# حرش — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%B4/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%B1%D8%B4/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حرش](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%B4.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: حرش

حَرَشَ الضَّبَّ
1 حَرَشَ الضَّبَّ ذ , (S, A, K,) aor. حَرِشَ , inf. n. حَرْشٌ (S, K) and تَحْرَاشٌ, (K,) He hunted, or sought to capture or catch, or captured or caught, the [lizard called] ضبّ; syn. صَادَهُ; (S, A, K;) by moving about his hand at its hole, (S, K,) at the entrance thereof, (K,) in order that it might imagine it to be a serpent, and put forth its tail to strike it, whereupon he would seize it; (S, K;) as also ↓ احترشهُ: (A, K:) or, as also ↓ احترشهُ, and ↓ تحرّشهُ, and بِهِ ↓ تحرّش, he traced its hole, and made a noise with his staff, or stick, at it, and inserted the end of this into the hole, and the ضبّ, hearing the sound, thought it to be a beast desiring to come in upon it, so it came backwards upon its feet and kinder part, fighting, and striking with its tail, whereupon the man hastened with it, and seized it firmly by its tail, and it was unable to escape from him. (TA.) And hence, He hunted, or sought to capture, or captured, the ضبّ in any manner. (Ham p. 61.) Hence also the saying, لَهُوَ أَخْبَثُ مِنْ ضَبٍّ حَرَشْتَهُ [Verily he is worse than a ضبّ which thou hast hunted]: for sometimes the ضبّ scents [its pursuer], and circumvents [him], and cannot be caught. (TA.) And hence the prov., alluding to one's discoursing to a learned man with the desire of instructing him, أَتُعْلِمُنِى بِضَبٍّ أَنَا حَرَشْتُهُ [Dost thou acquaint me with a ضبّ which I have captured?]. (A 'Obeyd, Az.) Hence also the prov., هٰذَاأَجَلُّ مِنَ الحَرْشِ [This is a greater matter than the hunting, or capturing, of the ضبّ]: (M, A, K:) originating in one of their fables, to the effect that a ضبّ said to its young one, “ O my little son, beware thou of الحَرْش: ” and the young one heard, one day, the fall of a digging-implement upon the mouth of the hole; so he said, “ O my father, is this الحَرْش? ” to which his father answered, “ O my little son, this is a greater matter than الحَرْش: ” (M, K: *) and it became a prov., which is applied to him who fears a thing and falls into that which is more severe. (M.) [Hence also the saying,] ضَبَّ العَدَاوَةِ بَيْنَهُمْ ↓ اِحْتَرَشَ (tropical:) [He roused the rancour of enmity between them]. (TA.) ― -b2- حَرَشَهُ, (S, K,) aor. حَرِشَ , (K,) inf. n. حَرْشٌ (S, K) and تَحْرَاشٌ, (K,) signifies also He scratched him with the nails; or wounded him in the outer skin; (S, K;) and so خَرَشَهُ, with خ. (S.) ― -b3- Both also signify It (a fly) bit him. (TA in art. خرش.) ― -b4- And حَرَشَ البَعِيرَ He scratched, or rubbed, the غَارِب [or withers] of the camel with his staff, or stick, to make him go. (TA.) ― -b5- And He scratched, or rubbed, the camel so as to abrade the upper skin, and make it bleed; whereupon it is smeared with هِنَآء [or tar]; as also خَرَشَهُ. (TA.) -A2- حَرَشَ بَيْنَ القَوْمِ; &c.: see 2, in two places. -A3- حَرِشَ, aor. حَرَشَ , inf. n. حَرْشٌ, He deceived, beguiled, or circumvented; syn. خَدَعَ: and ↓ احترش signifies the same; or nearly the same; i. e. he endeavoured to deceive, beguile, or circumvent; syn. of the inf. n. خِدَاعٌ. (TA.)

