# حرث — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%AB/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%B1%D8%AB/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حرث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%AB.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: حرث

الحَرْثُ والحِراثَةُ: العَمل في الأَرض زَرْعاً كان أَو غَرْساً، وقد يكون الحَرْثُ نفسَ الزَّرْع، وبه فَسَّر الزجاجُ قوله تعالى: أَصابت حَرْثَ قوم ظَلَمُوا أَنْفُسَهم فأَهْلَكَتْه. حَرَثَ يَحْرُثُ حَرْثاً. الأَزهري: الحَرْثُ قَذْفُكَ الحَبَّ في الأَرض لازْدِراعٍ، والحَرْثُ: الزَّرْع. والحَرَّاثُ: الزَّرَّاعُ. وقد حَرَث واحـْتَرثَ، مثل زَرَعَ وازْدَرَع. والحَرْثُ: الكَسْبُ، والفعلُ كالفعل، والمصدر كالمصدر، وهو أَيضاً الاحْتِراثُ.
وفي الحديث: أَصْدَقُ الأَسماءِ الحارِثُ؛ لأَن الحارِثَ هو الكاسِبُ. واحْتَرَثَ المالَ: كَسَبه؛ والإِنسانُ لا يخلو من الكَسْب طبعاً واخْتياراً. الأَزهري: والاحْتِراثُ كَسْبُ المال؛ قال الشاعر يخاطب ذئباً:ومن يَحْتَرِثْ حَرْثي وحَرْثَكَ يُهْزَلِ
والحَرْثُ: العَمَلُ للدنيا والآخرة. وفي الحديث: احْرُثْ لدُنْياك كأَنك تَعيش أَبداً، واعْمل لآخرتك كأَنك تَموتُ غَداً؛ أَي اعْمَلْ لدُنْياك، فخالَفَ بين اللفظين؛ قال ابن الأَثير: والظاهر من لفظ هذا الحديث: أَمّا في الدنيا فالحَثُّ على عمارتها، وبقاء الناس فيها حتى يَسْكُنَ فيها، ويَنْتَفِع بها من يجيءُ بعدك كما انْتَفَعْتَ أَنتَ بعمل مَن ان قبلك وسَكَنْتَ فيما عَمَر، فإِن الإِنسان إِذا عَلِمَ أَنه يَطُول عُمْرُه أَحْكَم ما يَعْمله، وحَرَصَ على ما يَكْتَسبه؛ وأَما في جانب الآخرة، فإِنه حَثَّ على الإِخلاص في العمل، وحضور النيَّة والقلب في العبادات والطاعات، والإِكثار منها، فإِن من يعلم أَنه يموت غداً، يُكثر من عبادته، ويُخْلِصُ في طاعته، كقوله في الحديث الآخر: صَلِّ صلاةً مُودِّع؛ وقال بعضُ أَهل العلم: المراد من هذا إِلى الحديث غيرُ السابق إِلى الفهم من ظاهره، لأَنه، عليه السلام، إِنما نَدَبَ إِلى الزُّهْد في الدنيا، والتقليل منها، ومِن الانهماك فيها، والاستمتاع بلذاتها، وهو الغالب على أَوامره ونواهيه، صلى الله عليه وسلم، فيما يتعلق بالدنيا، فكيف يَحُثُّ على عِمارتها والاستكثار منها؟ وإِنما أَراد، والله أَعلم، أَن الإِنسان إِذا علم أَنه يعيش أَبداً، قَلَّ حِرْصُه، وعلم أَن ما يريده لا يَفُوته تَحْصِيلُه بترك الحِرْص عليه والمُبادرةِ إِليه، فإِنه يقول: إِن فاتني اليومَ أَدركته غَداً، فإِني أَعيش أَبداً، فقال عليه السلام: اعْمَلْ عَمَلَ من يَظُنُّ أَنه يُخَلَّد، فلا تَحْرِصْ في العمل؛ فيكون حَثّاً على الترك، والتقليل بطريق أَنيقةٍ من الإِشارة والتنبيه، ويكون أَمره لعمل الآخرة على ظاهره، فيَجْمَع بالأَمرين حالةً واحدةً، وهو الزهدُ والتقليل، لكن بلفظين مختلفين؛ قال: وقد اختصر الأَزهري هذا المعنى فقال: معنى هذا الحديث تقديمُ أَمر الآخرة وأَعمالها، حِذارَ الموت بالفَوْت، على عَمل الدنيا، وتأْخيرُ أَمر الدنيا، كراهيةَ الاشْتغال بها عن عمل الآخرة. والحَرْثُ: كَسْبُ المال وجَمْعُه. والمرأَةُ حَرْثُ الرجل أَي يكون وَلَدُه منها، كأَنه يَحْرُثُ ليَزْرَعَ وفي التنزيل العزيز: نساؤُكم حَرْثٌ لكم، فأْتُوا حَرْثَكم أَنَّى شِئْتم. قال الزجاج: زعم أَبو عبيدة أَنه كناية؛ قال: والقول عندي فيه أَن معنى حَرْثٌ لكم: فيهنَّ تَحْرُثُون الوَلَد واللِّدَة، فأْتُوا حَرْثَكم أَنَّى شِئْتُم أَي ائْتُوا مواضعَ حَرْثِكم، كيف شِئْتُم، مُقْبِلةً ومُدْبرةً.
الأَزهري: حَرَثَ الرجلُ إِذا جَمَع بين أَربع نسوة. وحَرَثَ أَيضاً إِذا تَفَقَّه وفَتَّشَ. وحَرَثَ إِذا اكْتَسَبَ لعياله واجْتَهَدَ لهم، يقال: هو يَحْرُث لعياله ويَحْتَرثُ أَي يَكْتَسِب. ابن الأَعرابي: الحَرْثُ الجماع الكثير. وحَرْثُ الرجل: امرأَتُه؛ وأَنشد المُبَرّد: إِذا أَكلَ الجَرادُ حُروثَ قَوْمٍ،
فَحَرْثي هَمُّه أَكلُ الجَرادِ
والحَرْثُ: مَتاعُ الدنيا. وفي التنزيل العزيز: من كانَ يُريد حَرْثَ الدنيا؛ أَي من كان يريد كَسْبَ الدنيا. والحَرْثُ: الثَّوابُ والنَّصِيبُ. وفي التنزيل العزيز: من كان يُريدُ حَرْثَ الآخرة نَزِدْ له في حَرْثه. وحَرَثْتُ النار: حَرَّكْتها.
والمِحْراثُ: خَشبة تُحَرَّك بها النارُ في التَّنُّور. والحَرْثُ: إِشْعالُ النار، ومِحْراثُ النار: مِسْحَاتُها التي تُحَرَّك بها النار. ومِحْراثُ الحَرْب: ما يُهَيِّجها. وحَرَثَ الأَمْرَ: تَذَكَّره واهْتاجَ له؛ قال رؤْبة:
والقَوْلُ مَنْسِيٌّ إِذا لم يُحْرَثِ
والحَرَّاثُ: الكثير الأَكل؛ عن ابن الأَعرابي. وحَرَثَ الإِبلَ والخَيْلَ، وأَحرَثَها: أَهْزَلها. وحَرَثَ ناقتَه حَرْثاً وأَحْرَثَها إِذا سار عليها حتى تُهْزَلَ.
