# حرس — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%B3/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%B1%D8%B3/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حرس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%B3.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: حرس

حرس
حَرَسَ - يَحْرُسُ (حَرَسَ - يَحْرِسُ) - حَارِس - حَرَس
حَرَسَ - يَحْرُسُ (حَرَسَ - يَحْرِسُ) + كائن + كائناً أو شيئاً: يرقبه ليرعاه ويحفظه من أذى محتمل: يقوم بمراقبة كائن أو شيء ليبقيه ويحفظه على حاله، فيمنع عنه أثر الآخرين والضرر الذي قد يفعلوه به
حَارِس: اسم فاعل من " حَرَسَ - يَحْرُسُ "
حَرَس: جمع " حارِس ": وكذلك على وزن" فـَعـَل" اسم فعل " حَرَسَ - يَحْرُسُ ": الحراسة
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الحماية والوقاية والحراسة من عدو أو خطر "، وهي:
عََصَمَ - يَعْصِمُ، وَقَى - يَقِي، حَرَسَ - يَحْرُسُ، سَلَحَ - يَسْلَحُ، حَمَى - يَحْمِيْ، رَهَط َ - يَرْهَطُ

حرسا
 	﴿وأنا لمسنا السماء فوجدناها ملئت حرسا شديدا وشهبا (8) وأنا كنا نقعد منها مقاعد للسمع فمن يستمع الآن يجد له شهابا رصدا (9)﴾ الجن
مختار الصحاح
● [حرس] ح ر س: حَرَسَهُ حفظه وبابه كتب و تَحَرَّسَ من فلان و احتَرَس منه بمعنى أي تحفظ منه و الحَرَسُ بفتحتين حرس السلطان وهم الحُرَّاسُ الواحد حَرَسِيٌّ لأنه صار اسم جنس فنسب إليه ولا تقل حَارِسٌ إلا أن تذهب به إلى معنى الحراسة دون الجنس
معجم الفرائد القرآنية
ح  ر  س
"حَرَساً" في قوله تعالى :" وَأَنَّا لَمَسْنَا السَّمَاءَ فَوَجَدْنَـاهَا مُلِئَتْ حَرَساً شَدِيـداً وَشُهُبـاً" (8) الجن .
حَرَسَ : حفظ، واحترس منه أي تحفظ، والحَرَسُ جمع حرّاس .
الراغب
حرس
- قال الله تعالى: }فوجدناها ملئت حرسا شديدا{ [الجن/8]، والحرس والحراس جمع حارس، وهو حافظ المكان، والحرز والحرس يتقاربان معنى تقاربهما لفظا، لكن الحرز يستعمل في الناض والأمتعة أكثر، والحرس يستعمل في الأمكنة أكثر، وقول الشاعر:
- 108 - فبقيت حرسا قبل مجرى داحس *** لو كان للنفس اللجوج خلود (البيت للبيد، وهو في ديوانه ص 46؛ واللسان (عمر) )
قيل: معناه: دهرا (قال ابن فارس: الحرس: الدهر، يقال منه: أحرس بالمكان: إذا أقام به حرسا. راجع: المجمل 1/225)، فإن كان الحرس دلالته على الدهر من هذا البيت فقط فلا يدل؛ فإن هذا يحتمل أن يكون مصدرا موضوعا موضع الحال، أي: بقيت حارسا، ويدل على معنى الدهر والمدة لا من لفظ الحرس، بل من مقتضى الكلام.
وأحرس معناه: صار ذا حرس، كسائر هذا البناء المقتضي لهذا المعنى (وذلك أن صيغة (أفعل) من معانيها الصيرورة كما تقدم. ص 82 حاشية 1)، وحريسة الجبل: ما يحرس في الجبل بالليل. قال أبو عبيد: الحريسة هي المحروسة (انظر: غريب الحديث 3/99)، وقال: الحريسة: المسروقة، يقال: حرس يحرس حرسا، وقدر أن ذلك لفظ قد تصور من لفظ الحريسة؛ لأنه جاء عن العرب في معنى السرقة.
ملخص اللسان
1.    حَرَسَ الشيء يَحْرُسُه ويَحْرِسُه حَرْساً: حفظه؛
2.    واحْتَرس منه: تَحَرَّزَ.
3.    وتَحَرَّسْتُ من فلان  واحْتَرَسْتُ منه أَي تحفظت منه.
4.    والحَرَسُ:  حَرَسُ السلطان، وهم الحُرَّاسُ،
5.    والحَرَس وهم خَدَمُ  السلطان المرتبون لحفظه وحِراسَتِه.
6.    ويقال  حارسٌ وحَرَسٌ للجميع كما يقال خادِمٌ وخَدَمٌ
7.     والبناء الأَحْرَسُ: هو القديم العادِيُّ الذي أَتى عليه الحَرْس، وهو  الدهر.
8.    وبناء أَحْرَسُ أَصم.
9.    وحَرَسَ الإِبل والغنم يَحْرُِسها واحْتَرَسَها: سرقها ليلاً فأَكلها،
10.                       الاحْتِراسُ أَن يؤْخذ الشيء من  المرعى،
11.                       الحَريسَة الشاة تسرق ليلاً.
12.                       والحَريسة: السرقة.
13.                       والاحتراس أَن يُسْرَق الشيء من المرعى.
14.                       والحَرْسُ: الدهر؛
15.                       حَريسَة الجبل ليس فيها قَطْع؛  أَي ليس فيما يُحْرَس بالجبل إِذا سُرِق قطع لأَنه ليس بحرز.
16.                        ثمن الحَريسَة حرام لعينها أَي  أَكل المسروقة وبيعها وأَخذ ثمنها حرام كله.
17.                       وفلان يأْكل الحِراساتِ إِذا  تَسَرَّق غَنَمَ الناس فأَكلها.
18.                       والحَرْسُ: وقت من الجهر دون الحُقْب.
19.                       وأَحْرَسَ بالمكان: أَقام به حَرْساً؛
20.                       وإِرَمٌ أَحْرَسُ فوقَ عَنْزِ  العَنْز: الأَكَمَة الصغيرة.
