# حرد — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%AF/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%B1%D8%AF/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حرد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%AF.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: حرد

حرده يحرده، بالكسر، حردا: قصده ومنعه، كلاهما عن ابن الأعرابي، وقد فسر بهما قوله تعالى:  وغدوا على حرد قادرين  : كحرده تحريدا، قال:
  كأن فداءها إذ حردوه                      أطافوا حوله سلك يتيم وقال الفراء: تقول للرجل: قد أقبلت قبلك، وقصدت قصدك، وحردت حردك. وحرده: ثقبه،ورجل حرد، كعدل، وحارد، وحرد، ككتف، وحريد، ومتحرد، وحردان من قوم حراد، بالكسر، جمع حرد ككتف، وحرداء، جمع حريد بمعتزل متنح، وامرأة حريدة، ولم يقولوا: حردى، وحي حريد،: منفرد معتزل من جماعة القبيلة، ولا يخالطهم في ارتحاله وحلوله؛ وإما لعزته، أو لقلته وذلته. وقالوا: كل قليل في كثير حريد، قال جرير:
  نبني على سنن العدو بيوتنا                      لا نستجير ولا نحل حريدا يعني أننا لا ننزل في قوم من ضعف وذلة، لما نحن عليه من القوة والكثرة.
 وقد حرد يحرد حرودا إذا تنحى واعتزل عن قومه ونزل منفردا لم يخالطهم، قال الأعشى يصف رجلا شديد الغيرة على امرأته، فهو يبعد بها إذا نزل الحي قريبا من ناحيته:
  إذا نزل الحي حل الجحيش                      حريد المحل غويا غيورا والجحيش: المتنحي عن الناس أيضا. وفي حديث صعصعة: فرفع لي بيت حريد أي منتبذ متنح عن الناس. وحردد عليه كضرب وسمع، حردا، محركة، وحردا، كلاهما: غضب، وفي التهذيب: الحرد، جزم، والحرد، لغتان، يقال: حرد الرجل إذا اغتاظ فتحرش بالذي غاظه وهم به، فهو حارد وحرد، وأنشد:
  أسود شرى لا قت أسود خفية                      تساقين سما كلهـن حـوارد قال ابن سيده: فأمأ سيبويه، فقال: حردحردا ورجل حرد وحارد غضبان قال أبو العباس، وقال أبو زيد، والأصمعي، وأبو عبيدة: الذي سمعنا من العرب الفصحاء، في الغضب: حرد يحرد حردا، بتحريك الراء، قال أبو العبأس: وسألت ابن الأعرابي عنها فقال: صحيحة، إلا أن المفضل روآ أن من العرب من يقول: حرد حردا وحردا، والتسكين أكثر، والأخرى فصيحة، قال: وقلمأ يلحن الناس فلي اللغة.
 وفي الصحاح: الحرد: الغضب، وقال أبو نصر أحمد بن حاتم، صاحب الأصمعي: هو مخفف، وأنشد للأعرج المعني:
  إذا جياد الخيل جاءت تردى                      مملوءة من غضب وحرد وقال الآخر:
  يلوك من حرد على الأرما وقال ابن السكيت: وقد يحرك فيقال منه: حرد، بالكسر، فهو حارد وحردان، ومنه قيل: أسد حارد، وليوث حوارد. وقال ابن بري: الذي ذكره سيبويه: حرد يحرد حردا، بسكون الراء، إذا غضب، قال: وهكذا ذكره الأصمعي وابن دريد وعلي بن حمزة، قال: وشاهده قول الأشهب بن رميلة:

  أسود شرى لاقت أسود خفـية                      تساقوا على حرد دماء الأساود والحرد، بالكسر: قطعة من السنام، قال الأزهري: ولم أمسع بهذا لغير الليث، وهو خطأ، إنما الحرد: المعى. والحرد، بالكسر مبعر البعير والناقة، كالحردة، بالكسر أيضا. وهذه نقلها الصاغاني، والجمع حرود.
 وأحراد الإبل: أمعاؤها، وخليق أن يكون واحدها حردا كواحد الحرود التي هي مباعرها، لأن المباعر والأمعاء متقاربة. وقال الأصمعي: الحرود مباعر الإبل، واحدها حرد وحردة، قال شمر: وقال ابن الأعرابي: الحثرود: الأمعاء، وقال: وأقرأنا لابن الرقاع:
  بنيت على كرش كأن حرودها                      مقط مطواة أمـر قـواهـا وزياد بن الحرد، ككتف، مولى عمرو بن العاص، روى عن سيده المذكور. وحاردت الإبل حرادا: انقطعت ألبانها أو قلت، أنشد ثعلب:
  سيروي عقيلا رجل ظبي وعلبة                      تمطت به مصلوبة لم تحـارد واستعاره بعضهم للنساء فقال:
  وبتن على الأعضاد مرتفقاتها                      وحاردن إلا ما شربن الحمائما يقول: انقطعت ألبانهن إلا أن يشربن الحميم، وهو الماء يسخنه فيشربنه، وإنما يسخنه لأنهن إذا شربنه باردا على غير مأكول عقر أجوافهن. ومن المجاز: حاردت السنة: قل ماؤها ومطرها، وقد استعير في الآنية إذا نفد شرابها، قال:
  ولنا بـاطـية مـمـلـوءة                      جونة يتبعهـا بـرزينـهـا
  فإذا ماحـاردت أو بـكـأت                      فت عن حاجب أخرى طينها البرزين: إناء يتخذ من قشر طلع الفحال، يشرب به.
 ويقال: ناقة حرود، كصبور، ومحارد، ومحاردة، بينة الحراد شديدته، وهي القليلة الدر. والحرد، محركة داء في قوائم الإبل إذا مشى نفض قوائمه فضرب بهن الأرض كثيرا.
 أو هو داء يأخذ الإبل من العقال في اليدين دون الرجلين، بعير أحرد، وقد حرد حردا، بعير أحرد، وقد حرد حردا، بالتحريك لا غير. أو الحرد يبس عصب إحداهما أي إحدى اليدين من العقال، وهذا فصيل فيخبط بيديه الأرض أو الصدر إذا مشى، وقيل: الأحرد: الذي إذا مشى رفع قوائمه رفعا شديدا ووضعها مكانها من شدة قطافته، يكون في الدواب وغيرها، والحرد مصدره.
 وفي التهذيب: الحرد في البعير حاديث ليس بخلقه. وقال ابن شميل: الحرد أن تنقطع عصبة ذراع البعير فتسترخي يده، فلا يزال يخفق بها أبدا، وإنما تنقطع العصبة من ظاهر الذراع فتراها إذا مشى البعير كأنها تمد مدا من شدة ارتفاعها من الأرض ورخاوتها. والحرد: أن تثقل الدرع على الرجل فلم يستطع ولم يقدر على الانتشاط وفي بعض النسخ: الانبساط. وهو الصواب في المشي وقد حرد حردا، ورجل أحرد، وأنشد الأزهري:
  إذا ما مشى في درعه غير أحرد

