# حرقص (ح-ر-ق-ص) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%82%D8%B5
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%B1%D9%82%D8%B5

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ح - ر - ق - ص
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 7 sözlük

## Sözlükler (7)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%82%D8%B5/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الحرقوص:
الحُرْقوصُ: دُوَيْبَّة مُجَزَّعة لها حُمَةٌ كَحُمَةِ الزُّنبور، تَلْدَغ يُشَبَّه به أطرافُ السّياطِ، فيقال: أخَذَتْه الحراقيصُ، يقالُ ذلك لمن يُضْرَبُ بالسّياط.

##### Türkçe

**الحرقوص**:
**الحُرْقوصُ**: **دُوَيْبَّة**; **مُجَزَّعة** bir küçük canlıdır; **حُمَةٌ**’si vardır, **الزُّنبور**’un **حُمَةِ**’si gibi; sokar. Onunla **أطرافُ السّياطِ** benzetilir; bu yüzden denir ki: “**أخَذَتْه الحراقيصُ**”; bu, **بالسّياط** dövülen kimse hakkında söylenir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%82%D8%B5/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الحُرْقوصُ: دُوَيْبَّةٌ كالبرغوث.

##### Türkçe

**الحُرْقوصُ**: Pire gibi bir küçük canlı.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%82%D8%B5/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ح ر ق ص
وتقـول‏:‏ أخذتـه الحراقيـص فأخذتـه الأراقيـص وهـي أطـراف السيـاط‏:‏ شبهـت بدويبـات لها حمات كحمات الزنابير تلدغ الواحد حرقوص‏.‏

##### Türkçe

ح ر ق ص
Ve dersin ki: Onu **الحراقيص** aldı; böylece onu **الأراقيص** aldı; ve o, kamçıların uçlarıdır: onu, **الزنابير**in iğneleri gibi iğneleri olan küçük böceklere benzettin; birini sokar: **حرقوص**.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%82%D8%B5/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الحُرْقُوصُ: هُنَيٌّ مثل الحصاة صغير أُسَيّد
(* قوله اسيّد:
هكذا في الأصل وربما كانت تصغيراً لاسود كأسَيْودِ.) أُرَيْقِط بحمرة وصفرة ولونُه الغالب عليه السواد، يجتمع ويَتّلج تحت الأَناسي وفي أَرْفاغِهم ويعَضُّهم ويُشَقِّقُ الأَسْقية. التهذيب: الحَراقِيصُ دُوَيْبّات صغار تَنْقُب الأَساقيَ وتَقْرضُها وتَدْخل في فُروج النساء وهي من جنس الجُعْلان إِلا أَنها أَصْغر منها وهي سُودٌ مُنَقّطة بِبَياض؛ قالت أَعرابيّة:ما لَقِيَ البيضُ من الحُرْقُوصِ،
من مارِدٍ لِصٍّ من اللُّصوصِ،
يَدْخُل تَحْتَ الغَلَقِ المَرْصُوصِ،
بِمَهْرِ لا غالٍ ولا رَخِيصِ
أَرادت بلا مهر، قال الأَزهري: ولا حُمَةَ لها إِذا عَضّت ولكن عَضّتها تُؤْلم أَلماً لا سمّ فيه كسمّ الزَّنابير. قال ابن بري: معنى الرجز أَن الحُرْقُوصَ يدخل في فرج الجارية البِكْر، قال: ولهذا يسمى عاشق الأَبكار، فهذا معنى قولها:
يدخل تحت الغلق المرصوص،
بمهر لا غال ولا رخيص
وقيل: هي دُوَيْبَّة صغيرة مثل القُراد؛ قال الشاعر:
زكْمةُ عَمّارٍ بَنُو عَمّارِ،
مِثْل الحَراقِيص على الحِمارِ
وقيل: هو النِّبْرُ، ومن الأَول قول الشاعر:
ويْحَكَ يا حُرْقُوصُ مَهْلاً مَهْلا،
أَإِبِلاً أَعْطيْتَني أَم نَخْلا؟
أَمْ أَنت شيءٌ لا تُبالي جَهْلا؟
الصحاح: الحُرْقُوصُ دُوَيْبّة كالبُرْغوثِ، وربما نبَت له جناحانِ فطارَ. غيرُه: الحُرْقوصُ دويبة مُجَزَّعة لها حُمَةٌ كحُمَةِ الزُّنْبور تَلْدَغ تشْبِهُ أَطْراف السِّياطِ. ويقال لمن ضُرِبَ بالسِّياط: أَخَذَتْه الحَراقِيصُ لذلك، وقيل: الحُرْقوصُ دويبة سوداء مثل البرغوث أَو فوقه، وقال يعقوب: هي دويبة أَصغر من الجُعَل.
وحَرَقْصى: دويبة. ابن سيده: الحُرْقُصاءُ دويبة لم تُحَل (* قوله «لم
تحل» أي لم يحل معناها ابن سيده.). قال: والحَرْقَصةُ الناقةُ الكريمة.

