# حرج — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%AC/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%B1%D8%AC/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%AC.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: حرج

حَرِجَ
1 حَرِجَ حرج , aor. حَرَجَ , inf. n. حَرَجٌ, It (a number of things) became collected together: and, necessarily, became close, strait, or narrow: (so accord. to an explanation of the inf. n. by Er-Rلghib, in the TA:) said of anything, it was, or became, close, strait, or narrow. (KL.) One says of dust, حَرِجَ اـِلَى حَائِطٍ, or سَنَدٍ, It rose, (Lth, Az, TA,) in a narrow place, (TA,) and became collected [against a wall, or an acclivity or the like]. (Lth, Az, TA.) ― -b2- حَرِجَ صَدْرُهُ, aor. and inf. n. as above, (assumed tropical:) His bosom became strait, or contracted; (S, A, Mgh, Msb, TA;) not expanded, or dilated, by reason of what was good. (TA.) And حَرِجَ alone, aor. and inf. n. as above, (assumed tropical:) He became disquieted, and contracted in bosom: and (assumed tropical:) he became in doubt; he doubted; because doubt disquiets the mind. (So accord. to explanations of the inf. n. by Er-Rلghib, in the TA.) ― -b3- Also حَرِجَ, aor. and inf. n. as above, [(assumed tropical:) He became straitened, or in difficulty: and particularly, by the commission of a sin, or crime: (see حَرَجٌ, below:) and hence, simply,] (assumed tropical:) he committed a sin, a crime, or an act of disobedience for which he deserved punishment. (Msb.) ― -b4- Also He looked, and was unable to move from his place by reason of fear and rage. (T, TA.) And حَرِجَتِ العَيْنُ, (S, A, K,) aor. حَرَجَ , (K,) inf. n. as above, (TA,) (tropical:) The eye became dazzled, (حَارَت, S, K, TA,) or sank in its socket, (غَارَت,) and its vision became straitened: (A, TA:) or it did not turn about, nor wink, by reason of intent gazing. (TA.) ― -b5- Also, (S, A, K,) aor. as above, (K,) and so the inf. n., (S, K,) (tropical:) It was, or became, forbidden, or prohibited, (S, A, K,) and attended with straitness, or difficulty. (A.) So in the saying, حَرِجَ عَلَىَّ ظُلْمُكَ (tropical:) The wronging of thee is forbidden, or prohibited, to me. (S, TA.) And حَرِجَ عَلَيْهِ السَّحُورُ (tropical:) The meal termed سحور became forbidden, or prohibited, to him, (A, TA,) namely, a man fasting, and attended with difficulty, (A,) by reason of the straitness of the time thereof. (TA.) And حَرِجَتِ الصَّلَاةُ (tropical:) Prayer became forbidden, or prohibited, (A, and TA as from the K, [but not found by me in the copies of the K,]) عَلَيْهَا to her [by reason of legal impurity, as is shown in the A]. (A, TA.) ― -b6- حَرِجَ اـِلَيْهِ (tropical:) He betook himself, or had recourse, to him, or it, for protection from a strait, or difficulty. (TA.) And حَرِجَ اـِلَى كَذَا وَ كَذَا (assumed tropical:) He betook himself to such and such things. (TA.)

حرّجهُ
2 حرّجهُ حرج حرجه حرجة , (TA,) inf. n. تَحْرِيجٌ, (S, K,) (assumed tropical:) He made it strait, or difficult; (S, K, TA;) and forbade it to be violated; namely, a right. (TA.) ― -b2- حرّج عَلَى حَيَّةٍ (assumed tropical:) He said to a serpent, [by way of warning, lest it should be a Jinnee,] Thou wilt be in a strait if thou return to us; therefore blame us not if we reduce thee to a strait by pursuing and driving away and killing. (TA from a trad.)

