# حرص — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%B5/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%B1%D8%B5/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حرص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%B5.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: حرص

حرص
حَرَصَ - يَحْرِصُ - حَرِيْص - أَحْرَص
حَرَصَ - يَحْرِصُ + كائن + على كائن أو شيء أو أمر: يريد تحقيقه بشدة مع حذرالفشل: يتوخى الدقة والحذر في قيامه بفعل ما، وذلك رغبة منه في إتمامه بشكل صحيح وسليم، لأنه يمثل له أمراً مهماً وممتعاً
حَرِيْص: على وزن " فـَعيل" اسم فاعل مبالغة من " حَرَصَ - يَحْرِصُ ": الذي " يَحْرِصُ " بشدة
أَحْرَص: اسم تفضيل من " حَريْص "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الميل للقيام بفعل للحصول على مراد مع  رغبة وأمل وطمع بالنجاح"، وهي:
حَرَصَ - يَحْرِصُ، شَاءَ - يَشَاءُ، رادَ - يَرُوْدُ، بَغى - يَبْغِي، رَغِبَ - يَرْغَبُ، رَامَ - يَرُوْمُ
حَرَصَ - يحرص
 	﴿وَمَا أَكْثَرُ النَّاسِ وَلَوْ حَرَصْتَ بِمُؤْمِنِينَ(103)﴾ يوسف ﴿إِنْ تَحْرِصْ عَلَى هُدَاهُمْ فَإِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي مَنْ يُضِلُّ وَمَا لَهُمْ مِنْ نَاصِرِينَ(37)﴾ النحل
 	﴿ولن تستطيعوا أن تعدلوا بين النساء وَلَوْ حَرَصْتُمْفلا تميلوا كل الميل فتذروها كالمعلقة وإن تصلحوا وتتقوا فإن الله كان غفورا رحيما(129)﴾ النساء
حريص
 ﴿لقد جاءكم رسول من أنفسكم عزيز عليه ما عنتم حريص عليكم بالمؤمنين رءوف رحيم(128)﴾ التوبة
أحرص
 ﴿ولتجدنهم أحرص الناس على حياة ومن الذين أشركوا يود أحدهم لو يعمر ألف سنة وما هو بمزحزحه من العذاب أن يعمر والله بصير بما يعملون(96)﴾ البقرة
مختار الصحاح
● [حرص] ح ر ص: الحِرْصُ الجشع وقد حَرَصَ على الشيء يحرص بالكسر حِرْصا فهو حريص و الحَرْصُ الشق و الحارِصَةُ الشجة التي تشق الجلد قليلا وكذا الحَرْصةُ بوزن الضربة
الراغب
حرص
- الحرص: فرط الشره، وفرط الإرادة. قال عز وجل: }إن تحرص على هداهم﴿[النحل/37]، أي: تفرط إرادتك في هدايتهم، وقال تعالى:﴾ولتجدنهم أحرص على حياة﴿[البقرة/96]، وقال تعالى:﴾ولتجدنهم أحرص الناس على حياة﴿[البقرة/96]، وقال تعالى:﴾وما أكثر الناس ولو حرصت بمؤمنين{ [يوسف/103]، وأصل ذلك من: حرص القصار الثوب، أي: قشره بدقة، والحارصة: شجة تقشر الجلد، والحارصة والحريصة: سحابة تقشر الأرض بمطرها (انظر: المجمل 1/226).
ملخص اللسان
1.    حَرَصَ عليه يَحْرِصُ ويَحْرُصُ حِرْصاً الحِرْصُ: شدّةُ الإِرادة والشَّرَه إِلى المطلوب.
2.    الحِرْصُ الجَشَعُ،
3.    والحَرْصُ: الشَّقُّ.
4.     وحَرَصَ الثوبَ يَحْرُصُهُ حَرْصاً: خَرَقَه،
5.    وحَرَصَ: هو أَن يَدُقَّه حتى يجعل فيه ثُقَباً وشُقوقاً.
6.     والحَرْصةُ من  الشِّجاج: التي حَرَصَت من وراء الجِلْد ولم تُخَرِّقه،
7.      والحارِصةُ والحَرِيصةُ: أَولُ الشجاج،
8.    وهي التي تَحْرِصُ الجلد أَي  تشقُه قليلاً؛
9.    حَرَصَ القَصّارُ الثوبَ يَحْرُصُهُ شقَّه وخرقه  بالدَّقّ.
10.                       والحَريصةُ والحارِصةُ السحابةُ التي تَحْرِصُ  وجه الأَرض بقَشْرِه وتُؤَثِّرُ فيه بمطرها من شدة وَقعها؛
11.                       الحَرْصِ القَشْرُ،
12.                        والحِرصِيان باطنُ جلْد البطْن،
13.                       الحِرْصِيانُ جلدةٌ حمراءُ بين الجلد الأَعْلى واللحمِ تُقْشَر بعد  السَّلْخ.
14.                       والحِرْصِيانُ قشْرة رقيقة بين الجلد واللحم  يَقْشِرها القَصّاب بعد السَّلْخ،
15.                       وأَرض مَحْروصةٌ: مَرْعِيّة مُدَعْثرة.
