# حذن — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D9%86/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%B0%D9%86/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حذن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D9%86.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: حذن

ح ذ ن
حنذ ، حذن
استعمل من وجوهه : حنذ ، حذن .
حنذ : قال الليث : الحَنْذُ : اشْتِوَاءُ اللحْمِ بالحِجَارة المُسَخَّنة ، تقول : حَنَذْتُه حَنْذاً ، وقال في قولِ الله جلّ وعزّ : ( فَمَا لَبِثَ أَن جَآءَ بِعِجْلٍ حَنِيذٍ ) ( هُود : 69 ) . قال : مَحْنوذٌ مَشْوِيٌّ .
سَلَمَةُ عنِ الفرَّاء قال : الحَنِيذُ : ما حفَرْت له في الأرْضِ ثمَّ غَمَمْته وهوَ من فِعْلِ أهلِ البادِيَةِ معْرُوف ، وهو مَحْنوذٌ في الأصْل ، قدْ حُنِذَ فهُوَ مَحْنوذٌ ، كما قيلَ : طَبِيخٌ ومَطْبُوخٌ .
وقال في كتاب ( المصادِرِ ) : الخَيْل تُحنَّذُ إذا أُلْقِيَتْ عَلَيْها الجِلاَلُ بعضُها عَلَى بَعض لِتَعْرَقَ .
قال : ويقال : إذا سَقَيْتَ فاحْنِذْ يَعني أخْفِسْ ، يُرِيدُ أقِلَّ الماء وأَكثِر النَّبِيذ . قال : وأَعْرَق في مَعْنى أَخْفَسَ .
وأَخبرني المُنْذري عن أبي الهيْثَم أَنّه أَنكرَ ما قاله الفرَّاء في الإحنْاذِ أنّه بمعْنى أخْفسَ وأعْرَقَ وعَرَفَ الإخفاس والإعْرَاقَ .
وقال أبو عمر : قال أبو العباس : قال ابن الأعرابي : شَرَابٌ مُحْنَذٌ ومُخْفَسٌ ومُمْذًى ومُمْهًى إذا أُكثِرَ مِزَاجُه بالماء ، وهذا ضِدُّ ما قاله الفرَّاء .
وقال أبو الهيْثَم : أصلُ الحَنِيذِ من حِناذ الخيْل إذا ضُمِّرَتْ . وحِناذها أن يُظاهَرَ عليهَا جُلٌّ فوق جُلَ حتى تُجلَّلَ بأَجلاَلٍ خمسةٍ أو ستة ليَعْرَقَ الفرسُ تحْتَ تلك الْجِلاَلِ ويُخْرِجَ العَرَقُ شحمَه كيلاَ يتنفس تنفُّساً شديداً إذا أُجرى . قال : والشِّوَاءُ المحنوذُ الذي قد أَلْقيت فوقه الحجارَةَ المَرْضُوفَةَ بالنار حتى يَنْشَوى انْشِواءً شديداً فَيتهَرَّى تحتها .
ويقال : حنَذْنا الفرسَ نحنِذُه حَنْذاً وحِناذاً أي ظاهَرنا عليه الجِلاَلَ حتى يعرق تَحْتَها .
وقال أبو عُبَيْد : الحَنِيذُ : الشِّوَاءُ الذي لم يُبَالَغْ في نُضْجه ، قال : ويقال : هو الشِّوَاءُ المَغْمُومُ . وقال شمر : الحنيذ من الشواء : الحار الذي يقطر ماؤه وقد شُوِي ، وروى عن شَمِر ابن عَطِيَّة أنه قال في قوله : ( جَآءَ بِعِجْلٍ حَنِيذٍ ) ( هود : 69 ) هو الذي يَقْطُر مَاؤُه وقد شُوِي وهذا أَحْسنُ ما قيل فيه .
وقال شمر : الحَنِيذُ : الماءُ السُّخْنُ . وأَنْشَد لابن مَيَّادَةَ :
إذا بَاكَرَتْه بالْحَنِيذ غَوَاسِلُهُ
قال شمر : الحَنِيذُ من الشِّوَاءِ : النَّضِيجُ وهو أن تَدُسَّه في النَّار وقد حَنَذَه يَحْنِذُه حَنْذاً ويقال : أَحْنِذِ اللَّحْمَ أي أنضجه .
قلت : وَقَدْ رأيتُ بوادي السِّتَارَيْن من ديار بني سَعْد عَيْنَ ماء عليه نَخْلٌ زَيْنٌ عامِرٌ وقُصُورٌ من قُصُورِ مياه العرب يقال لذلك الماء : حَنِيذ ، وكان نَشِيلُه حارّاً فإذا حُقِنَ في السِّقَاء وعُلِّق في الهواء حتى تَضْرِبَه الرِّيحُ عَذُبَ وطابَ .
وفي أَعْرَاضِ مدينة رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) قَرْيَةٌ فيها نَخْلٌ كثير يقالُ لها : حَنَذ . وأَنْشَدَ ابْنُ السِّكِّيت لبعض الرُّجازِ يصفُ النَّخْلَ وأنه بحذاء حَنَذ ويُتَأَبَّرُ منه دون أن يُؤْبَر فقال :
تَأبَّرِي من حَنَذٍ فَشُولي
تَأَبَّرِي يا خَيْرَةَ الفَسِيلِ
إذْ ضَنَّ أَهْلُ النَّخْلِ بالْفُحُولِ
ومعنى تَأَبري أي تلقَّحي وإن لم تُؤَبَّري برائحة حِرْق فحاحيل حَنَذ : وذلك أَنَّ النَّخْلَ إذا كان بحذاء حائِطٍ فيه فُحّالٌ مما يلي مَهَبَّ الجنوبِ فأنها تَتَأَبَّرُ برَوَائحها وإن لم تُؤَبَّرْ ، وقوله : فَشُولي ، شبَّهها بالنَّاقَةِ التي تَلْقَح فَتَشُولُ ذَنَبها أي ترفَعُه .
حذن : أبو عُبَيْد عن الأَحْمَرِ : الحُذُنَّتَانِ : الأذُنَانِ . قلت : والواحدة حُذُنَّةٌ وحُذْنُ الرَّجُلِ وحُذْلُه : حجزته .
والْحَوْذَانَةُ : بَقْلةٌ من بُقُولِ الرِّياضِ رَأَيتُها في رياض الصَّمَّان وقِيعَانها ، ولها نَوْرٌ أصفرُ رائحتُه طيِّبَةٌ وتجمعُ الحوذَان .