  والحرد: أن يكون بعض قوى الوتر أطول من بعض وقد حرد الوتر. وفعل الكل حرد كفرح، فهو حرد ككتف. والحردي والحردية، بضمهما، حياصة الحظيرة التي تشد على حائط القصب عرضا، قال ابن دريد: هي نبطية، وقد حرده تحريدا، والجمع الحرادي. وقال ابن الأعرابي: يقال لخشب السقف: الروافد، ولما يلقى عليها من أطيان القصب: حرادي. وغرفة محردة: فيها حرادي القصب عرضا. ولا يقال الهردي. والمحرد، كمعظم: الكوخ المسنم وبيت محرد. مسنم. والكوخ فارسيته لأنه ذكر في الخاء المعجمة: الكوخ والكاخ: بيت مسنم من قصب بلا كوة، فذكر المسنم بعد الكوخ كالتكرار. والمحرد من كل شيء: المعوج وتحريد الشيء: تعويجه كهيئة الطاق. والمحرد اسم البيت فيه حرادي القصب عرضا. وغرفة محردة كذلك، وقد تقدم.
 وحبل محرد، إذا ضفر فصارت له حروف لا عوجاجه. وحرد الحبل تحريدا: أدرج فتله فجاء مستديرا، حكاه أبو حنيفة. وقال مرة: حبل حرد من الحرد: غير مستوي القوى. وقال الأزهري: سمعت العرب تقول للحبل إذا اشتدت إغارة قواه حتى تتعقد وتتراكب: جاء بحبل فيه حرود. وحرد الشيء: عوجه كهيئة الطاق. وفي التهذيب: وحرد زيد تحريدا، إذا أوى إلى كوخ، هكذا نص عبارته. وأما قول المصنف: مسنم، فليس في التهذيب، ولا في غيره. ومر الكلام عليه آنفا. وتحرد الأديم: ألقي ما عليه من الشعر. وقولهم: قطا حرد، أي سراع، فقد قال الأزهري: هذا خطأ. والقطا الحرد: القصار الأرجل. وهي موصوفة بذلك. والحريد: السمك المقدد، عن كراع. وأحرده: أفرده ونحاه، عن الزجاج. وأحرد في السير: أغذ، أي أسرع. ومن المجاز: الأحرد: البخيل من الرجال، اللئيم. قال رؤبة:
  وكل مخلاف ومكـلـئز                      أحرد أو جعد اليدين جبز ويقال له: أحرد اليدين أيضا، أي فيهما انقباض عن العطاء. كذا في التهذيب. وفي الأساس: حرد زيد: كان يعطي ثم أمسك. والحريداء: رملة ببلاد بني أبي بكر بن كلاب بن ربيعة، نقله الصاغاني، والحريداء عصبة تكون في موضع العقال تجعل الدابة حرداء تنفض إحدى يديها إذا مشت وقد يكون ذلك خلقة. ويقال جاء بحبل فيه حرود، الحرود، بالضم: حروف الحبل، كالحراديد، وقد حرد حبله. والمحأرد: المشافر، نقله الصاغاني. وانحرد النجم: انقض، والمنحرد: المنفرد، في لغة هذيل، قال أبو ذؤيب:
  كانه كوكب بالجو منحرد ورواه أبو عمرو بالجيم، وفسره بمنفرد، وقال: هو سهيل. وفي الصحاح: كوكب حريد: معتزل عن الكواكب. وحردان كعثمان: ة بدمشق، نقله الصاغاني. وروى أن بريدا من بعض الملوك جاء يسأل الزهري عن رجل، معه ما مع المرأة: كيف يررث. قال: من حيث يخرج الماء الدافق، فقال في ذلك قائلهم:
  ومهمة أعيا القضاة قضاؤهـا                      تذر الفقيه يشك مثل الجاهلي
  عجلت قبل حنيذها بشـوائهـا                      وقطعت محردها بحكم فاصل

  المحرد كمجلس مفصل العنق أو موضع الرحل. يقال: حردت من سنام البعير حردا، إذا قطعت منه قطعة، أراد أنك عجلت الفتوى فيها ولم تستأن في الجواب، فشبهه برجل نزل به ضيف فعجل قراه بما قطع له من كبد الذبيحة ولحمها، ولم يحبسه على الخنيذ والشواء، وتعجيل القرى عندهم محمود، وصاحبه ممدوح. والحرداء، كصحراء: لقب بني نهشل بن الحارث، قاله أبو عبيد، وأنشد للفرزدق:
  لعمر أبيك الخير ما رغم نهشل                      علي ولا حرداؤها بـكـبـير
  وقد علمت يوم القبيبات نهشـل                      وأحرادها أن قد منوا بعسـير والحردة، بالكسر: د، بساحل بحر اليمن، أهله ممن سارع إلى مسيلمة الكذاب. وقيل بفتح الحاء.
 ومما يستدرك عليه: الحرد: الجد، وهكذا فسر الليث في كتابه الآية  على حرد قادرين  قال: على جد من أمرهم. قال الأزهري: وهكذا وجدته مقيدا. والصواب على حد، أي منع، قال: هكذا قاله الفراء. وروي في بعض التفاسير أن قريتهم كان اسمها: حردا، ومثله في المراصد.
 وتحريد الشعر: طلوعه منفردا، وهو عيب، لأنه بعد وخلاف للنظير. والمحرد، كمعظم، من الأوتار: الحصد الذي يظهر بعض قواه على بعض، وهو المعجر. ورجل حردي، بالضم: واسع الأمعاء. وقال يونس: سمعت أعرابيا يسأل ويقول: من يتصدق على المسكين الحرد، أي المحتاج. وككتاب، حراد بن نداوة بن ذهل، في محأرب خصفة. وحراد بن شلخب الأكبر في حضرموت. وكغراب. حراد بن مالك بن كنانة بن خزيمة. وحرأد بن نصر بن سعد بن نبهان في طييء. وحراد بن معن بن مالك في الأزد. وحراد بن ظالم بن ذهل في عبد القيس، قاله الافظ. وأحراد وأم أحراد: بئرقديمة بمكة، واحتفرها بنو عبد الدار لها ذكر في الحديث. وذكر القالي في أماليه من معاني الحرد: القلة والحقد وزاد غيره: السرعة. قال شيخنا: ومن غريب إطلاقاته ما رواه بعض الأئمة عن الشيباني، أنه قال: الحرد: الثوب، وأنشد لتأبط شرا.