حَرَّشَ بَيْنَ القَوْمِ
2 حَرَّشَ بَيْنَ القَوْمِ ذ , inf. n. تَحْرِيشٌ; (S, * A, * K, * TA;;) and بَيْنَهُمْ ↓ حَرَشَ, (A, TA, *) inf. n. حَرْشٌ; (TA;) He excited discord, dissension, disorder, strife, quarrelling, or animosity, between, or among, the people; (S, * A, * K, * TA;) and (so in the S, but in the K “ or ”) بَيْنَ الكِلَابِ between, or among, the dogs; (S, K;) and البَهَائِمِ the beasts; exciting, or provoking, them, one against another; as is done with camels, and rams, and cocks, &c.; the doing of which is forbidden in a trad.; (TA;) or حَرْشٌ and تَحْرِيشٌ signify one's inciting a man, and a lion, to attack his adversary; (TA;) and مُحَارَشَةٌ and حِرَاشٌ [inf. ns. of ↓ حَارَشَ] are syn. with تَحْرِيشٌ [in the last of the senses above]; as also مُهَارَشَةٌ and هِرَاشٌ: (TA in art. هرش, q. v.:) you say, حَرَّشَهُ [and ↓ حَرَشَهُ, meaning, he incited him, &c.; or rather, he exasperated him; app. from حَرشٌ or or حُرْشَةٌ, signifying “ roughness ”]. (AZ, S in art. ذأر.) ― -b2- [Hence, app.,] تَحْرِيشٌ also signifies The mentioning a thing that renders reproof necessary. (TA.)

حارش الضَّبُّ الأَفْعَى
3 حارش الضَّبُّ الأَفْعَى ذ The ضبّ fought with the viper, the latter desiring to come in upon him. (TA.) ― -b2- See also 2.

احرش الهِنَآءُ البَعِيرَ
4 احرش الهِنَآءُ البَعِيرَ ذ [app. originally signifying The tar made the camel to scratch: and hence meaning,] the tar made the camel to break out with small pustules; syn. بَثَّرَهُ: (K:) or excoriated him, and made him to bleed. (Ibn-'Abbلd.)

٥
5 تحرّشهُ ذ and تحرّش بِهِ : see حَرَشَ الضَّبَّ. -A2- [تحرّش is also quasi-pass. of 2. You say,] تحرّش بِهِمْ [He became exasperated by them]. (AZ, L in art. حد, in explanation of the phrase تَحَدَّدَ بِهِمْ) [See also حَرِدَ.]

احترشهُ
8 احترشهُ ذ : see حَرَشَ الضَّبَّ, in three places. -A2- See also حَرِشَ.

حَرْشٌ
حَرْشٌ ذ A mark, or trace; syn. أَثَرٌ: (S, K:) by poetic license written ↓ حَرَشٌ: (S:) or a mark upon the back: or a mark of a blow or beating, upon a camel, which has healed, but upon which no hair nor fur grows: or, as heard by Az, from more than one of the Arabs of the desert, a gall, or sore, on the back, which has healed, or become covered with a skin in healing: or a scar of a gall, or sore, on the back: (TA:) pl. حِرَاشٌ. (S, TA.)

حَرَشٌ
حَرَشٌ ذ Roughness, harshness, or coarseness; as also ↓ حُرْشَةٌ: (K:) or roughness, &c., of the skin. (S.) [App., it has no verb: see حَرِشٌ, voce أَحْرَشُ.] -A2- See also حَرْشٌ.

حَرِشٌ
حَرِشٌ ذ : see أَحْرَشُ.

حُرْشَةٌ
حُرْشَةٌ ذ : see حَرَشٌ.

حَارِشُ ضِبَابٍ
حَارِشُ ضِبَابٍ ذ A hunter, or catcher, of [lizaras of the kind called] ضِبَاب [pl. of ضَبٌّ]: (S A:) pl. حَرَشَةٌ. (A.)

أَحْرَشُ
أَحْرَشُ ذ Anything rough, harsh, or coarse; as also ↓ حَرِشٌ, on the authority of AHn, and thought by Az to be a possessive epithet, [meaning having roughness, &c., from حَرَشٌ or حُرْشَةٌ,] because he had not heard any verb belonging to it: (TA:) or the former is applied to a ضَبّ, signifying rough; (S, K;) or rough in the skin, (A, TA,) as though notched, or serrated: (TA:) and in like manner, its fem., حَرْشَآءُ, to a serpent (حَيَّة), signifying rough; (K;) or rough in the skin: (S, TA:) and the masc. to a deenلr, signifying rough (S, A, K) by reason of its newness; (A, K;) good, rough, recently coined; having upon it the roughness of the stamp: pl. حُرُشٌ (TA) [and حُرْشٌ]: and to a camel, signifying whose galls, or sores, on his back have healed, or become covered with a skin in healing: (Az, as heard by him from more than one of the Arabs of the desert:) and the fem., above mentioned, is applied to a she-camel, signifying, having the mange, or scab, (K, TA,) and not smeared [with tar]; (TA;) she being so called because of the roughness of her skin: (Az, TA:) and to a نُقْبَة [or scab], signifying having small pustules, (S,) not smeared [with tar]. (S, A.)

