# حرس — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%B3/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%B1%D8%B3/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حرس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%B3.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: حرس

حرسه يحرسه ويحرسه حرسا وحراسة، بالكسر: حفظه، فهو حارس، ج حرس، محركة، وأحراس، وحراس، كخادم وخدم وخدام. والحرسي، محركة: واحد حرس السلطان الذين يرتبون لحفظه وحراسته، ولا تقل: حارس؛ لأنه قد صار اسم جنس، فنسب إليه، إلا أن يذهب به إلى معنى الحراسة دون الجنس، وهم الحراس، في الجمع. والحرس، بالفتح: الدهر. وقيل: وقت من الدهر دون الحقب، وهو مجاز، قال الراجز:
  في نعمة عشنا بذاك حرسا ج أحرس، بضم الراء، قال:
  وقفت بعراف على غير مـوقـف                      على رسم دار قد عفت منذ أحرس وقال امرؤ القيس:
  لمن طـلـل داثـر آيه                      تقادم في سالف الأحرس والحرسان، بالفتح: جبلان بنجد، وكل واحد منهما حرس، يقال لأحدهما: حرس قسا، ببلاد بني عامر بن صعصعة، قال زهير:
  هم ضربوا عن فرجها بـكـتـيبة                      كبيضاء حرس في طوائفها الرجل البيضاء: هضبة في هذا الجبل. وحرس الرجل حرسا، كضرب: سرق، كاحترس، يقال: حرس الإبل والغنم يحرسها واحترسها: سرقها ليلا فأكلها، فهو حارس ومحترس، وهو مجاز، قال الزمخشري: وهو مما جاء على طريق التهكم والتعكيس؛ ولأنهم وجدوا الحراس فيهم السرقة، ونحوه: كل الناس عدول إلا العدول، فقالوا للسارق حارس، وحسبناه أمينا فإذا هو حارس. من المجاز: حرس الرجل كسمع: عاش زمانا طويلا، نقله الصاغاني. من المجاز: لقطع في حريسة الجبل. الحريسة: المسروقة، قال الجوهري: هي الشاة تسرق ليلا، فعيلة بمعنى مفعولة، وقيل: الحريسة: هي الشاة التي يدركها الليل قبل أن تصل إلى مراحها، ج حرائس، قال:
  لنا خلصاء لا يسب غلامـنـا                      غريبا ولا يؤدى إلينا الحرائس الحريسة: جدار من حجارة يعمل للغنم لأجل الحراسة لها والحفظ. قال الليث: البناء الأحرس: هو القديم العادي الذي أتى عليه الحرس، أي الدهر، قال رؤبة:
  كم ناقلت من حدب وفرز                      ونكبت من جؤوة وضمز
  وإرم أحرس فوق عنـز                      وجدب أرض ومناخ شأز الإرم: شبه علم يبنى فوق القارة، والعنز: قارة سوداء، ويروى: وإرم أعبس. وقال ابن سيده: الأحرس: البناء الأصم. حروس، كصبور: ع، قال عبيد بن الأبرص: حريس، كزبير: ابن بشير البجلي، شيخ لسفيان الثوري، وقال الحافظ: قال فيه وكيع: عن أبي حريس. وحرستى: ة، بباب دمشق على فرسخ منها، منها التقي عبد الله بن خليل بن أبي الحسن بن ظاهر الحرستاني الحنبلي من شيوخ الحافظ ابن حجر، أجاز له الجماز والبرزالي والذهبي مات سنة 850. حرستى: حصن بحلب من أعمالها، نقله الصاغاني. وتحرست منه، واحترست بمعنى، أي تحفظت منه. وقولهم:
  ومحترس من مثله وهو حارس هو في بيت لأبي همام، وأوله:
  فساع إلى السلطان ليس بناصح