وفي حديث بَدْرٍ: اخْرُجُوا إِلى مَعايشكم وحَرائِثكم، واحدُها حَريثةٌ؛ قال الخطابي: الحَرائِثُ أَنْضاءُ الإِبل؛ قال: وأَصله في الخيل إِذا هُزِلَتْ، فاستعير للإِبل؛ قال: وإِنما يقال في الإِبل أَحْرَفْناها، بالفاء؛ يقال: ناقة حَرْفٌ أَي هَزيلةٌ؛ قال: وقد يراد بالحرائثِ المَكاسِبُ، من الاحْتراثِ الاكتساب؛ ويروى حَرَائبكم، بالحاء والباء الموحدة، جمعُ حَريبةٍ، وهو مالُ الرجل الذي يقوم بأَمره، وقد تقدَّم، والمعروف بالثاء.وفي حديث معاوية أَنه قال للأَنصار: ما فَعَلَتْ نواضِحُكم؟ قالوا: حَرَثْناها يوم بَدْرٍ؛ أَي أَهْزَلناها؛ يقال: حَرَثْتُ الدابةَ وأَحْرَثْتُها أَي أَهْزَلْتها، قال ابن الأَثير: وهذا يخالف قول الخطابي، وأَراد معاوية بذكر النَّواضِح تَقْريعاً لهم وتعريضاً، لأَنهم كانوا أَهل زَرْع وسَقْيٍ، فأَجابوه بما أَسْكتَه، تعريضاً بقتل أَشياخه يوم بَدْر. الأَزهري: أَرض مَحْروثة ومُحْرَثة: وَطِئَها الناسُ حتى أَحْرَثُوها وحَرَثُوها، ووُطِئَتْ حتى أَثاروها، وهو فسادٌ إِذا وُطِئَتْ، فهي مُحْرَثة ومَحْروثة تُقْلَبُ للزَرْع، وكلاهما يقال بَعْدُ. والحَرْثُ: المَحَجَّةُ المَكْدُودة بالحوافر.
والحُرْثةُ: الفُرضةُ التي في طَرَف القَوْس للوَتر.
ويقال: هو حَرْثُ القَوْسِ والكُظْرة، وهو فُرْضٌ، وهي من القوس حَرْثٌ. وقد حَرَثْتُ القَوسَ أَحْرُثُها إِذا هيَّأْتَ مَوْضِعاً لعُرْوة الوَتَر؛ قال: والزَّنْدة تُحْرَثُ ثم تُكْظَرُ بعد الحَرْثِ، فهو حَرْثٌ ما لم يُنْفَذ، فإِذا أُنْفِذَ، فهو كُظْر.
ابن سيده: والحَرَاثُ مَجْرى الوَتَر في القوس، وجمعه أَحْرِثة. ويقال: احْرُثِ القرآن أَي ادْرُسْه وحَرَثْتُ القرآن أَحْرُثُه إِذا أَطَلْتَ دِراستَه وتَدَبَّرْتَه.
والحَرْثُ: تَفْتِيشُ الكتاب وتَدبُّره؛ ومنه حديث عبد الله: احْرُثُوا هذا القرآن أَي فَتِّشُوه وثَوِّروه.
والحَرْثُ: التَّفْتِيش.
والحُرْثَةُ: ما بين مُنْتَهى الكَمَرة ومَجْرَى الخِتان. والحُرْثَة أَيضاً: المَنْبِتُ، عن ثعلب؛ الأَزهري: الحَرْثُ أَصلُ جُرْدانِ الحمار؛ والحِرَاثُ: السَّهم قبل أَن يُراش، والجمع أَحْرِثة؛ الأَزهري الحُرْثة: عِرقٌ في أَصل أُدافِ الرَّجل.