##### Türkçe

**الحُرْقُوصُ**: çakıl taşı gibi küçük, küçük bir şey; küçük bir efendicik
(* onun sözü **أُسَيّد**:
aslında böyle(ce)dir; belki de **أَسْوَد**’in küçültmesidir, **أَسَيْودِ** gibi.) kırmızılık ve sarılıkla **أُرَيْقِط**;
ve ona galip gelen rengi siyahlıktır; toplanır ve insanların altında ve onların koltuk altlarında birikir;
onları ısırır ve tulumları çatlatır. **التهذيب**: **الحَراقِيصُ** küçük küçük canlılardır;
tulumları deler ve onları kemirir ve kadınların ferclerine girer; ve
**الجُعْلان** cinsindendir; ancak o, ondan daha küçüktür; ve o, beyazlıkla benekli siyahlardır; dedi ki
bir bedevî kadın: beyazlar **الحُرْقُوصِ**’tan ne çekti,
azgın, hırsızların hırsızı bir hırsızdan,
sıkıca dizilmiş kilidin altına girer,
ne pahalı ne de ucuz bir mehir ile
(mehirsiz) istedi. **الأَزهري** dedi ki: onu ısırdığında onun için bir iğne yoktur; fakat onun ısırması
içinde zehir bulunmayan bir acı ile, **الزَّنابير**in zehri gibi, acıtır. İbn Berrî dedi ki: recezin manası şudur:
**الحُرْقُوصَ** bakire cariyenin fercine girer. Dedi ki: ve bu yüzden “bakirelerin âşığı” diye adlandırılır;
işte onun şu sözünün manası budur:
sıkıca dizilmiş kilidin altına girer,
ne pahalı ne de ucuz bir mehir ile
Ve denildi: o, **القُراد** gibi küçük bir küçük canlıdır; şair dedi ki:
**زكْمةُ عَمّارٍ بَنُو عَمّارِ،
مِثْل الحَراقِيص على الحِمارِ**
Ve denildi: o, **النِّبْرُ**’dür; ve birinciden şairin sözü:
**ويْحَكَ يا حُرْقُوصُ مَهْلاً مَهْلا،
أَإِبِلاً أَعْطيْتَني أَم نَخْلا؟
أَمْ أَنت شيءٌ لا تُبالي جَهْلا؟**
**الصحاح**: **الحُرْقُوصُ** **البُرْغوثِ** gibi bir küçük canlıdır; ve belki onun için iki kanat biter de
uçar. Başkası: **الحُرْقوصُ** alacalı bir küçük canlıdır; onun bir iğnesi vardır, **الزُّنْبور**un iğnesi gibi;
sokar; kamçıların uçlarına benzer. Ve kamçılarla dövülene denilir: onu
**الحَراقِيصُ** aldı; bunun için. Ve denildi: **الحُرْقوصُ** **البرغوث** gibi yahut ondan yukarı siyah bir küçük canlıdır.
Yakub dedi ki: o, **الجُعَل**’dan daha küçük bir küçük canlıdır.