احرجهُ
4 احرجهُ احرجه احرجة أحرج أحرجه حرج He made him to betake himself to a narrow, or confined, place; and so أَحْجَرَهُ and أَحْرَدَهُ. (TA.) And He made him (a dog or a beast of prey) to betake himself to a narrow, or confined, place, and then attacked him. (TA.) [Hence,] احرجهُ اـِلَيْهِ (assumed tropical:) He constrained him to betake himself, or have recourse, to him, or it. (S, A, K.) And احرجهُ اـِلَى كَذَا وَ كَذَا (assumed tropical:) He made him to betake himself to such and such things: (TA:) or he, or it, caused him to want such and such things. (AA, TA in art. دمغ.) ― -b2- (tropical:) He caused him to fall into a strait, or difficulty: (A, TA:) he straitened him; reduced him to a strait, or difficulty. (TA.) ― -b3- (assumed tropical:) He made him, or caused him, to fall into a sin, a crime, or an act of disobedience for which he deserved punishment. (S, K, TA.) ― -b4- أَحْرَجْتُ الصَّلَاةَ (assumed tropical:) I made, or pronounced, prayer to be forbidden, or prohibited. (K.) -A2- احرج كَلْبَهُ, (A,) or احرجهُ مِنْ صَيْدِهِ, (As, TA,) He gave to his dog a portion of his prey. (A.)

تحرّجهُ
5 تحرّجهُ أحرج حرج تحرج تحرجه تحرجة (assumed tropical:) He made it strait, or difficult, to himself. (TA.) -A2- And تجرّج (tropical:) He put away, or cast away, from himself, sin, or crime; (TA;) he shunned, avoided, or kept aloof from, sin, or crime; (Mgh;) he did a deed whereby he shunned, avoided, or kept aloof from, sin, or crime; (Msb TA;) syn. تَأَثَّمَ. (S, A, Mgh.) And تحرج مِنْهُ (tropical:) He shunned, avoided, or kept aloof from, it, as a sin, or crime. (A, * Mgh.) [See تَحَنَّثَ.]

حُرْجٌ
حُرْجٌ حرج : see حَرَجٌ, in two places.

حِرْجٌ
حِرْجٌ حرج : see حَرَجٌ. -A2- Also The dog's portion of the prey, or game; (S, A, K;) such as the head and the shanks and the belly: (TA:) what is thrown to the dog, of the prey, or game, that he has taken: (Az, TA:) or a piece of flesh: pl. أَحْرَاجٌ. (TA.) -A3- And A cowry; syn. وَدَعَةٌ: (S, A, K:) pl. أَحْرَاجٌ (S, A) and أَحْرِجَةٌ (T, TA) and حِرَاجٌ; (TA;) the second, [as also the first,] a pl. of pauc.: (T, TA:) or cowries (وَدَعٌ) which are hung upon the necks of dogs. (As, TA.) ― -b2- And A dog's collar [of cowries]: (TA:) or a collar [of cowries] for any animal. (T, TA.)

حَرَجٌ
حَرَجٌ حرج [inf. n. of 1, q. v.:] (tropical:) Straitness; a strait, or difficulty. (A, * TA.) ― -b2- (tropical:) A sin, a crime, or an act of disobedience for which one deserves punishment; syn. اـِثْمٌ; (S, Msb, * K;) as also ↓ حِرْجٌ: (Yoo, S, K:) or the straitness [which is the consequence] of sin or crime. (A, Mgh.) ― -b3- [Hence,] لَا حَرَجَ i. q. لَا بَأسَ [There is, or will be, no harm in thy doing this or that]; and لَا اـِثْمَ [there is, or will be, no sin, or crime]. (IAth, TA.) -A2- See also حَرِجٌ, in six places. ― -b2- Also, applied to a she-camel, (tropical:) Lean, lank, light of flesh, slender, or lank in the belly; (S, K;) as also ↓ حُرْجُوجٌ, (S, A,) accord. to AZ, (S,) and ↓ حَرُوجٌ: (A:) or ↓ حُرْجُوجٌ signifies, so applied, lean, &c., as above, and sharp-spirited: (K:) or this last, (K,) and حَرَجٌ and ↓ حَرُوجٌ, (TA,) fat, (K, TA,) largebodied, (TA,) and long [lit. long upon the face of the ground, as distinguished from tall]: or strong: (K, TA:) and حَرَجٌ signifies also, (K,) or, as some say, and so do ↓ حُرْجُوجٌ and ↓ حُرْجُجٌ and ↓ جُرْحٌ, (S,) so applied, long [lit. long upon the face of the ground]: (S:) and some allow ↓ حِرْجِيجٌ in the sense of ↓ حُرْجُوجٌ; (TA;) which last is originally ↓ حُرْجُجٌ, which is originally ↓ جُرْحٌ: (S:) the pl. of ↓ حُرْجُوجٌ (S) and of ↓ حِرْجِيجٌ (L) is حَرَاجِيحٌ. (S, L.) -A3- See also حَرَجَةٌ, in three places. -A4- Also A thing composed of pieces of wood, (As, S, K,) bound together, (As, S,) in which dead bodies are carried; (As, S, K;) sometimes put over the bier of a woman: (S:) accord. to the T, the حرج of a bier is a شِجَار, [i. e. the frame-work of a هَوْدَج,] which is constructed of wood, and put over the bier of a corpse: accord. to ISd, the حرج is a vehicle for women and men, which has no head. (TA.) See also نَعْشٌ, in two places.