  أتركت سعدا للرمأح دريئة                      هبلتك أمك أي حرد ترقع وقال الفسوي: الحرد في هذا البيت: الثوب الخلق. واستبعده غيرهما وقال: إنه في البيت بالجيم، قال البكري في شرح الأمالي? وهو المعروف في الثوب الخلق.
 قال شيخنا: هو كذلك، إلا أن الرواية مقدمة، والحافظ حجة. ومن الأمثال قولهم: تمسك بحردك حتى تدرك حقك أي دم على غيظك. ومن المجاز: حاردت حالي، إذا تنكدت. كذا في الأساس.

### Türkçe

**حرده يحرده**، kesre ile, **حردا**: onu kastetti ve onu menetti; ikisi de İbnü’l-A‘râbî’den; ve onunla (bu ikisiyle) Yüce Allah’ın sözü tefsir edilmiştir: **وغدوا على حرد قادرين**: **كحرده تحريدا**; dedi ki:
  Sanki fidyesi, onu **حردوه** ettikleri vakit,
                      Yetim bir iplik gibi onun çevresinde dolandılar.

El-Ferrâ dedi ki: adama dersin ki: “Muhakkak senin önüne geldim, ve senin kastını kastettim, ve senin **حرد**’ını **حردت** ettim.” Ve **حرده**: onu deldi. Ve **رجل حرد**, **كعدل** (vezninde), ve **حارد**, ve **حرد**, **ككتف** (vezninde), ve **حريد**, ve **متحرد**, ve **حردان**; **قوم حراد**’dan; kesre ile; **حرد**’ın cem‘i, **ككتف** (gibi). Ve **حرداء**, **حريد**’in cem‘i; (mânâsı:) ayrılmış, uzaklaşmış. Ve **امرأة حريدة**; ve “**حردى**” demediler. Ve **حي حريد**: kabile cemaatinden tek başına kalmış, ayrılmış; göçünde ve konaklamasında onlarla karışmaz; ya izzetinden dolayı, yahut azlığından ve zilletinden dolayı. Ve dediler ki: “Çok içinde her az olan **حريد**’dir.” Cerîr dedi ki:
  Düşmanın sünneti üzere evlerimizi bina ederiz,
                      Ne sığınma isteriz ne de **حريدا** ineriz.
Yani: biz, üzerinde bulunduğumuz kuvvet ve çokluk sebebiyle, zayıflık ve zillet üzere olan bir kavim içine inmeyiz.

Ve **حرد يحرد حرودا**: kavminden uzaklaşıp ayrıldığı ve tek başına indiği, onlarla karışmadığı vakit. El-A‘şâ, karısına karşı şiddetli kıskanç bir adamı vasfederken (şöyle dedi); o, mahalle (kabile) kendi tarafına yakın konakladığı vakit onu (kadını) uzaklaştırır:
  Mahalle konaklayınca **الجحيش** konaklar,
                      Mekânı **حريد**; sapık, kıskanç.
Ve **الجحيش**: insanlardan uzaklaşan da. Ve Sa‘saa hadîsinde: “Bana **بيت حريد** yükseltildi” yani insanlardan ayrılmış, uzaklaşmış (bir ev). Ve **حردد عليه**; **كضرب وسمع** (bablarında), **حردا**; râ’sı harekeli; ve **حردا**; ikisi de: öfkelendi. Ve **التهذيب**’de: **الحرد** (cezm ile), ve **الحرد** (hareke ile), iki lugattır. Denir: **حرد الرجل**; öfkelendiği vakit, onu öfkelendirenle sürtüşmeye girişti ve ona (kötülük) kastetti; o hâlde o **حارد** ve **حرد**’dır. Ve şu beyit okundu:
  Satın alınmış aslanlar; gizli aslanlarla karşılaştı,
                      Hepsi **حـوارد**; zehir (için) birbirine sürülürler.