16.                       الحَرْصةُ مُسْتَقِرّ وسطِ كل شيء
لسان العرب
● - حرص: الحِرْصُ: شدّةُ الإِرادة والشَّرَه إِلى المطلوب. وقال الجوهري:  الحِرْصُ الجَشَعُ، وقد حَرَصَ عليه يَحْرِصُ ويَحْرُصُ حِرْصاً وحَرْصاً  وحَرِصَ حَرَصاً؛ وقول أَبي ذؤيب:  ولقد حَرَِِصْت بأَن أُدافعَ عنهمُ،  فإِذا المَنيّةُ أَقْبَلَتْ لا تُدْفَعُ  عدَّاه بالباء لأَنه في معنى هَمَمْتُ، والمعروف حَرَصْتُ عليه.  الأَزهري: قول العرب حَرِيصٌ عليك معناه حَرِيصٌ على نَفْعِك، قال: واللغة  العالية حَرَصَ يَحْرِصُ وأَما حَرِصَ يَحْرَصُ فلغة رديئة، قال: والقُراء  مُجْمِعون على: ولو حَرَصْت بمؤمنين؛ ورجل حَرِيصٌ من قوم حُرَصاءَ وحِرَاصٍ  وامرأَة حَريصةٌ من نسوة حِرَاصٍ وحَرائِصَ.  والحَرْصُ: الشَّقُّ. وحَرَصَ الثوبَ يَحْرُصُهُ حَرْصاً: خَرَقَه،  وقيل: هو أَن يَدُقَّه حتى يجعل فيه ثُقَباً وشُقوقاً. والحَرْصةُ من  الشِّجاج: التي حَرَصَت من وراء الجِلْد ولم تُخَرِّقه، وقد ذُكرت في الحديث؛  قال الراجز:  وحَرْصة يُغْفِلُها المأْمُومُ  والحارِصةُ والحَرِيصةُ: أَولُ الشجاج، وهي التي تَحْرِصُ الجلد أَي  تشقُه قليلاً؛ ومنه قيل: حَرَصَ القَصّارُ الثوبَ يَحْرُصُهُ شقَّه وخرقه  بالدَّقّ. وحكى الأَزهري عن ابن الأَعرابي: الحَرْصةُ والشَّقْفة  والرَّعْلة والسَّلْعَة الشّجَّة، والحَريصةُ والحارِصةُ السحابةُ التي تَحْرِصُ  وجه الأَرض بقَشْرِه وتُؤَثِّرُ فيه بمطرها من شدة وَقعها؛ قال  الحُوَيْدرة:  ظَلَمَ البِطاحَ، له انْهِلالُ حَرِيصة،  فصَفا النِّطافُ له بَعِيدَ المُقْلَعِ  يعني مَطَرتْ في غير وقت مَطَرِها فلذلك ظَلَم. قال الأَزهري: أَصلُ  الحَرْصِ القَشْرُ، وبه سميت الشَّجّة حارِصةً، وقد ورد في الحديث كما  فسرناه، وقيل للشَّرِه حَرِيصٌ لأَنه يَقْشِرُ بِحرْصِه وُجُوه الناس.  والحِرْصِيَان: فِعْلِيانٌ من الحَرْصِ وهو القَشْر، وعلى مثاله  حِذْرِيان وصِلِّيان. قال ابن الأَعرابي: يقال لِباطنِ جِلْد الفِيل حِرْصِيان،  وقيل في قوله تعالى: في ظُلُمات ثلاث؛ هي الحِرْصِيانُ والغِرْسُ  والبَطْن، قال: والحِرصِيان باطنُ جلْد البطْن، والغِرْسُ ما يكون فيه الولد؛  وقال في قول الطِّرِمَّاح:  وقد ضُمِّرتْ حتى انْطَوَى ذُو ثَلاثِها،  إِلى أَبْهَرَيْ دَرْماءَ شَعْبِ السنَّاسِن  قال: ذُو ثلاثها أَراد الحِرْصِيانَ والغِرْس والبطْن. وقال ابن السكيت:  الحِرْصِيانُ جلدةٌ حمراءُ بين الجلد الأَعْلى واللحمِ تُقْشَر بعد  السَّلْخ. قال ابن سيده: والحِرْصِيانُ قشْرة رقيقة بين الجلد واللحم  يَقْشِرها القَصّاب بعد السَّلْخ، وجمعُها حِرْصِياناتٌ ولا يُكَسَّر، وقيل في  قوله ذو ثلاثها في بيت الطرماح عَنى به بطْنَها، والثلاثُ: الحِرْصِيانُ  والرَّحِم والسابِياءُ.  وأَرض مَحْروصةٌ: مَرْعِيّة مُدَعْثرة. ابن سيده. والحَرْصَةُ  كالعَرْصة، زاد الأَزهري: إِلا أَن الحَرْصةُ مُسْتَقِرّ وسطِ كل شيء والعَرْصةُ  الدارُ؛ وقال الأَزهري: لم أَسمع حَرْصة بمعنى العَرْصة لغير الليث، وأَما  الصَّرْحةُ فمعروفة.
مقاييس اللغة:
(حرص) الحاء والراء والصاد أصلان: أحدهما الشّقّ، والآخر الجَشَع.
فالأول الحَرْصُ الشَّقُّ؛ يقال حَرَص القَصَّار الثوبَ إذا شقَّه. والحارِصَة من الشِّجاج: التي تشقُّ الجلد. ومنه الحرِيصة والحارِصَةُ، وهي السحابة التي تَقْشِر وجْهَ الأرض مِن شِدّة وَقْع مطرِها. قال:
* انهلالُ حريصَةٍ([10]) *
وأمّا الجَشَع والإفراط في الرَّغْبة فيقال حَرَصَ إذا جَشَع يَحْرُِص حِرْصا، فهو حريصٌ. قال الله تعالى: ﴿إنْ تَحْرِصْ عَلَى هُدَاهُمْ﴾ [النحل 37]. ويقال حُرِصَ المَرْعَى([11])، إذا لم يُتْرك منه شيء؛ وذلك من الباب، كأنّه قُشِر عن وجْه الأرض.
القاموس المحيط:
الحِرْصُ، بالكسر الجَشَعُ، وقد حَرَصَ، كضَرَبَ وسمِعَ، فَهو حَريصٌ من حُرَّاصٍ حُرَصاءَ. والحَرَصةُ، محرَّكةً مُسْتَقِرُّ وسَطِ كلِّ شيءٍ. والحارِصةُ السَّحابَةُ تَقْشِرُ وجْهَ الأرضِ بِمَطَرِها، كالحَريصةِ، والشَّجَّةُ تَشُقُّ الجِلْدَ قليلاً، كالحَرْصةِ، بالفتح، والحَرْصُ الشَّقُّ، وثَوْبٌ حَريصٌ. والحَرْصةُ تَفَرُّقُ الشُّخْبِ في الإِناءِ لاِتِّساعِ خَرْقٍ في الطُّبيِ، من جَرْحٍ يَحْصُلُ من الصِّرارِ. والحِرْصِيانُ، بالكسر باطِنُ جِلْدِ البَطْنِ، وباطِنُ جِلْدِ الفيلِ، وجِلْدَةٌ حَمْراءُ تُقْشَرُ بعدَ السَّلْخِ ج حِرْصِياناتُ، فِعلِيانٌ، من الحَرْصِ القَشْرِ. وحُرِصَ المَرْعَى، كعُنِي لم يُتْرَكْ منه شيءٌ.
وإنه لَيَتَحَرَّصُ غَداءَهُم وعَشاءَهُم: يَتَحَيَّنُهُما. واحْتَرَصَ: حَرَصَ، وجَهِدَ.
