، ضamme ile: **الحُجْزَةُ** ) gömleğin **الحُجْزَةُ**’si yahut ucu.
Ve denildi: o, **الإِزارِ**’ın ucu; ondan **حَدِيْث**: ( “Kim bir bahçeye girerse ondan yesin; **حُذْنِه**’inde bir şey alıcı olmaksızın” ) ; ve rivayet olunur: **حُذْلِه**’inde, **باللامِ** ile; ve o bir lugattır; ve (bu) daha önce geçti.

( **الحُذُنَّةُ** , **عُتُلَّةٍ** gibi: **القَصيرُ** ) erkeklerden.

( ve ) ayrıca: ( kulağı küçük olan adam.

( ve ) ayrıca: ( **القِعْدانِ**’dan küçükken bindirilmiş ve aşağılanmış olan; ta ki karnı şişinceye ve hörgücü gidinceye kadar.

( ve ) **حُذُنَّةُ**: ( **ع قُرْبَ اليَمامَةِ** ) **وادِي الحائِلِ**’e bitişik olan yerlerden; onu **نَصْر** söyledi.

( **الحُذُنَّتانِ**: **الأَسْكَتانِ**.

( ve ) denildi: ( **الخُصْيَتانِ**.

( ve ) denildi: ( **الأُذُنانِ** )؛ ) ve bunun üzerine **الجَوْهرِيُّ** iktisar etti; ve **أَبو عَمْرٍ** **جريرٍ**’e ait olarak inşad etti:
يا ابنَ الذي حُذُنَّتاها باعُ ويُفْرَدُ فيُقالُ : **حُذُنَّة** .

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:
**الحُذُنُّ** , **عُتُلَ** gibi: erkeklerden başı hafif, kulağı küçük olan.
**الحَوْذانَةُ**: **الرِّياضِ** otlarından bir ottur.
**الأَزْهرِيُّ** dedi: Onu **رِياضِ الصّمَّانِ**’da ve onun **قِيعانِها**’sında gördüm; ve onun sarı bir çiçeği vardır; onun için hoş bir koku vardır.
