# حرك — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%83/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D8%B1%D9%83/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حرك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%83.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: حرك

حَرُكَ
1 حَرُكَ حر حرك , aor. حَرُكَ , (IKtt, Msb, K,) inf. n. حَرَكٌ, (IKtt, Msb, MF,) or حَرْكٌ, with fet-h, (K,) as in the 'Eyn and O, but disallowed by MF, (TA,) [and probably transcribed from some lexicon in which, as is often the case, “ with fet-h ” relates to the medial radical letter,] and حَرَكَةٌ, (K,) or this is an inf. n. of un.; (Msb; [but in general usage it is not thus restricted;]) and ↓ تحرّك [which is the more common]: (S, Msb, K:) [both signify the same; It, or he, moved; was, or became, in a state of motion. commotion, or agitation; shook, shook about, wabbled, tottered, waggled, wagged, or nodded: or the latter verb, more properly, it, or he, was put, or it put itself, or he put himself, in a state of motion, commotion, or agitation: and the latter also signifies he became active; said of a growing child, and of a young gazelle &c.: (see حَرِكٌ:)] the former is the contr. of سَكَنَ; (Msb, K;) and the latter is quasi-pass. of حَرَّكْتُهُ. (S, Msb, K.) -A2- حَرَكَهُ, (AA, S, K,) aor. حَرُكَ , inf. n. حَرْكٌ, (S,) He hit, or hurt, his (a man's, AA, K) حَارِك. (AA, S, K.) Accord. to Fr, حَرَكَ حَارِكَهُ He cut his حَارِك. (TA.) And accord. to AZ, حَرَكَهُ بِالسَّيْفِ, inf. n. حَرْكْ, He smote [meaning severed] his neck with the sword. (TA.) -A3- حَرِكَ, aor. حَرَكَ , (IAar, K,) inf. n. حَرَكٌ, (TK,) He was, or became, incapable of coition (IAar, K) with women. (IAar, TA.)

حرّكهُ
2 حرّكهُ حرك حركه حركة , [inf. n. تَحْرِيكٌ,] He moved; put in motion; put in a state of motion, commotion, or agitation; moved about; agitated, stirred, or shook; it, or him. (S, Msb, K.) [Hence,] حرّك أَحْشَائِى [It agitated my bowels] is like the phrase حرّك مِنِّى [it agitated me], said by one who has been agitated by reason of an event or affair. (Ham p. 183.) ― -b2- [He made it (a letter) movent; i. e., made it to be immediately followed by a vowel; contr. of سَكَّنَهُ.] ― -b3- He urged him (a camel) to go, but he went not. (Ibn-'Abbلd, Z.)

تحرّك
5 تحرّك أحار أحرى حار حرى حرك تحرك : see 1. ― -b2- [Also It (a letter) was, or became, movent; i. e., immediately followed by a vowel; contr. of سَكَنَ.] حَرِكٌ, applied to a boy, Light, active, agile, brisk, lively, or sprightly; and sharp, or quick, in intellect. (S, K.)

حَرَكَةٌ
حَرَكَةٌ حرك حركه حركة Motion; commotion; agitation; contr. of سُكُونٌ; (S, Msb, K; *) and so ↓ حَرَاكٌ, (S, Msb, K,) as in the phrase, مَا بِهِ حَرَاكٌ [There is not in him any motion]: (S, K:) and, accord. to El-Khafلjee, حِرَاكٌ also; but this is disallowed by MF. (TA.) [The first, accord. to the Msb, is an inf. n. of un.: but see 1.] ― -b2- [Also Activity: often used in this sense in the classical language, and in the present day. ― -b3- And A letter's having a vowel immediately following: and a vowel itself.]

حَرْكَكَةٌ
حَرْكَكَةٌ حرككه حرككة i. q. حَرْقَفَةٌ [q. v.]: (S: [in the K حُرْقُوفٌ, which is evidently a mistake:]) pl. حَرَاكِكُ and حَرَاكِيكُ, (S, K,) meaning the heads, (S, TA,) or extremities, (TA,) of the two hips, or haunches, that are next the ground when one sits: (S, TA:) in the latter pl., which is extr., the ى may be inserted for euphony, because of the double ك. (TA.)

حُرْكُوكٌ
حُرْكُوكٌ حرك حركوك : see حَارِكٌ.

حَرَاكٌ
حَرَاكٌ حر حراك حران حرى : see حَرَكَةٌ.

حَرِيكٌ
حَرِيكٌ حر حري حريك Incapable of coition; (IAar, K;) applied to a man and to a horse. (IAar, TA in art. عجز.) ― -b2- One who is weak in the waist, so that, when he walks, he is as though he were plucking up himself [or his feet] from the ground: (IDrd, K: *) fem. with ة. (K.) A man weak in the حَرَاكِيك [pl. of حَرْكَكَةٌ, q. v.]. (TA.)