### Türkçe

ح ذ ن
**حنذ** , **حذن**
Onun vecihlerinden kullanıldı: **حنذ** , **حذن** .

**حنذ** : Leys dedi: **الحَنْذُ**: ısıtılmış taşlarla etin pişirilmesidir; dersin ki: **حَنَذْتُه** **حَنْذاً**. Ve Allah’ın (azze ve celle) sözü hakkında dedi: ( **فَمَا لَبِثَ أَن جَآءَ بِعِجْلٍ حَنِيذٍ** ) (Hûd: 69). Dedi: **مَحْنوذٌ**: kızartılmıştır.

Seleme, Ferrâ’dan: dedi: **الحَنِيذُ**: onun için yerde kazdığın, sonra onu örttüğün şeydir; ve o, bedevîlerin fiilinden bilinen (bir şey)dir. Ve o aslında **مَحْنوذٌ**dur; **حُنِذَ** olmuştur, o hâlde o **مَحْنوذٌ**dur; nitekim denildi: **طَبِيخٌ** ve **مَطْبُوخٌ**.

Ve ( **المصادِرِ** ) kitabında dedi: Atlar, üzerlerine örtüler bazısı bazısının üzerine atıldığı zaman terlesin diye **تُحنَّذُ**.

Dedi: Ve denilir: Sen suladığın zaman **فاحْنِذْ**; yani azalt; suyu azalt ve nebîzi çoğalt demek ister. Dedi: Ve **أَعْرَق** , **أَخْفَسَ** manasındadır.

Ve Münzirî bana Ebü’l-Heysem’den haber verdi: Ferrâ’nın **الإحنْاذِ** hakkında söylediğini, onun **أخْفسَ** ve **أعْرَقَ** manasında olduğunu inkâr etti; ve **الإخفاس** ile **الإعْرَاق**ı bildi.

Ve Ebû Ömer dedi: Ebü’l-Abbâs dedi: İbnü’l-A‘râbî dedi: **شَرَابٌ مُحْنَذٌ** ve **مُخْفَسٌ** ve **مُمْذًى** ve **مُمْهًى**; su ile karıştırması çoğaltıldığı zaman; ve bu, Ferrâ’nın söylediğinin zıddıdır.