21.                       والمِحْراسُ: سهم عظيم القدر.
22.                       والحَرْسانِ:  الجَبَلانِ يقال لأَحدهما حَرْسُ قَسا؛
لسان العرب
● - حرس: حَرَسَ الشيء يَحْرُسُه ويَحْرِسُه حَرْساً: حفظه؛ وهم الحُرَّاسُ  والحَرَسُ والأَحْراسُ. واحْتَرس منه: تَحَرَّزَ. وتَحَرَّسْتُ من فلان  واحْتَرَسْتُ منه بمعنى أَي تحفظت منه. وفي المثل: مُحْتَرِسٌ من مثله وهو  حارِسٌ؛ يقال ذلك للرجل الذي يُؤْتَمَنُ على حفظ شيء لا يؤمن أَن يخون  فيه. قال الأَزهري: الفعل اللازم يَحْتَرِسُ كأَنه يحترز، قال: ويقال  حارسٌ وحَرَسٌ للجميع كما يقال خادِمٌ وخَدَمٌ وعاسٌّ وعَسَسٌ. والحَرَسُ:  حَرَسُ السلطان، وهم الحُرَّاسُ، الواحد حَرَسِيٌّ، لأَنه قد صار اسم جنس  فنسب إِليه، ولا تقل حارِسٌ إِلا أَن تذهب به إِلى معنى الحِراسَة دون  الجنس. وفي حديث معاوية، رضي اللَّه عنه: أَنه تناول قُصَّة شعر كانت في يد  حَرَسِيٍّ؛ الحرسي، بفتح الراءِ: واحد الحُرَّاس. والحَرَس وهم خَدَمُ  السلطان المرتبون لحفظه وحِراسَتِه.  والبناء الأَحْرَسُ: هو القديم العادِيُّ الذي أَتى عليه الحَرْس، وهو  الدهر. قال ابن سيده: وبناء أَحْرَسُ أَصم.  وحَرَسَ الإِبل والغنم يَحْرُِسها واحْتَرَسَها: سرقها ليلاً فأَكلها،  وهي الحَرائِس. وفي الحديث: أَن غِلْمَةً لحاطب بن أَبي بَلْتَعَةَ  احْتَرَسُوا ناقة لرجل فانتحروها. وقال شمر: الاحْتِراسُ أَن يؤْخذ الشيء من  المرعى، ويقال للذي يسرق الغنم: مُحْتَرِس، ويقال للشاة التي تُسْرَق:  حَرِيسَة. الجوهري: الحَريسَة الشاة تسرق ليلاً. والحَريسة: السرقة.  والحَريسَة أَيضاً: ما احْتُرِس منها. وفي الحديث: حَريسَة الجبل ليس فيها قَطْع؛  أَي ليس فيما يُحْرَس بالجبل إِذا سُرِق قطع لأَنه ليس بحرز.  والحَريسَة، فعيلة بمعنى مفعولة أَي أَن لها من يَحْرُسها ويحفظها، ومنهم من يجعل  الحَريسَة السرقة نفسها. يقال: حَرَس يَحْرِس حَرْساً إِذا سرق، فهو حارس  ومُحْتَرِس، أَي ليس فيما يُسْرَق من الجبل قطع. وفي الحديث الآخر: أَنه  سئل عن حريسة الجبل فقال: فيها غُرْم مثلها وجَلَداتٌ نكالاً فإِذا آواها  المُراح ففيها القطع. ويقال للشاة التي يدركها الليل قبل أَن تصل إِلى  مُراحِها: حَرِيسة. وفي حديث أَبي هريرة: ثمن الحَريسَة حرام لعينها أَي  أَكل المسروقة وبيعها وأَخذ ثمنها حرام كله. وفلان يأْكل الحِراساتِ إِذا  تَسَرَّق غَنَمَ الناس فأَكلها. والاحتراس أَن يُسْرَق الشيء من المرعى.  والحَرْسُ: وقت من الجهر دون الحُقْب.  والحَرْسُ: الدهر؛ قال الراجز:  في نِعْمَةٍ عِشْنا بذاك حَرْسا  والجمع أَحْرُس؛ قال:  وقَفْتُ بعَرَّافٍ على غيرِ مَوْقِف،  على رَسْمِ دارٍ قد عَفَتْ مُنذُ أَحْرُسِ  وقال امرؤ القيس:  لِمَنْ طَلَلٌ دائِرٌ آيُهُ،  تَقادَمَ في سالِف الأَحْرُسِ؟  والمُسْنَدُ: الدهر. وأَحْرَسَ بالمكان: أَقام به حَرْساً؛ قال رؤبة:  وإِرَمٌ أَحْرَسُ فوقَ عَنْزِ  العَنْز: الأَكَمَة الصغيرة. والإِرَمُ: شبه عَلَمٍ يُبْنى فوق القارَة  يستدل به على الطريق. قال الأَزهري: والعَنْزُ قارة سوداء، ويروى:  وإِرَمٌ أَعْيَسُ فوق عنز  والمِحْراسُ: سهم عظيم القدر. والحَرُوسُ: موضع. والحَرْسانِ:  الجَبَلانِ يقال لأَحدهما حَرْسُ قَسا؛ وقال:  هُمُ ضَرَبُوا عن قَرْحِها بِكَتِيبَةٍ،  كبَيْضاءِ حَرْسٍ في طَرائِفِها الرَّجْلُ  (* قوله «عن قرحها» الذي في ياقوت: عن وجهها.)  البيضاء: هَضْبَةٌ في الجَبَلِ.
مقاييس اللغة:
(حرس) الحاء والراء والسين أصلان: أحدهما الحِفْظ والآخر زمانٌ.