حَارِكٌ
حَارِكٌ حار حارك The كَاهِل [or withers]; (S;) as also ↓ حُرْكُوكٌ: (K:) and the branches of the two shoulder-blades of a horse: (S:) or the upper part of the كاهل (K) of a horse: (TA:) or a bone projecting from the two sides thereof, (K, TA,) bordered by the two branches of the two shoulder-blades: (TA:) or the place of growth of the lowest part of the mane, next the back, upon which he who mounts lays hold: (K:) or حَارِكَانِ signifies the place where the two shoulderblades meet. (Msb.)

مَحْرَكٌ
مَحْرَكٌ محر محرك The upper extremity of the neck, (AZ, K, TA,) at the joint of the head. (TA.)

مُحَرِّكُ القُلُوبِ
مُحَرِّكُ القُلُوبِ محرك القلوب The Turner [or Mover] of hearts; [applied to God;] occurring in a trad., in which some read in its stead مُحَرِّفُ القُلُوبِ, meaning “ The Remover of hearts: ” (Fr, TA:) Abu-l-'Abbلs says that the former is preferable. (TA.)

مِحْرَاكٌ
مِحْرَاكٌ محر محراك A thing, (S,) or piece of wood, (K,) with which a fire is stirred. (S, K.) ― -b2- A style with which a receptacle for ink is stirred. (Lth, TA.)

مُحْتَرِكٌ
مُحْتَرِكٌ محترك One who keeps, or cleaves, to the حَارِك of his camel. (Ibn-'Abbلd, K.)

### Türkçe

حَرُكَ
1 **حَرُكَ** حر حرك , muzâri‘ı **حَرُكَ** , (IKtt, Msb, K,) mastarı **حَرَكٌ**, (IKtt, Msb, MF,) yahut **حَرْكٌ**, fetha ile, (K,) ‘Eyn’de ve O’da olduğu üzere; fakat MF tarafından caiz görülmez, (TA,) [ve muhtemelen bir sözlükten nakledilmiştir ki onda, çoğu kez olduğu gibi, “fetha ile” orta kök harfine ilişkindir,] ve **حَرَكَةٌ**, (K,) yahut bu, birim mastardır; (Msb; [fakat genel استعمالda böylece sınırlandırılmış değildir;]) ve ↓ **تحرّك** [ki daha yaygındır]: (S, Msb, K:) [ikisi de aynı mânaya gelir; o, yahut o kimse, hareket etti; hareket hâlinde oldu yahut hareket hâline girdi; kımıldanma yahut çalkalanma; sallandı, sağa sola sallandı, sendeledi, bocaladı, kuyruk salladı, salladı yahut başını salladı: yahut ikinci fiil, daha doğru olarak, o, yahut o kimse, hareket, kımıldanma yahut çalkalanma hâline konuldu; yahut o, kendini, yahut o kimse, kendini hareket, kımıldanma yahut çalkalanma hâline koydu: ve ikinci ayrıca, o kimse etkin oldu mânasına gelir; büyüyen çocuk ve genç ceylan vb. hakkında söylenir: (bk. **حَرِكٌ**:)] birincisi **سَكَنَ**’nın zıddıdır; (Msb, K;) ikincisi ise **حَرَّكْتُهُ**’nun شبه-meçhûlüdür. (S, Msb, K.) -A2- **حَرَكَهُ**, (AA, S, K,) muzâri‘ı **حَرُكَ** , mastarı **حَرْكٌ**, (S,) onun (bir adamın, AA, K) **حَارِك**’ine vurdu yahut incitti. (AA, S, K.) Fr’ye göre, **حَرَكَ حَارِكَهُ** onun **حَارِك**’ini kesti. (TA.) Ve AZ’ye göre, **حَرَكَهُ بِالسَّيْفِ**, mastarı **حَرْكْ**, kılıçla onun boynuna vurdu [yani kesti]. (TA.) -A3- **حَرِكَ**, muzâri‘ı **حَرَكَ** , (IAar, K,) mastarı **حَرَكٌ**, (TK,) kadınlarla cinsel birleşmeye güç yetiremez oldu yahut öyle oldu. (IAar, TA.)

حرّكهُ
2 **حرّكهُ** حرك حركه حركة , [mastarı **تَحْرِيكٌ**,] hareket ettirdi; harekete koydu; hareket, kımıldanma yahut çalkalanma hâline koydu; sağa sola hareket ettirdi; çalkaladı, karıştırdı yahut salladı; onu yahut onu (kimseyi). (S, Msb, K.) [Bundan dolayı,] **حرّك أَحْشَائِى** [bağırsaklarımı çalkaladı] ibaresi, bir olay yahut iş sebebiyle çalkalanmış olan kimsenin söylediği **حرّك مِنِّى** [beni çalkaladı] ibaresi gibidir. (Ham p. 183.) ― -b2- [Onu (bir harfi) harekeli yaptı; yani onu hemen bir harekenin takip etmesini sağladı; **سَكَّنَهُ**’nun zıddı.] ― -b3- Onu (bir deveyi) yürümeye sevk etti, fakat o yürümedi. (Ibn-'Abbلd, Z.)