تاج العروس:
ح - ر - ص
الحِرْصُ بالكَسْرِ : الجَشَعُ ؛ وهو شِدَّةُ الإِرَادَةِ والشَّرَه إِلَى المَطْلُوبِ وَقَدْ حَرصَ عَلَيْه كضَرَبَ وسَمِعَ ومِنَ الأَخِيرَةِ قِرَاءَةُ الحَسَنِ والنَّخَعِيِّ وأَبِي حَيْوَةَ وأَبِي البَرَهْسَمِ إِنْ تَحْرصْ عَلَى هُدَاهُم بفَتْحِ الرّاءِ كَمَا نَقَلَه الصّاغَانِيُّ قال شَيْخُنَا : وَبِقِيَ عَلَيْه : حَرَصَ كنَصَر ذَكَرَهُ ابنُ القَطّاعِ وصاحِبُ الاقْتِطافِ وتَرَكهُ المُصَنِّفُ قُصُوراً ومِنَ الغَرِيبِ قَوْلُ القُرْطُبِيِّ : إِنَّ حَرَصَ كضَرَبَ ضَعِيفَةٌ مع أَنَّهَا وَرَدَتْ في القُرْآنِ العَظِيمِ الجَامِعِ انْتَهَى . قُلْتُ : قَالَ الأَزْهَرِيّ : واللُّغَةُ العَالِيَةُ حَرَصَ يَحْرِصُ وأَمّا حَرِصَ يَحْرَصُ فلُغَةٌ رَدِيئَةٌ قالَ : والقُرَّاءُ مُجْمِعُون عَلَى ولَوْ حَرَصْتَ بمُؤْمِنينَ المُرَادُ باللُّغَة العالِيَةِ حَرَصَ كضَرَبَ الَّذِي صَدَّرَ به الجَوْهَرِيُّ وغَيْرُه والرَدِيئَة : حَرِص : كَسَمِعَ بدَلِيلِ قَوْلِه فِيمَا بَعْدُ والقُرّاءُ مُجْمِعُون إِلَى آخِرِه فعُلِمَ بذلِكَ أَنّ مُرَادَ القُرْطُبِيِّ منْ قَوْلِه : حَرِصَ ضعِيفَةٌ إِنَّمَا يَعْنِى به كسَمِعَ لا كضَرَبَ وقد اشْتَبَه على شَيْخِنا فتَأَمَّلْ . ثمّ اخْتَلَفُوا في اشْتِقاقِ الحِرْصِ فقِيلَ : هُوَ من حَرَص القَصّارُ الثَّوْبَ إِذا قَشَرَهُ بدَقِّةِ وهُوَ قَوْلُ الرّاغِبِ وقَال الأَزْهَرِيُّ : أَصْلُ الحَرْصِ الشَّقُّ وقِيلَ للشَّرِهِ حَرِيصٌ لأَنَّهُ يَقْشِرُ بحِرْصِهِ وُجُوهَ النّاسِ وقِيلَ : هُوَ مَأْخُوذٌ من السَّحَابَةِ الحارِصَةِ الَّتِي تَقْشِرُ وَجْهُ الأَرْضِ كأَنَّ الحارِصَ يَنَالُ مِنْ نَفْسِهِ بشِدَّةِ اهْتِمَامِه بِتَحْصِيلِ ما هو حَرِيصٌ عليه وهو قَوْلُ صاحِبِ الاقْتِطَافِ وقد نَقَلَهُ شَيْخُنَا واسْتَبَعَدَهُ وقالَ : الَّذِي عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ اللُّغَةِ أَنَّ الحِرْصَ هو الأَصْلُ وغَيْرُه مَأْخُوذٌ مِنْه . قُلْتُ : وهذا خِلاَفُ ما نَقَلَه الأَزْهَرِيُّ والرّاغِبُ وتَبِعَهُم المُصَنّف في البَصَائِرِ فَقَدْ صَرَّحُوا أَنَّ أَصْلَ الحَرْصِ القَشْرُ فكَلامُ شَيْخِنا لا يَخْلُو عَنْ نَظَرٍ وتَأَمُّلٍ ثُمَّ إِنَّ الحَرِصَ يَتَعَدَّى بِعَلَى وهو المَعْرُوفُ وأَمّا تَعْدِيَتُه بالباءِ فِي قَوْلِ أَبِي ذُؤَيْبٍ :
ولَقَدْ حَرِصْتُ بِأَنْ أُدَافِعَ عَنْهُمْ ... فإِذَا المَنِيَّةُ أَقَبَلَتْ لا تُدْفَعُ
فَلأَنَّهُ بِمَعْنَى هَمَمْتُ فهُوَ حَرِيصٌ من قَوْمٍ حُرَّاصِ وحُرَصاءَ وامْرَأَةٌ حَرِيصَةٌ مِنْ نِسْوَةٍ حِرَاصٍ وحَرَائِصَ قالَ الأَزْهَرِيُّ : وقَوْلُ العَرَبِ : حَرِيصٌ عَلَيْكَ مَعْنَاه حَرِيصٌ عَلَى نَفْعِكَ . قُلْتُ : ومِنْهُ قَوْلُه تَعَالى حَرِيصٌ عَلَيْكُمْ أَي عَلَى نَفْعِكُم أَو شَفُوقٌ عليكم رَؤُوفٌ بكم فالحِرْصُ في القُرْآنِ على وَجْهَيْن : فَرْط الشَّرَهِ كقَوْله تَعَالَى ولِتَجِدَنَّهُمْ أَحْرَصَ النّاسِ على حَياةٍ والشَّفَقَة والرَّأْفَة كقَوْلِهِ تعَالَى حَرِيصٌ عَلَيْكُم ومِنَ الحِكَمِ : البَخِيلُ مَذْمُومٌ والحَسُودُ مَرْجُومٌ والحَرِيصُ مَحْرُومٌ . ويُقَال لا تَكُنْ عَلَى الدُّنْيَا حَرِيصاً تَكُنْ حافِظاً ؛ فإِنَّ الحِرْصَ عَلَى الدُّنْيَا يُوْرِثُ النِّسْيَانَ . ومِنْ كَلامِهِم : قُرِنَ الحِرْصُ بالحِرْمَانِ . والحَرَصَةُ مُحَرّكةً : مُسْتَقَرُّ وَسَطِ كُلِّ شَيْءٍ وهو مَأْخُوذٌ من نَصِّ الأَزْهَرِيِّ ولكِنَّهُ ضَبَطَه بالفَتْحِ وكَذلِكَ ابنُ سِيدَه ونَصُّهُما : والحَرْصَةُ كالعَرْصَةِ زادَ الأَزْهَرِيُّ : إِلاَّ أَنَّ الحَرْصَةَ مُسْتَقَرُّ وَسَطِ كُلِّ شَيْءٍ والعَرْصَة : الدّارُ قالَ : ولَمْ أَسْمَعْ حَرْصَة بِمَعْنَى العَرْصَة لِغَيْرِ اللَّيْثِ وأَمّا الصَّرْحَةُ فمَعْرُوفَةٌ . والحَارِصَةُ : السَّحَابَةُ الَّتِي تَقْشِرُ وَجْهَ الأَرْضِ بمَطَرِهَا كالحَرِيصَةِ نَقَلَه الجَوْهَرِيُّ أَيْ تُؤَثِّرُ فيها بِشِدَّةِ وَقْعِهَا قال الحُوَيْدِرَةُ :