فالأوّل حَرَسَه يَحْرُسُه حَرْساً. والحَرَس: الحُرَّاس. وأمَّا حُرِيسَة الجَبَل، التي جاءت في الحديث، فيقال هي الشاة يُدركها اللَّيل قَبْلَ أُوِيِّها إلى مأواها، فكأنها حُرِسَتْ هناك. وقال أبو عبيدة في حريسة الجبل: يجعلها بعضهم السَّرِقَة نفسَها؛ يقال حَرَس يَحْرِسُ حَرْساً، إذا سَرَق. وهذا إنْ صحَّ فهو قريبٌ من الباب؛ لأنَّ السارق يرقُب الشيء كأنّه يحرُسه حتَّى يتمكَّن منه. والأوّلُ أصحّ. وذلك قول أهل اللغة إنّ الحريسَةَ هي المحروسة. فيقول: "[ليس] فيما يحرس بالجبل قَطْع" لأنّه ليس بموضع* حِرْز.
القاموس المحيط:
حَرَسَهُ حَرْساً وحِراسَةً، فهو حارِسٌ ج حَرَسٌ وأحْراسٌ وحُرَّاسٌ. والحَرَسِيُّ واحدُ حَرَسِ السُّلْطانِ، وهُمُ الحُرَّاسُ. والحَرْسُ الدَّهْرُ ج أحْرُسٌ. والحَرْسانِ جَبَلانِ، وكلُّ واحدٍ منهما حَرْسٌ بِبلاد بني عامِرِ بنِ صَعْصَعَةَ. وحَرَسَ، كضَرَبَ سَرَقَ، كاحْتَرَسَ. وكسَمِعَ عاشَ زَماناً طَويلاً. والحَريسَةُ المَسْروقَةُ ج حَرائسُ، وجِدارٌ من حِجارَةٍ يُعْمَلُ للغَنَمِ. والأَحْرَسُ القديمُ العادِيُّ الذي أتَى عليه الحَرْسُ. وكصَبورٍ ع. وكزُبَيْرٍ ابنُ بَشيرٍ البَجَليُّ، شيخٌ لسُفْيانَ الثَّوْرِيِّ. وحَرَسْتَا ة بِبابِ دِمَشْقَ، وحِصْنٌ بِحَلَبَ. وتَحَرَّسْتُ منه واحْتَرَسْتُ تَحَفَّظتُ.
ومُحْترِسٌ من مِثْلِهِ وهو حارِسُ: مَثَلٌ لمن يَعيبُ الخَبيثَ، وهو أخْبثُ منه.
تاج العروس:
حرس
حَرَسَه يَحْرُسُه ويَحْرِسُه حَرْسَاً وحِراسةً بالكَسْر : حَفِظَه فهو حارِسٌ ج حَرَسٌ مُحرّكةً وأَحْرَاسٌ وحُرّاسٌ كخادِم وَخَدَمٍ وخُدّامٍ . والحَرَسِيُّ مُحرّكةً : واحدُ حَرَسِ السلطانِ الذين يُرَتِّبونَ لحِفظِه وحِراسَتِه ولا تقُلْ : حارِسٌ ؛ لأنّه قد صارَ اسمَ جِنسٍ فنُسِبَ إليه إلاّ أنْ يُذهَبَ به إلى معنى الحِراسةِ دون الجِنسِ وهم الحُرّاس في الجَمْع . والحَرْس بالفَتْح : الدَّهْر . وقيل : وَقْت من الدهرِ دونَ الحُقْبِ وهو مَجاز قال الراجز :
" في نِعمَةٍ عِشْنا بذاكَ حَرْسَا ج أَحْرُسٌ بضمِّ الراء قال :
وَقَفْتُ بعَرّاف على غَيْرِ مَوْقِفٍ ... على رَسْمِ دارٍ قد عَفَتْ مُنذُ أَحْرُسِ وقال امرؤُ القَيسِ :
لِمَنْ طَللٌ داثِرٌ آيُهُ ... تَقادَمَ في سالِفِ الأَحْرُسِ والحَرْسان بالفَتْح : جَبَلانِ بنَجدٍ وكلُّ واحدٍ منهما حَرْسٌ يقال لأحدِهما : حَرْسُ قساً ببلادِ بَني عامِرِ بنِ صَعْصَعةَ قال زُهَيْرٌ :
همُ ضَربوا عن فَرْجِها بكَتيبَةٍ ... كبَيْضاءِ حَرْسٍ في طوائِفِها الرَّجْلُ البَيْضاء : هَضْبَةٌ في هذا الجبل . وحَرَسَ الرجلُ حَرْسَاً كَضَرَبَ : سَرَقَ كاحْتَرَسَ يقال : حَرَسَ الإبلَ والغنَمَ يَحْرِسُها واحْتَرَسَها : سَرَقَها لَيْلاً فَأَكَلها فهو حارِسٌ ومُحْتَرِسٌ وهو مَجاز قال الزَّمَخْشَرِيّ : وهو مما جاءَ على طريقِ التَّهَكُّمِ والتَّعْكيسِ ؛ ولأنّهم وجَدوا الحُرّاسَ فيهم السَّرِقَةُ ونَحوُه : كلُّ الناسِ عُدولٌ إلاّ العُدول فقالوا للسارقِ حارِسٌ وحَسِبْناه أميناً فإذا هو حارِسٌ . منَ المَجاز : حَرِسَ الرجُلُ كسَمِعَ : عاشَ زَماناً طويلاً نقله الصَّاغانِيّ . منَ المَجاز : لقَطْعَ في حَريسَةِ الجبَلِ . الحَريسَة : المَسْروقة قال الجَوْهَرِيّ : هي الشاةُ تُسرَقُ لَيْلاً فَعيلَةٌ بمعنى مَفْعُولةٍ وقيل : الحَريسَة : هي الشاةُ التي يُدرِكُها الليلُ قبلَ أن تَصِلَ إلى مُراحِها ج حَرائِس قال :