حَرِجٌ
حَرِجٌ حرج and ↓ حَرَجٌ A strait, narrow, confined, or close, place: (TA:) or strait, narrow, confined, or close, in the utmost degree: (Zj, T:) or a strait, narrow, confined, or close, place, abounding with trees, (S, K,) and impenetrable to the pasturing animals: (S:) and ↓ حَرِيجٌ, also, applied to a place, signifies the same as حَرِجٌ. (TA.) ― -b2- صَدْرٌ حَرِجٌ (S, Msb, TA) and ↓ حَرَجٌ, (S, A, TA,) like وَحِدٌ and وَحَدٌ, and فَرِدٌ and فَرَدٌ, and دَنِفٌ and دَنَفٌ, (S,) A bosom strait, or contracted; (A, Msb, TA;) not expanded, or dilated, by reason of what is good. (TA.) يَجْعَلْ صَدْرَهُ ضَيِّقًا حَرِجًا or ↓ حَرَجًا, accord. to different readings, [in the Kur vi. 125,] (S,) is explained by I 'Ab as meaning He will make his bosom strait. (assumed tropical:) impenetrable to wisdom. (TA.) ― -b3- Also حَرِجٌ and ↓ حَرَجٌ A man having a strait, or contracted, bosom, which does not expand, or dilate, by reason of what is good: the former has a dual and a pl.; but the latter has only the sing. form, because it is [properly, or originally,] an inf. n.: Zj says that the former is a part. n., and that by the latter is meant ذُو حَرَجٍ. (TA.) ― -b4- And the former, (assumed tropical:) One who fears, or dreads, to venture upon an affair. (TA.) ― -b5- And (assumed tropical:) That seldom, or never, withdraws from fight: (K:) that will not be put to flight; as though it were difficult for him to find an excuse for being put to flight. (TA.) ― -b6- And Committing a sin, a crime, or an act of disobedience for which he deserves punishment; (Msb;) and so ↓ حَارِجٌ, which is thought by ISd to be after the manner of a rel. n., because it has no corresponding verb [of which it may be regarded as the part. n.; the regular part. n. being حَرِجٌ, as حَرِجَ is intrans.]. (TA.) ― -b7- Also (assumed tropical:) Abstaining from sin, or crime; and so ↓ حَرَجٌ and ↓ مُتَحَرِّجٌ. (TA.) [Thus bearing two contr. significations. See 5.] ― -b8- Also, and ↓ حَرَجٌ, (tropical:) Forbidden, or prohibited: so in the phrase, ظُلْمُكَ عَلَىَّ حَرِجٌ and حَرَجٌ (tropical:) [The wronging of thee is forbidden, or prohibited, to me]. (A.)

حَرَجَةٌ
حَرَجَةٌ حرج حرجه حرجة (tropical:) A wood, or collection of trees; (S, K, TA;) so called because of their closeness: or dense and tangled trees: (TA:) or a thicket, or collection of dense and tangled trees, of the kind called سَلَم, into which no one can penetrate; (AHeyth, Az, TA;) or of the سَمُر and طَلْح and عَوْسَج and سَلَم and سِدْر; or of the سِدْر and olive and other trees: or a place in a wood where trees are dense and tangled, extending as far as a stone's throw: and also a tree which the pasturing animals cannot reach: (TA:) pl. ↓ حَرَجٌ (S, K) [or rather this is a coll. gen. n., of which حَرَجَةٌ is the n. un.,] and حَرَجَاتٌ (S, A) and حِرَاجٌ (S) and [of pauc.] أَحْرَاجٌ: (A, TA:) or ↓ حَرَجٌ signifies a place in which is a collection of trees, and where they are close together. (A.) ― -b2- Also (tropical:) A collection of camels: (S, K, TA:) a hundred camels: (ISd, TA:) pl. [or rather coll. gen. n.] ↓ حَرَجٌ. (K.)