ظَلَمَ البِطَاحَ لَهُ انْهِلالُ حَرِيصَةِ ... فصَفَا النِّطافُ لَه بُعَيْدَ المُقْلَعِ ومن سَجَعَاتِ الأَسَاسِ : رَأَيْتُ العَرَبَ حَرِيصَة على وَقْعِ الحَرِيصَة . والحارِصَةُ : الشَّجَّةُ قيل : هي أَوّلُ الشِّجَاجِ وهي التي تَشُقُّ الجِلْدَ قَلِيلاً كالحَرْصَةِ بِالفَتْحِ والحَرِيصَةِ وحَكَى الأَزْهَرِيُّ عن ابنِ الأَعْرَابِيِّ : الحَرْصَةُ والشَّقْفَةُ والرَّعْلَةُ والسَّلْعَةُ : الشَّجَّةُ . والحَرْصُ : الشَّقُّ وثَوْبٌ حَرِيصٌ يقَالُ : حَرَصَ القَصّارُ الثَّوْبَ يَحْرِصُه حَرْصاً أَيْ خَرَقَه وقِيلَ : شَقَّة وقِيلَ : خَرَقَه بالدَّقِّ وقِيلَ : هو أَن يَدُقَّهُ حَتَّى يَجْعَلَ فيه ثُقَباً وشُقُوقاً . والحَرْصَةُ بالفَتْح : تَفَرُّقُ الشُّخْبِ فِي الإِنِاءِ لاتِّسَاعِ خَرْقٍ في الطُّبْيِ مِنْ جُرْحٍ يَحْصُلُ من الصِّرَارِ أَو بَثْرَةٍ مِنْهُ فَيُصِييبُ اللَّبَنُ ثِيَابَ الحَالِبِ . قَالَهُ النَّضْرُ قالَ : وإِنَّمَا تُصِيبُ الحَرْصَةُ الثَّرَّةَ مِنَ الإِبِلِ . والحِرْصِيانُ بالكَسْرِ : باطِنُ جِلْدِ البَطْنِ وبِهِ فُسِّرَ قَوْلُه تَعَالَى في ظُلُمَاتٍ ثَلاثٍ هي الحِرْصِيَانُ والغِرْسُ والبَطْنُ فالحِرْصِيانُ مَا ذُكِرَ والغِرْسُ : مَا يَكُونُ فِيهِ الوَلَدُ وبِهِ فُسِّر أَيْضاً قولُ الطِّرِمّاحِ :
" وقَدْ ضُمِّرَتْ حَتَّى انْطَوَى ذُو ثَلاثِهَاإِلَى أَبْهَرَيْ دَرْمَاءِ شَعْبِ السّناسِنِ
وقِيلَ ؛ بَلْ عَنَى بِهِ الحِرْصِيَانَ والرَّحِمَ والسابِيَاءَ . وقالَ ابنُ الأَعْرَابِيِّ : الحِرْصِيَانُ : بَاطِنُ جِلْدِ الفِيلِ . وقالَ ابْنُ السِّكِّيتِ : الحِرْصِيَانُ : جِلْدَةٌ حَمْرَاءُ بَيْنَ الجِلْدِ الأعْلَى واللَّحْمِ تُقْشَرُ بعدَ السَّلْخِ وقالَ ابنُ سِيدَه : هِيَ قِشْرَةٌ رَقِيقَةٌ بَيْنَ الجِلْدِ واللَّحْمِ يُقْشِرُها القَصّابُ بَعْدَ السَّلْخِ ج حِرْصِيانَاتٌ قالَ : ولا يُكَسّر وهو فِعْلِيَانٌ من الحَرْصِ بالفَتْحِ وهو القَشْرُ كحِذْرِيَانٍ من الحَذَرِ وصِلِّيَانٍ مِنَ الصَّلَى . وحُرِصَ المَرْعَى كعُنِىَ : لَمْ يُتْرَك مِنْهُ شَيْءٌ كَأَنَّهُ قُشِرَ عن وَجْهِ الأَرْضِ قَالَهُ ابنُ فارِسٍ وأَرْضٌ مَحْرُوصَةٌ : مَرْعِيَّةُ مُدَعْثَرَةٌ . ويُقَالُ : إِنَّهُ يَتَحَرّصُ غَدَاءَهُم وعَشَاءَهُمْ أَيْ يَتحَيَّنُهُمَا وهُو مِنَ الحِرْصِ بمَعْنَى شِدَّةِ الشَّرَهِ والرَّغْبَةِ في الشَّيْءِ والمُبَالَغَةِ فِي تَحْصِيلِه . واحْتَرَصَ الرّجُلُ : حَرَصَ وعن أَبِي عَمْروٍ : جَهِدَ في تَحْصِيلِ شَيْءٍ . وممّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْه : الحَرْصَةُ بالفَتْحِ : الشَّقَّةُ في الثَّوْبِ . وحِمَارٌ مُحَرَّصٌ كمُعَظَّمٍ : مُكَدَّحٌ وقَدْ سَمَّوْا حَرِيصاً . وأَحْمَدُ بنُ عُبَيْدِ بنِ الحَرِيصِ كأَمِيرٍ : مُحَدِّثٌ . قلت : وهو أَبو أَحْمَدَ مُحَمَّدُ بنُ عُبَيْدِ اللهِ بنِ مُحَمَّدِ بنِ حامِدٍ البَزَّازُ الحَرِيصِيُّ المَعْرُوفُ بابنِ الحَرِيصِ بَغْدَادِيٌّ سكَنَ الرَّمْلَةَ رَوَى عن أَبِي بَكْرِ بنِ زِيادٍ وعنه أَبو عَلِيّ بنُ دَرْماءَ . والأَحْرَاصُ : مَوْضِعٌ في شِعْرِ أُمَيَّةَ ابنِ أَبي عائِذٍ الهُذَلِيّ وقَدْ تَقَدَّمَ إِنْشادُه في ب و ص قالَ السُّكَّرِيُّ : ويُرْوَى بالخَاء مُعْجَمَةً وسَيَأْتِي

### Türkçe

**حرص**
**حَرَصَ** - **يَحْرِصُ** - **حَرِيْص** - **أَحْرَص**
**حَرَصَ** - **يَحْرِصُ** + bir varlık + bir varlık üzerine veya bir şey ya da bir iş üzerine: başarısızlıktan sakınma ile birlikte onu şiddetle gerçekleştirmeyi ister: bir şeyi yapmasında titizliği ve sakınmayı gözetir; bu, onu doğru ve sağlam bir biçimde tamamlamaya yönelik arzusundandır; çünkü o, onun için önemli ve zevkli bir işi temsil eder.
