# حرقص — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%82%D8%B5/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%B1%D9%82%D8%B5/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حرقص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%82%D8%B5.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: حرقص

الحرقوص، بالضم: دويبة كالبرغوث، ربما نبت له جناحان فطار، نقله الجوهري، وقيل: هو فوق البرغوث، وقال الليث: هي دويبة مجزعة حمتها كحمة الزنبور تشبه بها السياط، أو دويبة صغيرة كالقراد تلصق بالناس، عن ابن دريد، قال الشاعر:
  زكمة عمار بنـو عـمـار                      مثل الحراقيص على الحمار أو هي أصغر من الجعل، عن ابن السكيت. وفي المحكم: الحرقوص: هني مثل الحصاة صغير أسيد أريقط بحمرة وصفرة، ولونه الغالب عليه السواد، يجتمع ويتلج تحت الأناسي. وفي أرفاغهم، ويعضهم، ويشقق الأسقية. وفي التهذيب: دويبة صغيرة تنقب الأساقي وتقرضها، وقال: سمعت الأعراب يزعمون أنها تدخل في فروج الجواري، وهي من جنس الجعلان، إلا أنها أصغر منها، سود منقطة ببياض، قالت أعرابية، وقال الجوهري: قال الراجز:
  ما لقى البيض من الحرقوص                      من مارد لص من اللصوص
  يدخل تحت الغلق المرصوص                      بمهر لا غال ولا رخـيص

  أراد بلا مهر، قال الأزهري: ولا حمة لها إذا عضت، ولكن عضتها تؤلم ألما لاسم فيه كسم الزنابير. قال ابن بري: معنى الرجز: أن الحرقوص يدخل في فرج الجارية البكر، قال: ولهذا يسمى عاشق الأبكار، فهذا معنى قوله تحت الغلق المرصوص، بلا مهر ج حراقيص. والحرقوص: نواة البسرة الخضراء، عن أبي عمرو. وحرقوص بن مازن بن مالك بن عمرو: تميمي، ومن ولده ضباري بن حجية بن كابية بن حرقوص، نقله ابن حبيب، وأنشد ابن الأعرابي:
  لو أن كابية بن حرقوص بهـم                      نزلت قلوصي حين أحنطها الدم وحرقوص بن زهير السعدي كان صحابيا، أمد به عمر، رضي الله تعالى عنه، المسلمين الذين نازلوا الأهواز، فافتتح حرقوص سوق الأهواز، وله أثر كبير في قتل الهرمزان، ثم كان مع علي بصفين، فصار خارجيا عليه، فقتل، ثم إن كونه صحابيا نقله الطبري وغيره، فقول شيخنا: إن فيه نظرا، بل كان منافقا، وفيه نزل قوله تعالى ومنهم من يلمزك في الصدقات كما نقله الواحدي وغيره من المفسرين، وشرط الصحبة الإيمان الحقيقي ظاهرا وباطنا انتهى، محل نظر، فتأمل. والحرقصي، كحبركي: دويبة، قاله ابن دريد وأبو زيد، والواحدة بهاء، عن ابن عباد. والحرقصة، فعل اللقاعة بالكلام، يحرقص الكلام والمشي، وهي مقاربة الخطا، وقيل: هي كالرقص، وكذا الحرقصة في الكلام، نقله الصاغاني. ونسج محرقص، كمدحرج، متقارب، وخرز محرقص كذلك ومما يستدرك عليه: الحرقصاء، بضم الحاء والقاف ممدودا: دويبة، نقله ابن سيده ولم يحلها وقيل: هي الحرقصي التي ذكرها ابن دريد وأبو زيد. والحرقصة: الناقة الكريمة. هكذا ذكره صاحب اللسان، وأنا أخشى أن يكون الحبرقصة، وقد تقدم. ويقال لمن يضرب بالسياط: أخذته الحراقيص، وفي الأساس لدغته الحراقيص فأخذته الأراقيص، وهو مجاز.