Ve **حَرَقْصى**: bir küçük canlı. İbn Sîde: **الحُرْقُصاءُ** çözülmemiş bir küçük canlıdır
(* onun sözü “**لم تحل**”: yani İbn Sîde onun manasını çözmedi.). Dedi ki: ve **الحَرْقَصةُ** soylu dişi devedir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%82%D8%B5/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الحرقوص، بالضم: دويبة كالبرغوث، ربما نبت له جناحان فطار، نقله الجوهري، وقيل: هو فوق البرغوث، وقال الليث: هي دويبة مجزعة حمتها كحمة الزنبور تشبه بها السياط، أو دويبة صغيرة كالقراد تلصق بالناس، عن ابن دريد، قال الشاعر:
  زكمة عمار بنـو عـمـار                      مثل الحراقيص على الحمار أو هي أصغر من الجعل، عن ابن السكيت. وفي المحكم: الحرقوص: هني مثل الحصاة صغير أسيد أريقط بحمرة وصفرة، ولونه الغالب عليه السواد، يجتمع ويتلج تحت الأناسي. وفي أرفاغهم، ويعضهم، ويشقق الأسقية. وفي التهذيب: دويبة صغيرة تنقب الأساقي وتقرضها، وقال: سمعت الأعراب يزعمون أنها تدخل في فروج الجواري، وهي من جنس الجعلان، إلا أنها أصغر منها، سود منقطة ببياض، قالت أعرابية، وقال الجوهري: قال الراجز:
  ما لقى البيض من الحرقوص                      من مارد لص من اللصوص
  يدخل تحت الغلق المرصوص                      بمهر لا غال ولا رخـيص

  أراد بلا مهر، قال الأزهري: ولا حمة لها إذا عضت، ولكن عضتها تؤلم ألما لاسم فيه كسم الزنابير. قال ابن بري: معنى الرجز: أن الحرقوص يدخل في فرج الجارية البكر، قال: ولهذا يسمى عاشق الأبكار، فهذا معنى قوله تحت الغلق المرصوص، بلا مهر ج حراقيص. والحرقوص: نواة البسرة الخضراء، عن أبي عمرو. وحرقوص بن مازن بن مالك بن عمرو: تميمي، ومن ولده ضباري بن حجية بن كابية بن حرقوص، نقله ابن حبيب، وأنشد ابن الأعرابي:
  لو أن كابية بن حرقوص بهـم                      نزلت قلوصي حين أحنطها الدم وحرقوص بن زهير السعدي كان صحابيا، أمد به عمر، رضي الله تعالى عنه، المسلمين الذين نازلوا الأهواز، فافتتح حرقوص سوق الأهواز، وله أثر كبير في قتل الهرمزان، ثم كان مع علي بصفين، فصار خارجيا عليه، فقتل، ثم إن كونه صحابيا نقله الطبري وغيره، فقول شيخنا: إن فيه نظرا، بل كان منافقا، وفيه نزل قوله تعالى ومنهم من يلمزك في الصدقات كما نقله الواحدي وغيره من المفسرين، وشرط الصحبة الإيمان الحقيقي ظاهرا وباطنا انتهى، محل نظر، فتأمل. والحرقصي، كحبركي: دويبة، قاله ابن دريد وأبو زيد، والواحدة بهاء، عن ابن عباد. والحرقصة، فعل اللقاعة بالكلام، يحرقص الكلام والمشي، وهي مقاربة الخطا، وقيل: هي كالرقص، وكذا الحرقصة في الكلام، نقله الصاغاني. ونسج محرقص، كمدحرج، متقارب، وخرز محرقص كذلك ومما يستدرك عليه: الحرقصاء، بضم الحاء والقاف ممدودا: دويبة، نقله ابن سيده ولم يحلها وقيل: هي الحرقصي التي ذكرها ابن دريد وأبو زيد. والحرقصة: الناقة الكريمة. هكذا ذكره صاحب اللسان، وأنا أخشى أن يكون الحبرقصة، وقد تقدم. ويقال لمن يضرب بالسياط: أخذته الحراقيص، وفي الأساس لدغته الحراقيص فأخذته الأراقيص، وهو مجاز.

##### Türkçe

**الحرقوص**، (ضمme ile): pire gibi bir küçük hayvancık; belki ona iki kanat biter de uçar; bunu el-Cevherî nakletmiştir. Ve denildi ki: o, piredən üstündür. Ve el-Leys dedi: o, derisi eşekarısı derisi gibi benekli, kırbaçlara onunla benzerlik gösteren bir küçük hayvancıktır; yahut insanlara yapışan, kene gibi küçük bir hayvancıktır; İbn Düreyd’den. Şair dedi:
  Ammâr oğulları Ammâr’ı zükme ettiler                      eşek üzerindeki **الحراقيص** gibi
Yahut o, bokböceğinden daha küçüktür; İbnü’s-Sikkît’ten. Ve **المحكم**’de: **الحرقوص**: çakıl taşı gibi, küçük, esmerimsi, kırmızı ve sarılıkla benekli; ona galip gelen rengi siyahlıktır; toplanır ve insanların altında gizlenir. Ve onların koltuk altlarında; ve onları ısırır; ve tulumları yarar. Ve **التهذيب**’de: tulumları delen ve onları kemiren küçük bir hayvancık. Ve dedi: bedevîleri, onun cariyelerin ferclerine girdiğini iddia ederken işittim; ve o, bokböcekleri cinsindendir; ancak o, onlardan daha küçüktür; beyazla benekli siyahlardır. Bir bedevî kadın dedi. Ve el-Cevherî dedi: recez söyleyen dedi:
  **البيض** ne gördü **الحرقوص**’tan                      hırsızlardan bir hırsız, azgın birinden
  sıkı kapatılmış kilidin altına girer                      ne pahalı ne ucuz bir mehir ile