والحارِثُ: اسم؛ قال سيبويه: قال الخليل إِن الذين قالوا الحَرث، إِنما أَرادوا أَن يجعلوا الرجل هو الشيء بعينه، ولم يجعلوه سمي به، ولكنهم جعلوه كأَنه وَصفٌ له غَلَب عليه؛ قال: ومن قال حارِثٌ، بغير أَلف ولام، فهو يُجْريه مُجْرى زيدٍ، وقد ذكرنا مثل ذلك في الحسن اسم رجل؛ قال ابن جني: إِنما تَعَرَّفَ الحَرثُ ونحوُه من الأَوْصاف الغالبة بالوَضْع دون اللام، وإِنما أُقِرَّتِ اللامُ فيها بعد النَّقْل وكونها أَعلاماً، مراعاة لمذهب الوصف فيها قبل النقل، وجمع الأَول: الحُرَّثُ والحُرَّاثُ، وجمع حارِث حُرَّثٌ وحَوارِثُ؛ قال سيبويه: ومن قال حارث، قال في جمعه: حَوارِث، حيث كان اسماً خاصًّا، كزَيْد، فافهم.
وحُوَيْرِثٌ، وحُرَيثٌ وحُرْثانُ، وحارِثةُ، وحَرَّاثٌ، ومُحَرَّثٌ: أَسماءٌ؛ قال ابن الأَعرابي: هو اسم جَدِّ صَفْوانَ بن أُمية بن مُحَرَّثٍ، وصَفوانُ هذا أَحدُ حُكَّامِ كِنانَة، وأَبو الحارث: كنيةُ الأَسَد. والحارثُ: قُلَّة من قُلَلِ الجَوْلانِ، وهو جبل بالشأْم في قول النابغة الذبْياني يَرْثِي النُّعمان ابن المنذر:
بكَى حارِثُ الجَوْلانِ من فَقْدِ رَبِّه،
وحَوْرانُ منه خائفٌ مُتضَائِلُ
قوله: من فَقْد رَبِّه، يعني النعمان؛ قال ابن بري وقوله: وحَوْرانُ منه خائفٌ مُتَضائل
كقول جرير:
لمّا أَتَى خَبَرُ الزُّبَيْرِ، تَوَاضَعَتْ
سُورُ المدينة، والجِبالُ الخُشَّعُ
والحارثان: الحارثُ بن ظالم بن حَذيمةَ بن يَرْبُوع بن غَيْظِ بنِ مُرَّة، والحارثُ بن عوفِ بن أَبي حارثة ابن مُرَّة بن نُشْبَة بن غَيْظِ بنِ مرَّة، صاحب الحَمَالة. قال ابن بري: ذكر الجوهري في الحارثين الحارِثَ بن ظالم بن حَذيمة بالحاء غير المعجمة. ابن يَرْبُوع قال: والمعروف عند أَهل اللغة جَذيمة، بالجيم. والحارِثان في باهلة: الحارِثُ بن قُتَيْبة، والحارثُ بن سَهْم بن عَمْرو بن ثعلبة بن غَنْم بن قُتَيْبة. وقولهم: بَلْحَرث، لبَني الحرث بن كَعْب، مِن شواذِّ الإِدغام، لأَن النون واللام قريبا المَخْرَج، فلما لم يمكنهم الإِدغامُ بسكون اللام، حذفوا النون كما قالوا: مَسْتُ وظَلْتُ، وكذلك يفعلون بكل قبيلة تَظْهَر فيها لام المعرفة، مثل بَلْعنبر وبَلْهُجَيم، فأَما إِذا لم تَظْهَر اللامُ، فلا يكون ذلك.
وفي الحديث: وعليه خَمِيصَةٌ حُرَيْثِيَّة؛ قال ابن الأَثير: هكذا جاءَ في بعض طُرُق البخاري ومسلم؛ قيل: هي منسوبة إلى حُرَيْثٍ، رجلٍ من قُضاعة؛ قال: والمعروف جُونِيَّةٌ، وهو مذكور في موضعه.