İbn Sîde dedi ki: Sîbeveyh’e işaret etti; şöyle dedi: **حرد حردا**; ve **رجل حرد وحارد**: öfkeli. Ebü’l-‘Abbâs dedi. Ve Ebû Zeyd, el-Asma‘î ve Ebû ‘Ubeyde dedi ki: Arap fasihlerinden işittiğimiz, öfkede: **حرد يحرد حردا**; râ’yı harekeli kılarak. Ebü’l-‘Abbâs dedi ki: Onu İbnü’l-A‘râbî’ye sordum; dedi ki: sahihdir; ancak el-Mufaddal rivayet etti ki Arap’tan kimi: **حرد حردا وحردا** der; ve sükûn daha çoktur; öteki de fasihdir. Dedi ki: insanlar dilde pek az lahn eder.

Ve **الصحاح**’ta: **الحرد**: öfke. Ve el-Asma‘î’nin arkadaşı Ebû Nasr Ahmed b. Hâtim dedi ki: o muhaffeftir. Ve el-A‘rec el-Ma‘nî’den şu beyit okundu:
  Atların iyileri gelip düşecek olunca,
                      Öfke ve **حرد** ile dolu.
Ve bir başkası dedi ki:
  **الأرما** üzerinde **حرد**’dan (dolayı) çiğner.

İbnü’s-Sikkît dedi ki: Bazen harekeli kılınır; ondan: **حرد** (kesre ile) denir; o hâlde o **حارد** ve **حردان**’dır. Ve ondan dolayı: **أسد حارد** ve **ليوث حوارد** denmiştir. İbn Berrî dedi ki: Sîbeveyh’in zikrettiği: **حرد يحرد حردا**; râ sâkin iken; öfkelendiği vakit. Dedi ki: el-Asma‘î, İbn Düreyd ve ‘Alî b. Hamza da böyle zikretti. Dedi ki: onun şahidi, el-Eşheb b. Rumeyle’nin sözü:
  Satın alınmış aslanlar; gizli aslanlarla karşılaştı,
                      Aslanların kanları üzerine **حرد** ile içtiler.

Ve **الحرد** (kesre ile): hörgücün bir parçası. El-Ezherî dedi ki: Bunu Leys’ten başkasına işitmedim; ve o hatadır; ancak **الحرد**: bağırsaktır. Ve **الحرد** (kesre ile): devenin ve dişi devenin dışkı yeri; **كالحردة** (kesre ile) de. Bunu es-Sâgânî nakletti; cem‘i: **حرود**.

Ve **أحراد الإبل**: onların bağırsakları. Ve birinin **حردا** olması uygundur; **الحرود**’un (ki onların dışkı yerleridir) birinin (müfredinin) olduğu gibi; çünkü dışkı yerleri ile bağırsaklar birbirine yakındır. El-Asma‘î dedi ki: **الحرود**: develerin dışkı yerleridir; birisi: **حرد** ve **حردة**. Şemmer dedi ki: İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **الحثرود**: bağırsaklar. Ve dedi ki: İbnü’r-Riqâ‘ için bize okundu:
  Bir işkembe üzerine bina ettim; sanki **حرودها**
                      Kesilmiş, dürülmüş; kuvvetleri onu bükmüştür.

Ve **زياد بن الحرد**, **ككتف** (vezninde), ‘Amr b. el-‘Âs’ın mevlâsı; zikredilen efendisinden rivayet etti. Ve **حاردت الإبل حرادا**: sütleri kesildi yahut azaldı. Sa‘leb şu beyiti okudu:
  ‘Akîl’i bir adam sulayacak: ceylan ve ‘albe,
                      Onunla uzandı; asılmış; **لم تحـارد**.