### Türkçe

**حَرَشَ الضَّبَّ**
1 **حَرَشَ الضَّبَّ** ذ , (S, A, K,) muzâri‘i **حَرِشَ** , mastar ismi **حَرْشٌ** (S, K) ve **تَحْرَاشٌ**, (K,) [denilen] **ضبّ** [kertenkele]yi avladı; yahut yakalamaya çalıştı; yahut yakaladı; müradifi **صَادَهُ**; (S, A, K;) elini onun deliğinde, (S, K,) onun girişinde, (K,) oynatarak; onun bunu bir yılan sanıp kuyruğunu vurmak için dışarı çıkarması için; bunun üzerine onu yakalardı; (S, K;) bunun gibi ↓ **احترشهُ**: (A, K:) yahut, bunun gibi ↓ **احترشهُ**, ve ↓ **تحرّشهُ**, ve بِهِ ↓ **تحرّش**, onun deliğini izledi; ve ona değneğiyle yahut sopasıyla bir ses çıkardı; ve bunun ucunu deliğe soktu; ve **ضبّ**, sesi işitince, bunu üzerine girmek isteyen bir hayvan sandı; böylece ayakları ve arka kısmı üzerinde geriye doğru geldi, dövüşerek ve kuyruğuyla vurarak; bunun üzerine adam ona karşı acele etti ve onu kuyruğundan sıkıca yakaladı; ve o, ondan kaçmaya güç yetiremedi. (TA.) Ve bundan dolayı, **ضبّ**’ı herhangi bir tarzda avladı; yahut yakalamaya çalıştı; yahut yakaladı. (Ham s. 61.) Bundan dolayı da şu söz: **لَهُوَ أَخْبَثُ مِنْ ضَبٍّ حَرَشْتَهُ** [Şüphesiz o, senin avladığın bir **ضبّ**’dan daha habistir]: çünkü bazen **ضبّ** [takipçisini] koklar ve [onu] alt eder ve yakalanamaz. (TA.) Ve bundan dolayı, bir âlime onu öğretme arzusuyla konuşmaya işaret eden darbımesel: **أَتُعْلِمُنِى بِضَبٍّ أَنَا حَرَشْتُهُ** [Benim yakaladığım bir **ضبّ** ile mi beni haberdar ediyorsun?]. (A ‘Obeyd, Az.) Bundan dolayı da darbımesel: **هٰذَاأَجَلُّ مِنَ الحَرْشِ** [Bu, **الحَرْش**’ten daha büyük bir iştir]: (M, A, K:) onların masallarından birinde aslı şu ki bir **ضبّ** yavrusuna dedi: “Ey küçük oğlum, **الحَرْش**’ten sakın:” ve yavru bir gün, kazma aletinin deliğin ağzına düşüşünü işitti; bunun üzerine dedi: “Ey babam, bu **الحَرْش** midir?” babası ona cevap verdi: “Ey küçük oğlum, bu **الحَرْش**’ten daha büyük bir iştir:” (M, K: *) ve bir darbımesel oldu; bir şeyden korkup ondan daha şiddetli olana düşen kimseye uygulanır. (M.) [Bundan dolayı da şu söz,] **ضَبَّ العَدَاوَةِ بَيْنَهُمْ** ↓ **اِحْتَرَشَ** (mecaz:) [Onların arasında düşmanlık kinini kışkırttı]. (TA.) ― -b2- **حَرَشَهُ**, (S, K,) muzâri‘i **حَرِشَ** , (K,) mastar ismi **حَرْشٌ** (S, K) ve **تَحْرَاشٌ**, (K,) ayrıca şu mânâya gelir: onu tırnaklarla çizdi; yahut onu dış deride yaraladı; (S, K;) ve bunun gibi **خَرَشَهُ**, **خ** ile. (S.) ― -b3- İkisi de ayrıca şu mânâya gelir: o (bir sinek) onu ısırdı. (TA, **خرش** maddesinde.) ― -b4- Ve **حَرَشَ البَعِيرَ**: deveyi yürütmek için değneğiyle yahut sopasıyla devenin **غَارِب**’ini [hörgüç başını/omuz başını] çizdi yahut ovuşturdu. (TA.) ― -b5- Ve: devenin üst derisini aşındıracak ve kanatacak şekilde onu çizdi yahut ovuşturdu; bunun üzerine ona **هِنَآء** [yahut katran] sürülür; bunun gibi **خَرَشَهُ**. (TA.) -A2- **حَرَشَ بَيْنَ القَوْمِ**; vb.: 2’ye bak, iki yerde. -A3- **حَرِشَ**, muzâri‘i **حَرَشَ** , mastar ismi **حَرْشٌ**, aldattı, kandırdı yahut dolandı; müradifi **خَدَعَ**: ve ↓ **احترش** aynı mânâya gelir; yahut ona yakın; yani aldatmaya, kandırmaya yahut dolanmaya çalıştı; mastar ismi **خِدَاعٌ**’ın müradifi. (TA.)