### Türkçe

**الحَرْثُ** ve **الحِراثَةُ**: ister ekim ister dikim olsun, toprakta çalışma;

ve **الحَرْثُ** bizzat **الزَّرْع** (ekin) olabilir; **الزجاجُ** bununla, Yüce Allah’ın şu sözünü tefsir etti: “Kendilerine zulmeden bir kavmin **حَرْثَ**’ına isabet etti de onu helâk etti.” **حَرَثَ يَحْرُثُ حَرْثاً**.

**الأَزهري**: **الحَرْثُ** senin, ekim için, tohumu toprağa atmandır; ve **الحَرْثُ**: **الزَّرْع**. Ve **الحَرَّاثُ**: **الزَّرَّاعُ** (ekinciler). Ve **حَرَثَ** ve **احـْتَرثَ** olmuştur; **زَرَعَ** ve **ازْدَرَع** gibi. Ve **الحَرْثُ**: kazançtır; fiil fiil gibidir, mastar mastar gibidir; o ayrıca **الاحْتِراثُ**’tır.

Ve hadiste: “İsimlerin en doğrusu **الحارِثُ**’tır”; çünkü **الحارِثَ** o, kazanan kimsedir.

Ve **احْتَرَثَ المالَ**: onu kazandı; ve insan, tabiat ve ihtiyar bakımından kazançtan hâlî olmaz. **الأَزهري**: ve **الاحْتِراثُ** mal kazanmadır; şair bir kurda hitap ederek dedi ki:

ومن يَحْتَرِثْ حَرْثي وحَرْثَكَ يُهْزَلِ

Ve **الحَرْثُ**: dünya ve âhiret için çalışmadır. Ve hadiste: “Dünyan için **احْرُثْ** sanki ebedî yaşayacakmışsın gibi; âhiretin için çalış sanki yarın ölecekmişsin gibi”; yani dünyan için çalış; iki lafız arasında farklılık yaptı. **ابن الأَثير** dedi: Bu hadisin lafzından görünen şudur: dünyada ise, onu imar etmeye teşvik ve insanların orada kalmasına, orada yerleşmesine kadar; ve senden sonra gelecek olanın ondan faydalanmasına, senin de senden öncekilerin amelinden faydalandığın ve onların imar ettiğinde oturduğun gibi. Çünkü insan, ömrünün uzayacağını bildiğinde, yaptığı şeyi sağlam yapar ve kazandığı şeye hırslı olur. Âhiret tarafında ise, amelde ihlâsa, niyetin ve kalbin ibadetlerde ve taatlerde hazır bulunmasına ve bunları çoğaltmaya teşvik etti; çünkü yarın öleceğini bilen, ibadetini çoğaltır ve taatinde ihlâs gösterir; diğer hadisteki sözü gibi: “Veda edenin namazı gibi namaz kıl.” Bazı ilim ehli dedi: Bununla murad, bu hadisin zahirinden anlaşılanın dışında bir şeydir; çünkü o, عليه السلام, ancak dünyada zühde, onu azaltmaya, onda aşırı dalmaktan ve lezzetleriyle zevklenmekten kaçınmaya teşvik etti; bu, onun emir ve nehiylerinde, صلى الله عليه وسلم, dünya ile ilgili olanlarda galiptir; öyleyse nasıl onun imarına ve onu çoğaltmaya teşvik eder? Ancak murad etti—Allah daha iyi bilir—şudur: insan ebedî yaşayacağını bildiğinde, hırsı azalır ve istediği şeyin, ona hırsı terk etmek ve ona acele etmemekle elde edilmesinin kaçmayacağını bilir; çünkü der ki: bugün kaçırırsam yarın yakalarım; zira ben ebedî yaşarım. Bunun üzerine, عليه السلام, “Ebedîleştirileceğini zannedenin ameli gibi amel et; o hâlde amelde hırslı olma” dedi; böylece terk etmeye ve azaltmaya, işaret ve tenbihin zarif bir yolu ile teşvik olur. Âhiret ameli için emri ise zahiri üzeredir; böylece iki emirle tek bir hâli birleştirir: o da zühd ve azaltmadır; fakat iki farklı lafızla. Dedi: **الأَزهري** bu manayı kısaltarak şöyle dedi: Bu hadisin manası, ölümün kaçırmasıyla (fırsatın elden gitmesiyle) sakınarak, âhiret işini ve amellerini, dünya amelinin önüne almak; ve âhiret amelinden alıkoyması korkusuyla dünya işini geri bırakmaktır.

