# حرح — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%AD/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%B1%D8%AD/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حرح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%AD.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: حرح

الحر  بالكسر والتخفيف، وهذا هو الأكثر: في معنى فرج المرأة. يقال:  الحرة  بزيادة الهاء في آخره، وهو غريب. قال الهذلي:
  جراهمة لها حرة وثيل وهما مخففان. و  أصلهما حرح، بالكسر  ، مما اتفقت فيه الفاء واللام، وهو قليل، كسلس وبابه و  ج أحراج  ، لا يكسر على غير ذلك. قال:
  إني أقود جملا ممراحا
  ذا قبة مملوءة أحراحا

  قال أبو الهيثم: الحر: حر المرأة، مشدد الراء، لأن الأصل حرح، فثقلت الحاء الأخيرة مع سكون الراء، فثقلوا الراء وحذفوا الحاء، والدليل على ذلك جمعهم الحر أحراحا. قالوا:  حرون  كما قالوا في جمع المنقوص: لدون، ومؤون.  والنسبة  إليه  حري و  إن شئت  حرحي  فتفتح عين الفعل كما فتحوها في النسبة إلى يد وغد، قالوا: يدوي وغدوي، إن شئت قلت:  حرح، كسته  ، أي كما قالوا: رجل سته كفرح، مبني من الاست على أصله.  والحرح، ككتف أيضا المولع بها  ، أي بالأحراح. وأرجعه شيخنا إلى الحر، فغلط المصنف؛ وليس كما زعم. وفي اللسان: ورجل حرح: يحب الأحراح. قال سيبويه: هو على النسب. يقال:  حرحها، كمنعها  ، إذا  أصاب حرحها، ,هي محروحة  ، قال: أصيبت في حرحها. وفي بعض النسخ: أصاب حرها، هكذا استثقلت العرب حاء قبلها حرف ساكن، فحذفوها وشددوا الراء.

### Türkçe

**الحر** (kesre ile ve hafifletme ile); ve bu, daha çok olanıdır: kadının ferci mânâsında. Denir: **الحرة**; sonuna **الهاء**’nın artırılmasıyla; ve o gariptir. Hüzeli dedi ki:
  Cerâhime; onun için **حرة** ve **ثيل** vardır; ve ikisi de hafifletilmişlerdir. Ve asılları **حرح**’tır, kesre ile; **الفاء** ile **اللام**’ın onda ittifak ettiği şeylerdendir; ve o azdır; **سلس** ve onun bâbı gibi. Ve çoğulu **أحراج**’dır; bunun dışında bir şeye kırılmaz. Dedi ki:
  Şüphesiz ben, çok **مراح** olan bir deveyi sürerim
  Kubbesi **أحراح** ile dolu olanı

  Ebû’l-Heysem dedi: **الحر**: kadının **حر**’ıdır; **الراء**’ı şeddeli. Çünkü asıl **حرح**’tır; böylece son **الحاء**, **الراء**’ın sükûnu ile ağırlaştı; bunun üzerine **الراء**’ı ağırlaştırdılar ve **الحاء**’yı sildiler. Bunun delili, **الحر**’ı **أحراحا** diye cem etmeleridir. Dediler: **حرون**; nâkısın ceminde dedikleri gibi: **لدون** ve **مؤون**. Ve ona nisbet **حري**’dir; ve istersen **حرحي** (dersin); fiilin aynını, **يد** ve **غد**’e nisbet ederken açtıkları gibi açarsın; dediler: **يدوي** ve **غدوي**. İstersen dedin: **حرح**; **كسته**; yani, **الاست**’tan, aslında üzere bina edilmiş olarak, **فرح** gibi: “**سته**” (dedikleri) gibi. Ve **الحرح**, **كتف** gibi de, ona düşkün olandır; yani **الأحراح**’a. Şeyhimiz onu **الحر**’a döndürdü; böylece musannif hata etti; ve onun zannettiği gibi değildir. Ve **اللسان**’da: **حرح** adam: **الأحراح**’ı sever. Sîbeveyh dedi: o nisbet üzerinedir. Denir: **حرحها**, **منعها** gibi; **حرحها**’sına isabet ettiği zaman; o **محروحة**’dır. Dedi ki: **حرحها**’sında yaralandı. Bazı nüshalarda: **حرها**’sına isabet etti; böylece Araplar, önünde sâkin bir harf bulunan bir **حاء**’yı ağır saydılar; onu sildiler ve **الراء**’ı şeddelediler.