لنا خُلَصاءُ لا يَسُبُّ غُلامُنا ... غَريباً ولا يُؤدَى إليْنا الحَرائِسُ الحَريسَة : جِدارٌ من حجارةٍ يُعمَلُ للغنَمِ لأجلِ الحِراسةِ لها والحِفظ . قال الليثُ : البِناءُ الأَحْرَسُ : هو القديمُ العاديُّ الذي أَتَى عَلَيْه الحَرْسُ أي الدَّهر قال رُؤْبة :
كَم ناقَلَتْ مِن حَدَبٍ وفَرْزِ ... ونَكَّبَتْ من جُؤْوَةٍ وضَمْزِ
وإرَمٍ أَحْرَسَ فَوْقَ عَنْزِ ... وجَدْبِ أرضٍ ومُناخٍ شَأْزِ الإرَم : شِبهُ عَلَمٍ يُبنى فوقَ القارَة والعَنْز : قارَةٌ سَوْدَاء ويُروى : وإرَمٍ أَعْبَس . وقال ابنُ سِيدَه : الأَحْرَس : البِناءُ الأَصَمُّ . حَرُوسٌ كصَبُور : ع قال عَبِيدُ بنُ الأَبْرَص : حُرَيْسٌ كزُبَيرٍ : ابنُ بَشيرٍ البَجَليُّ شَيْخٌ لسُفْيانَ الثَّوْريِّ وقال الحافظُ : قال فيه وَكيعٌ : عن أبي حُرَيْسٍ . وَحَرَسْتى : ة ببابِ دمشق على فَرْسَخٍ منها منها التَّقِيُّ عَبْد الله بنُ خليلِ بنِ أبي الحسنِ بنِ ظاهر الحَرَسْتانِيُّ الحَنْبَليُّ من شيوخِ الحافظِ ابنِ حَجَرٍ أجازَ له الجَماز والبِرْزالي والذَّهَبيُّ مات سنة 850 . حَرَسْتى : حِصنٌ بحَلَب من أعمالِها نقله الصَّاغانِيّ . وَتَحَرَّسْتُ منه واحْتَرَسْتُ بمَعنىً أي تحَفَّظْتُ منه . وقولُهم :
" ومُحْتَرِسٌ مِن مِثلِه وهو حارِسُ هو في بيت لأبي هَمّامٍ وأوّلُه :
" فساعٍ إلى السلطانِ لَيْسَ بناصِحٍ
مَثلٌ يُضرَبُ لمَن يَعيبُ الخَبيث وهو أَخْبَثُ منه وقيل : لمن يُؤْتَمَنُ على حِفظِ شيءٍ لا يُؤْمَنُ أن يخونَ فيه . ومِمّا يُسْتَدْرَك عليه : الحَريسَة : السَّرِقَةُ نَفْسُها . والحَريسَة أيضاً : ما احْتُرِسَ منها . وقيل : الاحْتِراسُ : أن يُسرَقَ الشيءُ من المَرْعى . ويقال : فلانٌ يأكلُ الحِرَاسات إذا سَرَقَ غَنَمَ الناسِ فَأَكَلَ منها . وقال شَمِرٌ : الاحْتِراسُ : أن يُؤْخَذَ الشيءُ من المَرعى والسارقُ : مُحتَرِسٌ وهُنّ الحَرائِس . وأَحْرَسَ بالمكان : أقامَ به حَرْسَاً . وَحَرَسني شاةٌ مِن غنَمي وأَحْرَسني . والمِحْراسُ : سَهْمٌ عظيمُ القَدْرِ . وقال الزُّبَيْرُ بنُ بَكَّار : كلُّ مَن في الأنصارِ حَريسٌ أي كأَميرٍ إلاّ حَريشَ بن جَحْجَبى فإنّه بالشينِ المُعجَمة . والحَرَس مُحرّكةً : قريةٌ بمِصر منها زكريّا بنُ يحيى الحَرَسيُّ كاتبُ العُمَرِيِّ وعامِرُ بنُ سعيدٍ الحَرَسيُّ قرأَ على وَرْشٍ وأحمدُ بنُ رزين الحَرَسيُّ شيخٌ ليونُس بنِ عبدِ الأَعْلى وعبدُ الرحمنِ بنُ زيادٍ الحَوْتكيُّ أبو كِنانة الحَرَسيُّ توفِّي سنة 1096 ، وعثمان بنُ كُلَيْبٍ القُضاعيُّ الحَرَسيُّ روى عن عَمْرِو بنِ الحارثِ وعنه زَكَريّاءُ بنُ يحيى المَذكورُ قبل . وإبراهيمُ بنُ سُلَيْمان بنِ عَبْد الله بنِ المُهَلَّبِ القُضاعِيُّ الحَرَسيُّ روى عن خالدِ بنِ نِزارٍ . وبضمَّتَيْن : مَسْعُودُ بنُ عيسى الحُرُسيُّ يقال : له صُحبةٌ أَسْلَمَ يوم مُؤْتة منسوبٌ إلى الحُرُسِ من لَخْمٍ . وحِراسُ بنُ مالكٍ ككِتابٍ وقيل ككَتّانٍ ويُروى بالشينِ مُعجَمةً روى عن يحيى بن عُبَيْدٍ وسيأتي للمُصنِّف . وجابرُ بنُ حُرَيْسٍ الأَجَئِيُّ شاعرٌ .

### Türkçe

حرس
**حَرَسَ** - **يَحْرُسُ** (**حَرَسَ** - **يَحْرِسُ**) - **حَارِس** - **حَرَس**
**حَرَسَ** - **يَحْرُسُ** (**حَرَسَ** - **يَحْرِسُ**) + bir varlık + bir varlığı veya bir şeyi: onu gözetler; ona bakıp gözetmek ve onu muhtemel bir eziyetten koruyup saklamak için: bir varlığı veya bir şeyi gözetlemeyi yerine getirir ki onu (olduğu) hâli üzere bırakıp korusun; böylece ondan başkalarının etkisini ve ona yapabilecekleri zararı engeller.