حُرْجُجٌ
حُرْجُجٌ حرجج : see حَرَجٌ, in two places.

حُرْجُوجٌ
حُرْجُوجٌ حرجوج : see حَرَجٌ, in five places.

حِرْجِيجٌ
حِرْجِيجٌ حرجيج : see حَرَجٌ, in two places.

حِرَاجٌ الظَّلْمَآءِ
حِرَاجٌ الظَّلْمَآءِ حراج الظلمآء , (K,) or مِنَ الظَّلَامِ, (A, TA,) and مِنَ الظَّلْمَآءِ, (TA,) (tropical:) Dense darkness. (A, * K, TA.)

حَرُوجٌ
حَرُوجٌ حروج : see حَرَجٌ, in two places.

حَرِيجٌ
حَرِيجٌ حريج : see حَرِجٌ.

حَارِجٌ
حَارِجٌ حارج : see حَرِجٌ.

مُحَرَّجٌ
مُحَرَّجٌ محرج A dog having a collar of cowries; (S, K;) from حِرْجٌ: (S:) having cowries upon his neck. (As, TA.)

حَلَفَ فُلَانٌ بِالمُحَرَّجَاتِ
حَلَفَ فُلَانٌ بِالمُحَرَّجَاتِ حلف فلان بالمحرجات (tropical:) Such a one swore by the three divorces [which render the wife absolutely forbidden to the husband]: (A:) or by the oaths that rendered his scope strait, or narrow. (Har p. 178.)

مُتَحَرِّجٌ
مُتَحَرِّجٌ متحرج : see حَرِجٌ.

### Türkçe

**حَرِجَ**
1 **حَرِجَ** حرج, muzâri‘ **حَرَجَ**, mastar ismi **حَرَجٌ**: O (birçok şey) bir araya toplanmış oldu: ve zorunlu olarak yakın, sıkışık yahut dar oldu: (TA’da Er-Râghib’in mastar ismini açıklamasına göre:) herhangi bir şey hakkında söylenir; o, yakın, sıkışık yahut dar idi veya oldu. (KL.) Toz hakkında şöyle denir: **حَرِجَ اـِلَى حَائِطٍ**, yahut **سَنَدٍ**: O yükseldi, (Lth, Az, TA,) dar bir yerde, (TA,) ve [bir duvara yahut bir yokuşa ve benzerine karşı] toplanmış oldu. (Lth, Az, TA.) ― -b2- **حَرِجَ صَدْرُهُ**, muzâri‘ ve mastar ismi yukarıdaki gibi, (mecaz kabul edilerek:) Onun göğsü daraldı yahut büzüldü; (S, A, Mgh, Msb, TA;) iyi olan şey sebebiyle genişlemiş yahut açılmış değil. (TA.) Ve **حَرِجَ** tek başına, muzâri‘ ve mastar ismi yukarıdaki gibi, (mecaz kabul edilerek:) O huzursuz oldu ve göğüste büzüldü: ve (mecaz kabul edilerek:) o şüpheye düştü; şüphe etti; çünkü şüphe zihni huzursuz eder. (TA’da Er-Râghib’in mastar ismini açıklamalarına göre.) ― -b3- Yine **حَرِجَ**, muzâri‘ ve mastar ismi yukarıdaki gibi, [(mecaz kabul edilerek:) O sıkıştı yahut zorluk içinde oldu: ve özellikle, bir günah yahut suç işlemekle: (aşağıda **حَرَجٌ**’e bak:) ve bundan dolayı, sadece,] (mecaz kabul edilerek:) o, ceza hak ettiği bir günah, bir suç yahut bir itaatsizlik fiili işledi. (Msb.) ― -b4- Yine: O baktı ve korku ve öfke sebebiyle bulunduğu yerden hareket edemedi. (T, TA.) Ve **حَرِجَتِ العَيْنُ**, (S, A, K,) muzâri‘ **حَرَجَ**, (K,) mastar ismi yukarıdaki gibi, (TA,) (mecaz:) Göz kamaştı, (**حَارَت**, S, K, TA,) yahut yuvasında çöktü (**غَارَت**), ve görmesi daraldı: (A, TA:) yahut kasıtlı bakış sebebiyle dönmedi ve kırpmadı. (TA.) ― -b5- Yine, (S, A, K,) muzâri‘ yukarıdaki gibi, (K,) ve mastar ismi de öyle, (S, K,) (mecaz:) O haram kılınmış yahut yasaklanmış oldu, (S, A, K,) ve darlık yahut zorlukla birlikte oldu. (A.) Şu sözde olduğu gibi: **حَرِجَ عَلَىَّ ظُلْمُكَ** (mecaz:) Sana zulmetmek bana haramdır yahut yasaktır. (S, TA.) Ve **حَرِجَ عَلَيْهِ السَّحُورُ** (mecaz:) **سحور** denilen yemek ona haram oldu yahut yasaklandı, (A, TA,) yani oruçlu bir kimseye, ve zorlukla birlikte oldu, (A,) onun vaktinin darlığı sebebiyle. (TA.) Ve **حَرِجَتِ الصَّلَاةُ** (mecaz:) Namaz haram oldu yahut yasaklandı, (A, ve TA’da K’dan naklen, [fakat K nüshalarında benim bulamadığım,]) **عَلَيْهَا** ona [A’da gösterildiği üzere hükmî kirlilik sebebiyle]. (A, TA.) ― -b6- **حَرِجَ اـِلَيْهِ** (mecaz:) O, bir darlıktan yahut zorluktan korunmak için ona yahut ona (şeye) sığındı. (TA.) Ve **حَرِجَ اـِلَى كَذَا وَ كَذَا** (mecaz kabul edilerek:) O, şöyle şöyle şeylere sığındı. (TA.)