Ve kimi onu kadınlar için mecaz yaptı; şöyle dedi:
  Omuzlar üzerinde dirsek dayanaklarıyla gecelediler,
                      Ve **حاردن** ettiler; ancak sıcak suyu içtikleri müstesna.
Diyor ki: sütleri kesildi; ancak **الحمائما** içmeleri hâli müstesna; o, suyu ısıtır da içerler; onu ancak ısıtır; çünkü onu, yiyeceksiz olarak soğuk içtikleri vakit karınlarını yaralar.

Ve mecazdan: **حاردت السنة**: suyu ve yağmuru azaldı. Ve kaplarda da, içkisi tükendiği vakit, ödünç alınmıştır. Dedi ki:
  Bizde dolu bir **باطـية** vardır,
                      Bir **جونة**; onu **برزينـهـا** takip eder.
  Ne vakit **حـاردت** yahut **بـكـأت** ederse,
                      Başka birinin kaşından onun çamurunu (sıvasını) giderdi.
**البرزين**: erkek hurma salkımının kabuğundan yapılan bir kap; onunla içilir.

Ve denir: **ناقة حرود**; **كصبور** (vezninde), ve **محارد**, ve **محاردة**; **الحراد**’ı açıkça belli; onun şiddetlisi; ve o, sütü az olan (deve)dir. Ve **الحرد**; râ’sı harekeli: develerin ayaklarında bir hastalık; yürüdüğü vakit ayaklarını silker de onlarla yere çok vurur.

Yahut o, develere **العقال**’dan, ayaklar değil de ellerde (ön ayaklarda) isabet eden bir hastalıktır. **بعير أحرد**; ve **حرد حردا**; **بعير أحرد**; ve **حرد حردا**; yalnız hareke ile. Yahut **الحرد**: **العقال**’dan, ikisinden birinin, yani ellerden birinin sinirinin kurumasıdır. Ve bu bir yavrudur; yürüdüğü vakit elleriyle yere yahut göğse vurur. Ve denildi ki: **الأحرد**: yürüdüğü vakit ayaklarını şiddetli bir kaldırışla kaldıran ve onları, şiddetli topallığından dolayı, yerlerine koyan; binek hayvanlarında ve başkalarında olur; ve **الحرد** onun masdarıdır.

Ve **التهذيب**’de: **الحرد** devede, yaratılışından olmayan bir ârızadır. İbn Şümeyl dedi ki: **الحرد**: devenin kol sinirinin kopmasıdır; eli gevşer; artık onunla daima çırpar durur. Sinir ancak kolun dış tarafından kopar; deve yürüdüğü vakit onu görürsün: sanki yerden yükselişinin şiddetinden ve gevşekliğinden dolayı onu uzata uzata uzatır. Ve **الحرد**: zırhın adama ağır gelmesi; artık (yürüyüşte) canlanmaya güç yetirememesi ve muktedir olamaması. Bazı nüshalarda: **الانبساط**; ve o, yürüyüşte doğrusudur. Ve **حرد حردا**; ve **رجل أحرد**. El-Ezherî şu beyiti okudu:
  Zırhı içinde yürüdüğü vakit, **غير أحرد**.

Ve **الحرد**: telin kuvvetlerinden bazısının bazısından daha uzun olmasıdır; ve tel **حرد** olmuştur. Ve bütünün fiili **حرد** ( **فرح** gibi); o hâlde o **حرد** ( **كتف** gibi). Ve **الحردي** ve **الحردية**, ikisinin de dammesiyle: kamış duvarın üzerine enlemesine bağlanan ağılı çitin kuşatmasıdır; İbn Düreyd dedi: o Nabatîcedir; ve onu **حرده** onu **تحريدا** (yaptı); ve cem‘i **الحرادي**’dir. Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: tavanın kerestesinə **الروافد** denir; ve onun üzerine atılan kamış çamurlarına: **حرادي**. Ve **غرفة محردة**: içinde kamışın **حرادي**’si enlemesine (olan). Ve **الهردي** denmez. Ve **المحرد**, ( **معظم** gibi): hörgüçlü kulübe; ve **بيت محرد**: hörgüçlü. Ve **الكوخ** onun Farsçasıdır; çünkü o **الخاء** mu‘ceme’de zikredildi: **الكوخ** ve **الكاخ**: penceresiz kamıştan hörgüçlü ev; böylece **الكوخ**’tan sonra **المسنم**’i zikretmek tekrar gibi oldu. Ve her şeyden **المحرد**: eğri olan; ve bir şeyin **تحريد**’i: onu kemer biçimi gibi eğriltmektir. Ve **المحرد**: içinde kamışın **حرادي**’si enlemesine olan evin adıdır. Ve **غرفة محردة** de böyledir; ve daha önce geçti.