**حَارِس**: "**حَرَسَ** - **يَحْرُسُ**"tan ism-i fâil.
**حَرَس**: "**حارِس**"in çoğulu: ve yine "فـَعـَل" vezninde "**حَرَسَ** - **يَحْرُسُ**"un ism-i fiili: koruma/gözetleme.
Ve lafız, "düşmandan veya tehlikeden koruma, sakınma ve gözetleme" lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**عََصَمَ - يَعْصِمُ**، **وَقَى - يَقِي**، **حَرَسَ - يَحْرُسُ**، **سَلَحَ - يَسْلَحُ**، **حَمَى - يَحْمِيْ**، **رَهَط َ - يَرْهَطُ**

حرسا
	﴿Ve biz göğe dokunduk da onu şiddetli bir **حَرَساً** ve alevler ile doldurulmuş bulduk (8) ve biz ondan dinlemek için oturacak yerlerde otururduk; şimdi kim dinlerse kendisi için gözetleyen bir alev bulur (9)﴾ الجن
مختار الصحاح
● [حرس] ح ر س: **حَرَسَهُ**: onu koruyup sakladı; ve onun bâbı **كتب**’dir. Ve **تَحَرَّسَ** falandan ve **احتَرَس** ondan, yani: ondan sakındı/tedbir aldı anlamındadır. Ve **الحَرَسُ** iki fetha ile: sultanın **حَرَس**’ı; ve onlar **الحُرَّاسُ**’tır; tekili **حَرَسِيٌّ**’dir; çünkü o bir cins adı olmuştur da ona nisbet edilmiştir. Ve **حَارِسٌ** deme; ancak onu cinsin değil de gözetleme (anlamına) götürürsen (de).
معجم الفرائد القرآنية
ح  ر  س
"**حَرَساً**" Yüce Allah’ın şu sözünde: " **وَأَنَّا لَمَسْنَا السَّمَاءَ فَوَجَدْنَـاهَا مُلِئَتْ حَرَساً شَدِيـداً وَشُهُبـاً**" (8) الجن .
**حَرَسَ**: korudu; ve **احترس** ondan, yani: ondan sakındı/tedbir aldı; ve **الحَرَسُ** **حرّاس**’ın çoğuludur.
الراغب
حرس
- Yüce Allah dedi: }onu şiddetli bir **حَرَساً** ile dolu bulduk{ [الجن/8]; ve **الحرس** ve **الحراس** **حارس**’ın çoğuludur; o, mekânın koruyucusudur. Ve **الحرز** ile **الحرس** anlamca birbirine yaklaşır; lafızca yakınlıkları gibi; ancak **الحرز** daha çok mallar ve eşyada kullanılır; **الحرس** ise daha çok mekânlarda kullanılır. Ve şairin sözü:
- 108 - فبقيت حرسا قبل مجرى داحس *** لو كان للنفس اللجوج خلود (beyit Lebîd’indir; divanında s. 46; ve Lisân (عمر) )
Denildi: anlamı: dehr (uzun zaman)dır (İbn Fâris dedi: **الحرس**: dehrdir; ondan: **أحرس** mekânda: orada **حرسا** ikamet ettiğinde (denir). Bak: **المجمل** 1/225); eğer **الحرس**’in dehre delâleti yalnız bu beyitten ise, delâlet etmez; çünkü bu, hâlin yerine konmuş bir masdar olmayı ihtimal eder; yani: “koruyucu olarak kaldım”; ve dehr ve müddet anlamına **الحرس** lafzından değil, bilakis sözün gereğinden delâlet eder.
Ve **أحرس**’in anlamı: **حرس** sahibi oldu; bu anlamı gerektiren bu binanın (kalıbın) diğerleri gibi (çünkü (أفعل) sigasının anlamlarından biri, daha önce geçtiği üzere, “süreç/oluş”tur. s. 82 haşiye 1). Ve **حريسة** dağın: dağda geceleyin korunan şey. Ebû Ubeyd dedi: **الحريسة** korunmuş olandır (bk. **غريب الحديث** 3/99); ve dedi: **الحريسة** çalınmış olandır; denir: **حرس** **يحرس** **حرسا**; ve bunun, **الحريسة** lafzından tasavvur edilmiş bir lafız olduğunu takdir etti; çünkü Araplardan hırsızlık anlamında gelmiştir.
ملخص اللسان
1.    **حَرَسَ** şeyi **يَحْرُسُه** ve **يَحْرِسُه** **حَرْساً**: onu korudu;
2.    ve **احْتَرس** ondan: **تَحَرَّزَ**.
3.    ve **تَحَرَّسْتُ** falandan ve **احْتَرَسْتُ** ondan, yani: ondan sakındım/tedbir aldım.
4.    ve **الحَرَسُ**: sultanın **حَرَس**’ı; ve onlar **الحُرَّاسُ**’tır,
5.    ve **الحَرَس**: sultanın hizmetkârlarıdır; onu korumak ve gözetlemek için tertip edilmiş olanlar.
6.    ve denir: hepsi için **حارسٌ** ve **حَرَسٌ**; tıpkı **خادِمٌ** ve **خَدَمٌ** denildiği gibi.
7.     ve **البناء الأَحْرَسُ**: o, üzerine **الحَرْس** gelmiş olan eski, kadîm (yapı)dır; ve o, dehrdir.
8.    ve **بناء أَحْرَسُ**: sağırdır.
9.    ve **حَرَسَ** develeri ve koyunları **يَحْرُِسها** ve **احْتَرَسَها**: onları geceleyin çaldı da yedi,
10.                       **الاحْتِراسُ**: şeyin otlaktan alınmasıdır,
11.                       **الحَريسَة**: geceleyin çalınan koyundur.
12.                       ve **الحَريسة**: hırsızlıktır.
13.                       ve **الاحتراس**: şeyin otlaktan çalınmasıdır.
14.                       ve **الحَرْسُ**: dehrdir;
15.                       **حَريسَة الجبل**: onda kesme yoktur; yani dağda korunup da çalınan şeyde kesme yoktur; çünkü o bir **حرز** değildir.
16.                        **ثمن الحَريسَة**: aynından dolayı haramdır; yani çalınanı yemek, satmak ve bedelini almak—hepsi haramdır.
17.                       ve falan, insanların koyunlarını gizlice çalıp yerse **الحِراساتِ** yer.
18.                       ve **الحَرْسُ**: **الجهر**den bir vakittir; **الحُقْب**dan aşağıdır.
