# حرت — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%AA/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%B1%D8%AA/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حرت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%AA.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: حرت

الحرت: الدلك الشديد حرت الشيء، يحرته، حرتا. الحرت: القطع المستدير، كالفلكة ونحوها. قال الأزهري: لا أعرف ما قال الليث في الحرت: إنه قطع الشيء مستديرا، قال: وأظنه تصحيفا، والصواب خرت الشيء يخرته، بالخاء؛ لأن الخرتة هي الثقب المستدير، كما سيأتي. الحرت: صوت قضم الدابة العلف ونحوه، نقله الصاغاني. والمحروت: أصل الأنجذان، وهو نبات كما يأتي في نجذ، واحدته محروتة، وقلما يكون مفعول اسما، إنما بابه أن يكون صفة كالمضروب والمشؤوم، أو مصدرا كالمعقول والميسور. وعن ابن شميل: المحروت: شجرة بيضاء، تجعل في الملح، لا تخالط شيئا إلا غلب ريحها عليه، وتنبت في البادية، وهو ذكية الريح جدا، والواحدة محروتة. والحرتة، بالضم، عن أبي عمرو: أخذ لذعة الخردل إذا أخذ بالأنف، والثابت في روايته بالخاء. في الصحاح: رجل حرتة، كهمزة، وهو الأكول. عن ابن الأعرابي: حرت الرجل، كسمع: إذا ساء خلقه. الحرات، كسحاب: صوت التهاب النار، نقله الصاغاني. وحوريت: ع، ولا نظير لها سوى صوليت، ذكرهما أبو حيان في شرح التسهيل، وابن عصفور في الممتع، ولم يفسراهما، واتفقا على أن وزنهما فعليت، وبحث ابن عصفور أن أصلهما الكسر فخفف، ورده أبو حيان بأنه لم يسمع كسرهما حتى يدعى التخفيف: واقتصر في الإرشاد على ذكر صوليت، قاله شيخنا وصريح كلامهما أن التاء زائدة؛ لأنهما وزناهما بفعليت، وكلام المصنف مصرح بأن التاء من أصول الكلمة، فافهم.

### Türkçe

**الحرت**: şiddetli ovma. **حرت** şeyi, onu **يحرته**, **حرتا** (olarak) ovdu.

**الحرت**: yuvarlak kesik (parça); **الفلكة** ve benzeri gibi.

Ezherî dedi: Leys’in **الحرت** hakkında söylediğini bilmiyorum: “Şeyi yuvarlak olarak kesmektir” dedi; (Ezherî) dedi: “Onun bir tashîf olduğunu zannediyorum; doğrusu **خرت** şeyi, onu **يخرته**, **بالخاء** iledir; çünkü **الخرتة** yuvarlak deliktir; ileride geleceği üzere.”

**الحرت**: binek hayvanının yem ve benzerini kemirmesinin sesi; Sâğânî onu nakletti.

**المحروت**: **الأنجذان**’ın aslıdır; o, **نجذ** maddesinde geleceği üzere bir bitkidir; onun bir tanesi **محروتة**’dir. Ve nadiren **مفعول** isim olur; ancak onun babı, **المضروب** ve **المشؤوم** gibi sıfat olmasıdır; yahut **المعقول** ve **الميسور** gibi mastar olmasıdır.

İbn Şümeyl’den: **المحروت**: beyaz bir ağaçtır; tuzun içine konur; hiçbir şeye karışmaz ki kokusu ona galip gelmesin; çölde biter; ve o, kokusu pek keskin olandır; bir tanesi **محروتة**’dir.

**الحرتة** (ötre ile), Ebû Amr’dan: hardalın yakıcılığını almak; burundan aldığı zaman. Ve onun rivayetinde sabit olan **بالخاء** iledir.

**الصحاح**’ta: **رجل حرتة** (hemze gibi), o çok yiyendir.

İbnü’l-A‘râbî’den: **حرت** adam, **كسمع**: ahlâkı kötü olduğu zaman.

**الحرات** (**كسحاب**): ateşin alevlenmesinin sesi; Sâğânî onu nakletti.

**وحوريت**: (bir) alem(özel ad); ve onun için **صوليت**’ten başka benzeri yoktur; ikisini Ebû Hayyân **شرح التسهيل**’de, İbn ‘Asfûr da **الممتع**’da zikretti; ve ikisini de açıklamadılar; ve ikisi, vezinlerinin **فعليت** olduğu üzerinde ittifak ettiler. İbn ‘Asfûr, aslının kesre olduğunu, sonra hafifletildiğini araştırdı; Ebû Hayyân onu, “onların kesreli oluşu işitilmedi ki hafifletme iddia edilsin” diye reddetti. **الإرشاد**’da yalnız **صوليت**’i zikretmekle yetindi; bunu şeyhimiz söyledi. Ve ikisinin sözünün sarih olanı, **التاء**’nın زائد olduğudur; çünkü ikisini **فعليت** ile vezinlediler. Musannifin sözü ise, **التاء**’nın kelimenin asıllarından olduğuna açıkça delalet eder; öyleyse anla.
