# حرس — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%B3/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%B1%D8%B3/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حرس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%B3.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: حرس

حَرَسَ الشيء يَحْرُسُه ويَحْرِسُه حَرْساً: حفظه؛ وهم الحُرَّاسُ والحَرَسُ والأَحْراسُ. واحْتَرس منه: تَحَرَّزَ. وتَحَرَّسْتُ من فلان واحْتَرَسْتُ منه بمعنى أَي تحفظت منه. وفي المثل: مُحْتَرِسٌ من مثله وهو حارِسٌ؛ يقال ذلك للرجل الذي يُؤْتَمَنُ على حفظ شيء لا يؤمن أَن يخون فيه. قال الأَزهري: الفعل اللازم يَحْتَرِسُ كأَنه يحترز، قال: ويقال حارسٌ وحَرَسٌ للجميع كما يقال خادِمٌ وخَدَمٌ وعاسٌّ وعَسَسٌ. والحَرَسُ: حَرَسُ السلطان، وهم الحُرَّاسُ، الواحد حَرَسِيٌّ، لأَنه قد صار اسم جنس فنسب إِليه، ولا تقل حارِسٌ إِلا أَن تذهب به إِلى معنى الحِراسَة دون الجنس. وفي حديث معاوية، رضي اللَّه عنه: أَنه تناول قُصَّة شعر كانت في يد حَرَسِيٍّ؛ الحرسي، بفتح الراءِ: واحد الحُرَّاس. والحَرَس وهم خَدَمُ السلطان المرتبون لحفظه وحِراسَتِه.
والبناء الأَحْرَسُ: هو القديم العادِيُّ الذي أَتى عليه الحَرْس، وهو الدهر. قال ابن سيده: وبناء أَحْرَسُ أَصم.
وحَرَسَ الإِبل والغنم يَحْرُِسها واحْتَرَسَها: سرقها ليلاً فأَكلها، وهي الحَرائِس. وفي الحديث: أَن غِلْمَةً لحاطب بن أَبي بَلْتَعَةَ احْتَرَسُوا ناقة لرجل فانتحروها. وقال شمر: الاحْتِراسُ أَن يؤْخذ الشيء من المرعى، ويقال للذي يسرق الغنم: مُحْتَرِس، ويقال للشاة التي تُسْرَق: حَرِيسَة. الجوهري: الحَريسَة الشاة تسرق ليلاً. والحَريسة: السرقة. والحَريسَة أَيضاً: ما احْتُرِس منها. وفي الحديث: حَريسَة الجبل ليس فيها قَطْع؛ أَي ليس فيما يُحْرَس بالجبل إِذا سُرِق قطع لأَنه ليس بحرز. والحَريسَة، فعيلة بمعنى مفعولة أَي أَن لها من يَحْرُسها ويحفظها، ومنهم من يجعل الحَريسَة السرقة نفسها. يقال: حَرَس يَحْرِس حَرْساً إِذا سرق، فهو حارس ومُحْتَرِس، أَي ليس فيما يُسْرَق من الجبل قطع. وفي الحديث الآخر: أَنه سئل عن حريسة الجبل فقال: فيها غُرْم مثلها وجَلَداتٌ نكالاً فإِذا آواها المُراح ففيها القطع. ويقال للشاة التي يدركها الليل قبل أَن تصل إِلى مُراحِها: حَرِيسة. وفي حديث أَبي هريرة: ثمن الحَريسَة حرام لعينها أَي أَكل المسروقة وبيعها وأَخذ ثمنها حرام كله. وفلان يأْكل الحِراساتِ إِذا تَسَرَّق غَنَمَ الناس فأَكلها. والاحتراس أَن يُسْرَق الشيء من المرعى. والحَرْسُ: وقت من الجهر دون الحُقْب.
والحَرْسُ: الدهر؛ قال الراجز:
في نِعْمَةٍ عِشْنا بذاك حَرْسا
والجمع أَحْرُس؛ قال:
وقَفْتُ بعَرَّافٍ على غيرِ مَوْقِف،
على رَسْمِ دارٍ قد عَفَتْ مُنذُ أَحْرُسِ
وقال امرؤ القيس:
لِمَنْ طَلَلٌ دائِرٌ آيُهُ،
تَقادَمَ في سالِف الأَحْرُسِ؟
والمُسْنَدُ: الدهر. وأَحْرَسَ بالمكان: أَقام به حَرْساً؛ قال رؤبة: وإِرَمٌ أَحْرَسُ فوقَ عَنْزِ
العَنْز: الأَكَمَة الصغيرة. والإِرَمُ: شبه عَلَمٍ يُبْنى فوق القارَة يستدل به على الطريق. قال الأَزهري: والعَنْزُ قارة سوداء، ويروى: وإِرَمٌ أَعْيَسُ فوق عنز
والمِحْراسُ: سهم عظيم القدر. والحَرُوسُ: موضع. والحَرْسانِ: الجَبَلانِ يقال لأَحدهما حَرْسُ قَسا؛ وقال:
هُمُ ضَرَبُوا عن قَرْحِها بِكَتِيبَةٍ،
كبَيْضاءِ حَرْسٍ في طَرائِفِها الرَّجْلُ
(* قوله «عن قرحها» الذي في ياقوت: عن وجهها.)
البيضاء: هَضْبَةٌ في الجَبَلِ.

### Türkçe

**حَرَسَ** şeyi **يَحْرُسُه** ve **يَحْرِسُه** **حَرْساً**: onu korudu; ve onlar **الحُرَّاسُ**’tır
ve **الحَرَسُ** ve **الأَحْراسُ**. Ve ondan **احْتَرس** etti: sakındı. Ve ben falandan
**تَحَرَّسْتُ** ve ondan **احْتَرَسْتُ**; yani: ondan sakındım. Ve meselde: **مُحْتَرِسٌ** kendi gibisinden, o ise
**حارِسٌ**; bu, bir şeyi korumaya emanet edilen, onda hıyanet etmesinden emin olunmayan adam için söylenir.
El-Ezherî dedi: lâzım fiil **يَحْتَرِسُ** sanki **يحترز** eder gibi; dedi: ve
herkes için **حارسٌ** ve **حَرَسٌ** denir; tıpkı **خادِمٌ** ve **خَدَمٌ** ve **عاسٌّ** ve **عَسَسٌ** denildiği gibi. Ve **الحَرَسُ**:
sultanın **حَرَسُ**’ı; ve onlar **الحُرَّاسُ**’tır; tekili **حَرَسِيٌّ**’dir; çünkü o bir cins adı olmuştur
ve ona nisbet edilmiştir; ve **حارِسٌ** deme; ancak onu cins değil de **الحِراسَة** mânâsına götürürsen (de).
Muâviye hadîsinde, Allah ondan razı olsun: bir **حَرَسِيٍّ**’nin elinde olan bir saç tutamını aldığı (rivayet edilmiştir);
**الحرسي** (râ’nın fethiyle): **الحُرَّاس**’ın tekilidir. Ve **الحَرَس**: sultanın
onu korumak ve **حِراسَتِه** için tertiplenmiş hizmetkârlarıdır.

Ve **الأَحْرَسُ** bina: o, üzerine **الحَرْس** gelmiş olan eski **العادِيُّ**’dir; o da
dehrdir. İbn Sîde dedi: **أَحْرَسُ** bina **أَصم**’dır.

Ve **حَرَسَ** develeri ve koyunları **يَحْرُِسها** ve onları **احْتَرَسَها**: onları geceleyin çaldı da yedi;
ve onlar **الحَرائِس**’tir. Hadîste: Hâtıb b. Ebî Belte‘a’nın birtakım gençleri
bir adamın devesini **احْتَرَسُوا** ettiler de onu boğazladılar (geçer). Şemmer dedi: **الاحْتِراسُ**,
şeyin otlaktan alınmasıdır; ve koyun çalana **مُحْتَرِس** denir; ve çalınan koyuna:
**حَرِيسَة** denir. Cevherî: **الحَريسَة** geceleyin çalınan koyundur. Ve **الحَريسة**: hırsızlıktır.
Ve **الحَريسَة** ayrıca: ondan **احْتُرِس** edilendir. Hadîste: **حَريسَة الجبل**’de kesme yoktur;
yani dağda **يُحْرَس** edilen şey çalındığında kesme yoktur; çünkü o, bir **حرز** değildir.

Ve **الحَريسَة**; **فعيلة** vezninde, **مفعولة** mânâsındadır; yani onun **يَحْرُسها** ve koruyan biri vardır; ve onlardan kimi
**الحَريسَة**’yi hırsızlığın kendisi yapar. Denir: **حَرَس يَحْرِس حَرْساً**; çaldığı zaman; o hâlde o **حارس**
ve **مُحْتَرِس**’tir; yani dağdan çalınanda kesme yoktur. Diğer hadîste: ona
**حريسة الجبل** hakkında soruldu da dedi ki: onda misli kadar tazmin ve ibret olsun diye kırbaçlar vardır; fakat onu
**المُراح** barındırdığında onda kesme vardır. Ve gece, **مُراحِها**’na ulaşmadan önce yetişen koyuna:
**حَرِيسة** denir. Ebû Hureyre hadîsinde: **الحَريسَة**’nin bedeli, aynından dolayı haramdır; yani çalınanı yemek,
onu satmak ve bedelini almak—hepsi haramdır. Ve falan **الحِراساتِ** yer; insanların koyunlarını
**تَسَرَّق** edip yediği zaman. Ve **الاحتراس**: şeyin otlaktan çalınmasıdır.
Ve **الحَرْسُ**: **الحُقْب**’dan aşağı bir dehr vaktidir.
Ve **الحَرْسُ**: dehrdir; râciz dedi:
في نِعْمَةٍ عِشْنا بذاك حَرْسا
Ve çoğulu **أَحْرُس**; dedi ki:
وقَفْتُ بعَرَّافٍ على غيرِ مَوْقِف،
على رَسْمِ دارٍ قد عَفَتْ مُنذُ أَحْرُسِ
Ve İmru’ul-Kays dedi:
لِمَنْ طَلَلٌ دائِرٌ آيُهُ،
تَقادَمَ في سالِف الأَحْرُسِ؟
Ve **المُسْنَدُ**: dehrdir. Ve mekânda **أَحْرَسَ**: orada **حَرْساً** ikamet etti; Ru’be dedi:
وإِرَمٌ أَحْرَسُ فوقَ عَنْزِ
**العَنْز**: küçük tepeciktir. Ve **الإِرَمُ**: **القارَة** üzerinde inşa edilen, yola delil getirilen bir alamete benzer şeydir.
El-Ezherî dedi: ve **العَنْزُ** siyah bir **قارة**’dır; ve şöyle rivayet edilir:
وإِرَمٌ أَعْيَسُ فوق عنز
Ve **المِحْراسُ**: değeri büyük bir oktur. Ve **الحَرُوسُ**: bir yerdir. Ve **الحَرْسانِ**:
iki dağdır; ikisinden birine **حَرْسُ قَسا** denir; ve dedi ki:
هُمُ ضَرَبُوا عن قَرْحِها بِكَتِيبَةٍ،
كبَيْضاءِ حَرْسٍ في طَرائِفِها الرَّجْلُ
(* “**عن قرحها**” sözü; Yâkūt’ta olan: **عن وجهها**.)
**البيضاء**: dağda bir yayladır.
