# حرجم — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%AC%D9%85/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%B1%D8%AC%D9%85/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حرجم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%AC%D9%85.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: حرجم

حَرْجَمَ الإبل فاحْرَنْجَمَتْ إذا رَدَدْتَها فارتد بعضها على بعض واجْتَمعت؛ قال رؤبة:
عايَنَ حَيّاً كالحِراجِ نَعَمُهْ،
يكونُ أَقْصى شَلِّهِ مُحْرَنْجِمُهْ
وفي حديث خزيمة: وذكر السَّنة فقال تَرَكَتْ كذا وكذا والذِّيخ مُحْرَنْجِماً أَي منقبضاً مجتمعاً كالحاً من شدة الجَدْب أَي عَمَّ المَحْلُ حتى نال السِّباعَ
والبهائم، والذِّيخُ: ذكر الضِّباع، والنون في أحْرَنْجَمَ زائدة. الأَصمعي: المُحْرَنْجِمُ المجتمع. الليث: حَرْجَمْتُ: الإبل إذا رددتَ بعضها على بعض؛ وأَنشد البيت:
يكون أَقْصى شَلِّهِ مُحْرَنْجِمُهْ
قال الباهلي: معناه أَن القوم إذا فاجأَتهم الغارةُ لم يطردوا نَعَمَهُمْ وكان أَقْصى طردِهِمْ لها أَن يُنِيخوها في مباركها ثم يقاتِلوا عنها، ومَبْرَكُها هو مُحْرَنْجَمُها الذي تَحْرَنْجِمُ فيه وتجتمع ويدنو بعضُها من بعض. الجوهري: أحْرَنْجَمَ القومُ ازدحموا. والمُحْرَنْجِمُ: العدد الكثير؛ وأَنشد:
الدار أَقْوَتْ بعد مُحْرَنْجِمِ،
من مُعْرِبٍ فيها ومن مُعْجِمِ
واحْرَنْجَمَ الرجلُ: أَراد الأَمر ثم كَذَّبَ عنه. واحْرَنْجَمَ القومُ: اجتمع بعضهم إلى بعض. واحْرَنْجَمَت الإبل: اجتمعت وبركت، اعْرَنزَم واقْرَنْبَعَ واحْرَنْجَمَ إذا اجتمع.
وقوله في الحديث: إن في بلدنا حَرَاجِمَةً أَي لصوصاً؛ قال ابن الأَثير: هكذا جاء في بعض كتب المتأَخرين، قال: وهو تصحيف وإنما هو بجيمين، كذا جاء في كتب الغريب واللغة إلاّ أَن يكون قد أَثبتها فرواها.

### Türkçe

**حَرْجَمَ** develeri; onları geri çevirdiğinde, bir kısmı bir kısmının üzerine dönüp (yığılıp) toplandıkları zaman **فاحْرَنْجَمَتْ** (oldu). Rü’be dedi ki:
عايَنَ حَيّاً كالحِراجِ نَعَمُهْ،
يكونُ أَقْصى شَلِّهِ مُحْرَنْجِمُهْ

Huzeyme hadîsinde: ve yılı andı da şöyle dedi: “Şunu şunu bıraktı; ve **الذِّيخ** **مُحْرَنْجِماً** (idi)”; yani şiddetli kıtlıktan dolayı büzülmüş, toplanmış, somurtkan (idi); yani kıtlık öyle yayıldı ki yırtıcı hayvanlara ve dört ayaklı hayvanlara ulaştı. Ve **الذِّيخُ**: sırtlanların erkeğidir. **أحْرَنْجَمَ**’daki **النون** zâiddir.

el-Asma‘î: **المُحْرَنْجِمُ** toplanmış (olan)dır. el-Leys: **حَرْجَمْتُ**: develeri, bir kısmını bir kısmının üzerine geri çevirdiğin zaman; ve beyti şâhid getirdi:
يكون أَقْصى شَلِّهِ مُحْرَنْجِمُهْ

el-Bâhilî dedi ki: mânâsı şudur: kavim baskınla ansızın karşılaştıklarında, develerini sürüp kaçırmazlardı; onları sürmelerinin en uç noktası, onları çöktükleri yerlerinde çöktürmeleri, sonra da onların uğruna savaşmalarıydı. Ve **مَبْرَكُها** onun **مُحْرَنْجَمُها**’sıdır; içinde **تَحْرَنْجِمُ** (olduğu) ve toplandığı, bir kısmının bir kısmına yaklaştığı (yerdir). el-Cevherî: **أحْرَنْجَمَ** kavim, sıkışıp kalabalıklaştılar. Ve **المُحْرَنْجِمُ**: çok sayı; ve şâhid getirdi:
الدار أَقْوَتْ بعد مُحْرَنْجِمِ،
من مُعْرِبٍ فيها ومن مُعْجِمِ

Ve **احْرَنْجَمَ** adam: işi istedi, sonra ondan vazgeçti. Ve **احْرَنْجَمَ** kavim: bir kısmı bir kısmına toplandı. Ve **احْرَنْجَمَت** develer: toplandı ve çöktü; **اعْرَنزَم** ve **اقْرَنْبَعَ** ve **احْرَنْجَمَ** toplandığı zaman (denir).

Hadîste geçen sözü: “Bizim beldemizde **حَرَاجِمَةً** vardır”; yani hırsızlar (vardır). İbnü’l-Esîr dedi ki: bazı müteahhirlerin kitaplarında böyle gelmiştir; dedi ki: bu bir tashîftir; aslında iki **ج** iledir; garîb ve lugat kitaplarında böyle gelmiştir; ancak onu (öyle) tesbit etmiş de rivayet etmiş olması müstesnâ.