Ve **الحَرْثُ**: mal kazanmak ve onu toplamaktır. Ve kadın, erkeğin **حَرْثُ**’udur; yani çocuğu ondan olur; sanki o, ekmek için sürer. Aziz tenzilde: “Kadınlarınız sizin için **حَرْثٌ**’tur; öyleyse **حَرْثَكم**’a dilediğiniz yerden gelin.” **الزجاج** dedi: **أَبو عبيدة** bunun kinaye olduğunu iddia etti. Dedi: Bana göre söz şudur: “Sizin için **حَرْثٌ**”un manası: onlarda çocuk ve doğumu sürersiniz; “Öyleyse **حَرْثَكم**’a dilediğiniz yerden gelin” yani **حَرْثِكم**’ın yerlerine gelin; nasıl isterseniz; önden ve arkadan.

**الأَزهري**: Adam **حَرَثَ** eder, dört kadın arasında topladığında. Ve **حَرَثَ** ayrıca, fıkıh öğrendiğinde ve araştırdığında. Ve **حَرَثَ** eder, ailesi için kazandığında ve onlar için gayret ettiğinde; denir ki: o, ailesi için **يَحْرُث** ve **يَحْتَرثُ**; yani kazanır. **ابن الأَعرابي**: **الحَرْثُ** çok cinsel birleşmedir. Ve adamın **حَرْثُ**’u: karısıdır. **المُبَرّد** şu beyti okudu:

إِذا أَكلَ الجَرادُ حُروثَ قَوْمٍ،
فَحَرْثي هَمُّه أَكلُ الجَرادِ

Ve **الحَرْثُ**: dünya metâıdır. Aziz tenzilde: “Kim dünya **حَرْثَ**’ını isterse”; yani kim dünyanın kazancını isterse. Ve **الحَرْثُ**: sevap ve nasiptir. Aziz tenzilde: “Kim âhiret **حَرْثَ**’ını isterse, onun **حَرْثِه**’inde ona artırırız.”

Ve **حَرَثْتُ النار**: onu hareket ettirdim.

Ve **المِحْراثُ**: tandırda ateşin hareket ettirildiği bir tahta. Ve **الحَرْثُ**: ateşi tutuşturmaktır; ve ateşin **مِحْراثُ**’ı: ateşin onunla hareket ettirildiği küreğidir. Ve savaşın **مِحْراثُ**’ı: onu alevlendiren şeydir. Ve **حَرَثَ الأَمْرَ**: onu hatırladı ve onun için coştu; **رؤْبة** dedi:

والقَوْلُ مَنْسِيٌّ إِذا لم يُحْرَثِ

Ve **الحَرَّاثُ**: çok yiyen; **ابن الأَعرابي**’den. Ve **حَرَثَ الإِبلَ** ve **الخَيْلَ** ve **أَحرَثَها**: onları zayıflattı. Ve **حَرَثَ** devesini **حَرْثاً** ve **أَحْرَثَها**: onun üzerinde yürüdü de zayıfladı.

Ve Bedir hadîsinde: “Çıkın, geçim yerlerinize ve **حَرائِثكم**’a”; onun teki **حَريثةٌ**’dir. **الخطابي** dedi: **الحَرائِثُ** develerin zayıflamışlarıdır. Dedi: Aslı, atlarda, zayıfladıklarında idi; sonra deveye ödünç alındı. Dedi: Develerde ancak **أَحْرَفْناها** denir, **الفاء** ile; denir ki: **ناقة حَرْفٌ** yani zayıf. Dedi: **الحرائثِ** ile kazançlar da kastedilebilir; **الاحْتراثِ**’tan, yani kazanımdan. Ve **حَرَائبكم** diye de rivayet edilir; **الحاء** ve tek noktalı **الباء** ile; **حَريبةٍ**’nin çoğuludur; o, adamın işini yürüttüğü malıdır; daha önce geçti; bilinen ise **الثاء** iledir. Ve Muâviye hadîsinde: Ensara dedi ki: “Sizin **نواضِحُكم** ne yaptı?” Dediler: “Onları Bedir günü **حَرَثْناها**”; yani onları zayıflattık. Denir ki: **حَرَثْتُ الدابةَ** ve **أَحْرَثْتُها** yani onu zayıflattım. **ابن الأَثير** dedi: Bu, **الخطابي**’nin sözüne aykırıdır. Muâviye, **النَّواضِح**’ı anmakla onları azarlamak ve üstü kapalı dokundurmak istedi; çünkü onlar ekin ve sulama ehli idiler; onlar da onu susturan bir cevapla karşılık verdiler; Bedir günü onun ihtiyarlarının öldürülmesine dokundurarak.