Ve **حبل محرد**: eğer örülür de onun için harfler olur, yoksa onun eğriliği (sebebiyle). Ve **حرد الحبل تحريدا**: bükümünü dürdü de yuvarlak geldi; bunu Ebû Hanîfe nakletti. Ve bir defa dedi: **حبل حرد** **الحرد**’den: kuvvetleri düzgün olmayan. Ve Ezherî dedi: Arapları, telin kuvvetlerinin saldırısı şiddetlenip de düğümlenip üst üste bindiği vakit ipe: “içinde **حرود** olan bir iple geldi” derken işittim. Ve **حرد الشيء**: onu kemer biçimi gibi eğdi. Ve **التهذيب**’de: **وحرد زيد تحريدا**: eğer bir kulübeye sığınırsa; ibaresinin nassı böyledir. Musannifin sözü olan: **مسنم** ise, **التهذيب**’de değildir, başkasında da değildir. Ve onun üzerine söz az önce geçti. Ve **تحرد الأديم**: üzerindeki kıl atıldı. Ve onların sözü: **قطا حرد**; yani süratli; Ezherî demiştir ki: bu hatadır. Ve **القطا الحرد**: kısa bacaklılardır. Ve o bununla vasıflanmıştır. Ve **الحريد**: kurutulmuş balık; Kurâ‘dan. Ve **أحرده**: onu tek başına bıraktı ve onu uzaklaştırdı; Zeccâc’dan. Ve **أحرد في السير**: **أغذ**; yani hızlandı. Ve mecazdan: **الأحرد**: erkeklerden cimri, alçak. Ru’be dedi:
  وكل مخلاف ومكـلـئز                      أحرد أو جعد اليدين جبز
Ve ona **أحرد اليدين** de denir; yani ikisinde (iki elinde) vermekten bir büzülme vardır. **التهذيب**’de böyledir. Ve **الأساس**’ta: **حرد زيد**: verirdi, sonra kesti. Ve **الحريداء**: Benî Ebî Bekr b. Kilâb b. Rabî‘a diyarında bir kumluk; Sâgânî onu nakletti. Ve **الحريداء**: yuların yeri mevkiinde olan bir sinir demetidir; biniti **حرداء** yapar: yürüdüğünde iki elinden birini silkeler; ve bu yaratılışça da olabilir. Ve “içinde **حرود** olan bir iple geldi” denir; **الحرود**, damme ile: ipin harfleri; **الحراديد** gibi; ve ipini **حرد** etti. Ve **المحأرد**: dudak kenarları (ağız kenarları); Sâgânî onu nakletti. Ve **انحرد النجم**: düştü. Ve **المنحرد**: tek başına olan; Hüzeyl lügatinde. Ebû Züeyb dedi:
  كانه كوكب بالجو منحرد
Ebû ‘Amr onu **الجيم** ile rivayet etti ve onu “tek başına” diye tefsir etti; ve dedi: o Süheyl’dir. Ve **الصحاح**’ta: **كوكب حريد**: yıldızlardan uzak duran. Ve **حردان** ( **عثمان** gibi): Şam’da bir (yer); Sâgânî onu nakletti. Ve rivayet olundu ki bazı meliklerden bir ulak geldi, Zehrî’ye bir adam hakkında sordu; onunla kadındaki şey (bulunuyor): nasıl miras alır? Dedi: fışkıran suyun çıktığı yerden. Bunun hakkında onların söyleyeni dedi:
  ومهمة أعيا القضاة قضاؤهـا                      تذر الفقيه يشك مثل الجاهلي
  عجلت قبل حنيذها بشـوائهـا                      وقطعت محردها بحكم فاصل