Ve Ebü’l-Heysem dedi: **الحَنِيذِ**in aslı, atların zayıflatıldığı zaman **حِناذ**ındandır. Ve onun **حِناذ**ı: üzerine bir örtünün üstüne bir örtü bindirilmesidir; ta ki beş veya altı örtü ile örtülünceye kadar, at o örtülerin altında terlesin ve ter yağı(nı) çıkarsın diye; ta ki koşturulduğu zaman şiddetli bir soluk alıp vermesin. Dedi: Ve **الشِّوَاءُ المحنوذُ**: üzerine ateşle yığılmış taşları attığın kızartmadır; ta ki şiddetli bir kızarma ile kızarsın da onun altında parçalanıp dağılsın.

Ve denilir: Atı **حنَذْنا**; onu **نحنِذُه** **حَنْذاً** ve **حِناذاً**; yani üzerine örtüleri bindirdik, ta ki onların altında terlesin.

Ve Ebû Ubeyd dedi: **الحَنِيذُ**: pişirilmesinde mübalağa edilmeyen kızartmadır. Dedi: Ve denilir: o, **الشِّوَاءُ المَغْمُومُ**dur. Ve Şemir dedi: Kızartmadan **الحنيذ**: pişirilmiş olduğu hâlde suyu damlayan sıcaktır. Ve Şemir b. Atıyye’den rivayet edildi ki ( **جَآءَ بِعِجْلٍ حَنِيذٍ** ) (Hûd: 69) sözü hakkında dedi: o, pişirilmiş olduğu hâlde suyu damlayandır; ve bu, onun hakkında söylenenin en güzeli( )dir.

Ve Şemir dedi: **الحَنِيذُ**: sıcak sudur. Ve İbn Meyyâde’ye ait olarak inşad etti:
إذا بَاكَرَتْه بالْحَنِيذ غَوَاسِلُهُ

Şemir dedi: Kızartmadan **الحَنِيذُ**: pişkindir; ve o, onu ateşe gömmendir. Ve onu **حَنَذَه**; onu **يَحْنِذُه** **حَنْذاً**. Ve denilir: **أَحْنِذِ اللَّحْمَ**; yani onu pişir.

Dedim: Ben Benî Sa‘d diyarından Vâdî es-Sitârayn’da üzerinde güzel, mamur hurmalık ve köşkler bulunan bir su gözü gördüm; Arap sularının köşklerinden (bir köşk)tir; o suya **حَنِيذ** denilir. Ve onun çıkarılanı sıcaktı; sonra kırbaya doldurulup havaya asıldığı zaman, ta ki rüzgâr ona vursun, tatlılaştı ve hoş oldu.

Ve Resûlullah şehrinin (sallallahu aleyhi ve sellem) çevrelerinde, içinde çok hurma bulunan bir köy vardır; ona **حَنَذ** denilir. Ve İbnü’s-Sikkît, bazı recez söyleyenlerden, hurmayı ve onun **حَنَذ** hizasında olduğunu ve ondan, aşılanmadan, aşılandığını vasfederek inşad etti; şöyle dedi:
تَأبَّرِي من حَنَذٍ فَشُولي
تَأَبَّرِي يا خَيْرَةَ الفَسِيلِ
إذْ ضَنَّ أَهْلُ النَّخْلِ بالْفُحُولِ

Ve **تَأَبَّري**nin manası: kokulan; ve eğer **تُؤَبَّري** olmazsan da, **حَنَذ**ın erkek hurmalarının yakma kokusunun kokusuyla (kokulan). Bu, şudur: Hurma, güney rüzgârının estiği tarafta erkek hurmalar bulunan bir duvarın hizasında olduğu zaman, aşılanmasa da onların kokularıyla **تَتَأَبَّرُ**. Ve onun sözü: **فَشُولي**; onu, gebe kalıp kuyruğunu kaldıran deveye benzetti; yani onu yükseltir.

**حذن** : Ebû Ubeyd, Ahmer’den: **الحُذُنَّتَانِ**: iki kulaktır. Dedim: ve tekili **حُذُنَّةٌ**dur. Ve adamın **حُذْنُ**u ve **حُذْلُه**: onu alıkoydu.

Ve **الْحَوْذَانَةُ**: çayırların otlarından bir ottur; onu Sammân’ın çayırlarında ve düzlüklerinde gördüm. Ve onun sarı bir çiçeği vardır; kokusu hoştur. Ve **الحوذَان** diye çoğul yapılır.