**الأَزهري**: **أَرض مَحْروثة** ve **مُحْرَثة**: insanlar onu çiğnedi de onu **أَحْرَثُوها** ve **حَرَثُوها**; ve çiğnendi de onu kabarttılar; o, çiğnendiğinde bir bozulmadır. O hâlde o, **مُحْرَثة** ve **مَحْروثة**’dur; ekin için çevrilir; ikisi de sonra söylenir.

Ve **الحَرْثُ**: toynaklarla dövülmüş ana yol.

Ve **الحُرْثةُ**: yayın ucunda kiriş için olan yarık.

Ve denir ki: o, yayın ve **الكُظْرة**’nin **حَرْثُ**’udur; o bir yarıktır; ve o, yaydan bir **حَرْثٌ**’tur. Ve ben yayı **حَرَثْتُ** onu **أَحْرُثُها**: kiriş halkası için bir yer hazırladığında. Dedi: ve **الزَّنْدة** (ateş çıkarma çubuğu) **تُحْرَثُ** sonra **تُكْظَرُ**; **الحَرْثِ**’ten sonra; o, delinmedikçe **حَرْثٌ**’tur; delindiğinde ise **كُظْر**’dur.

**ابن سيده**: ve **الحَرَاثُ** yayda kirişin geçtiği yerdir; çoğulu **أَحْرِثة**’dir.

Ve denir ki: “Kur’ân’ı **احْرُثِ**”; yani onu oku/derinlemesine çalış. Ve “Kur’ân’ı **حَرَثْتُ** onu **أَحْرُثُه**”: onun dersini uzattığında ve onu tedebbür ettiğinde.

Ve **الحَرْثُ**: kitabı araştırmak ve tedebbür etmektir; ondan, Abdullah hadîsi: “Bu Kur’ân’ı **احْرُثُوا**”; yani onu araştırın ve onu deşin.

Ve **الحَرْثُ**: araştırmadır.

Ve **الحُرْثَةُ**: **الكَمَرة**’nin sonu ile sünnet yerinin geçtiği yer arasındaki şey.

Ve **الحُرْثَة** ayrıca: bitme yeri; **ثعلب**’den. **الأَزهري**: **الحَرْثُ** eşeğin **جُرْدان**’ının köküdür. Ve **الحِرَاثُ**: tüysüz (kanatsız) ok; çoğulu **أَحْرِثة**. **الأَزهري**: **الحُرْثة**: adamın **أُدافِ**’ının kökünde bir damardır.

Ve **الحارِثُ**: bir isimdir. **سيبويه** dedi: **الخليل** dedi ki: **الحَرث** diyenler, ancak adamı bizzat şeyin kendisi kılmak istediler; onu, onunla adlandırılmış bir isim kılmadılar; fakat onu, sanki ona galip gelmiş bir sıfat gibi kıldılar. Dedi: **حارِثٌ** diyen, **أَلف** ve **لام** olmaksızın, onu Zeyd’in yürütüldüğü yolda yürütür; biz bunun benzerini, bir adam adı olan **الحسن** hakkında zikrettik. **ابن جني** dedi: **الحَرث** ve benzerleri, galip sıfatlardan, **اللام** ile değil, vaz‘ ile marife olmuştur; **اللام** ancak nakilden ve onların özel adlar olmasından sonra, nakilden önce onlarda sıfatlık mezhebine riayetle, onlarda yerleşik kılınmıştır. Birincinin çoğulu: **الحُرَّثُ** ve **الحُرَّاثُ**; ve **حارِث**’in çoğulu **حُرَّثٌ** ve **حَوارِثُ**’tir. **سيبويه** dedi: **حارث** diyen, onun çoğulunda **حَوارِث** der; o, Zeyd gibi özel bir isim olduğundan; öyleyse anla.