  مثل يضرب لمن يعيب الخبيث وهو أخبث منه، وقيل: لمن يؤتمن على حفظ شيء لا يؤمن أن يخون فيه. ومما يستدرك عليه: الحريسة: السرقة نفسها. والحريسة أيضا: ما احترس منها. وقيل: الاحتراس: أن يسرق الشيء من المرعى. ويقال: فلان يأكل الحراسات، إذا سرق غنم الناس فأكل منها. وقال شمر: الاحتراس: أن يؤخذ الشيء من المرعى، والسارق: محترس، وهن الحرائس. وأحرس بالمكان: أقام به حرسا. وحرسني شاة من غنمي، وأحرسني. والمحراس: سهم عظيم القدر. وقال الزبير بن بكار: كل من في الأنصار حريس، أي كأمير، إلا حريش بن جحجبى فإنه بالشين المعجمة. والحرس، محركة: قرية بمصر، منها زكريا بن يحيى الحرسي كاتب العمري، وعامر بن سعيد الحرسي، قرأ على ورش، وأحمد بن رزين الحرسي شيخ ليونس بن عبد الأعلى، وعبد الرحمن بن زياد الحوتكي أبو كنانة الحرسي، توفي سنة 1096، وعثمان بن كليب القضاعي الحرسي، روى عن عمرو بن الحارث، وعنه زكرياء بن يحيى المذكور قبل. وإبراهيم بن سليمان بن عبد الله بن المهلب القضاعي الحرسي، روى عن خالد بن نزار. وبضمتين: مسعود بن عيسى الحرسي، يقال: له صحبة، أسلم يوم مؤتة، منسوب إلى الحرس من لخم. وحراس بن مالك، ككتاب، وقيل ككتان، ويروى بالشين معجمة، روى عن يحيى بن عبيد، وسيأتي للمصنف. وجابر بن حريس الأجئي، شاعر. ومما يستدرك عليه:

### Türkçe

**حرسه** onu korur; **يحرسه** ve **يحرسه** (onu korur) **حرسا** ve **حراسة** olarak; kesre ile: onu muhafaza etti; o hâlde o **حارس**tır; çoğulu **حرس** (harekeli), ve **أحراس** ve **حراس**; tıpkı **خادم** ve **خدم** ve **خدام** gibi. Ve **الحرسي** (harekeli): sultanın **حرس**ından, onu korumak ve gözetmek için tertip edilenlerin bir tanesi; ve “**حارس**” deme; çünkü o artık bir cins ismi olmuştur; ona nisbet edildi; ancak onu cins olmaksızın gözetme mânasına götürürse (başka); ve onlar, çoğulda, **الحراس**tır. Ve **الحرس** fetha ile: dehr (zaman). Ve denildi ki: **الحقب**dan aşağı, dehrden bir vakittir; ve o mecazdır; **الراجز** dedi ki:
  Bir nimette yaşadık, bununla **حرسا**; çoğulu **أحرس**; **الراء**’nın zammı ile; dedi ki:
  Bir **عراف**da, bir duruş yeri olmayan bir yerde durdum                      Bir evin izinde; **أحرس**’tan beri silinmişti. Ve **امرؤ القيس** dedi ki:
  Kimin için bir yıkık iz; onun alâmeti                      Geçmişteki **الأحرس** içinde eskidi. Ve **الحرسان** fetha ile: Necd’de iki dağdır; ve onların her birisi **حرس**tır; ikisinden birine “**حرس قسا**” denir; Benî Âmir b. Sa‘sa‘a beldelerinde; **زهير** dedi ki:
  Onlar onun yarığından bir taburla vurdular                      Tıpkı beyaz **حرس** gibi; onun yamaçlarında adam. **البيضاء**: bu dağda bir tepedir. Ve **حرس** adam **حرسا** olarak, **ضرب** gibi: çaldı; **احترس** gibi; denir: **حرس الإبل والغنم** onları **يحرسها** ve **احترسها**: onları geceleyin çaldı da yedi; o hâlde o **حارس** ve **محترس**tir; ve bu mecazdır; **الزمخشري** dedi ki: bu, alay ve tersine çevirme yolu üzere gelmiş şeylerdendir; çünkü onların içinde hırsızlığı **الحراس**ta buldular; ve benzeri: “Bütün insanlar âdildir, ancak **العدول** müstesna”; böylece hırsıza **حارس** dediler; “Onu emin sandık, bir de baktık ki o **حارس**.” Mecazdandır: **حرس** adam, **سمع** gibi: uzun bir zaman yaşadı; onu **الصاغاني** nakletti. Mecazdandır: dağın **حريسة**sinde bir kesim. **الحريسة**: çalınmış olan; **الجوهري** dedi ki: o, geceleyin çalınan koyundur; **فعيلة** vezninde, **مفعولة** mânasınadır; ve denildi ki: **الحريسة**: o, ağılına ulaşmadan önce geceye yakalanan koyundur; çoğulu **حرائس**; dedi ki:
  Bizim hâlis dostlarımız vardır; oğlanımız sövmez                      Yabancıya; ve bize **الحرائس** ulaştırılmaz. **الحريسة**: koyun için, ona gözetme ve koruma maksadıyla yapılan taşlardan bir duvardır. **الليث** dedi ki: **البناء الأحرس**: o, üzerine **الحرس** (yani dehr) gelmiş olan eski, âdî (kadîm) olandır; **رؤبة** dedi ki:
  Nice tümsek ve sert yerden naklettim                      Ve nice çukur ve sıkı yerden saptım
  Ve **إرم** **أحرس** bir **عنز**ın üstünde                      Ve yerin kıtlığı ve sarp bir konak. **الإرم**: kayalık tepenin üstüne yapılan, bir alâmete benzer şeydir; ve **العنز**: siyah bir kayalıktır; ve şöyle rivayet olunur: “Ve **إرم أعبس**.” Ve **ابن سيده** dedi ki: **الأحرس**: sağır (katı) bina. **حروس** **صبور** gibi: bir yer adı; **عبيد بن الأبرص** dedi ki: **حريس** **زبير** gibi: **بشير البجلي**’nin oğludur; **سفيان الثوري**’ye şeyhtir; ve **الحافظ** dedi ki: **وكيع** onda şöyle dedi: “**أبي حريس**’ten.” Ve **حرستى**: bir belde; Dımaşk kapısında, ondan bir fersah mesafede; ondan, **الحافظ ابن حجر**’in şeyhlerinden olan, **الحرستاني الحنبلي** nisbesiyle, takî **عبد الله بن خليل بن أبي الحسن بن ظاهر** vardır; ona **الجماز** ve **البرزالي** ve **الذهبي** icazet verdi; 850 yılında öldü. **حرستى**: Halep’te, onun amellerinden bir hisardır; onu **الصاغاني** nakletti. Ve ondan **تحرست** ettim; ve **احترست** aynı mânadadır; yani ondan sakındım. Ve onların sözü:
  Ve onun gibisinden sakınan, hâlbuki o **حارس**tır
Bu, **أبي همام**’ın bir beytindedir; ve evveli:
  Sultana koşan; bize nasihatçi değildir