### Türkçe

**الحرقوص**، (ضمme ile): pire gibi bir küçük hayvancık; belki ona iki kanat biter de uçar; bunu el-Cevherî nakletmiştir. Ve denildi ki: o, piredən üstündür. Ve el-Leys dedi: o, derisi eşekarısı derisi gibi benekli, kırbaçlara onunla benzerlik gösteren bir küçük hayvancıktır; yahut insanlara yapışan, kene gibi küçük bir hayvancıktır; İbn Düreyd’den. Şair dedi:
  Ammâr oğulları Ammâr’ı zükme ettiler                      eşek üzerindeki **الحراقيص** gibi
Yahut o, bokböceğinden daha küçüktür; İbnü’s-Sikkît’ten. Ve **المحكم**’de: **الحرقوص**: çakıl taşı gibi, küçük, esmerimsi, kırmızı ve sarılıkla benekli; ona galip gelen rengi siyahlıktır; toplanır ve insanların altında gizlenir. Ve onların koltuk altlarında; ve onları ısırır; ve tulumları yarar. Ve **التهذيب**’de: tulumları delen ve onları kemiren küçük bir hayvancık. Ve dedi: bedevîleri, onun cariyelerin ferclerine girdiğini iddia ederken işittim; ve o, bokböcekleri cinsindendir; ancak o, onlardan daha küçüktür; beyazla benekli siyahlardır. Bir bedevî kadın dedi. Ve el-Cevherî dedi: recez söyleyen dedi:
  **البيض** ne gördü **الحرقوص**’tan                      hırsızlardan bir hırsız, azgın birinden
  sıkı kapatılmış kilidin altına girer                      ne pahalı ne ucuz bir mehir ile

Mehirsiz (diye) murad etti. el-Ezherî dedi: ısırdığında onun için bir iğne (zehir iğnesi) yoktur; fakat onun ısırması, eşekarısı sokması gibi, adı olmayan bir acıyla acıtır. İbn Berrî dedi: recezin manası: **الحرقوص** bakire cariyenin fercine girer. Dedi: ve bunun için “bakirelerin âşığı” diye adlandırılır. İşte “sıkı kapatılmış kilidin altına” sözünün manası budur; mehirsiz. Çoğulu: **حراقيص**. Ve **الحرقوص**: yeşil hurma çağlasının çekirdeği; Ebû Amr’dan. Ve **حرقوص بن مازن بن مالك بن عمرو**: Temîmî’dir. Ve onun soyundan **ضباري بن حجية بن كابية بن حرقوص**; bunu İbn Habîb nakletmiştir. Ve İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:
  Eğer **كابية بن حرقوص**’un koyunları                      kan onu kınalarken dişi devem indi
Ve **حرقوص بن زهير السعدي** sahâbî idi; Ömer, Allah Teâlâ ondan razı olsun, onu Ahvâz’a konaklayan Müslümanlara imdat olarak gönderdi; böylece **حرقوص** Ahvâz çarşısını fethetti; ve Hürmüzân’ın öldürülmesinde onun büyük bir izi vardır. Sonra Sıffîn’de Ali ile beraber oldu; sonra ona karşı Hâricî oldu; böylece öldürüldü. Sonra onun sahâbî oluşunu Taberî ve başkaları nakletmiştir; şeyhimizin sözü: “onda bir nazar vardır; bilakis o münafık idi; ve onda, bunu Vâhidî ve müfessirlerden başkaları naklettiği üzere, ‘Onlardan sadakalarda seni ayıplayan vardır’ sözü indi; ve sahâbeliğin şartı, zahiren ve bâtınen hakikî imandır” (sözü) bitti; (bu) nazar mahallidir; öyleyse düşün. Ve **الحرقصي**، **حبركي** gibi: bir küçük hayvancık; bunu İbn Düreyd ve Ebû Zeyd söyledi. Ve tekili, **هاء** iledir; İbn Abbâd’dan. Ve **الحرقصة**: sözle gevezenin fiili; sözü ve yürüyüşü **يحرقص** eder; ve o, adımları birbirine yaklaştırmadır. Ve denildi ki: o, raks gibidir. Ve sözde **الحرقصة** da böyledir; bunu es-Sağânî nakletmiştir. Ve **محرقص** dokuma, **مدحرج** gibi: birbirine yakın. Ve **محرقص** boncuk dizimi de böyledir. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **الحرقصاء**، **الحاء** ve **القاف**’ın zammı ile, uzatılmış olarak: bir küçük hayvancık; bunu İbn Sîde nakletmiş ve onu açıklamamıştır. Ve denildi ki: o, İbn Düreyd ve Ebû Zeyd’in zikrettiği **الحرقصي**’dir. Ve **الحرقصة**: değerli dişi deve. **اللسان** sahibi onu böyle zikretti; ben ise onun **الحبرقصة** olmasından korkuyorum; ve o, geçti. Ve kırbaçlarla vuran kimse için denilir: “Onu **الحراقيص** aldı.” Ve **الأساس**’ta: “Onu **الحراقيص** soktu da onu **الأراقيص** aldı”; ve o, mecazdır.