**حَرِيْص**: “**فـَعيل**” vezninde, “**حَرَصَ** - **يَحْرِصُ**”tan mübalağa ism-i fâil: “**يَحْرِصُ**”i şiddetle yapan.
**أَحْرَص**: “**حَريْص**”tan ism-i tafdîl.

Lafız, “istenen şeye, istek ve ümit ve başarıya tamah ile, muradı elde etmek için bir fiili yapmaya meyletme” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**حَرَصَ** - **يَحْرِصُ**، **شَاءَ** - **يَشَاءُ**، **رادَ** - **يَرُوْدُ**، **بَغى** - **يَبْغِي**، **رَغِبَ** - **يَرْغَبُ**، **رَامَ** - **يَرُوْمُ**

**حَرَصَ** - **يحرص**
	﴿Ve insanların çoğu, sen **حَرَصْتَ** etsen de, müminler değildir (103)﴾ Yusuf
	﴿Eğer onların hidayeti üzerine **تَحْرِصْ** edersen, şüphesiz Allah, saptırdığı kimseyi hidayete erdirmez; ve onlar için yardımcılar yoktur (37)﴾ Nahl
	﴿Kadınlar arasında adalet yapmaya asla güç yetiremezsiniz, **حَرَصْتُمْ** etseniz de; öyleyse bütünüyle meyletmeyin de onu asılı gibi bırakmayın; eğer ıslah eder ve sakınırsanız, şüphesiz Allah bağışlayıcı, merhametlidir (129)﴾ Nisa

**حريص**
﴿Andolsun size, kendi nefislerinizden bir resul geldi; sizin sıkıntıya düşmeniz ona ağır gelir; size karşı **حريص**tir; müminlere karşı çok şefkatli, çok merhametlidir (128)﴾ Tevbe

**أحرص**
﴿Andolsun onları, hayata karşı insanların en **أحرص**ı bulacaksın; ve ortak koşanlardan da; onlardan biri ister ki bin yıl yaşatılsın; oysa yaşatılması onu azaptan uzaklaştıracak değildir; Allah, yaptıklarını görendir (96)﴾ Bakara

Muhtârü’s-Sıhâh
● [**حرص**] ح ر ص: **الحِرْصُ** açgözlülüktür; ve “bir şey üzerine **حَرَصَ** etti” denir; kesre ile **يحرص** eder; **حِرْصاً** (olarak); o hâlde o **حريص**tir. Ve **الحَرْصُ** yarıktır. Ve **الحارِصَةُ** deriyi azca yaran şeccedir; aynı şekilde **الحَرْصةُ** da, “**الضربة**” vezninde.

Râgıb
**حرص**
- **الحرص**: aşırı şehvet (aşırı oburluk), ve aşırı irade. Aziz ve celil şöyle dedi: ﴿**إن تحرص على هداهم**﴾ [Nahl/37], yani: onların hidayeti hususunda iradeni aşırıya götürürsün. Ve şöyle dedi: ﴿**ولتجدنهم أحرص على حياة**﴾ [Bakara/96]. Ve şöyle dedi: ﴿**ولتجدنهم أحرص الناس على حياة**﴾ [Bakara/96]. Ve şöyle dedi: ﴿**وما أكثر الناس ولو حرصت بمؤمنين**﴾ [Yusuf/103]. Bunun aslı şundandır: **حرص** elbise üzerine **القصار** (döğen/keçeleştiren) (yaptı), yani: onu incelikle soydu. Ve **الحارصة**: deriyi soyan şecce. Ve **الحارصة** ve **الحريصة**: yağmuruyla yeri soyan bulut (bak: **المجمل** 1/226).

Lisân özeti
1. **حَرَصَ** ona, **يَحْرِصُ** ve **يَحْرُصُ**; **حِرْصاً**: **الحِرْصُ** istenene yönelik iradenin şiddeti ve şehvettir.
2. **الحِرْصُ** açgözlülüktür,
3. ve **الحَرْصُ**: yarıktır.
4. Ve **حَرَصَ** elbiseyi, **يَحْرُصُهُ**; **حَرْصاً**: onu deldi/yırttı,
5. ve **حَرَصَ**: onu dövüp onda delikler ve yarıklar yapıncaya kadar inceltmesidir.
6. Ve şeccelerden **الحَرْصةُ**: derinin arkasından **حَرَصَت** eden (yarıp geçen) fakat onu delmeyen,
7. ve **الحارِصةُ** ile **الحَرِيصةُ**: şeccelerin ilki,
8. ve o, deriyi **تَحْرِصُ** eden, yani onu azca yaran (şeccedir);
9. **حَرَصَ** **القَصّارُ** elbiseyi, **يَحْرِصُهُ**: onu yarıp deldi; dövme ile.
10. Ve **الحَريصةُ** ile **الحارِصةُ**: yağmurunun şiddetli düşüşünden dolayı yeryüzünün yüzünü soyarak **تَحْرِصُ** eden ve onda iz bırakan buluttur;
11. **الحَرْصِ** soyma/kabuk soyma (dır),
12. ve **الحِرصِيان** karın derisinin iç kısmıdır,
13. **الحِرْصِيانُ** üst deri ile et arasında, yüzme sonrası soyulan kırmızı bir dericiktir.
14. Ve **الحِرْصِيانُ** deri ile et arasında ince bir kabuktur; kasap yüzmeden sonra onu soyar,
15. ve **أَرض مَحْروصةٌ**: otlatılmış, dağıtılmış (yıpratılmış).
16. **الحَرْصةُ** her şeyin ortasının yerleşik (sabit) kısmıdır.

