# حرقص — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%82%D8%B5/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%B1%D9%82%D8%B5/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حرقص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%82%D8%B5.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: حرقص

الحُرْقُوصُ: هُنَيٌّ مثل الحصاة صغير أُسَيّد
(* قوله اسيّد:
هكذا في الأصل وربما كانت تصغيراً لاسود كأسَيْودِ.) أُرَيْقِط بحمرة وصفرة ولونُه الغالب عليه السواد، يجتمع ويَتّلج تحت الأَناسي وفي أَرْفاغِهم ويعَضُّهم ويُشَقِّقُ الأَسْقية. التهذيب: الحَراقِيصُ دُوَيْبّات صغار تَنْقُب الأَساقيَ وتَقْرضُها وتَدْخل في فُروج النساء وهي من جنس الجُعْلان إِلا أَنها أَصْغر منها وهي سُودٌ مُنَقّطة بِبَياض؛ قالت أَعرابيّة:ما لَقِيَ البيضُ من الحُرْقُوصِ،
من مارِدٍ لِصٍّ من اللُّصوصِ،
يَدْخُل تَحْتَ الغَلَقِ المَرْصُوصِ،
بِمَهْرِ لا غالٍ ولا رَخِيصِ
أَرادت بلا مهر، قال الأَزهري: ولا حُمَةَ لها إِذا عَضّت ولكن عَضّتها تُؤْلم أَلماً لا سمّ فيه كسمّ الزَّنابير. قال ابن بري: معنى الرجز أَن الحُرْقُوصَ يدخل في فرج الجارية البِكْر، قال: ولهذا يسمى عاشق الأَبكار، فهذا معنى قولها:
يدخل تحت الغلق المرصوص،
بمهر لا غال ولا رخيص
وقيل: هي دُوَيْبَّة صغيرة مثل القُراد؛ قال الشاعر:
زكْمةُ عَمّارٍ بَنُو عَمّارِ،
مِثْل الحَراقِيص على الحِمارِ
وقيل: هو النِّبْرُ، ومن الأَول قول الشاعر:
ويْحَكَ يا حُرْقُوصُ مَهْلاً مَهْلا،
أَإِبِلاً أَعْطيْتَني أَم نَخْلا؟
أَمْ أَنت شيءٌ لا تُبالي جَهْلا؟
الصحاح: الحُرْقُوصُ دُوَيْبّة كالبُرْغوثِ، وربما نبَت له جناحانِ فطارَ. غيرُه: الحُرْقوصُ دويبة مُجَزَّعة لها حُمَةٌ كحُمَةِ الزُّنْبور تَلْدَغ تشْبِهُ أَطْراف السِّياطِ. ويقال لمن ضُرِبَ بالسِّياط: أَخَذَتْه الحَراقِيصُ لذلك، وقيل: الحُرْقوصُ دويبة سوداء مثل البرغوث أَو فوقه، وقال يعقوب: هي دويبة أَصغر من الجُعَل.
وحَرَقْصى: دويبة. ابن سيده: الحُرْقُصاءُ دويبة لم تُحَل (* قوله «لم
تحل» أي لم يحل معناها ابن سيده.). قال: والحَرْقَصةُ الناقةُ الكريمة.

### Türkçe

**الحُرْقُوصُ**: çakıl taşı gibi küçük, küçük bir şey; küçük bir efendicik
(* onun sözü **أُسَيّد**:
aslında böyle(ce)dir; belki de **أَسْوَد**’in küçültmesidir, **أَسَيْودِ** gibi.) kırmızılık ve sarılıkla **أُرَيْقِط**;
ve ona galip gelen rengi siyahlıktır; toplanır ve insanların altında ve onların koltuk altlarında birikir;
onları ısırır ve tulumları çatlatır. **التهذيب**: **الحَراقِيصُ** küçük küçük canlılardır;
tulumları deler ve onları kemirir ve kadınların ferclerine girer; ve
**الجُعْلان** cinsindendir; ancak o, ondan daha küçüktür; ve o, beyazlıkla benekli siyahlardır; dedi ki
bir bedevî kadın: beyazlar **الحُرْقُوصِ**’tan ne çekti,
azgın, hırsızların hırsızı bir hırsızdan,
sıkıca dizilmiş kilidin altına girer,
ne pahalı ne de ucuz bir mehir ile
(mehirsiz) istedi. **الأَزهري** dedi ki: onu ısırdığında onun için bir iğne yoktur; fakat onun ısırması
içinde zehir bulunmayan bir acı ile, **الزَّنابير**in zehri gibi, acıtır. İbn Berrî dedi ki: recezin manası şudur:
**الحُرْقُوصَ** bakire cariyenin fercine girer. Dedi ki: ve bu yüzden “bakirelerin âşığı” diye adlandırılır;
işte onun şu sözünün manası budur:
sıkıca dizilmiş kilidin altına girer,
ne pahalı ne de ucuz bir mehir ile
Ve denildi: o, **القُراد** gibi küçük bir küçük canlıdır; şair dedi ki:
**زكْمةُ عَمّارٍ بَنُو عَمّارِ،
مِثْل الحَراقِيص على الحِمارِ**
Ve denildi: o, **النِّبْرُ**’dür; ve birinciden şairin sözü:
**ويْحَكَ يا حُرْقُوصُ مَهْلاً مَهْلا،
أَإِبِلاً أَعْطيْتَني أَم نَخْلا؟
أَمْ أَنت شيءٌ لا تُبالي جَهْلا؟**
**الصحاح**: **الحُرْقُوصُ** **البُرْغوثِ** gibi bir küçük canlıdır; ve belki onun için iki kanat biter de
uçar. Başkası: **الحُرْقوصُ** alacalı bir küçük canlıdır; onun bir iğnesi vardır, **الزُّنْبور**un iğnesi gibi;
sokar; kamçıların uçlarına benzer. Ve kamçılarla dövülene denilir: onu
**الحَراقِيصُ** aldı; bunun için. Ve denildi: **الحُرْقوصُ** **البرغوث** gibi yahut ondan yukarı siyah bir küçük canlıdır.
Yakub dedi ki: o, **الجُعَل**’dan daha küçük bir küçük canlıdır.

Ve **حَرَقْصى**: bir küçük canlı. İbn Sîde: **الحُرْقُصاءُ** çözülmemiş bir küçük canlıdır
(* onun sözü “**لم تحل**”: yani İbn Sîde onun manasını çözmedi.). Dedi ki: ve **الحَرْقَصةُ** soylu dişi devedir.