تحرّك
5 **تحرّك** أحار أحرى حار حرى حرك تحرك : bk. 1. ― -b2- [Ayrıca o (bir harf) harekeli oldu yahut harekeli hâle geldi; yani hemen bir harekenin takip ettiği (harf) oldu; **سَكَنَ**’nın zıddı.] **حَرِكٌ**, bir oğlana nispetle: hafif, faal, çevik, atik, canlı yahut şen; ve zekâda keskin yahut süratli. (S, K.)

حَرَكَةٌ
**حَرَكَةٌ** حرك حركه حركة Hareket; kımıldanma; çalkalanma; **سُكُونٌ**’un zıddı; (S, Msb, K; *) ve bunun gibi ↓ **حَرَاكٌ**, (S, Msb, K,) “**مَا بِهِ حَرَاكٌ** [onda hiçbir hareket yoktur]” ibaresinde olduğu üzere: (S, K:) ve El-Khafلjee’ye göre **حِرَاكٌ** da; fakat bu MF tarafından caiz görülmez. (TA.) [Birincisi, Msb’ye göre, birim mastardır: fakat bk. 1.] ― -b2- [Ayrıca Faaliyet: klasik dilde ve günümüzde bu mânada çokça kullanılır. ― -b3- Ve bir harfin hemen ardından bir harekenin gelmesi: ve bizzat hareke.]

حَرْكَكَةٌ
**حَرْكَكَةٌ** حرككه حرككة **حَرْقَفَةٌ** ile aynı mânadadır [bk.]: (S: [K’da **حُرْقُوفٌ**, ki bu açıkça bir hatadır:]) çoğulu **حَرَاكِكُ** ve **حَرَاكِيكُ**, (S, K,) iki kalçanın yahut butların, oturulduğunda yere en yakın olan başları, (S, TA,) yahut uçları, (TA,) mânasınadır: (S, TA:) ikinci çoğulda, ki bu nadirdir, çift **ك** sebebiyle ahenk için **ى** sokulabilir. (TA.)

حُرْكُوكٌ
**حُرْكُوكٌ** حرك حركوك : bk. **حَارِكٌ**.

حَرَاكٌ
**حَرَاكٌ** حر حراك حران حرى : bk. **حَرَكَةٌ**.

حَرِيكٌ
**حَرِيكٌ** حر حري حريك Cinsel birleşmeye güç yetiremez; (IAar, K;) bir adama ve bir ata uygulanır. (IAar, TA, md. عجز.) ― -b2- Belde zayıf olan kimse; öyle ki yürüdüğünde sanki kendini [yahut ayaklarını] yerden söküp alıyormuş gibidir: (IDrd, K: *) müennesi ة ile. (K.) **حَرَاكِيك**’te ( **حَرْكَكَةٌ**’nin çoğulu, bk.) zayıf bir adam. (TA.)

حَارِكٌ
**حَارِكٌ** حار حارك **كَاهِل** [yahut cidago]; (S;) ve ayrıca ↓ **حُرْكُوكٌ**: (K:) ve bir atın iki kürek kemiğinin dalları: (S:) yahut bir atın **كاهل**’inin üst kısmı: (K) (TA:) yahut onun iki yanından çıkıntı yapan bir kemik, (K, TA,) iki kürek kemiğinin iki dalıyla çevrili: (TA:) yahut yelenin en alt kısmının, sırtın yanında, bindiği kimsenin tutunduğu büyüme yeri: (K:) yahut **حَارِكَانِ** iki kürek kemiğinin birleştiği yeri ifade eder. (Msb.)

مَحْرَكٌ
**مَحْرَكٌ** محر محرك Boynun başla eklem yerindeki üst ucu. (AZ, K, TA,) (TA.)

مُحَرِّكُ القُلُوبِ
**مُحَرِّكُ القُلُوبِ** محرك القلوب Kalplerin çeviricisi [yahut hareket ettiricisi]; [Allah hakkında kullanılır;] bir rivayette geçer; onda bazıları bunun yerine **مُحَرِّفُ القُلُوبِ** okur; mânası “kalpleri giderici”dir: (Fr, TA:) Abu-l-'Abbلs der ki birincisi daha tercihe şayandır. (TA.)

مِحْرَاكٌ
**مِحْرَاكٌ** محر محراك Ateşin karıştırıldığı bir şey, (S,) yahut bir parça odun. (K,) (S, K.) ― -b2- Mürekkep kabının karıştırıldığı bir kalem. (Lth, TA.)

مُحْتَرِكٌ
**مُحْتَرِكٌ** محترك Devesinin **حَارِك**’ine yapışıp duran yahut ona tutunan kimse. (Ibn-'Abbلd, K.)