Lisânü’l-ʿArab
● - **حرص**: **الحِرْصُ**: istenene yönelik iradenin şiddeti ve şehvet. Cevherî dedi: **الحِرْصُ** açgözlülüktür; ve ona **حَرَصَ** etti; **يَحْرِصُ** ve **يَحْرُصُ**; **حِرْصاً** ve **حَرْصاً**; ve **حَرِصَ**; **حَرَصاً**; Ebû Züeyb’in sözü:
ولقد **حَرَِِصْت** بأَن أُدافعَ عنهمُ،
فإِذا المَنيّةُ أَقْبَلَتْ لا تُدْفَعُ
Onu **الباء** ile geçişli kıldı; çünkü “**هَمَمْتُ**” manasındadır; bilinen ise “**حَرَصْتُ** عليه”dir. Ezherî: Arapların “**حَرِيصٌ** عليك” sözü, “senin faydan üzerine **حَرِيصٌ**” demektir; dedi: ve yüksek dil **حَرَصَ** **يَحْرِصُ**tur; **حَرِصَ** **يَحْرَصُ** ise kötü bir dildir; dedi: ve kurrâ, “**ولو حَرَصْت** بمؤمنين” üzerinde icmâ etmişlerdir. Ve bir adam **حَرِيصٌ**, **حُرَصاءَ** ve **حِرَاصٍ** kavminden; ve bir kadın **حَريصةٌ**, **حِرَاصٍ** ve **حَرائِصَ** kadınlarından. Ve **الحَرْصُ**: yarıktır. Ve **حَرَصَ** elbiseyi, **يَحْرِصُهُ**; **حَرْصاً**: onu yırttı; denildi ki: onu dövüp onda delikler ve yarıklar yapıncaya kadar inceltmesidir. Ve şeccelerden **الحَرْصةُ**: derinin arkasından **حَرَصَت** eden fakat onu delmeyen; hadiste zikredilmiştir; râciz dedi:
وحَرْصة يُغْفِلُها المأْمُومُ
Ve **الحارِصةُ** ile **الحَرِيصةُ**: şeccelerin ilki; ve o, deriyi **تَحْرِصُ** eden, yani onu azca yaran (dır); bundan dolayı denildi: **حَرَصَ** **القَصّارُ** elbiseyi, **يَحْرِصُهُ**: onu yarıp deldi; dövme ile. Ezherî, İbnü’l-Aʿrâbî’den nakletti: **الحَرْصةُ** ve **الشَّقْفة** ve **الرَّعْلة** ve **السَّلْعَة** şeccedir. Ve **الحَريصةُ** ile **الحارِصةُ**: yağmurunun şiddetli düşüşünden dolayı yeryüzünün yüzünü soyarak **تَحْرِصُ** eden ve onda iz bırakan buluttur; **الحُوَيْدرة** dedi:
ظَلَمَ البِطاحَ، له انْهِلالُ حَرِيصة،
فصَفا النِّطافُ له بَعِيدَ المُقْلَعِ
Yani: yağmur vaktinin dışında yağdı; bu yüzden “ظَلَمَ”. Ezherî dedi: **الحَرْصِ**ın aslı soyma/kabuk soyma (dır); bununla şecceye **حارِصةً** adı verildi; hadiste, açıkladığımız üzere vârid olmuştur. Ve obura **حَرِيصٌ** denildi; çünkü o, **حِرْصِه** ile insanların yüzlerini soyar. Ve **الحِرْصِيَان**: **الحَرْصِ**tan (ki o soyma/kabuk soymadır) “**فِعْلِيان**”dır; onun misali üzere **حِذْرِيان** ve **صِلِّيان**. İbnü’l-Aʿrâbî dedi: Filin derisinin iç kısmına **حِرْصِيان** denir. Ve Allah’ın sözü hakkında: “üç karanlıkta”; onlar **الحِرْصِيانُ** ve **الغِرْسُ** ve **البَطْن**dur; dedi: ve **الحِرصِيان** karın derisinin iç kısmıdır; ve **الغِرْسُ** çocuğun bulunduğu şeydir. Ve **الطِّرِمَّاح**ın sözü hakkında dedi:
وقد ضُمِّرتْ حتى انْطَوَى ذُو ثَلاثِها،
إِلى أَبْهَرَيْ دَرْماءَ شَعْبِ السنَّاسِن
Dedi: “ذُو ثلاثها” ile **الحِرْصِيانَ** ve **الغِرْس** ve **البطْن**u kastetti. İbnü’s-Sikkît dedi: **الحِرْصِيانُ** üst deri ile et arasında, yüzme sonrası soyulan kırmızı bir dericiktir. İbn Sîde dedi: **الحِرْصِيانُ** deri ile et arasında ince bir kabuktur; kasap yüzmeden sonra onu soyar; çoğulu **حِرْصِياناتٌ**tır ve kırılmaz (tekil kalıbı bozulmaz). Ve “ذو ثلاثها” ifadesi hakkında, **الطرماح** beytinde, onunla karnını kastetti; ve “üç”: **الحِرْصِيانُ** ve **الرَّحِم** ve **السابِياءُ**dur. Ve **أَرض مَحْروصةٌ**: otlatılmış, dağıtılmış (yıpratılmış). İbn Sîde. Ve **الحَرْصَةُ** **العَرْصة** gibidir; Ezherî ekledi: ancak **الحَرْصةُ** her şeyin ortasının yerleşik (sabit) kısmıdır; **العَرْصةُ** ise evdir; Ezherî dedi: Leys’ten başkasından **حَرْصة**yı **العَرْصة** manasında işitmedim; **الصَّرْحةُ** ise bilinir.

Maqâyîsü’l-Luğa:
(**حرص**) **الحاء** ve **الراء** ve **الصاد** iki asıldır: biri yarık, diğeri açgözlülük.
Birincisi: **الحَرْصُ** yarıktır; “**حَرَص** **القَصَّار** elbiseyi” denir; onu yardığında. Ve şeccelerden **الحارِصَة**: deriyi yaran (dır). Ve ondan **الحرِيصة** ve **الحارِصَةُ**: o, yağmurunun şiddetli düşüşünden dolayı yeryüzünün yüzünü soyan buluttur. Dedi:
* انهلالُ حريصَةٍ([10]) *
Açgözlülük ve arzuda aşırılık ise: “açgözlülük ettiğinde **حَرَصَ**” denir; **يَحْرُِص**; **حِرْصا**; o hâlde o **حريصٌ**tur. Allah تعالى dedi: ﴿**إنْ تَحْرِصْ عَلَى هُدَاهُمْ**﴾ [Nahl 37]. Ve “**حُرِصَ** **المَرْعَى**” denir; ondan hiçbir şey bırakılmadığında; bu da babdandır; sanki yeryüzünün yüzünden soyulmuş gibidir.