**حرّجهُ**
2 **حرّجهُ** حرج حرجه حرجة, (TA,) mastar ismi **تَحْرِيجٌ**, (S, K,) (mecaz kabul edilerek:) O, onu daralttı yahut zorlaştırdı; (S, K, TA;) ve onun çiğnenmesini yasakladı; yani bir hak. (TA.) ― -b2- **حرّج عَلَى حَيَّةٍ** (mecaz kabul edilerek:) O, bir yılana şöyle dedi, [cinni olmasın diye uyarı yoluyla:] “Eğer bize dönersen darlık içinde olacaksın; öyleyse, takip edip kovarak ve öldürerek seni darlığa düşürürsek bizi kınama.” (TA, bir rivayetten.)

**احرجهُ**
4 **احرجهُ** احرجه احرجة **أحرج** أحرجه حرج: O, onu dar yahut sınırlı bir yere sığınmaya sevk etti; ve böylesi **أَحْجَرَهُ** ve **أَحْرَدَهُ**. (TA.) Ve o, onu (bir köpeği yahut yırtıcı bir hayvanı) dar yahut sınırlı bir yere sığınmaya sevk etti, sonra ona saldırdı. (TA.) [Bundan dolayı,] **احرجهُ اـِلَيْهِ** (mecaz kabul edilerek:) O, onu ona yahut ona (şeye) sığınmaya zorladı. (S, A, K.) Ve **احرجهُ اـِلَى كَذَا وَ كَذَا** (mecaz kabul edilerek:) O, onu şöyle şöyle şeylere sığınmaya sevk etti: (TA:) yahut o, onu şöyle şöyle şeylere muhtaç kıldı. (AA, TA, madde **دمغ**’da.) ― -b2- (mecaz:) O, onu bir darlığa yahut zorluğa düşürdü: (A, TA:) onu daralttı; onu bir darlığa yahut zorluğa indirdi. (TA.) ― -b3- (mecaz kabul edilerek:) O, onu, ceza hak ettiği bir günaha, bir suça yahut bir itaatsizlik fiiline düşürdü yahut düşmesine sebep oldu. (S, K, TA.) ― -b4- **أَحْرَجْتُ الصَّلَاةَ** (mecaz kabul edilerek:) Ben, namazı haram yahut yasak kıldım yahut haram/yasak diye hükmettim. (K.) -A2- **احرج كَلْبَهُ**, (A,) yahut **احرجهُ مِنْ صَيْدِهِ**, (As, TA,) O, köpeğine avından bir pay verdi. (A.)

**تحرّجهُ**
5 **تحرّجهُ** **أحرج** حرج تحرج تحرجه تحرجة (mecaz kabul edilerek:) O, onu kendisine dar yahut zor kıldı. (TA.) -A2- Ve **تجرّج** (mecaz:) O, günahı yahut suçu kendinden uzaklaştırdı yahut attı; (TA;) günah yahut suçtan sakındı, kaçındı yahut uzak durdu; (Mgh;) günah yahut suçtan sakınması, kaçınması yahut uzak durmasıyla bir iş yaptı; (Msb TA;) eş anlamlısı **تَأَثَّمَ**. (S, A, Mgh.) Ve **تحرج مِنْهُ** (mecaz:) O, onu bir günah yahut suç gibi sakındı, kaçındı yahut uzak durdu. (A, * Mgh.) [**تَحَنَّثَ**’e bak.]

**حُرْجٌ**
**حُرْجٌ** حرج: iki yerde **حَرَجٌ**’e bak.

**حِرْجٌ**
**حِرْجٌ** حرج: **حَرَجٌ**’e bak. -A2- Yine: Köpeğin avdan payı; (S, A, K;) baş ve incikler ve karın gibi: (TA:) köpeğin tuttuğu avdan ona atılan şey: (Az, TA:) yahut bir parça et: çoğulu **أَحْرَاجٌ**. (TA.) -A3- Ve bir deniz salyangozu kabuğu; eş anlamlısı **وَدَعَةٌ**: (S, A, K:) çoğulu **أَحْرَاجٌ** (S, A) ve **أَحْرِجَةٌ** (T, TA) ve **حِرَاجٌ**; (TA;) ikincisi, [birincisi gibi,] azlık çoğuludur: (T, TA:) yahut köpeklerin boyunlarına asılan deniz kabukları (**وَدَعٌ**). (As, TA.) ― -b2- Ve köpeğin [deniz kabuklarından] tasması: (TA:) yahut herhangi bir hayvan için [deniz kabuklarından] bir tasma. (T, TA.)

**حَرَجٌ**
**حَرَجٌ** حرج [1’in mastar ismi, bkz.:] (mecaz:) Darlık; bir darlık yahut zorluk. (A, * TA.) ― -b2- (mecaz:) Kişinin ceza hak ettiği bir günah, bir suç yahut bir itaatsizlik fiili; eş anlamlısı **اـِثْمٌ**; (S, Msb, * K;) bunun gibi ↓ **حِرْجٌ**: (Yoo, S, K:) yahut günah yahut suçun [sonucu olan] darlık. (A, Mgh.) ― -b3- [Bundan dolayı,] **لَا حَرَجَ** yani **لَا بَأسَ** [şunu bunu yapmanda bir zarar yoktur yahut olmayacaktır]; ve **لَا اـِثْمَ** [bir günah yahut suç yoktur yahut olmayacaktır]. (IAth, TA.) -A2- Ayrıca altı yerde **حَرِجٌ**’e bak. ― -b2- Yine, dişi deveye uygulanınca, (mecaz:) Zayıf, cılız, eti az, ince, yahut karında sarkık; (S, K;) bunun gibi ↓ **حُرْجُوجٌ**, (S, A,) AZ’ye göre, (S,) ve ↓ **حَرُوجٌ**: (A:) yahut ↓ **حُرْجُوجٌ** böyle uygulanınca, yukarıdaki gibi zayıf vb. ve keskin huylu demektir: (K:) yahut bu sonuncusu, (K,) ve **حَرَجٌ** ve ↓ **حَرُوجٌ**, (TA,) şişman, (K, TA,) iri gövdeli, (TA,) ve uzun [yani boylu değil, yere yayvan uzun]: yahut güçlü: (K, TA:) ve **حَرَجٌ** ayrıca, (K,) yahut bazılarına göre, ve böylesi ↓ **حُرْجُوجٌ** ve ↓ **حُرْجُجٌ** ve ↓ **جُرْحٌ**, (S,) böyle uygulanınca, uzun [yani yere yayvan uzun] demektir: (S:) ve bazıları ↓ **حِرْجِيجٌ**’i ↓ **حُرْجُوجٌ** anlamında caiz görür; (TA;) ki bu sonuncusu aslında ↓ **حُرْجُجٌ**’dür; o da aslında ↓ **جُرْحٌ**’tır: (S:) ↓ **حُرْجُوجٌ**’un (S) ve ↓ **حِرْجِيجٌ**’in (L) çoğulu **حَرَاجِيحٌ**’dur. (S, L.) -A3- Ayrıca üç yerde **حَرَجَةٌ**’e bak. -A4- Yine: Parçalar hâlinde ağaçtan yapılmış bir şey; (As, S, K,) birbirine bağlanmış, (As, S,) içinde ölülerin taşındığı; (As, S, K;) bazen kadının tabutu üzerine konur: (S:) T’ye göre, bir tabutun **حرج**’i, ağaçtan yapılan ve cesedin tabutu üzerine konan bir **شِجَار**’dır [yani bir **هَوْدَج**’in iskeleti]: ISd’ye göre, **حرج**, kadınlar ve erkekler için, başı olmayan bir taşıttır. (TA.) Ayrıca iki yerde **نَعْشٌ**’e bak.