19.                       ve **أَحْرَسَ** mekânda: orada **حَرْساً** ikamet etti;
20.                       ve **إِرَمٌ أَحْرَسُ** **فوقَ عَنْزِ**: **العَنْز** küçük tümsektir.
21.                       ve **المِحْراسُ**: değeri büyük bir oktur.
22.                       ve **الحَرْسانِ**: iki dağdır; ikisinden birine **حَرْسُ قَسا** denir;
لسان العرب
● - حرس: **حَرَسَ** şeyi **يَحْرُسُه** ve **يَحْرِسُه** **حَرْساً**: onu korudu; ve onlar **الحُرَّاسُ** ve **الحَرَسُ** ve **الأَحْراسُ**’tır. Ve **احْتَرس** ondan: **تَحَرَّزَ**. Ve **تَحَرَّسْتُ** falandan ve **احْتَرَسْتُ** ondan anlamca: yani ondan sakındım/tedbir aldım. Ve meselde: **مُحْتَرِسٌ من مثله وهو حارِسٌ**; bu, bir şeyi korumaya emanet edilen, fakat onda hainlik etmeyeceğinden emin olunmayan adam için söylenir. Ezherî dedi: lâzım fiil **يَحْتَرِسُ**; sanki **يحترز** eder; dedi: ve hepsi için **حارسٌ** ve **حَرَسٌ** denir; tıpkı **خادِمٌ** ve **خَدَمٌ** ve **عاسٌّ** ve **عَسَسٌ** denildiği gibi. Ve **الحَرَسُ**: sultanın **حَرَس**’ı; ve onlar **الحُرَّاسُ**’tır; tekili **حَرَسِيٌّ**’dir; çünkü o bir cins adı olmuştur da ona nisbet edilmiştir; ve **حارِسٌ** deme; ancak onu cinsin değil de **الحِراسَة** anlamına götürürsen (de). Muâviye’nin hadîsinde, Allah ondan razı olsun: bir **حَرَسِيٍّ**’nin elinde olan bir saç tutamını aldığı; **الحرسي**—**الراءِ**’nin fethasıyla—**الحُرَّاس**’ın tekilidir. Ve **الحَرَس**: sultanın hizmetkârlarıdır; onu korumak ve gözetlemek için tertip edilmiş olanlar. Ve **البناء الأَحْرَسُ**: üzerine **الحَرْس** gelmiş olan eski, kadîm (yapı)dır; ve o, dehrdir. İbn Sîde dedi: ve **بناء أَحْرَسُ** sağırdır. Ve **حَرَسَ** develeri ve koyunları **يَحْرُِسها** ve **احْتَرَسَها**: onları geceleyin çaldı da yedi; ve onlar **الحَرائِس**’tir. Hadîste: Hâtıb b. Ebî Belte‘a’nın bir takım köleleri bir adamın devesini **احْتَرَسُوا** ettiler de onu boğazladılar. Şemmer dedi: **الاحْتِراسُ**: şeyin otlaktan alınmasıdır; ve koyun çalana **مُحْتَرِس** denir; ve çalınan koyuna **حَرِيسَة** denir. Cevherî: **الحَريسَة** geceleyin çalınan koyundur. Ve **الحَريسة**: hırsızlıktır. Ve **الحَريسَة** ayrıca: ondan **احْتُرِس** edilen şeydir. Hadîste: **حَريسَة الجبل**’de kesme yoktur; yani dağda korunup da çalınan şeyde kesme yoktur; çünkü o bir **حرز** değildir. Ve **الحَريسَة**: **فعيلة** vezninde, **مفعولة** anlamındadır; yani onun kendisini koruyan ve saklayan biri vardır; ve onlardan kimi **الحَريسَة**’yi hırsızlığın kendisi yapar. Denir: **حَرَس** **يَحْرِس** **حَرْساً**: çaldığında; o hâlde o **حارس** ve **مُحْتَرِس**’tir; yani dağdan çalınan şeyde kesme yoktur. Diğer hadîste: dağın **حريسة**si hakkında soruldu; dedi: onda misli kadar tazmin ve ibret için kırbaçlar vardır; fakat onu **المُراح** barındırdığında onda kesme vardır. Ve gece, **مُراح**’ına ulaşmadan önce yetişen koyuna **حَرِيسة** denir. Ebû Hureyre hadîsinde: **ثمن الحَريسَة** aynından dolayı haramdır; yani çalınanı yemek, satmak ve bedelini almak—hepsi haramdır. Ve falan, insanların koyunlarını gizlice çalıp yerse **الحِراساتِ** yer. Ve **الاحتراس**: şeyin otlaktan çalınmasıdır. Ve **الحَرْسُ**: **الجهر**den bir vakittir; **الحُقْب**dan aşağıdır. Ve **الحَرْسُ**: dehrdir; râciz dedi:
في نِعْمَةٍ عِشْنا بذاك حَرْسا
ve çoğulu **أَحْرُس**’tur; dedi:
وقَفْتُ بعَرَّافٍ على غيرِ مَوْقِف،
على رَسْمِ دارٍ قد عَفَتْ مُنذُ أَحْرُسِ
Ve İmru’ul-Kays dedi:
لِمَنْ طَلَلٌ دائِرٌ آيُهُ،
تَقادَمَ في سالِف الأَحْرُسِ؟
Ve **المُسْنَدُ**: dehrdir. Ve **أَحْرَسَ** mekânda: orada **حَرْساً** ikamet etti; Ru’be dedi:
وإِرَمٌ أَحْرَسُ فوقَ عَنْزِ
**العَنْز**: küçük tümsektir. Ve **الإِرَمُ**: yolun kendisiyle bilindiği, **القارَة** üstüne yapılan bir alamet gibidir. Ezherî dedi: ve **العَنْزُ** siyah bir **قارة**dır; ve şöyle rivayet edilir:
وإِرَمٌ أَعْيَسُ فوق عنز
Ve **المِحْراسُ**: değeri büyük bir oktur. Ve **الحَرُوسُ**: bir yerdir. Ve **الحَرْسانِ**: iki dağdır; ikisinden birine **حَرْسُ قَسا** denir; ve dedi:
هُمُ ضَرَبُوا عن قَرْحِها بِكَتِيبَةٍ،
كبَيْضاءِ حَرْسٍ في طَرائِفِها الرَّجْلُ
(* “عن قرحها” sözü, Yâkût’ta: “عن وجهها”dır.)
**البيضاء**: dağda bir düzlük/tepedir.
مقاييس اللغة:
(**حرس**) **الحاء** ve **الراء** ve **السين** iki asıldır: biri koruma, diğeri zamandır.
Birincisi: **حَرَسَه** **يَحْرُسُه** **حَرْساً**. Ve **الحَرَس**: **الحُرَّاس**’tır. **حُرِيسَة الجَبَل**’e gelince—hadîste gelen—denir ki o, gece kendisine barınağına dönmeden önce yetişen koyundur; sanki orada korunmuştur. Ebû Ubeyde, dağın **حريسة**si hakkında dedi: bazısı onu hırsızlığın kendisi yapar; denir: **حَرَس** **يَحْرِسُ** **حَرْساً**; çaldığında. Bu sahih olursa, bâba yakındır; çünkü hırsız, şeyi gözetler; sanki onu korur; ta ki ona imkân buluncaya kadar. Birincisi daha sahihdir. Bu, dil ehlinin sözüdür: **الحريسَة** korunmuş olandır. Şöyle der: "[yoktur] dağda korunan şeyde kesme"; çünkü o, **حِرْز** yeri değildir.
القاموس المحيط:
**حَرَسَهُ** **حَرْساً** ve **حِراسَةً**; o hâlde o **حارِسٌ**’tir; çoğulu **حَرَسٌ** ve **أحْراسٌ** ve **حُرَّاسٌ**. Ve **الحَرَسِيُّ**: sultanın **حَرَس**’ının tekilidir; ve onlar **الحُرَّاسُ**’tır. Ve **الحَرْسُ**: dehrdir; çoğulu **أحْرُسٌ**. Ve **الحَرْسانِ**: iki dağdır; her birisi **حَرْسٌ**’tur; Benî Âmir b. Sa‘sa‘a diyarında. Ve **حَرَسَ**—**ضَرَبَ** gibi—çaldı; **احْتَرَسَ** gibi. Ve **سَمِعَ** gibi: uzun zaman yaşadı. Ve **الحَريسَةُ**: çalınmış olandır; çoğulu **حَرائسُ**; ve koyun için yapılan taşlardan bir duvardır. Ve **الأَحْرَسُ**: üzerine **الحَرْسُ** gelmiş olan eski, kadîm (şey)dir. Ve **صَبورٍ** gibi: bir âlimdir. Ve **زُبَيْرٍ** gibi: el-Becelî **بَشير**’in oğlu; Süfyân es-Sevrî’nin şeyhidir. Ve **حَرَسْتَا**: Dımaşk kapısında bir köydür; ve Halep’te bir kaledir. Ve **تَحَرَّسْتُ** ondan ve **احْتَرَسْتُ**: sakındım/tedbir aldım.
Ve **مُحْترِسٌ من مِثْلِهِ وهو حارِسُ**: kendisinden daha habis olduğu hâlde habisi ayıplayan kimse için bir meseldir.
تاج العروس:
حرس
**حَرَسَه** **يَحْرُسُه** ve **يَحْرِسُه** **حَرْسَاً** ve **حِراسةً**—kesre ile—: onu korudu; o hâlde o **حارِسٌ**’tir; çoğulu **حَرَسٌ**—harekeli—ve **أَحْرَاسٌ** ve **حُرّاسٌ**; **خادِم** ve **خَدَم** ve **خُدّام** gibi. Ve **الحَرَسِيُّ**—harekeli—: sultanın **حَرَس**’ının tekilidir; onlar onu korumak ve gözetlemek için tertip edilirler; ve **حارِسٌ** deme; çünkü o bir cins adı olmuştur da ona nisbet edilmiştir; ancak onu cinsin değil de **الحِراسة** anlamına götürürsen (de). Ve onlar çoğulda **الحُرّاس**’tır. Ve **الحَرْس**—fetha ile—: dehrdir. Ve denildi: dehrden bir vakittir; **الحُقْب**dan aşağıdır; bu mecazdır. Râciz dedi:
" في نِعمَةٍ عِشْنا بذاكَ حَرْسَا
çoğulu **أَحْرُسٌ**—**الراء**’nin zammı ile—; dedi:
وَقَفْتُ بعَرّاف على غَيْرِ مَوْقِفٍ ... على رَسْمِ دارٍ قد عَفَتْ مُنذُ أَحْرُسِ
Ve İmru’ul-Kays dedi:
لِمَنْ طَللٌ داثِرٌ آيُهُ ... تَقادَمَ في سالِفِ الأَحْرُسِ
Ve **الحَرْسان**—fetha ile—: Necd’de iki dağdır; her birisi **حَرْسٌ**’tur; ikisinden birine Benî Âmir b. Sa‘sa‘a diyarında **حَرْسُ قساً** denir. Züheyr dedi:
همُ ضَربوا عن فَرْجِها بكَتيبَةٍ ... كبَيْضاءِ حَرْسٍ في طوائِفِها الرَّجْلُ
**البَيْضاء**: bu dağda bir düzlük/tepedir. Ve **حَرَسَ** adam **حَرْسَاً**—**ضَرَبَ** gibi—: çaldı; **احْتَرَسَ** gibi. Denir: **حَرَسَ** develeri ve koyunları **يَحْرِسُها** ve **احْتَرَسَها**: onları geceleyin çaldı da yedi; o hâlde o **حارِسٌ** ve **مُحْتَرِسٌ**’tir; bu mecazdır. Zemahşerî dedi: bu, alay ve tersine çevirme yoluyla gelmiştir; ve çünkü onların içinde hırsızlık ve benzeri bulunan **الحُرّاس**’ı buldular: “bütün insanlar adildir, ancak adiller hariç” (sözü gibi); böylece hırsıza **حارِسٌ** dediler; “onu emin sandık, bir de baktık ki o **حارِسٌ**.” Mecazdan: **حَرِسَ** adam—**سَمِعَ** gibi—: uzun zaman yaşadı; bunu Sâğânî nakletti. Mecazdan: dağın **حَريسَة**sinde kesme yoktur. **الحَريسَة**: çalınmış olandır. Cevherî dedi: o, geceleyin çalınan koyundur; **فعيلة** vezninde, **مفعولة** anlamındadır. Ve denildi: **الحَريسَة**: gece, **مُراح**’ına ulaşmadan önce yetişen koyundur; çoğulu **حَرائِس**. Dedi:
لنا خُلَصاءُ لا يَسُبُّ غُلامُنا ... غَريباً ولا يُؤدَى إليْنا الحَرائِسُ