El-Kâmûsü’l-Muhît:
**الحِرْصُ** (kesre ile) açgözlülüktür; ve **حَرَصَ** (tıpkı **ضَرَبَ** ve **سمِعَ** gibi) (olur); o hâlde o, **حُرَّاصٍ**dan **حَريصٌ**tir; **حُرَصاءَ**. Ve **الحَرَصةُ** (harekeli): her şeyin ortasının yerleşik (sabit) kısmıdır. Ve **الحارِصةُ**: yağmuruyla yeryüzünün yüzünü soyan buluttur; **الحَريصة** gibi. Ve (o) deriyi azca yaran şecce (dir); **الحَرْصة** gibi; fetih ile. Ve **الحَرْصُ** yarıktır. Ve **ثَوْبٌ حَريصٌ**. Ve **الحَرْصةُ**: **الشُّخْب**ın kap içinde dağılmasıdır; **الطُّبي**deki bir yırtığın genişlemesinden dolayı; **الصِّرار**dan meydana gelen bir yaradan. Ve **الحِرْصِيانُ** (kesre ile): karın derisinin iç kısmı, ve fil derisinin iç kısmı, ve yüzmeden sonra soyulan kırmızı bir dericik; çoğulu **حِرْصِياناتُ**; **فِعلِيانٌ**, **الحَرْصِ** (soyma/kabuk soyma)dan. Ve **حُرِصَ** **المَرْعَى** (tıpkı **عُنِي** gibi): ondan hiçbir şey bırakılmadı.
Ve şüphesiz o, onların öğle yemeğini ve akşam yemeğini **يَتَحَرَّصُ** eder: ikisini gözetler/kollar. Ve **احْتَرَصَ**: **حَرَصَ** etti ve çabaladı.

Tâcü’l-ʿArûs:
ح - ر - ص
**الحِرْصُ** (kesre ile): açgözlülüktür; ve o, istenene yönelik iradenin şiddeti ve şehvettir; ve ona **حَرصَ** etti, **ضَرَبَ** ve **سَمِعَ** gibi; ve ikincisinden, Hasan’ın, Nehaʿî’nin, Ebû Hayve’nin ve Ebû’l-Berahsem’in kıraati: ﴿**إِنْ تَحْرصْ عَلَى هُدَاهُم**﴾ râ’nın fethi ile; Sâğânî’nin naklettiği üzere. Şeyhimiz dedi: ve onda kalan: **حَرَصَ** **نَصَر** gibi; onu İbnü’l-Kattâʿ ve **الاقْتِطاف** sahibi zikretti; musannif onu kusurla terk etti. Garip olan şudur: Kurtubî’nin sözü: “**حَرَصَ** **ضَرَبَ** gibi zayıftır”; hâlbuki o, büyük Kur’an’da vârid olmuştur; bitti. Dedim: Ezherî dedi: yüksek dil **حَرَصَ** **يَحْرِصُ**tur; **حَرِصَ** **يَحْرَصُ** ise kötü bir dildir; dedi: ve kurrâ, “**ولَوْ حَرَصْتَ** بمُؤْمِنينَ” üzerinde icmâ etmişlerdir. “Yüksek dil” ile murad, Cevherî’nin ve başkasının onunla başlattığı **حَرَصَ** **ضَرَبَ** gibi (olan)dır; “kötü” ise: **حَرِص** **سَمِعَ** gibi (olan)dır; bunun delili, onun daha sonra “kurrâ icmâ etmişlerdir...” sözüdür; böylece bilindi ki Kurtubî’nin “**حَرِصَ** zayıftır” sözünden muradı, **سَمِعَ** gibi olandır; **ضَرَبَ** gibi olan değil; bu, şeyhimize karışmış; öyleyse düşün. Sonra **الحِرْص**ın اشتقاقında ihtilaf ettiler: denildi ki: o, **حَرَص** **القَصّارُ** elbiseyi, onu incelikle soyduğunda (olan)dan (dır); bu, Râgıb’ın sözüdür. Ezherî dedi: **الحَرْصِ**ın aslı yarıktır. Ve obura **حَرِيصٌ** denildi; çünkü o, **حِرْصِه** ile insanların yüzlerini soyar. Ve denildi ki: o, yeryüzünün yüzünü soyan **السَّحَابَةِ الحارِصَةِ**den alınmıştır; sanki **الحارِص** kendisinden, üzerine **حَرِيصٌ** olduğu şeyi elde etmeye yönelik şiddetli ihtimamıyla pay alır; bu, **الاقْتِطاف** sahibinin sözüdür; şeyhimiz onu nakletti ve uzak gördü; dedi: dil ehlinin çoğuna göre **الحِرْص** asıldır, başkası ondan alınmıştır. Dedim: bu, Ezherî’nin ve Râgıb’ın naklettiğine aykırıdır; musannif de **البَصَائِر**de onlara tâbi oldu; çünkü onlar, **الحَرْصِ**ın aslının soyma/kabuk soyma olduğunu açıkça söylediler; şeyhimizin sözü, nazar ve düşünmeden hâlî değildir. Sonra **الحَرِص** **على** ile geçişli olur; bu bilinen (dir). Ebû Züeyb’in sözünde **الباء** ile geçişlilik ise:
ولَقَدْ **حَرِصْتُ** بِأَنْ أُدَافِعَ عَنْهُمْ ... فإِذَا المَنِيَّةُ أَقْبَلَتْ لا تُدْفَعُ
Bu, “**هَمَمْتُ**” manasında olduğundandır. O hâlde o, **حُرَّاصِ** ve **حُرَصاءَ** kavminden **حَرِيصٌ**tir; ve **حِرَاصٍ** ve **حَرَائِصَ** kadınlarından bir kadın **حَرِيصَةٌ**. Ezherî dedi: Arapların “**حَرِيصٌ** عليك” sözü, “senin faydan üzerine **حَرِيصٌ**” demektir. Dedim: ve ondan, Allah تعالى’nın sözü: **حَرِيصٌ عَلَيْكُمْ**; yani sizin faydanız üzerine; yahut size karşı şefkatli, size karşı çok merhametli. Böylece Kur’an’da **الحِرْص** iki vech üzeredir: aşırı şehvet; Allah تعالى’nın sözü gibi: **ولِتَجِدَنَّهُمْ أَحْرَصَ النّاسِ على حَياةٍ**; ve şefkat ve ra’fet; O’nun sözü gibi: **حَرِيصٌ عَلَيْكُم**. Hikmetlerden: cimri yerilmiştir, hasetçi taşlanmıştır, **الحَرِيصُ** mahrum bırakılmıştır. Ve denilir: dünyaya karşı **حَرِيصاً** olma ki koruyucu olasın; çünkü dünyaya karşı **الحِرْص** unutmayı miras bırakır. Ve onların sözlerindendir: **الحِرْص** mahrumiyetle birleştirildi. Ve **الحَرَصَةُ** (harekeli): her şeyin ortasının yerleşik (sabit) kısmıdır; bu, Ezherî’nin nassından alınmıştır; fakat onu fetih ile ضبط etti; aynı şekilde İbn Sîde; ikisinin nassı: “**الحَرْصَةُ** **العَرْصَة** gibidir”; Ezherî ekledi: ancak **الحَرْصَةَ** her şeyin ortasının yerleşik (sabit) kısmıdır; **العَرْصَة**: evdir; dedi: Leys’ten başkasından **حَرْصة**yı **العَرْصة** manasında işitmedim; **الصَّرْحَةُ** ise bilinir. Ve **الحَارِصَةُ**: yağmuruyla yeryüzünün yüzünü soyan buluttur; **الحَرِيصَة** gibi; Cevherî onu nakletti; yani şiddetli düşüşüyle onda iz bırakır. **الحُوَيْدِرَةُ** dedi:
ظَلَمَ البِطَاحَ لَهُ انْهِلالُ حَرِيصَةِ ... فصَفَا النِّطافُ لَه بُعَيْدَ المُقْلَعِ
Ve **الأَسَاس**ın secilerindendir: “Arapları, **الحَرِيصَة**nin düşüşü üzerine **حَرِيصَة** gördüm.” Ve **الحارِصَةُ**: şecce (dir); denildi ki: o, şeccelerin ilki (dir); ve o, deriyi azca yarar; fetih ile **الحَرْصَة** gibi; ve **الحَرِيصَة** gibi. Ezherî, İbnü’l-Aʿrâbî’den nakletti: **الحَرْصَةُ** ve **الشَّقْفَةُ** ve **الرَّعْلَةُ** ve **السَّلْعَةُ**: şecce (dir). Ve **الحَرْصُ**: yarıktır. Ve **ثَوْبٌ حَرِيصٌ**. Denilir: **حَرَصَ** **القَصّارُ** elbiseyi, **يَحْرِصُه**; **حَرْصاً**: yani onu deldi/yırttı; denildi: onu yardı; denildi: onu dövme ile deldi; denildi: onu dövüp onda delikler ve yarıklar yapıncaya kadar inceltmesidir. Ve **الحَرْصَةُ** (fetih ile): **الشُّخْب**ın kap içinde dağılmasıdır; **الطُّبْي**deki bir yırtığın genişlemesinden dolayı; **الصِّرَار**dan meydana gelen bir yaradan yahut ondan bir kabarcıktan; böylece süt, sağanın elbiselerine isabet eder. Bunu **النَّضْرُ** söyledi; dedi: **الحَرْصَة** ancak develerin **الثَّرَّة**sine isabet eder. Ve **الحِرْصِيانُ** (kesre ile): karın derisinin iç kısmıdır; bununla Allah تعالى’nın sözü “üç karanlıkta” tefsir edildi: onlar **الحِرْصِيَانُ** ve **الغِرْسُ** ve **البَطْن**dur; **الحِرْصِيانُ** zikredilen (dir); **الغِرْسُ**: çocuğun bulunduğu şeydir. Bununla ayrıca **الطِّرِمّاح**ın sözü de tefsir edildi:
" وقَدْ ضُمِّرَتْ حَتَّى انْطَوَى ذُو ثَلاثِهَاإِلَى أَبْهَرَيْ دَرْمَاءِ شَعْبِ السّناسِنِ
Ve denildi ki: bilakis onunla **الحِرْصِيَانَ**ı ve **الرَّحِمَ**i ve **السابِيَاءَ**yı kastetti. İbnü’l-Aʿrâbî dedi: **الحِرْصِيَانُ**: fil derisinin iç kısmı. İbnü’s-Sikkît dedi: **الحِرْصِيانُ**: üst deri ile et arasında, yüzme sonrası soyulan kırmızı bir dericik. İbn Sîde dedi: o, deri ile et arasında ince bir kabuktur; kasap yüzmeden sonra onu soyar; çoğulu **حِرْصِيانَاتٌ**. Dedi: ve kırılmaz; ve o, **الحَرْصِ**tan (fetih ile) **فِعْلِيَانٌ**dır; o da soyma/kabuk soyma (dır); tıpkı **حِذْرِيَانٍ**ın **الحَذَر**den ve **صِلِّيَانٍ**ın **الصَّلَى**dan olması gibi. Ve **حُرِصَ** **المَرْعَى** (tıpkı **عُنِىَ** gibi): ondan hiçbir şey bırakılmadı; sanki yeryüzünün yüzünden soyulmuş gibidir; bunu İbn Fâris söyledi. Ve **أَرْضٌ مَحْرُوصَةٌ**: otlatılmış, dağıtılmış (yıpratılmış). Ve denilir: şüphesiz o, onların öğle yemeğini ve akşam yemeğini **يَتَحَرّصُ** eder; yani ikisini gözetler/kollar; ve o, **الحِرْص**tandır; “şiddetli şehvet ve şeye rağbet ve onu elde etmede mübalağa” manasında. Ve **احْتَرَصَ** adam: **حَرَصَ** etti. Ebû Amr’dan: bir şeyi elde etmede çabaladı. Ve ona istidrâk edilenlerdendir: **الحَرْصَةُ** (fetih ile): elbisedeki yırtık. Ve **حِمَارٌ مُحَرَّصٌ** (tıpkı **مُعَظَّم** gibi): çalıştırılmış/yıpratılmış; ve **حَرِيصاً** diye adlandırmışlardır. Ve **أَحْمَدُ بنُ عُبَيْدِ بنِ الحَرِيصِ** (tıpkı **أَمِير** gibi): bir muhaddis. Dedim: ve o, Ebû Ahmed Muhammed b. Ubeydullah b. Muhammed b. Hâmid el-Bezzâz el-**حَرِيصِيُّ**, İbnü’l-**حَرِيص** diye bilinen; Bağdatlıdır; Remle’de oturdu; Ebû Bekr b. Ziyâd’dan rivayet etti; ondan da Ebû Ali b. Dermâ rivayet etti. Ve **الأَحْرَاصُ**: Ümeyye b. Ebî Âiz el-Hüzelî’nin şiirinde bir yerdir; ve daha önce “ب و ص”da onun inşadı geçti. **السُّكَّرِيُّ** dedi: **الخَاء** **مُعْجَمَةً** ile de rivayet edilir; ve gelecektir.