**حَرَّشَ بَيْنَ القَوْمِ**
2 **حَرَّشَ بَيْنَ القَوْمِ** ذ , mastar ismi **تَحْرِيشٌ**; (S, * A, * K, * TA;;) ve بَيْنَهُمْ ↓ **حَرَشَ**, (A, TA, *) mastar ismi **حَرْشٌ**; (TA;) kavim arasında ihtilâfı, ayrılığı, düzensizliği, çekişmeyi, kavga etmeyi yahut düşmanlığı kışkırttı; (S, * A, * K, * TA;) ve (S’de böyle, fakat K’da “yahut”) **بَيْنَ الكِلَابِ** köpekler arasında; (S, K;) ve **البَهَائِمِ** hayvanlar arasında; onları birbirine karşı kışkırtarak yahut tahrik ederek; develerle, koçlarla, horozlarla vb. yapıldığı gibi; bunun yapılması bir hadiste yasaklanmıştır; (TA;) yahut **حَرْشٌ** ve **تَحْرِيشٌ**, bir adamı ve bir aslanı, hasmına saldırması için kışkırtmak mânâsınadır; (TA;) ve **مُحَارَشَةٌ** ve **حِرَاشٌ** [↓ **حَارَشَ**’ın mastarları] yukarıdaki mânâların sonuncusunda **تَحْرِيشٌ** ile eşanlamlıdır; bunun gibi **مُهَارَشَةٌ** ve **هِرَاشٌ**: (TA, **هرش** maddesinde, bkz.:) dersin ki, **حَرَّشَهُ** [ve ↓ **حَرَشَهُ**, yani onu kışkırttı vb.; yahut daha ziyade, onu öfkelendirdi; görünüşe göre “pürüzlülük” mânâsına gelen **حَرشٌ** yahut **حُرْشَةٌ**’den]. (AZ, S, **ذأر** maddesinde.) ― -b2- [Bundan dolayı, görünüşe göre,] **تَحْرِيشٌ** ayrıca şu mânâya gelir: kınamayı gerekli kılan bir şeyi zikretmek. (TA.)

**حارش الضَّبُّ الأَفْعَى**
3 **حارش الضَّبُّ الأَفْعَى** ذ **ضبّ**, engerekle dövüştü; (engerek) onun üzerine girmek istiyordu. (TA.) ― -b2- 2’ye de bak.

**احرش الهِنَآءُ البَعِيرَ**
4 **احرش الهِنَآءُ البَعِيرَ** ذ [görünüşe göre aslında “katran deveyi kaşındırdı” mânâsındadır; buradan şu mânâya gelir:] katran, deveyi küçük kabarcıklar çıkarmaya sevk etti; müradifi **بَثَّرَهُ**: (K:) yahut onu derisini soydu ve kanattı. (Ibn-‘Abbād.)