  Kötüyü ayıplayan, hâlbuki ondan daha kötü olan kimse için darb-ı meseldir; ve denildi ki: bir şeyin korunmasına emanet edilen, onda hainlik etmeyeceğinden emin olunmayan kimse için. Ve ona istidrâk olunanlardandır: **الحريسة**: hırsızlığın kendisi. Ve **الحريسة** ayrıca: ondan **احترس** olunan şey. Ve denildi ki: **الاحتراس**: şeyi otlaktan çalmaktır. Ve denir: falan **يأكل الحراسات**; insanların koyunlarını çalarsa da ondan yerse. Ve **شمر** dedi ki: **الاحتراس**: şeyin otlaktan alınmasıdır; ve hırsız: **محترس**tir; ve onlar **الحرائس**tır. Ve mekânda **أحرس**: orada **حرسا** ikamet etti. Ve **حرسني**: koyunlarımdan bir koyun; ve **أحرسني**. Ve **المحراس**: değeri büyük bir oktur. Ve **الزبير بن بكار** dedi ki: Ensâr’da olan herkes **حريس**tir; yani **أمير** gibi; ancak **حريش بن جحجبى** müstesna; çünkü o, noktalı **الشين** iledir. Ve **الحرس** (harekeli): Mısır’da bir köydür; ondan **زكريا بن يحيى الحرسي** vardır, **العمري**’nin kâtibi; ve **عامر بن سعيد الحرسي**; **ورش** üzerine okudu; ve **أحمد بن رزين الحرسي**; **يونس بن عبد الأعلى**’ya şeyhtir; ve **عبد الرحمن بن زياد الحوتكي أبو كنانة الحرسي**; 1096 yılında vefat etti; ve **عثمان بن كليب القضاعي الحرسي**; **عمرو بن الحارث**’ten rivayet etti; ve ondan, daha önce zikredilen **زكرياء بن يحيى** rivayet etti. Ve **إبراهيم بن سليمان بن عبد الله بن المهلب القضاعي الحرسي**; **خالد بن نزار**’dan rivayet etti. Ve iki zamme ile: **مسعود بن عيسى الحرسي**; denir ki: onun sohbeti vardır; Mü’te günü Müslüman oldu; **لخم**’den **الحرس**a mensuptur. Ve **حراس بن مالك** **كتاب** gibi; ve denildi ki **كتان** gibi; ve noktalı **الشين** ile rivayet olunur; **يحيى بن عبيد**’den rivayet etti; ve musannif için gelecektir. Ve **جابر بن حريس الأجئي**; şair. Ve ona istidrâk olunanlardandır:
