# حرح — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%AD/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%B1%D8%AD/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حرح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%AD.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: حرح

الحِرُ، مخفف، وأَصله حِرْحٌ، فحذف على حد الحذف في شَفَةٍ، والجمع أَحْراح لا يُكَسَّرُ على غير ذلك؛ قال:
إِني أَقُود جَمَلاً مِمْراحا،
ذا قُبَّة مُوقَرَةٍ أَحْراحا
ويروى: مملوءَة، وقالوا: حِرَةٌ؛ قال الهذلي:
جُراهِمةٌ لها حِرَةُ وَثيلٌ
أَبو الهيثم: الحِرُّ حِرُ المرأَة، مشدَّد الراء كأَنَّ الأَصلَ حِرْحٌ، فثقلت الحاء الأَخيرة مع سكون الراء، فثقلوا الراء وحذفوا الحاء، والدليل على ذلك جمعُهم الحِرَّ أَحْراحاً؛ وقد حَرِحَ الرجلُ (* قوله «وقد
حرح الرجل» أي أولع بالمرأة، وبابه فرح. وقوله: ويقال حرحت المرأة إلخ بابه منع، كما في القاموس.)، ويقال: حَرَحْتُ المرأَةَ إِذا أَصبتَ حِرَها، وهي مَحْروحة، واستثقلت العرب حاءً قبلها حرف ساكن، فحذفوها وشددوا الراء. أَبو زيد: من أَمثالهم: احْمِلْ حِرَكَ أَوْ دَعْ؛ قالته امرأَة أَدَلَّتْ على زوجها عند الرحيل، تَحُثُّه على حملها ولو شاءَت لركبت؛ وأَنشد:كلُّ امرئٍ يَحْمِي حِرَهْ:
أَسْوَدَهُ وأَحْمَرَهْ،
والشَّعَراتِ المُنْفِذاتِ مَشْفَرَهْ
(* قوله «والشعرات المنفذات إلخ» هكذا في الأصل.)
وفي حديث أَشراط الساعة: يُسْتَحَلُّ الحِرُ والحرير؛ هكذا ذكره أَبو موسى في حرف الحاء والراء، وقال: الحِرُ، بتخفيف الراء، ومنهم من يشدد الراء وليس بجيد، وعلى التخفيف يكون في حرح، وقد روي بالخاء والزاي، وهو ضرب من ثياب الإِبْرَيْسَم معروف، وقالوا: جرُونَ كما قالوا في جمع المنقوص لِدُون ومِئُونَ، والنسبة إِليه حِرِيٌّ، وإِن شئت حِرَحِيّ، فتفتح عين الفعل كما فتحوها في النسبة إِلى يَدٍ وغَدٍ، قالوا: غَدَوِيٌّ ويَدَوِيّ، وإِن شئت قلت: حَرِحٌ كما قالوا رجل سَتِهٌ، ورجل حَرِحٌ: يحب الأَحْراحَ؛ قال سيبويه: هو على النسب.

### Türkçe

**الحِرُ**, muhaffef (hafifletilmiş)tir; aslı **حِرْحٌ**’dur; böylece, **شَفَةٍ**’deki hazif sınırı üzere hazfedildi; cem‘i **أَحْراح**’tır; bunun dışında başka bir şeye göre kırık çoğul yapılmaz; dedi ki:

İnni ekûdu cemelen mimrâhâ,
zâ kubbetin mûkaratin **أَحْراحا**

Ve şöyle rivayet olunur: memlû’eten; ve dediler: **حِرَةٌ**; Hüzeli dedi ki:

Cürâhimetun lehâ **حِرَةُ** vesîlun

Ebû’l-Heysem: **الحِرُّ**, kadının **حِرُ**’udur; **الراء** şeddeli olarak; sanki asl **حِرْحٌ** imiş; böylece son **الحاء** **الراء**’ın sükûnu ile ağırlaştı, derken **الراء**’ı ağırlaştırdılar ve **الحاء**’ı sildiler; buna delil, onların **الحِرَّ**’ı **أَحْراحاً** diye cem‘ etmeleridir; ve adam **حَرِحَ** oldu; ve “kadını **حَرَحْتُ**” denir, **حِرَها**’sına isabet ettiğin zaman; o da **مَحْروحة**’dır; Araplar, önünde sâkin bir harf bulunan bir **حاء**’ı ağır buldular; böylece onu sildiler ve **الراء**’ı şeddelediler.

Ebû Zeyd: onların mesellerindendir: **احْمِلْ حِرَكَ أَوْ دَعْ**; bunu, göç esnasında kocasına karşı nazlanan bir kadın söyledi; onu, kendisini taşımasına sevk ediyor; isterse binebilirdi; ve inşad etti:

Kullu imri’in yahmî **حِرَهْ**:
esvedehû ve ahmareh,
ve’ş-şa‘arâti’l-munfizâti meşferah

Ve kıyamet alâmetleri hadîsinde: **يُسْتَحَلُّ الحِرُ والحرير**; Ebû Mûsâ bunu **الحاء** ve **الراء** harfinde böyle zikretti ve dedi: **الحِرُ**, **الراء**’ın tahfîfi iledir; onlardan kimi **الراء**’ı şeddeler, fakat iyi değildir; tahfîf üzere olunca **حرح**’ta olur; ve **الخاء** ve **الزاي** ile rivayet olunmuştur; o, bilinen **الإِبْرَيْسَم** elbiselerinden bir türdür; ve **جرُونَ** dediler; nitekim, noksanın cem‘inde **لِدُون** ve **مِئُونَ** dedikleri gibi; ona nisbet **حِرِيٌّ**’dur; istersen **حِرَحِيّ**; böylece fiilin aynını fetha edersin; nitekim **يَدٍ** ve **غَدٍ**’e nisbetle onu fetha ettikleri gibi; dediler: **غَدَوِيٌّ** ve **يَدَوِيّ**; ve istersen “**حَرِحٌ**” dersin; nitekim “adam **سَتِهٌ**” dedikleri gibi; ve “adam **حَرِحٌ**”: **الأَحْراحَ**’ı sever; Sîbeveyh dedi: o, nisbet üzeredir.