Ve **حُوَيْرِثٌ** ve **حُرَيثٌ** ve **حُرْثانُ** ve **حارِثةُ** ve **حَرَّاثٌ** ve **مُحَرَّثٌ**: isimlerdir. **ابن الأَعرابي** dedi: O, **صَفْوانَ بن أُمية بن مُحَرَّثٍ**’in dedesinin adıdır; bu **صَفوان** Kinâne’nin hâkimlerinden biridir. Ve **أَبو الحارث**: aslanın künyesidir.

Ve **الحارثُ**: **الجَوْلانِ**’ın tepelerinden bir tepedir; **النابغة الذبْياني**’nin, **النُّعمان ابن المنذر**’e mersiye söylediği sözünde, Şam’da bir dağdır:

بكَى حارِثُ الجَوْلانِ من فَقْدِ رَبِّه،
وحَوْرانُ منه خائفٌ مُتضَائِلُ

Onun sözü: “**من فَقْد رَبِّه**”, yani Nu‘mân’ı kasteder. **ابن بري** dedi: ve onun sözü:

وحَوْرانُ منه خائفٌ مُتَضائل

Cerîr’in sözü gibi:

لمّا أَتَى خَبَرُ الزُّبَيْرِ، تَوَاضَعَتْ
سُورُ المدينة، والجِبالُ الخُشَّعُ

Ve **الحارثان**: **الحارثُ بن ظالم بن حَذيمةَ بن يَرْبُوع بن غَيْظِ بنِ مُرَّة** ve **الحارثُ بن عوفِ بن أَبي حارثة ابن مُرَّة بن نُشْبَة بن غَيْظِ بنِ مرَّة**; **الحَمَالة** sahibidir. **ابن بري** dedi: **الجوهري**, iki Hâris’te, **الحارِثَ بن ظالم بن حَذيمة**’yi, noktasız **الحاء** ile zikretti. **ابن يَرْبُوع** dedi: ve dil ehli yanında bilinen **جَذيمة**’dir, **الجيم** ile. Ve Bâhile’deki iki **الحارِثان**: **الحارِثُ بن قُتَيْبة** ve **الحارثُ بن سَهْم بن عَمْرو بن ثعلبة بن غَنْم بن قُتَيْبة**.

Ve onların sözü: **بَلْحَرث**, **بَني الحرث بن كَعْب** içindir; idğamın şazlarındandır; çünkü **النون** ve **اللام** mahreççe yakındır; **اللام**’ın sükûnu ile idğam mümkün olmayınca, **النون**’u düşürdüler; “**مَسْتُ**” ve “**ظَلْتُ**” dedikleri gibi. Aynı şekilde, marifelik **لام**’ının açıkça göründüğü her kabilede bunu yaparlar; **بَلْعنبر** ve **بَلْهُجَيم** gibi. Ama **اللام** görünmezse, bu olmaz.

Ve hadiste: Üzerinde **خَمِيصَةٌ حُرَيْثِيَّة** vardı. **ابن الأَثير** dedi: Bazı Buhârî ve Müslim yollarında böyle geldi. Denildi ki: O, **حُرَيْثٍ**’e nispetlidir; **قُضاعة**’dan bir adamdır. Dedi: Bilinen **جُونِيَّةٌ**’dir; o, yerinde zikredilmiştir.