**المحرد** ( **مجلس** gibi): boynun ayrılan yeri yahut eyerin yeri. “Devenin hörgücünden **حردا** olarak **حردت**” denir: ondan bir parça kestiğinde. Şunu murat etti: sen onda fetvayı acele ettin ve cevapta ağır davranmadın; onu, kendisine misafir inen bir adama benzetti: kurbanın ciğerinden ve etinden ona kestiği şeyle ikramını acele etti; ve onu **الخنيذ** ve kızartmaya hapsetmedi. Ve ikramı acele etmek onların yanında övülmüştür; ve sahibi övülendir. Ve **الحرداء** ( **صحراء** gibi): Benî Nehşel b. el-Hâris’in lakabıdır; Ebû ‘Ubeyd söyledi. Ve Ferazdak’tan okudu:
  لعمر أبيك الخير ما رغم نهشل                      علي ولا حرداؤها بـكـبـير
  وقد علمت يوم القبيبات نهشـل                      وأحرادها أن قد منوا بعسـير
Ve **الحردة**, kesre ile: Yemen denizinin sahilinde bir (yer); ahalisi Müseylime el-Kezzâb’a koşanlardandır. Ve **الحاء**’nın fethasıyla olduğu da söylenmiştir.

Ve ona istidrâk olunanlardandır: **الحرد**: ciddiyet. Ve Leys, kitabında âyeti böyle tefsir etti: **على حرد قادرين**; dedi: işlerinden bir ciddiyet üzere. Ezherî dedi: onu böyle kayıtlı buldum. Ve doğru olan **على حد**’dir; yani men‘. Dedi: Ferrâ böyle dedi. Ve bazı tefsirlerde rivayet olundu ki köylerinin adı: **حردا** idi; **المراصد**’da da bunun benzeri.

Ve **تحريد الشعر**: onun tek başına çıkmasıdır; ve o bir ayıptır; çünkü benzerden uzaklık ve benzerin hilâfıdır. Ve **المحرد** ( **معظم** gibi), tellerden: bazısı kuvvetlerinin bazısı üzerine çıktığı **الحصد**’dır; ve o **المعجر**’dir. Ve **رجل حردي**, damme ile: bağırsakları geniş. Ve Yûnus dedi: bir bedevîyi işittim, soruyor ve diyordu: “yoksul **الحرد**’e kim sadaka verir”; yani muhtaç. Ve ( **كتاب** gibi) **حراد** b. Nedâve b. Zühl, Mahârib Hasafe’de. Ve **حراد** b. Şelhâb el-Ekber Hadramut’ta. Ve ( **غراب** gibi) **حراد** b. Mâlik b. Kinâne b. Huzeyme. Ve **حرأد** b. Nasr b. Sa‘d b. Nebhân, Tayy’da. Ve **حراد** b. Ma‘n b. Mâlik, Ezd’de. Ve **حراد** b. Zâlim b. Zühl, Abdülkays’ta; bunu **الافظ** söyledi. Ve **أحراد** ve **أم أحراد**: Mekke’de eski bir kuyu; Benû Abdüddâr onu kazdı; hadiste onun zikri vardır. Ve Kâlî, **أماليه**’de **الحرد**’in mânalarından: azlık ve kin (olduğunu) zikretti; başkası da ekledi: sürat. Şeyhimiz dedi: kullanımlarının gariplerinden, bazı imamların Şeybânî’den rivayet ettiğidir; o dedi: **الحرد**: elbise. Ve Teebbete Şerran’dan okudu:

  أتركت سعدا للرمأح دريئة                      هبلتك أمك أي حرد ترقع
Ve Fesevî dedi: bu beyitte **الحرد**: eski elbise. Başkaları onu uzak gördü ve dedi: beyitte o **الجيم** iledir. Bekrî, **شرح الأمالي**’de (dedi): o eski elbisede bilinen (lafız)dır.

Şeyhimiz dedi: o böyledir; ancak rivayet öne alınmıştır; ve hâfız hüccettir. Ve darb-ı mesellerdendir onların sözü: “hakkına erişinceye kadar **بحردك** tutun”; yani öfken üzere devam et. Ve mecazdan: **حاردت حالي**: eğer hâlim kötüleştiyse. **الأساس**’ta böyledir.