Mehirsiz (diye) murad etti. el-Ezherî dedi: ısırdığında onun için bir iğne (zehir iğnesi) yoktur; fakat onun ısırması, eşekarısı sokması gibi, adı olmayan bir acıyla acıtır. İbn Berrî dedi: recezin manası: **الحرقوص** bakire cariyenin fercine girer. Dedi: ve bunun için “bakirelerin âşığı” diye adlandırılır. İşte “sıkı kapatılmış kilidin altına” sözünün manası budur; mehirsiz. Çoğulu: **حراقيص**. Ve **الحرقوص**: yeşil hurma çağlasının çekirdeği; Ebû Amr’dan. Ve **حرقوص بن مازن بن مالك بن عمرو**: Temîmî’dir. Ve onun soyundan **ضباري بن حجية بن كابية بن حرقوص**; bunu İbn Habîb nakletmiştir. Ve İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:
  Eğer **كابية بن حرقوص**’un koyunları                      kan onu kınalarken dişi devem indi
Ve **حرقوص بن زهير السعدي** sahâbî idi; Ömer, Allah Teâlâ ondan razı olsun, onu Ahvâz’a konaklayan Müslümanlara imdat olarak gönderdi; böylece **حرقوص** Ahvâz çarşısını fethetti; ve Hürmüzân’ın öldürülmesinde onun büyük bir izi vardır. Sonra Sıffîn’de Ali ile beraber oldu; sonra ona karşı Hâricî oldu; böylece öldürüldü. Sonra onun sahâbî oluşunu Taberî ve başkaları nakletmiştir; şeyhimizin sözü: “onda bir nazar vardır; bilakis o münafık idi; ve onda, bunu Vâhidî ve müfessirlerden başkaları naklettiği üzere, ‘Onlardan sadakalarda seni ayıplayan vardır’ sözü indi; ve sahâbeliğin şartı, zahiren ve bâtınen hakikî imandır” (sözü) bitti; (bu) nazar mahallidir; öyleyse düşün. Ve **الحرقصي**، **حبركي** gibi: bir küçük hayvancık; bunu İbn Düreyd ve Ebû Zeyd söyledi. Ve tekili, **هاء** iledir; İbn Abbâd’dan. Ve **الحرقصة**: sözle gevezenin fiili; sözü ve yürüyüşü **يحرقص** eder; ve o, adımları birbirine yaklaştırmadır. Ve denildi ki: o, raks gibidir. Ve sözde **الحرقصة** da böyledir; bunu es-Sağânî nakletmiştir. Ve **محرقص** dokuma, **مدحرج** gibi: birbirine yakın. Ve **محرقص** boncuk dizimi de böyledir. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **الحرقصاء**، **الحاء** ve **القاف**’ın zammı ile, uzatılmış olarak: bir küçük hayvancık; bunu İbn Sîde nakletmiş ve onu açıklamamıştır. Ve denildi ki: o, İbn Düreyd ve Ebû Zeyd’in zikrettiği **الحرقصي**’dir. Ve **الحرقصة**: değerli dişi deve. **اللسان** sahibi onu böyle zikretti; ben ise onun **الحبرقصة** olmasından korkuyorum; ve o, geçti. Ve kırbaçlarla vuran kimse için denilir: “Onu **الحراقيص** aldı.” Ve **الأساس**’ta: “Onu **الحراقيص** soktu da onu **الأراقيص** aldı”; ve o, mecazdır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%82%D8%B5/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