**الحَريسَة**: koyun için, onu gözetlemek ve korumak maksadıyla yapılan taşlardan bir duvardır. Leys dedi: **البِناءُ الأَحْرَسُ**: üzerine **الحَرْسُ** yani dehr gelmiş olan eski, kadîm (yapı)dır. Ru’be dedi:
كَم ناقَلَتْ مِن حَدَبٍ وفَرْزِ ... ونَكَّبَتْ من جُؤْوَةٍ وضَمْزِ
وإرَمٍ أَحْرَسَ فَوْقَ عَنْزِ ... وجَدْبِ أرضٍ ومُناخٍ شَأْزِ
**الإرَم**: **القارَة** üstüne yapılan bir alamet gibidir; **العَنْز**: siyah bir **قارَة**dır; ve şöyle rivayet edilir: **وإرَمٍ أَعْبَس**. İbn Sîde dedi: **الأَحْرَس**: sağır yapıdır. **حَرُوسٌ**—**صَبُور** gibi—: bir âlimdir. ‘Ubeyd b. el-Ebras dedi: **حُرَيْسٌ**—**زُبَير** gibi—: el-Becelî **بَشير**’in oğludur; Süfyân es-Sevrî’nin şeyhidir. Hâfız dedi: Vekî‘ onda şöyle dedi: Ebû **حُرَيْسٍ**’ten. Ve **حَرَسْتى**: Dımaşk kapısında, ondan bir fersah (uzakta) bir köydür; ondan: takî ‘Abdullah b. Halîl b. Ebî’l-Hasen b. Zâhir el-**الحَرَسْتانِيُّ** el-Hanbelî; Hâfız İbn Hacer’in şeyhlerindendir; el-Cemâz ve el-Birzâlî ve ez-Zehebî ona icazet verdi; 850 yılında öldü. **حَرَسْتى**: Halep’te, onun amellerinden bir kaledir; bunu Sâğânî nakletti. Ve **تَحَرَّسْتُ** ondan ve **احْتَرَسْتُ**: anlamca, yani ondan sakındım/tedbir aldım. Ve onların sözü:
" **ومُحْتَرِسٌ مِن مِثلِه وهو حارِسُ**
bu, Ebû Hemmâm’ın bir beytindedir; başı:
" فساعٍ إلى السلطانِ لَيْسَ بناصِحٍ
habisi ayıplayan, hâlbuki kendisi ondan daha habis olan kimse için darb-ı mesel; ve denildi: bir şeyi korumaya emanet edilen, fakat onda hainlik etmeyeceğinden emin olunmayan kimse için. Ve “üzerine ilâve edilenler”dendir: **الحَريسَة**: hırsızlığın kendisidir. Ve **الحَريسَة** ayrıca: ondan **احْتُرِسَ** edilen şeydir. Ve denildi: **الاحْتِراسُ**: şeyin otlaktan çalınmasıdır. Ve denir: falan, insanların koyunlarını çalıp ondan yerse **الحِرَاسات** yer. Şemmir dedi: **الاحْتِراسُ**: şeyin otlaktan alınmasıdır; ve hırsız: **مُحتَرِسٌ**’tir; ve onlar **الحَرائِس**’tir. Ve **أَحْرَسَ** mekânda: orada **حَرْسَاً** ikamet etti. Ve bir koyun, koyunlarımdan beni **حَرَسني** etti ve beni **أَحْرَسني** etti. Ve **المِحْراسُ**: değeri büyük bir oktur. Zübeyr b. Bekkâr dedi: Ensâr’da olan herkes **حَريسٌ**’tir; yani **أميرٍ** gibi; ancak **حَريشَ** b. Cahcebâ; çünkü o, noktalı **الشين** iledir. Ve **الحَرَس**—harekeli—: Mısır’da bir köydür; ondan: Zekeriyyâ b. Yahyâ el-**الحَرَسيُّ** el-‘Umerî’nin kâtibi; ve Âmir b. Sa‘îd el-**الحَرَسيُّ**; Verş’e okudu; ve Ahmed b. Rezîn el-**الحَرَسيُّ**; Yûnus b. ‘Abd el-A‘lâ’nın şeyhidir; ve ‘Abd er-Rahmân b. Ziyâd el-Havtekî Ebû Kinâne el-**الحَرَسيُّ**; 1096 yılında vefat etti; ve ‘Osmân b. Kuleyb el-Kudâ‘î el-**الحَرَسيُّ**; ‘Amr b. el-Hâris’ten rivayet etti; ve ondan, az önce zikredilen Zekeriyyâ b. Yahyâ rivayet etti. Ve İbrâhîm b. Süleymân b. ‘Abdullah b. el-Muhellib el-Kudâ‘î el-**الحَرَسيُّ**; Hâlid b. Nizâr’dan rivayet etti. Ve iki zamme ile: Mes‘ûd b. ‘Îsâ el-**الحُرُسيُّ**; denir ki onun sohbeti vardır; Mü’te günü Müslüman oldu; **الحُرُس**’a nisbetlidir; Lahm’dandır. Ve **حِراسُ** b. Mâlik—**كِتاب** gibi—; ve denildi: **كَتّان** gibi; ve noktalı **الشين** ile rivayet edilir; Yahyâ b. ‘Ubeyd’den rivayet etti; musannif için gelecektir. Ve Câbir b. **حُرَيْسٍ** el-Ece’î: şairdir.