٥
5 **تحرّشهُ** ذ ve **تحرّش بِهِ**: **حَرَشَ الضَّبَّ**’a bak. -A2- [**تحرّش** ayrıca 2’nin şibh-i meçhulüdür. Dersin ki,] **تحرّش بِهِمْ** [Onlar sebebiyle öfkelendi]. (AZ, L, **حد** maddesinde, **تَحَدَّدَ بِهِمْ** ibaresinin açıklamasında) [**حَرِدَ**’e de bak.]

**احترشهُ**
8 **احترشهُ** ذ : **حَرَشَ الضَّبَّ**’a bak, üç yerde. -A2- **حَرِشَ**’e de bak.

**حَرْشٌ**
**حَرْشٌ** ذ Bir iz yahut eser; müradifi **أَثَرٌ**: (S, K:) şiirî zaruret ile ↓ **حَرَشٌ** yazılır: (S:) yahut sırtta bir iz: yahut bir deve üzerinde, iyileşmiş fakat üzerinde kıl yahut tüy bitmeyen, bir darbe yahut dövme izi: yahut Az’ın, çöl Araplarından birden fazlasından işittiğine göre, sırtta, iyileşmiş yahut iyileşirken bir deriyle kaplanmış, bir yara yahut çıban: yahut sırtta bir yara yahut çıbanın izi: (TA:) çoğulu **حِرَاشٌ**. (S, TA.)

**حَرَشٌ**
**حَرَشٌ** ذ Pürüzlülük, sertlik yahut kabalık; bunun gibi ↓ **حُرْشَةٌ**: (K:) yahut derinin pürüzlülüğü vb. (S.) [Görünüşe göre bunun fiili yoktur: **أَحْرَشُ** lafzında **حَرِشٌ**’e bak.] -A2- **حَرْشٌ**’e de bak.

**حَرِشٌ**
**حَرِشٌ** ذ : **أَحْرَشُ**’a bak.

**حُرْشَةٌ**
**حُرْشَةٌ** ذ : **حَرَشٌ**’a bak.

**حَارِشُ ضِبَابٍ**
**حَارِشُ ضِبَابٍ** ذ **ضِبَاب** [**ضَبٌّ**’ın çoğulu olan türden kertenkeleler]in avcısı yahut yakalayıcısı: (S A:) çoğulu **حَرَشَةٌ**. (A.)

**أَحْرَشُ**
**أَحْرَشُ** ذ Pürüzlü, sert yahut kaba olan herhangi bir şey; bunun gibi ↓ **حَرِشٌ**, AHn rivayetine göre; ve Az tarafından, ona ait bir fiil işitmediği için, sahiplik sıfatı olduğu sanılmıştır, [yani **حَرَشٌ** yahut **حُرْشَةٌ**’den “pürüzlülüğe sahip” mânâsında,] : (TA:) yahut bir **ضَبّ**’a uygulanır, pürüzlü mânâsında; (S, K;) yahut deride pürüzlü, (A, TA,) sanki kertikli yahut testere dişli gibi: (TA:) ve aynı şekilde, onun müennesi **حَرْشَآءُ**, bir yılan (**حَيَّة**) için, pürüzlü mânâsında; (K;) yahut deride pürüzlü: (S, TA:) ve müzekkeri bir dinara uygulanır, yeniliği sebebiyle pürüzlü mânâsında; (S, A, K) (A, K;) iyi, pürüzlü, yeni basılmış; üzerinde damganın pürüzlülüğü bulunan: çoğulu **حُرُشٌ** (TA) [ve **حُرْشٌ**]: ve bir deveye uygulanır, sırtındaki yaraları yahut çıbanları iyileşmiş yahut iyileşirken bir deriyle kaplanmış olan mânâsında: (Az’ın, çöl Araplarından birden fazlasından işittiği üzere:) ve yukarıda zikredilen müennesi bir dişi deveye uygulanır, uyuz yahut kabuk bağlama hastalığı olan, (K, TA,) [katranla] sıvanmamış mânâsında; (TA;) derisinin pürüzlülüğü sebebiyle böyle adlandırılır: (Az, TA:) ve bir **نُقْبَة**’ye [yahut kabuğa] uygulanır, küçük kabarcıkları olan mânâsında, (S,) [katranla] sıvanmamış. (S, A.)