**حَرِجٌ**
**حَرِجٌ** حرج ve ↓ **حَرَجٌ**: Dar, sıkışık, sınırlı yahut kapalı bir yer: (TA:) yahut en ileri derecede dar, sıkışık, sınırlı yahut kapalı: (Zj, T:) yahut ağaçça bol, (S, K,) otlayan hayvanlara geçit vermeyen, (S,) dar, sıkışık, sınırlı yahut kapalı bir yer: (S:) ve ↓ **حَرِيجٌ** de, bir yere uygulanınca, **حَرِجٌ** ile aynı manaya gelir. (TA.) ― -b2- **صَدْرٌ حَرِجٌ** (S, Msb, TA) ve ↓ **حَرَجٌ**, (S, A, TA,) **وَحِدٌ** ve **وَحَدٌ**, ve **فَرِدٌ** ve **فَرَدٌ**, ve **دَنِفٌ** ve **دَنَفٌ** gibi, (S,) İyi olan şey sebebiyle genişlemeyen yahut açılmayan, (TA,) daralmış yahut büzülmüş bir göğüs. (A, Msb, TA.) **يَجْعَلْ صَدْرَهُ ضَيِّقًا حَرِجًا** yahut ↓ **حَرَجًا**, farklı kıraatlere göre, [Kur’ân vi. 125’te,] (S,) İ ‘Ab tarafından “Onun göğsünü dar yapar” diye açıklanır. (mecaz kabul edilerek:) hikmete geçit vermez. (TA.) ― -b3- Yine **حَرِجٌ** ve ↓ **حَرَجٌ**: İyi olan şey sebebiyle genişlemeyen yahut açılmayan, daralmış yahut büzülmüş göğse sahip bir adam: birincisinin tesniyesi ve çoğulu vardır; fakat ikincisinin yalnız tekil şekli vardır; çünkü o [aslında yahut köken olarak] bir mastar ismidir: Zj der ki birincisi bir isimdir; ikincisiyle kastedilen **ذُو حَرَجٍ**’dir. (TA.) ― -b4- Ve birincisi, (mecaz kabul edilerek:) Bir işe girişmekten korkan yahut çekinen kimse. (TA.) ― -b5- Ve (mecaz kabul edilerek:) Savaştan nadiren yahut hiç çekilmeyen: (K:) kaçmaya zorlanmayan; sanki kaçmak için mazeret bulması ona zor gelirmiş gibi. (TA.) ― -b6- Ve ceza hak ettiği bir günah, bir suç yahut bir itaatsizlik fiili işleyen; (Msb;) ve böylesi ↓ **حَارِجٌ**; ISd’ye göre bu, nisbet ismi tarzındadır; çünkü ona karşılık bir fiil yoktur [ki onun ism-i fâili sayılsın; düzenli ism-i fâil **حَرِجٌ**’dir; zira **حَرِجَ** lâzımdır]. (TA.) ― -b7- Yine (mecaz kabul edilerek:) Günah yahut suçtan sakınan; ve böylesi ↓ **حَرَجٌ** ve ↓ **مُتَحَرِّجٌ**. (TA.) [Böylece iki zıt anlam taşır. 5’e bak.] ― -b8- Yine, ve ↓ **حَرَجٌ**, (mecaz:) Haram yahut yasak: şu ibarede olduğu gibi: **ظُلْمُكَ عَلَىَّ حَرِجٌ** ve **حَرَجٌ** (mecaz:) [Sana zulmetmek bana haramdır yahut yasaktır]. (A.)

**حَرَجَةٌ**
**حَرَجَةٌ** حرج حرجه حرجة (mecaz:) Bir koru yahut ağaç topluluğu; (S, K, TA;) sıkılıklarından dolayı böyle adlandırılmıştır: yahut sık ve dolaşık ağaçlar: (TA:) yahut **سَلَم** denilen türden, içine kimsenin giremediği bir çalılık yahut sık ve dolaşık ağaç topluluğu; (AHeyth, Az, TA;) yahut **سَمُر** ve **طَلْح** ve **عَوْسَج** ve **سَلَم** ve **سِدْر**’den; yahut **سِدْر** ve zeytin ve başka ağaçlardan: yahut bir koruda, ağaçların sık ve dolaşık olduğu, bir taş atımı kadar uzanan bir yer: ve ayrıca otlayan hayvanların erişemediği bir ağaç: (TA:) çoğulu ↓ **حَرَجٌ** (S, K) [daha doğrusu bu, **حَرَجَةٌ**’nin tekil birimi olduğu cins topluluk ismidir,] ve **حَرَجَاتٌ** (S, A) ve **حِرَاجٌ** (S) ve [azlık] **أَحْرَاجٌ**: (A, TA:) yahut ↓ **حَرَجٌ**, içinde ağaç topluluğu bulunan ve onların birbirine yakın olduğu bir yer demektir. (A.) ― -b2- Yine (mecaz:) Deve topluluğu: (S, K, TA:) yüz deve: (ISd, TA:) çoğulu [daha doğrusu cins topluluk ismi] ↓ **حَرَجٌ**. (K.)

**حُرْجُجٌ**
**حُرْجُجٌ** حرجج: iki yerde **حَرَجٌ**’e bak.

**حُرْجُوجٌ**
**حُرْجُوجٌ** حرجوج: beş yerde **حَرَجٌ**’e bak.

**حِرْجِيجٌ**
**حِرْجِيجٌ** حرجيج: iki yerde **حَرَجٌ**’e bak.

**حِرَاجٌ الظَّلْمَآءِ**
**حِرَاجٌ الظَّلْمَآءِ** حراج الظلمآء, (K,) yahut **مِنَ الظَّلَامِ**, (A, TA,) ve **مِنَ الظَّلْمَآءِ**, (TA,) (mecaz:) Yoğun karanlık. (A, * K, TA.)

**حَرُوجٌ**
**حَرُوجٌ** حروج: iki yerde **حَرَجٌ**’e bak.

**حَرِيجٌ**
**حَرِيجٌ** حريج: **حَرِجٌ**’e bak.

**حَارِجٌ**
**حَارِجٌ** حارج: **حَرِجٌ**’e bak.

**مُحَرَّجٌ**
**مُحَرَّجٌ** محرج: Boynunda deniz kabuğu tasmaları olan bir köpek; (S, K;) **حِرْجٌ**’den: (S:) boynunda deniz kabukları bulunan. (As, TA.)

**حَلَفَ فُلَانٌ بِالمُحَرَّجَاتِ**
**حَلَفَ فُلَانٌ بِالمُحَرَّجَاتِ** حلف فلان بالمحرجات (mecaz:) Falanca, üç talâk ile [kadını kocaya kesin olarak haram kılan] yemin etti: (A:) yahut onun alanını daraltan yahut sıkıştıran yeminlerle yemin etti. (Har s. 178.)

**مُتَحَرِّجٌ**
**مُتَحَرِّجٌ** متحرج: **حَرِجٌ**’e bak.