حُرْقُوصٌ
حُرْقُوصٌ حرقوص A certain insect, resembling the flea, (S, A, K,) to which, sometimes, there grow two wings, and then it flies; (S;) or, as some say, larger than the flea; (TA;) or like the tick; (A;) accord. to Lth, a certain variegated insect (دُوَيْبَّةٌ مُجَزَّعَةٌ); (TA;) the حُمَة [i. e. venom, or sting,] of which is like that of the hornet; (A, K;) which sticks to men, and bites, or stings; (تَلْدَغُ;) and to which the extremities of whips are likened; (A;) or, accord. to Az, it has no حُمَة when it bites; but its bite occasions much pain, [though] it has no venom (سُمّ) like that of hornets: (TA:) or (K) a certain small insect, (IDrd, TA,) resembling the tick, that sticks to men: (IDrd, K, TA:) or it is smaller than the [black beetle called] جُعَل; (ISk, TA;) or, accord. to the M, a thing like a small pebble, speckled a little with red or yellow, but its prevailing colour is black; which collects, and enters beneath men, and in their groins, or armpits, or the like, and bites them; and rends the skins in which water or milk is kept; or, as in the T, a certain small insect, (TA,) which makes holes in the skins wherein water or milk is kept, and (as Az heard the Arabs of the desert to assert, TA) enters into the pudenda of girls; (K, TA;) and is of the same kind as جِعْلَان [pl. of جُعَلٌ], but smaller; black, speckled with white: (TA:) because of its entering into the فَرْج of the virgin girl, it is called عَاشِقُ الأَبْكَارِ: (IB, TA:) pl. حَرَاقِيصُ. (K.) ― -b2- Also The stone of a green unripe date. (AA, K.)

##### Türkçe

حُرْقُوصٌ
**حُرْقُوصٌ**: Pireye benzeyen belirli bir böcek; (S, A, K) bazen ona iki kanat biter, sonra uçar; (S) yahut bazılarına göre pireden daha büyük; (TA) yahut kene gibi; (A) Lth’ye göre alacalı belirli bir böcek (**دُوَيْبَّةٌ مُجَزَّعَةٌ**); (TA) bunun **حُمَة**’si [yani zehir, yahut iğne] eşekarısınınki gibidir; (A, K) insanlara yapışır ve ısırır yahut sokar; (**تَلْدَغُ**) ve kamçıların uçları ona benzetilir; (A) yahut Az’a göre ısırdığı zaman **حُمَة**’si yoktur; fakat onun ısırması çok acı meydana getirir, [hâlbuki] eşekarılarınınki gibi bir zehri (**سُمّ**) yoktur: (TA:) yahut (K) kene’ye benzeyen belirli küçük bir böcek; (IDrd, TA) insanlara yapışır: (IDrd, K, TA:) yahut o, **جُعَل**’dan daha küçüktür; (ISk, TA) yahut M’ye göre, küçük bir çakıl taşı gibi bir şeydir; biraz kırmızı yahut sarı ile benekli, fakat baskın rengi siyahtır; toplanır ve erkeklerin altına, ve onların kasıklarına yahut koltuk altlarına yahut benzerine girer ve onları ısırır; ve içinde su yahut süt saklanan derileri yırtar; yahut T’de olduğu üzere, içinde su yahut süt saklanan derilerde delikler açan belirli küçük bir böcek; (TA) ve (Az’ın çöl Araplarının iddia ettiklerini işittiği üzere, TA) kızların avret yerine girer; (K, TA) ve **جِعْلَان** [**جُعَلٌ**’ın çoğulu] ile aynı türdendir, fakat daha küçük; siyah, beyaz ile benekli: (TA:) bakire kızın **فَرْج**’ine girmesinden dolayı ona **عَاشِقُ الأَبْكَارِ** denilir: (IB, TA:) çoğulu **حَرَاقِيصُ**. (K.) ― -b2- Ayrıca: yeşil ham hurmanın taşı. (AA, K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%82%D8%B5/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

حَرْقَصَ
حَرْقَصَ
a.  Fried ( meat ).

b.  Tormented, enraged.

حُرْقُوْص
حُرْقُوْص ( pl. حَرَاْقِيْصُ 67 ),
a.  Gnat, fly.

b.  Slice of fried meat.

##### Türkçe

حَرْقَصَ
حَرْقَصَ
a. **حَرْقَصَ**: (eti) kızarttı.

b. **حَرْقَصَ**: azap etti, öfkelendirdi.

حُرْقُوْص
حُرْقُوْص (çoğ. **حَرَاْقِيْصُ** 67),
a. **حُرْقُوْص**: sivrisinek, sinek.

b. **حُرْقُوْص**: kızartılmış et dilimi.
